praca magisterska - 0817165219

advertisement
x60BUDOWA
KOMÓRKI ZWIERZĘCJE I JEJ FUNKCJE Wszystkie organizmy żywe –
ludzie, zwierzęta i ro¶liny – s± zbudowane z komórek. Te najmniejsze czę¶ci
składowe żywej materii s± odpowiedzialne za prawidłowy przebieg wszystkich
procesów niezbędnych do podtrzymania życia.Maj± rozmaite kształty, wielko¶ci i
kolory. Większo¶ć jest zbudowana z cieniutkiej błony, otaczaj±cej czę¶ciowo
przezroczyst±, galaretowat± substancję, i wiele maleńkich czę¶ci wewnętrznych
nazywanych organellami. Wielko¶ć, kształt i organelle komórki zależ± od
wykonywanej przez ni± pracy. Ludzki organizm zbudowany jest z ponad 50 bilionów
komórek.Typowa komórka zwierzęca jest otoczona cienk± błon± plazmatyczn±,
wewn±trz której znajduje się galaretowata cytoplazma i około tuzina organelli.
Komórki w±trobowe s± najlepszym przykładem takiej typowej komórki. Każda
komórka w±troby czyli hepacyt, ma około dziesięciu do dwudziestu mikronów
przekroju. Zawiera większo¶ć głównych organelli, a jej podstawowym zadaniem jest
przeprowadzanie skomplikowanych reakcji chemicznych, zwi±zanych z trawieniem
pokarmu i odzyskiwaniem składników odżywczych.O wiele bardziej niezwykła jest
czerwona krwinka, czyli erytrocyt. Erytrocyty maja kształt spłaszczonych p±czków, a
ponieważ należ± do najmniejszych komórek w organizmie nie posiadaj± typowych
organelli. Ich podstawowe zadanie to przenoszenie tlenu przez układ krwiono¶ny. W
ludzkim organizmie znajduj± się tuziny różnych typów komórek. Komórki
kostne(osteocyty) powstaj± i żyj± w ko¶ciach. Komórki chrzęstne(chondrocyty)
tworz± chrz±stkę występuj±c± w stawach. Komórki mię¶niowe to długie włókienka,
które ł±cz±c się we włókna, tworz± mię¶nie. Niektóre komórki mię¶niowe maj±
długo¶ć trzydzie¶ci centymetrów, ale s± cieniutkie jak włos. Inne typy komórek s±
elementami budulcowymi płuc, mię¶nia sercowego, mózgu i nerwów.Przez całe życie
w naszym organizmie znajduj± się te same rodzaje komórek, ale nie te same
konkretnie komórki. Większo¶ć rodzajów komórek ma ograniczon± długo¶ć życia.
Biała krwinka może żyć tylko kilka godzin, je¶li akurat walczy z zarazkami
wywołuj±cymi chorobę. Życie komórki skóry trwa około miesi±ca. Czerwona krwinka
żyje przeciętnie 4 miesi±ce, zanim się zestarzeje i ulegnie zniekształceniu. Wówczas
zostaje rozebrana na czę¶ci, które będ± powtórnie wykorzystane przez ¶ledzionę i
w±trobę. Jednak w naszym organizmie znajduje się tak wiele czerwonych krwinek, że
co sekundę powstaj± dwa miliony nowych, zastępuj±cych te , które w naturalny
sposób obumarły. Z drugiej jednak strony niektóre komórki nerwowe nie maj
zdolno¶ci regeneracji ani nie s± zastępowane przez nowe komórki tego samego
rodzaju, wiec raz zniszczone nigdy nie zostan± odbudowane.Komórka jest otoczona
cienka błon± komórkow± lub błona plazmatyczn±, która ma około 0,1 mikrona
grubo¶ci i zazwyczaj jest elastyczna, co umożliwia zmianę kształtu komórki. Błona
komórkowa pozwala przedostać się do ¶rodka jedynie wybranym zwi±zkom
chemicznym. Należy do nich tlen, surowce odżywcze potrzebne do kontynuowania
procesów przemiany materii, i dostawy energii – zwykle w postaci
cukru(glukozy). Poza tym błona wypuszcza tez pewne zwi±zki chemiczne na
zewn±trz, jak dwutlenek węgla i inne zbędne produkty reakcji chemicznych
zachodz±cych w komórce.Niektóre komórki przenosz± się w sposób naturalny z
miejsca, gdzie ich koncentracja jest mniejsza do miejsc, gdzie występuj± w większym
natężeniu. Inne cz±steczki przenikaj± przez błonę komórkow± za pomoc± różnych
„pomp” i „furtek”, które wpuszczaj± je zgodnie z
zapotrzebowaniem komórki. Ten proces otrzymał nazwę aktywnego transportu.Błona
plazmatyczna przypomina mozaikę zbudowan± z dwóch warstw lipidowych
otaczaj±cych „wysepki” innych ważnych cz±steczek, protein.
„Furtki „ i „pompy” znajduj± się przeważnie w miejscu
tych wysp proteinowych.WW niektórych komórkach błona plazmatyczna nie jest
mocno naci±gnięta i gładka, lecz pofałdowana w walcowate kształty, mikrokosmki.
Na przykład komórki wy¶ciełaj±ce jelito posiadaj± bardzo długie kosmki, których
zadaniem jest wchłoniecie jak największej ilo¶ci składników odżywczych z
trawionego pożywienia. W pewnych miejscach błona komórkowa jest zwinięta
głęboko do wewn±trz komórki, tworz±c tak zwan± siateczkę
¶ródplazmatyczn±.Wewn±trz błony znajduje się przeĽroczysta cytoplazma,
wypełniaj±ca przestrzeń między organellami. Cytoplazma jest poprzecinana
niezwykle złożona i zmienna siatk± maleńkich rurek i nitek, zwanych mikrotubulami i
mikrowłókienkami. Wła¶nie one nadaj± komórce okre¶lony kształt i strukturę. Rurki i
włókienka utrzymuj± organelle we wła¶ciwych miejscach oraz tworz± kanały, wzdłuż
których może przesuwać się zawarto¶ć komórki. Mikrotubule i mikrowłókienka
odgrywaj± również istotna rolę w przesuwaniu się całej komórki. Niektóre rodzaje
komórek jak białe krwinki, potrafi± pełzać po całym organizmie jak ameby. Rolę
napędu spełnia tu szybki proces, w którym mikrotubule gromadz± się w jednej czę¶ci
cytoplazmy, potem zostaj± przeniesione i gromadz± się w innej czę¶ci, i tak dalej.
Wszystkie procesy życiowe wymagaj± energii, dlatego jednym z najważniejszych
organelli w komórce jest mitochondrium – Ľródło energii
komórki.Mitochondrium wykorzystuje różne ilo¶ci glukozy, innych cukrów, pewnych
tłuszczów i innych bogatych w energie zwi±zków chemicznych, które docieraj± do
komórki z przetrawionego pożywienia. Na powierzchniach pofałdowanej wy¶ciółki
wewnętrznej zostaj± zamienione w wysokoenergetyczne cz±steczki, które mog± być
łatwo zmagazynowane przez komórkę i wykorzystane do przeprowadzenia
większo¶ci procesów życiowych. Te cz±steczki energetyczne to ATP –
adenozyno trójfosforany. Każda komórka zużywa pewn± ilo¶ć ATP w procesach
pozwalaj±cych utrzymać życie, zdrowie i dobr± organizację. Je¶li jaka¶ komórka
produkuje substancje, które zostan± wysłane na zewn±trz , albo zajmie się
rozkładaniem potencjalnie szkodliwych produktów przemiany materii na bezpieczne
zwi±zki, jej zapotrzebowanie energetyczne wzrasta. A im więcej energii zużywa
komórka, tym więcej posiada mitochondriów. Duża komórka mię¶niowa, która często
zmienia kształt, zmniejszaj±c sw± długo¶ć podczas skurczu mię¶nia, może mieć
setki tysięcy mitochiondriów, co sekundę wykorzystuj±cych miliony cz±steczek ATP.
Jedn± z najważniejszych grup cz±steczek występuj±cych w żywych organizmach s±
białka. Niektóre białka tworz± czę¶ci strukturalne komórki, jak np.: we wspomnianych
wcze¶niej wyspach błony komórkowej. Inne wchodz± w skład bardzo ważnej
podgrupy zwi±zków chemicznych znajduj±cych się w komórkach –
enzymów.Enzymy to białka o szczególnym kształcie występuj±ce w setkach różnych
rodzajów. Każdy rodzaj enzymów kontroluje tempo przebiegu konkretnej reakcji
chemicznej w komórce. Produkowanie wybranych enzymów w odpowiedniej ilo¶ci
powala komórce na regulowanie przebiegu swoich wewnętrznych procesów. Zatem
białka s± zarówno narzędziami jakimi posługuje się komórka, jak i cegiełkami, z
których s± zbudowane jej główne struktury.Białka s± produkowane przez maleńkie
kule znajduj±ce się w cytoplazmie zwane rybosomami. Czasami w cytoplazmie
występuj± grupy rybosomów, polirybosomy. Bardzo często s± usytuowane na jednej
lub kilku tworach błony, siateczce ¶ródcytoplazmatycznej.Same białka s± zbudowane
z ok. 20 rodzajów jeszcze mniejszych cegiełek, okre¶lanych nazwa aminokwasów.
Rybososomy pobieraj± aminokwasy z cytoplazmy i ł±cz± je ze sob± we wła¶ciwych
kolejno¶ciach, produkuj±c różne rodzaje białek, przy wykorzystaniu energii
pochodz±cej z ATP. Znamy dwa rodzaje siateczki ¶ródcytoplazmatycznej., Jedna,
wypełniona rybosomami, zwana siateczk± ¶rodcytoplazmatyczn± szorstk± jest
głównie fabryk± białek . Drugi rodzaj nie zawiera rybosomów i nazywa się siateczka
¶ródcytoplazmatyczn± gładk±. Uważa się, że bierze raczej udział w produkcji kolejnej
ważnej grupy, lipidów . Niektóre białka i lipidy s± produkowane an użytek własny
komórki. Inne s± wytwarzane „na eksport” – zostaj± wysłane
poza granice komórki. Na przykład pewne komórki w narz±dach trawiennych takich
jak żoł±dek, jelita i trzustka produkuj± enzymy trawienne. Mieszaj± się one ze
zjedzonym przez człowieka pokarmem i poddaj± go procesom chemicznego rozkładu
na mniejsze cz±stki, które mog± zostać wchłonięte przez organizm. Enzymy
trawienne należ± do białek, produkowanych w siateczce ¶ródpcytoplazmatycznej
szorstkiej komórek narz±dów układu pokarmowego.Ogólnie rzecz bior±c, komórka,
która produkuje mnóstwo białek „w celach eksportowych” zawiera
bardzo dużo siateczki ¶ródpcytoplazmatycznej szorstkiej. Komórka, która produkuje
duże ilo¶ci lipidów lub cz±steczek zawieraj±cych lipidy, takich jak niektóre hormony
posiada sporo siateczki ¶ródcytoplazmatycznej gładkiej.Niektóre białka s± owinięte w
niewielkie płaty błony i tworz± „paczuszki białek”. One również mog±
wchodzić w skład innych „paczuszek” i być zmagazynowane w innych
rejonach pofałdowanej błony w pobliżu ¶rodka komórki – nosz± one nazwę
aparatów Golgiego. Nazwa ta upamiętnia ich odkrywcę, włoskiego anatoma i lekarza
Camillo Golgiego.Je¶li pęcherzyk ma być wykorzystany wewn±trz komórki,
przemieszcza się przez cytoplazmę tam gdzie jest potrzebny. Tutaj otwiera się lub
ł±czy z inna błon±, uwalniaj±c swoj± zawarto¶ć. Eksportowany pęcherzyk przesuwa
się do zewnętrznej błony komórkowej, błony plazmatycznej. Tutaj jego własna błona
zlewa się z błona plazmatyczn±, co przypomina wywracanie plastykowej torby
¶rodkiem na zewn±trz. Białka znajduj±ce się w ¶rodku mog± swobodnie oddalić się
we krwi lub innym płynie organizmu i pod±żyć ku swemu celowi. Istotne znaczenie,
jakie błona komórkowa ma dla komórki, jest podkre¶lone także przez obecno¶ć
dwóch innych organelli – lizosomów i perksysomów. Pewne enzymy maja za
zadanie rozkładanie białek, w ramach trawienia pokarmu lub likwidowania zużytych
czę¶ci komórki. Wkrótce po swoim powstaniu te silne enzymy s± umieszczane w
„walizkach” z błony lipidowej, zwanych lizosomami. Uniemożliwiaj±
one enzymom niekontrolowany kontakt z białkami własnej komórki, znajduj±cymi się
w cytoplazmie. W przeciwnym razie enzymy rozkładaj±ce białka zaczęły by trawić
komórkę od wewn±trz.Lizosomy s± wykorzystywane miedzy innymi do kontrolowania
procesów trawienia substancji znajduj±cych się wewn±trz komórki. Lizosom opróżnia
swoj± zawarto¶ć na drobinkę pokarmu lub na zarazek, które przedostały się do
komórki, przez co zostaj± one rozpuszczone. Inna funkcja lizosomów to
opakowywanie enzymów trawiennych transportowanych do żoł±dka i jelit. Lizosomy
magazynuj± enzymy i wyprowadzaj± je poza komórkę.Peroksysomy to organelle
detoksyzacyjne komórki. Neutralizuj± one niebezpieczne trucizny i leki, którym uda
się przedostać do ¶rodka. Jeżeli substancje takie jak alkohol pozostan± w komórce i
zaczn± się w niej gromadzić, mog± spowodować poważne szkody. Peroksysomy
oczyszczaj± komórkę z niebezpiecznych zwi±zków. Innym typem organelli jest
centrolia. Zazwyczaj w pobliżu ¶rodka komórki znajduj± się dwie centrolie, które maj±
duże znaczenie dla mikrotubuli i mikrowłókien podczas podziału komórki. Centrolia
jest okręgiem składaj±cym się z dziewięciu mikrotubuli, z których każda jest
podzielona na trzy mniejsze. Cała struktura tworzy krótki, pusty w ¶rodku
cylinder.Centrolie potrafi± same się odtwarzać. Ich kopie wędruj± na powierzchnie
komórki tworz± podstawę dla dwóch rodzajów wyrostków, z których jeden to rzęsek,
struktura wygl±dem przypominaj±ca włos. Komórki wy¶cielaj±ce w płucach drogi
oddechowe posiadaj± na powierzchni dziesi±tki rzęsek. Rzęski regularnie kołysz± się
w przód i w tył, wymiataj±c każd± drobinkę kurzu lub inne potencjalnie szkodliwe
ciała obce w stronę gardła, dzięki czemu delikatna tkanka płuc zostaje utrzymana w
czysto¶ci. Zdecydowanie dłuższe od rzęsek s± witki. Każda męska komórka
rozrodcza – plemnik – ma jedna witkę. Plemnik ma kształt kijanki,
której ogonek to wła¶nie witka. Ruchy witki umożliwiaj± plemnikowi poruszanie się.W
większo¶ci komórek największ±, najważniejsz±, położon± w centralnym punkcie
organell± jest j±dro. Otacza je podwójna warstwa błony – jest to błona
j±drowa – w której znajduj± się różne otwory i dziury.Ta błona ma poł±czenie
z błona siateczek ¶ródcytoplazmatycznych, a przez to i z innymi błonami
plazmatycznymi. Wewn±trz j±dra znajduje się zwykle jedna lub więcej niedużych,
ciemnych tworów, j±derek, w których odbywa się produkcja czę¶ci rybosomów.J±dro
stanowi centrum zarz±dzania komórki. Wysyła ono rozkazy do innych organelli i
innych czę¶ci komórki dotycz±ce tego, co i kiedy maj± robić. Wysyła instrukcje
dotycz±ce produkcji białek, lipidów i innych cz±steczek. J±dro reguluje wielko¶ć,
kształt i czynno¶ci komórki, a także długo¶ć jej życia. Jest w stanie spełniać swoje
funkcje dowodz±ce, ponieważ zawiera podstawowe i najważniejsze dla życia
informacje – geny. Przy wykonaniu poniższej pracy korzystałem z
następuj±cych materiałów:1.
„¦wiat wiedzy”- tygodnik popularno-
naukowy2.
„Anatomia i fizjologia człowieka” – Janina
Chlebińska3.
„Biologia z higien± i ochrona ¶rodowiska” - Maria
Podbielkowska, Zbigniew Podbielkowski
Download
Random flashcards
Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards