Wartości w życiu młodego człowieka

advertisement
Wartości w życiu młodego człowieka
Młodość to chyba najlepszy okres w życiu każdego człowieka. Niewątpliwie, po
latach wszyscy wracają do wspomnień z czasów, kiedy byli młodzi. Można powiedzieć, że
jest to reguła i nic tego nie zmieni.
W wieku dorastania ustala się poczucie tożsamości. Następuje również wzrost
świadomości samego siebie, własnych potrzeb, stanów, dążeń i przyjęcie pewnych wartości.
Wszelkie wartości rodzą się w relacji obiektów świata do potrzeb człowieka, a wartości
kulturowe w relacji między światem kultury symbolicznej a potrzebami poznawczymi i
rozwojowymi człowieka.
Wartością w znaczeniu psychologicznym jest to co ważne dla istnienia, aktywności i rozwoju
człowieka w różnych okresach jego życia oraz jego wyobrażenia i przekonania o tym co
ważne, godne pożądania i osiągnięcia.
Wartości pozostają w istotnej relacji do potrzeb (biologicznych, psychicznych i społecznokulturowych) człowieka związanych z jego życiem, aktywnością i rozwojem w środowisku
ludzi oraz ze stanem i sposobem uświadamiania i zaspokajania tych potrzeb w danych
warunkach społeczno-kulturowych. Wyróżniamy wartości odnoszące się do różnych kategorii
potrzeb wynikających z życia-wartości egzystencjalne, aktywności-autonomia jednostki,
rozwoju-samodoskonalenie się. Należy zaznaczyć, że istnieją jeszcze wartości psychiczne i
kulturowe. Wartościowanie jest ważne z punktu widzenia życia, aktywności i rozwoju
człowieka. Ważność ta wyraża się w potrzebach.
Potrzeby te mają przede wszystkim charakter indywidualny, ale również uniwersalny.
Związane jest to z podobnymi doświadczeniami, z którymi większość ludzi się styka,
zarówno w okresie dzieciństwa jak i dorastania.
Wpływ na przyswojenie przez dziecko określonych wartości ma otaczający świat w którym
żyje, jest to dom rodzinny i sprawy z nim związane, grupy rówieśnicze-dobierane swobodnie
w celu wspólnej zabawy oraz te które tworzą się w przedszkolu lub klasie szkolnej, najbliższe
otoczenie-podwórko, sąsiedztwo, a w miarę wzrastania także środowisko szersze. Świat
dziecka powiększa się, różnicuje, wzbogaca o nowe doświadczenia, wzrasta w miarę jego
aktywności. Sprzyja to odkrywaniu nowych zjawisk i spraw świata zewnętrznego i
wewnętrznego.
Nie ulega wątpliwości, że najistotniejszy wpływ na kształtowanie się postaw i
wartości młodego człowieka ma rodzina. Jest małą grupą społeczną, gdzie kontakty są
bezpośrednie, a więź bardzo silna. Rodzina zaspokaja podstawowe potrzeby swych członków.
Kształtuje osobowość dzieci i młodzieży poprzez całą organizację życia wewnątrzrodzinnego
oraz stosunki społeczne, jakie w niej panują. Życie rodzinne dostarcza młodemu człowiekowi
wzorów postępowania w najrozmaitszych sytuacjach. W rodzinie też kształtują się pierwsze
społeczne więzi dziecka z innymi osobami. Tutaj uczy się ono osiągać swe cele przez
naśladowanie osób dysponujących bogatszym zasobem doświadczeń, tutaj spotyka się zwykle
z intensywnym wzmacnianiem zachowań naśladowczych, co w rezultacie prowadzić będzie
do wykształcenia się stałej tendencji do modelowania. Funkcjonowanie mechanizmów
socjalizacyjnych w rodzinie zależne jest także od modelu rodziny i modelu życia rodzinnego,
które są w niej realizowane.
Rodzina stanowi środowisko społeczne, którego młoda osoba nie potrafi niczym innym
zastąpić, przede wszystkim jeżeli chodzi o zaspokajanie potrzeb emocjonalnych, zwłaszcza
potrzeby bliskiej więzi osobistej. Obserwując rodziców i rodzeństwo uczymy się
podstawowych sposobów reagowania wobec pojawiających się wydarzeń i osób. Naśladując
ich, nabywamy umiejętności rozwiązywania trudności, nawiązywania kontaktów z innymi
ludźmi, przedstawiania naszego punktu widzenia, zyskiwania sympatii i osiągania
zamierzonych celów. Rodzina bardzo głęboko oddziałuje na naszą osobowość, kształtując jej
podstawowe rysy i wyposażając w schematy zachowań, które powielane są przez całe życie.
Okres dojrzewania obejmuje dwa podstawowe zadania młodego człowieka: ukształtowanie
własnej tożsamości oraz oderwanie się od rodziców. Jeżeli rodzice nie przygotują dziecka do
tego momentu, istnieje duże prawdopodobieństwo, że wybierze ono niewłaściwą drogę
dalszego rozwoju. Młodzież napotyka w okresie dorastania sytuacje dla siebie niezrozumiałe
np. kłopoty osobiste, zawody miłosne, konflikty psychiczne, depresje, niepowodzenia w
szkole, poczucie braku bezpieczeństwa i zrozumienia, z którymi nie potrafi sobie poradzić. Z
jednej strony czują się już dorośli i tak chcą być traktowani, z drugiej zaś - potrzebują
pomocy, ponieważ sami nie mogą sprostać zaistniałym problemom. Pomocy tej szukają
właśnie w rodzinie. Jeżeli rodzice nie okażą swej akceptacji i miłości, a będą kierowali się
nadmiernym rygoryzmem lub obojętnością to nie znajdą porozumienia z własnym dzieckiem.
Młody człowiek nie znajdując oparcia w rodzinie wiąże się z grupą ludzi przeżywających
podobne problemy i przyjmuje stosowane tam metody rozwiązywania kłopotów, co pogłębia
jeszcze proces niedostosowania się do środowiska rodzinnego. Prowadzi to w konsekwencji
do nasilonych konfliktów w rodzinie, do ucieczek z domu, do przystosowania się do grup
nieformalnych, a to zakończyć może się nawet uzależnieniem.
Podane stwierdzenia wskazują na fakt, że rodzina jest czynnikiem, który w
bezpośredni sposób wpływa na formowanie się postaw u młodych ludzi. To właśnie z domu
rodzinnego człowiek wynosi wartości, które realizuje w swoim późniejszym życiu. Widać
zatem wyraźnie, jak wiele zależy od tego, jakich się ma rodziców i w jaki sposób nas
wychowują.
Dziecko żyje również w świecie ogólnospołecznym, a więc od najwcześniejszych dni podlega
socjalizacji i wychowaniu, a tym samym przyswaja wartości i normy danej kultury. Należy tu
wspomnieć o podziale na kulturę klasową:, (bo w dużej mierze to od niej zależy jakie
wartości zostaną przyswojone przez młodego człowieka) chłopi, robotnicy, inteligencja.
Każda z tych grup ma określone poglądy. Przyjęcie pewnych wartości, ukształtowanie
odpowiednich postaw nie zależy wyłącznie od oddziaływania wpływów społecznych, lecz
również od indywidualnych cech jednostki, jej potrzeb, wiedzy, inteligencji, świadomej i
celowej aktywności itp. Postawa jednostki nie może jednak uformować się w sposób
samodzielny, gdyż zawsze opiera się na wartościach społecznych, które stanowią jej budulec.
Jednostka może przyjmować od społeczeństwa jedne wartości, inne odrzucać, może
modyfikować te wartości włączając do nich własne, oparte na swym doświadczeniu.
Również w kręgu rówieśników wytwarzają się wartości charakterystyczne tylko dla tej
zbiorowości. A jak wiadomo, niemal każde dziecko wykazuje tendencję do łączenia się z
rówieśnikami. Oczywiście, zarówno sama tendencja, jak też sposoby jej realizacji, zależą od
tego, jakie doświadczenia, wartości i postawy wynosi dziecko z domu rodzinnego. Dążenie do
kontaktu z rówieśnikami powstaje na podłożu wielu potrzeb, a spośród nich zwłaszcza:
działania oraz pozycji i akceptacji społecznej. Okres ten jest istotny dla rozwoju, gdyż
dostarcza doświadczeń prowadzących do zrozumienia charakteru norm społecznych i ich
przestrzegania we własnych działaniach i zachowaniu, prowadząc do autonomii nie tylko
norm moralnych, ale i innych regulujących stosunki między ludźmi. Aktywność w grupach
rówieśniczych stanowi źródło doświadczeń ważnych dla rozwoju jednostki, daje pewne
poczucie bezpieczeństwa, pozwala rozładować różne stresy i napięcia. Powoduje również
przyswojenie norm, które nie zawsze są zgodne z normami kultury aktualnie panującymi.
Młodzi ludzie cenią beztroski sposób spędzania wolnego czasu-prywatki, dyskoteki, które
zazwyczaj połączone są z alkoholem i papierosami. Bardzo częstym motywem działania w
tego typu zabawach, których forma nie zawsze zachwyca uczestników jest lęk przed
wykluczeniem z grupy, samotnością. Podatność na presję zbiorową jest silniejsza niż chęć
wyróżnienia się, gdyż podkreślenie własnej odrębności nie jest pozytywnie postrzegane.
Styl życia młodzieży koncentruje się na własnych sprawach, czasem spowodowane jest to
postawą dorosłych, którzy z punktu widzenia młodych nie traktują ich poważnie. Przez to
została rozwinięta silna potrzeba bycia z inną osobą. Swobodne uzewnętrznianie uczuć stało
się normalnością dla młodego pokolenia, tymczasem dla starszych jest to wciąż szokujące i
niedopuszczalne. Może się wydawać, że nowe obcowanie z drugim człowiekiem staje się
ważniejsze niż kontakt ze sztuką, ponieważ uczestnictwo kulturalne traktowane jest trochę
sytuacyjnie i jakby zamknięte w kręgu mody młodzieżowej. Teatr, koncerty muzyki poważnej
czy też wystawa w muzeum stają się stopniowo dla większości młodych ludzi przeżytkiem.
Nastąpił „świat wirtualny”, w którym komputer stał się wartością nadrzędną.
Spowodowało to jednocześnie, że młodzież zamyka się w swoim świecie, ceniąc sferę
intymności. Często wydaje się jej, że dla zachowania prywatności korzystniejsze jest ukrycie
niż uzewnętrznianie swojego prawdziwego oblicza. Ale jednocześnie bardzo ceni sobie
kontakty międzyludzkie, rówieśnicze, za wszelką cenę pragnie nie dopuścić do zerwania
więzów społecznych.
Współczesną młodzież charakteryzuje postawa poszukująca, dążenie do bogatego,
wygodnego życia i bycia „kimś”. W związku z tym większość wykazuje
zainteresowanie dalszą nauką. W konsekwencji prowadzi to do samodoskonalenia własnej
osobowości czyli nieustannego pracowania i kształtowania samego siebie jako głównej
wartości.
Wartościami są również: szczęśliwa i odwzajemniona miłość, dążenie do poznania
otaczającej rzeczywistości czyli zdobywanie wiedzy o świecie i prawach nim rządzących oraz
znalezienie interesującej pracy, takiej, która dawałaby satysfakcję i zadowolenie.
Już od najmłodszych lat dzieci kształtują swój światopogląd, postawy, normy, a co za tym
idzie tworzą katalog swoich wartości. Do tego procesu przyczynia się nie tylko sam człowiek,
ale również otaczająca go rzeczywistość, do której należy min. szkoła.
Instytucja ta wprowadza dziecko w niezwykle różnorodne i bogate kontakty społeczne.
Poprzez pracę szkolną oraz udział w życiu szkolnym nastolatek „wchodzi” w
społeczeństwo. Proces ten występuje niezależnie od poziomu organizacji życia i pracy
szkoły, choć oczywiście, może przebiegać z różnym stopniem intensywności i spełniać w
różnym stopniu funkcje socjalizacyjne. W szkole następuje znaczne rozszerzenie i
wzbogacenie społecznych doświadczeń dziecka. Uczestniczy ono w działaniach różnych grup
i zespołów, powoływanych do realizacji różnych zadań. Wchodzi w społeczne kontakty z
wieloma nauczycielami oraz uczniami, a także innymi pracownikami szkoły. Wykonuje
powierzone mu zadania oraz pełni przydzielone role społeczne. Dzięki temu jest lepiej
przygotowane do uczestnictwa w życiu społecznym.
Szkoła jest instytucją pośredniczącą w przekazywaniu dzieciom i młodzieży ogromnego
zasobu informacji, jakim dysponuje społeczeństwo. Dzięki temu uczeń zostaje wyposażony w
racjonalny, zbudowany na naukowych
przesłankach światopogląd, który pozwala rozumieć nie tylko świat, życie społeczne innych
ludzi, lecz także własne w nim miejsce i własne powinności. Doświadczenia wynoszone ze
szkoły mają nie tylko aspekt sprawnościowy, lecz także emocjonalny, bo o społecznej
dojrzałości dziecka decyduje nie tylko to, czego nauczyło się w szkole, lecz także jego
emocjonalny stosunek do tego wszystkiego.
Reasumując dochodzi się do stwierdzenia, że edukacja ma istotny wpływ na młodego
człowieka, ponieważ reguluje jego stosunek do samego siebie i świata, wyposaża go w
określony system wartości, poprzez który uczy się on akceptowanych społecznie zachowań,
uczestnictwa w życiu społecznym, prawidłowego reagowania na zachowania innych ludzi,
wywoływania właściwych reakcji na własne zachowania, czyli całokształtu postaw przyjętych
w danej kulturze.
Ważną rolę odgrywają wartości estetyczne, które zaspokajają potrzeby poznawcze i
rozwojowe okresu dzieciństwa i dorastania. Sztuka dla dzieci sprawia, że lepiej pojmują
otaczającą ich „dorosłą rzeczywistość”, dostarcza nowych doświadczeń, niesie
nowe wartości.
W ocenie młodzieży uznanie zyskują przede wszystkim wartości związane z aktualną sytuacją
jednostki lub z najbliższą przyszłością, dzieje się tak, ponieważ najistotniejsze jest dla nich
„tu i teraz”. Trzeba zaznaczyć, że niektórzy znajdują wartości w literaturze
bądź filmie przykładem może być utożsamianie się z bohaterem.
Obecna rzeczywistość sprzyja rozwojowi kultury masowej. To właśnie min. za
pośrednictwem mediów docierają do odbiorcy treści kształtujące osobowość i to na ogół w
formach wysoce atrakcyjnych. W przeciwnym bowiem razie nie miałyby szans przyciągnięcia
widza. Środki masowego oddziaływania mogą operować materiałem informacyjnym
wszelkiego typu, bez żadnych ograniczeń, przekazując je w niezmiernie urozmaiconej formie
i posługując się przy tym różnorodnymi formami oddziaływania. Widz, słuchacz, czy
czytelnik może więc otrzymać nie tylko jakiś obraz rzeczywistości, ale także jego
wyjaśnienie, interpretację, ocenę czy wreszcie jego artystyczne przetworzenie. Dzięki temu w
proces odbioru informacji może być zaangażowana nie tylko sfera poznawcza osobowości
odbiorcy, lecz także jego wyobraźnia, doświadczenie, myślenie, uczucia, jego motywacja i
sfera działania. Odpowiednio nadane informacje mogą bowiem silnie angażować
emocjonalnie, wywołując nierzadko uczucia identyfikacji. Zatem nie należy zapominać, że
media mogą mieć wpływu na kształtowanie w umyśle dziecka określonego i w określony
sposób wartościowanego obrazu świata. Nadawane przez radio lub telewizję, czy
przekazywane za pomocą masowych wydawnictw obrazy i opisy rzeczywistości, stanowią
materiał dla wyobraźni dziecka, a z czasem także dla kształtowania się uogólnionych pojęć
dotyczących tego, jaki jest świat, jakie rządzą nim wartości i jacy ludzie w nim żyją.
Oglądanie filmów z gatunku „grozy na ekranie”, może wytworzyć właśnie
spaczony obraz rzeczywistości.
Z kolei nadmierna fantastyka treści przekazywanych przez omawiane środki może przyczynić
się do tego, że będzie ono skłonne ujmować rzeczywistość w sposób mało realistyczny.
Media oddziałują także na sferę przeżyć młodego człowieka. Niektóre programy telewizyjne i
filmy są przeżywane w sposób niezwykle głęboki i pozostawiają trwałe ślady w osobowości
widza.
Oczywiście treści przekazywane przez rodzinę, szkolę, środki masowego przekazu mogą być
chętnie odbierane i przyswajane bądź nie przyjmowane i negowane. Zatem należy zadać sobie
w tym momencie pytanie, co decyduje o tym, że wybiera on określone wzory, a inne odrzuca?
Różnice między własnymi kryteriami wartości, a narzucanymi przez dorosłych są natury
zasadniczej. Młody człowiek preferując bądź odrzucając wartości klasyfikuje je ze względu
na takie układy jak : łatwe-trudne, ciekawe-nudne, potrzebne-niepotrzebne, optymistycznepesymistyczne, ważne-nieważne, wiarygodne-nieautentyczne. Tymczasem osoba dorosła
uznaje inną skalę wartości. Jej kodeks etyczno-moralny na pierwszym miejscu stawia normy
utylitaryzmu, praktycyzmu, użyteczności, wiedzy. Zatem układ wartości jest odmienny niż u
dzieci i obejmuje taki zestaw jak: dobry-zły, posłuszny-nieposłuszny, dokładny-roztargniony,
lojalny-nielojalny, religijny-bezbożny. Wzory familijne odgrywają istotną rolę, wiążą się z
funkcją rodziny, jej zadaniami i pozycją w pewnej strukturze społecznej. Dom rodzinny daje
jednostce wyjściowe „wyposażenie” w normy i obyczaje np. te związane ze
świętami. Osobowość rodziców wpływa na to, jak młody człowiek podchodzi do życia, jakie
wartości będzie w przyszłości wyznawał i sam przekazywał następnym pokoleniom. Jest
rzeczą normalną, że w niektórych etapach życia istnieje u młodzieży potrzeba poszukiwania
wartości atrakcyjnych poza domem. Jest to tak zwany „okres buntu”
charakterystyczny dla wieku dojrzewania, dlatego ważne jest by właśnie w tym czasie rodzina
była oparciem, dawała poczucie bezpieczeństwa, miłość, stwarzała ciepłą wieź rodzinną.
Należy wspomnieć również o wartościach rzeczywistych, mam tu na myśli takie wartości,
jakie stwarza kontakt z innymi ludźmi o dużym autorytecie, prestiżu i wiarygodności np.
matka, ojciec, siostra, przyjaciel. Zetknięcie się z tymi osobami stanowi dla młodego
człowieka oparcie, daje poczucie bezpieczeństwa i zaspokaja istotne potrzeby uczuciowe.
Osoby znaczące wzbudzają motywację, uczucia, wpływają na postawy i osobowość.
Okres dojrzewania niesie ze sobą poszerzenie zainteresowań, skłonność do szukania sensu
życia i do rozwoju swojej osobowości. Dotychczasowe poglądy i wierzenia przejęte od
dorosłych, młody człowiek pragnie przemyśleć. Odrzuca je albo czyni swoimi własnymi.
Odnosi się to również do religii, która jest kolejnym nośnikiem wartości.
Specyfika wzorów religijnych (np. katolickich, protestanckich) polega na tym, iż normy
współżycia ludzi pojmowane są w duchu wyznawanej religii. Poszczególne religie w różnych
okresach swojego funkcjonowania koncentrują uwagę na wybranych wartościach. Kościół
pokazuje w jaki sposób odróżnić dobro od zła, jak pojmować sensowność naszego istnienia.
Podkreśla znaczenie wspólnoty ludzkiej i więzi jaka powinna łączyć jednostkę ze
zbiorowością. Poświęca również uwagę wartością rodzinnym, kradzieży mienia społecznego,
sensowi odpowiedzialności za pracę, losowi ojczyzny. Zatem wychowawcze oddziaływanie
wzorów religijnych na dzieci i młodzież jest ogromne, gdyż dotyczy niemalże wszystkich
dziedzin życia, mimo to jest kategorią mało docenianą.
Młodość to taki okres w życiu każdego człowieka, kiedy rodzi się zupełnie inny
światopogląd. Nastolatek jak najszybciej chce się usamodzielnić, aby rozpocząć nowe życie.
Młody, kilkunastoletni człowiek mieszka wprawdzie jeszcze z rodzicami, ale pragnie być
niezależny .Próbuje realizować wartości wyniesione z domu rodzinnego, co często przynosi
jednak pewne rozczarowania. To, czego nauczyli go rodzice z całą pewnością przyda mu się
w przyszłości, lecz na realizację tych zadań w okresie dojrzewania jest trochę za wcześnie.
Młodzież jest bardzo podatna na wpływy otoczenia, skąd najczęściej czerpie wszelkie
informacje. Jest to szczególnie związane z formowaniem się postaw i tworzeniem
„katalogu wartości”.
Pierwszą zasadniczą sprawą, która może potwierdzić ten fakt jest kontakt pomiędzy
członkami grup rówieśniczych. Nastolatek, zainteresowany wszelkimi nowościami przystaje
w pewnym momencie swojego życia do środowiska rówieśniczego. To wśród nich zaczyna
spędzać większość czasu wolnego. Grupa ma ogromny wpływ na zachowanie swoich
członków. Panują w niej określone reguły, którym należy się podporządkować. Przyjęte
ustalenia nie mogą ulec zmianie. Bardzo ważne jest to do jakiej grupy się przystaje. Należy
przecież poszukiwać osób, które mają ciekawe podejście do życia, ale zwracać też uwagę z
czym będzie wiązał się ten obustronny kontakt. Nie zawsze trafia się na fajnych znajomych, z
którymi nie ma żadnych kłopotów. Nastolatkom często zdarza się zawierać znajomości z
osobami, które palą papierosy, piją alkohol, biorą narkotyki. Najgorszy jest jednak fakt, że
część młodzieży przystaje na taki właśnie styl bycia. Poprzez kontakt z rówieśnikami
najwyraźniej kształtują się postawy młodego człowieka.
Innym ważnym czynnikiem, który ściśle oddziałuje na formowanie się wartości w wieku
dojrzewania są media. Bohaterowie ekranu, muzyki stają się idolami dla nastolatków, którzy
pragną stać się tacy jak ich wymarzone gwiazdy. Najczęściej młodzi ludzie przechodzą w tym
przypadku przez procesy identyfikacji. Nie zawsze są to jednak pozytywne reakcje. W
ostatnich latach obserwuje się wyraźny wpływ środków masowego przekazu na osobowość
młodych osób. Przykładem tego może być chociażby fakt, że oglądanie brutalnych scen na
filmach przez młodzież przynosi większą agresję na ulicach.
Pozostałe czynniki, które zostały omówione w powyższej pracy również wpływają na
nastawienie nastolatków do życia. Poza rodzicami, na kształtowanie postaw młodzieży
najsilniej wpływa otoczenie, od którego przejmują pewne wzorce postaw i zachowań, a na ich
podstawie tworzą wartości, którymi kierować się będą w życiu.
BIBLIOGRAFIA
1. M.Tyszkowa, B. Żurakowski : „Wartości w świecie dziecka i sztuki dla
dziecka”
2. Aronson Elliott, Wilson Timothy, Akert Robin : „ Psychologia społeczna
–serce i umysł”, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 1997.
3. Chłopkiewicz Maria : „ Osobowość u dzieci i młodzieży – rozwój i
patologia ” , Wyd. Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1980.
4. Wójcik Elżbieta : „ O wychowaniu dzieci i młodzieży ” ,
Wyd. Diecezjalne Pelplin, 1993.
5. Praca zbiorowa pod red. Hanny Świdy : „ Młodzież a wartości ” ,
Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1979.
6. Mądrzycki Tadeusz : „ Psychologiczne prawidłowości kształtowania się postaw
” , Wyd. Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1977.
x60
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards