Nauka i technika jako przedmiot odpowiedzialności

advertisement
Nauka i technika jako
przedmiot odpowiedzialności człowieka.
Nauka jest wielką siłą napędzającą dzisiejszy świat. Rozumiana jest zarówno jako zakres
zgromadzonej wiedzy o prawach rządzących światem, jak i potencjał twórczy naukowców.
Niestabilna sytuacja polityczna na świecie, ataki fundamentalistów islamskich na obiekty w
Stanach Zjednoczonych, wojny i międzynarodowe konflikty, przynoszą wiele zagrożeń dla
naszej planety. Obawy budzą również różnego rodzaju bronie niekonwencjonalne, takie jak
wąglik oraz inne substancje masowego rażenia.
Na pozór związek między atakami militarnymi i nauką wydaje się dość odległy. Nauka nie
traci swej autonomiczności, nie jest uwikłana w politykę ani inne obce jej ideologie, jest
działalnością pokojową. Fakty są jednak takie, że okres wojny i międzynarodowych
konfliktów to „dobre czasy" dla nauki. Zapotrzebowanie na broń, amunicję, samoloty,
żywność, umundurowania wzrasta. Coraz więcej nowych rodzajów broni, szybszych
samolotów, sprawniejszych samochodów, aby przewyższyć standardy przeciwnika.
Konkurencja jaka rodzi się na tym polu, polu nauki, jest wręcz konkurencją śmiertelną.
Najgorsze jest jednak nie to, że świat obrasta we wszelkiego rodzaju broń, ale to, że traci
kontrolę nad nią, że wpada ona w ręce nieodpowiednich ludzi (ugrupowania terrorystyczne).
Po rozpadzie potęgi militarnej Związku Radzieckiego, wielu naukowców stało się
bezrobotnym, bezrobotnymi o wielkim zapleczu wiedzy, która może być użyta przeciwko
ludzkości.
Tu pojawia się jeden z podstawowych problemów etycznych nauki. Czy z moralnego punktu
widzenia wolno naukowcowi podejmować badania za pieniądze, na zlecenie, wiedząc o
planowanym złym sposobie wykorzystania jego wyników?
Dopiero w drugiej połowie wieku XX. zaczęto zauważać naukę w aspekcie moralnym. Stefan
Amsterdamski twierdził, że „moja etyka to moja metodologia" i potwierdzał, tym
samym, że nauka jest dziedziną moralnie neutralną, uznającą wyłącznie reguły
metodologiczne. Dziś etos racjonalności epistemicznej jest nieaktualny. Nauka, która miała
być dziedziną uniwersalną, ze szczyptą komunizmu, bezinteresowną, o zorganizowanym
sceptycyzmie musi być spostrzegana w aspekcie etycznym. Sformułowane w latach
siedemdziesiątych XX w. przez R. K. Mertona zasady metodologiczne określające właściwy
sposób uprawiania nauki, są niewystarczające.
Nauka stała się dziś instytucją społeczną. Naukowcy nie działają już na własną rękę. W nauce
tak jak w innych dziedzinach życia panuje „dzika konkurencja" i prawo „kto
pierwszy, ten lepszy". Naukowiec staje przed problemem podwójnej lojalności. Bez nauki nie
byłoby dziś możliwe ani produkowanie żywności, ani leków, ani rozwój medycyny, ani
wspomniana produkcja broni. W związku z tym odpowiedzialność za udział w zbrojeniach,
prowadzenie dwuznacznych moralnie badań medycznych, degradację przyrody,
wprowadzanie do środowiska człowieka substancji zagrażających jego zdrowiu i życiu spada
poniekąd na ramiona nauki.
Prowadzenie dwuznacznych moralnie badań medycznych, czyli badania genomu ludzkiego,
inżynieria genetyczna, klonowanie zwierząt, produkcja żywności i organizmów
transgenicznych, to przesłanie naszych czasów. Próby klonowania istoty ludzkiej już się
powiodły.
Naukowcami kieruje po części chęć podwyższenia możliwości medycyny, opracowanie
metod walki z chorobami, na które dziś nie ma lekarstwa. Nikt jednak nie zastanawia się nad
tym, jakie negatywne skutki mogą przynieść takie badania. A wyobraźnia i umiejętność
przewidywania następstw to cechy, którymi powinni wykazywać się ludzie nauki. W zakres
etosu naukowego wejść powinny także normy etyczne. Może trzeba nawet uznać, że granice
poznania są tam, gdzie zaczyna ono wchodzić w konflikt z wartościami moralnymi.
Kodeks pracy naukowej mógłby być punktem wyjścia do działań mających na celu
uchronienie nauki przed niebezpiecznymi patologiami, mogącymi zagrażać jej prawidłowemu
rozwojowi.
Literatura:
[1] Izolda Boguta, Etyka w nauce, Sprawy nauki, Nr 10, 12(2001),
[2] Wypowiedzi wysłuchał P.K., Wiedza i życie, Nr 1, 13(2002),
[3] Andrzej Górski, Konflikt interesów w nauce i medycynie, Sprawy Nauki, Nr 7, 14(2001),
[4] Jose B.Cibeli, Robert P.Lanza, Michael West, Pierwszy ludzki klon, Świat Nauki, Nr 1,
28(2002),
[5] Materiał filmowy, Kanal Planet.
x60
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards