praca magisterska - 0817215857

advertisement
x60 Wybrane teorie
przestępczo¶ci kobiet Problematyka etiologii przestępczo¶ci kobiet nastręcza
badaczom dużo trudno¶ci. Stworzono wiele teorii dotycz±cych etiologii
przestępczo¶ci kobiet, ale do dzi¶ brak jest przekonuj±cej odpowiedzi na pytanie
dlaczego kobiety popełniaj± mniej przestępstw niż mężczyĽni i dlaczego pewna
grupa czynów przestępczych „zarezerwowana” jest prawie wył±cznie
dla mężczyzn.Teorie dotycz±ce aktywno¶ci kryminalnej kobiet pojawiaj± się w tle
prawie wszystkich głównych teoretycznych kierunkach w kryminologii. Cechuje je
różnorodno¶ć ze względu na zakres i przedmiot. Formułowane były przez
psychologów, socjologów, biologów, psychiatrów i statystyków.Niektórzy autorzy
przestępczo¶ć kobiet traktuj± jako odrębn±, wymagaj±c± osobnej analizy
problematykę, inni zaprzeczaj± jakoby istniały jakie¶ samodzielne prawa, które
rz±dz± przestępczo¶ci± kobiet.Kierunki biologiczne w najstarszym tego słowa
znaczeniu przyjmuj±, że przyczyn przestępczo¶ci należy doszukiwać się w
konkretnej jednostce przestępczej, która różni się w zasadniczy sposób od jednostki
nie przestępczej. Różnice tkwi± w odmienno¶ciach fizycznych, fizjologicznych,
morfologicznych i konstytucjonalnych. Kierunki socjologiczne przyjmowały, że
przestępstwo uwarunkowane jest wpływem otoczenia, czynnikami gospodarczymi,
społecznymi czy kulturowymi[1].Porównanie przestępczo¶ci kobiet z przestępczo¶ci±
mężczyzn było analizowane w dwóch aspektach: ilo¶ciowym i jako¶ciowym.Aspekt
jako¶ciowy zawiera dyskusje o specyfice przestępstw popełnionych przez kobiety,
natomiast rozważania ilo¶ciowe to uchwycenie stopnia kryminalno¶ci kobiet,
ustalenie rozmiarów jej przestępczo¶ci i odpowiedĽ na pytanie, czy faktycznie mniej
kobiet niż mężczyzn popełnia przestępstwa.Kierunki biologiczne i socjologiczne
okre¶laj± tylko pewne charakterystyczne teorie usiłuj±ce w sposób bardziej lub mniej
trafny tłumaczyć specyfikę przestępczo¶ci kobiecej. Teorie o podłożu
biologicznymFizjologiczny czynnik kryminogenny Najwcze¶niejszymi koncepcjami
kryminologicznymi, doszukuj±cymi się przyczyn przestępczo¶ci we wła¶ciwo¶ciach
fizycznych jednostki były koncepcje fizjonomiczne i frenologiczne, których
przedstawicielem był C. Lavater. Teorie te pojawiły się pod koniec XIII wieku w
Europie, a ich przedstawiciele doszukiwali się istnienia zależno¶ci pomiędzy
charakterystycznymi rysami twarzy człowieka a jego psychik±[2]. Głównym
założeniem tej koncepcji było, iż kształt czaszki odpowiada kształtowi
mózgu[3].Lombroso skonstruował długi rejestr anomalii widocznych gołym okiem,
dzięki którym można stwierdzić odchylenia w kierunku przestępczo¶ci. Do
najważniejszych anomalii zalicza: asymetrie twarzy, wystaj±ce ko¶ci policzkowe,
szczękosko¶no¶ć, sko¶ne oczy, szczególnie obszerne oczodoły, wzrok ostry,
stercz±ce uszy, mniejszy mózg, anomalie jego zwojów i brózd, asymetrie półkul
mózgowych, krótkogłowo¶ć, czoło w tył cofnięte, rzadki zarost na twarzy u
mężczyzn, włosy na głowie gęste, ciemne, kędzierzawe, wzajemne podobieństwo
obojga płci, mięsiste grube wargi, wystaj±cy podbródek, obfito¶ć zmarszczek,
nadmiernie długie ramiona, dodatkowe palce, leworęctwo, anormalne uzębienie,
raż±ce odchylenia co do wzrostu i wagi.Lombroso uważał, że obecno¶ć jednego lub
dwóch z tych defektów nie jest jeszcze symptomem człowieka zbrodniarza, gdy
natomiast występuje u osobnika duża ich liczba, istnieje podstawa do twierdzenia, ze
jest to typ przestępczy. Ponieważ z wieloma z tych anomalii człowiek przychodzi na
¶wiat, Lombroso lansował hipotezę o zbrodniarzu urodzonym.W¶ród ogółu
przestępców Lombroso wyodrębnia poszczególne grupy: zbrodniarze z urodzenia,
przestępcy nałogowi, przestępcy z przypadku, czy pseudoprzestępcy, kryminoidzi i
przestępcy skryci.Wobec poszczególnych typów proponuje odpowiednie ¶rodki
zapobiegawczo-profilaktyczne. Dla zbrodniarzy z urodzenia proponuje zabijanie,
b±dĽ izolację przez całe życie.W¶ród zwolenników teorii Rombrosa znaleĽli się
lekarze i prawnicy z różnych krajów. Natomiast została ostro skrytykowana głównie
przez przedstawicieli kierunku socjologicznego w kryminologii.Obrony koncepcji C.
Rombrosa podj±ł się jeden z głównych założycieli szkoły antropologicznej prawa
karnego Enriko Ferri. Koncepcja kryminologiczna E. Ferriego odbiegała nieco od
pogl±dów C. Lombrosa. Domaga się ona uwzględnienia nie tylko czynników
biologicznych lecz także tellurycznych, społecznych. E. Ferri przyznaje jednak
pierwszeństwo czynnikom indywidualnym, antropologicznym.Pod koniec XIX wieku
pojawiła się teoria, która jak się okazało dała pocz±tek kierunkowi biologicznego
determinizmu. Jej przedstawiciele C. Lombroso i E. Ferro ogłosili pracę pod tytułem
„Kobieta jako zbrodniarka”, w której na podstawie szczegółowych
badań anatomii i fizjologii kobiety, próbowali udowodnić, ze kobieta zarówno
psychicznie, jak i fizycznie jest w istocie niedorozwiniętym mężczyzn±[4].Lombroso i
Ferrero w swojej pracy wyróżnili: zbrodniarkę z urodzenia, zbrodniarkę z przypadku,
zbrodniarkę z namiętno¶ci.Twórcy tej teorii okre¶laj± w do¶ć szczegółowy sposób
zbrodniarkę wrodzon±, któr± cechuje: wrogo¶ć do macierzyństwa, wzmożony popęd
płciowy, skłonno¶ć do życia tułaczego, rozrywek, gustowanie w męskich sportach,
¶miałe zachowanie. „Najbardziej charakterystycznymi wła¶ciwo¶ciami kobiet
zbrodniarek s±: żuchwa znacznej objęto¶ci, spojrzenie dzikie, policzki wydatne, wargi
cienkie, meszek na twarzy”[5].Zbrodniarka z przypadku, a nie z urodzenia jest
charakterystyczna dla przestępczo¶ci kobiety. Nie różni się w zasadzie od normalnej
kobiety, nie posiada żadnych specyficznych cech i przestępstwa dopuszcza się pod
wpływem czyjej¶ sugestii.Nieszczę¶liwe dzieciństwo bez wła¶ciwej opieki
rodzicielskiej może powodować wytworzenie się zbrodniarki z przypadku. Według
Lombroso ilo¶ć zbrodniarek z przypadku będzie się zwiększać w miarę rozwoju
cywilizacji.Wielu autorów wspomina o daj±cym się zauważyć nadrozwoju fizycznym
kobiet popełniaj±cych przestępstwa. Zjawisko to zauważył C. Burt, W. Healy i A.
Bronner. Według nich przestępczyniami staj± się kobiety dobrze rozwinięte
fizycznie[6].Inne koncepcje biologiczne przyjmowały, ze mniejszy udział kobiet w
przestępczo¶ci jest powodem ich mniejszej siły fizycznej, uwarunkowanej
specyficzn± budow± ciała. Przedstawicielami tej my¶li byli: C. Amelunxen, H.
Damrow, D. Abrahamsen.Teorie te spotkały się ze słowami krytyki, bo jak twierdzi
Mannheim „zmniejszona warto¶ć ogólnofizyczna kobiety sprzyja tylko
niesiłowej technice w popełnianiu przestępstw[7]. Genetyczny czynnik kryminogenny
Ta grupa teorii kryminologicznych przyczyn przestępczo¶ci szukała w czynnikach
dziedzicznych. Dla udowodnienia tej tezy stosowano badania genetyczne
genealogiczne, polegaj±ce na analizie rodowodów pewnej ilo¶ci rodzin dla ustalenia
faktu karalno¶ci poszczególnych jej członków, fakt ten miał być równoznaczny z
istnieniem dziedzicznych predyspozycji przestępczych.W. Cowie i E. Slater twierdz±,
że anormalno¶ć matek była tylko bodĽcem do wyst±pienia pewnych symptomów, a
nie manifestację odchyleń genetycznych, które były wspólne dla matek i
córek.Próbowano także, na podstawie bliĽni±t jedno- i dwujajowych udowodnić, że
identyczne pary bliĽniacze jednojajowe będ± wykazywały większe
prawdopodobieństwo w sposobie zachowania niż bliĽniaki dwujajowe. Pozwoliłoby to
s±dzić, ze większy jest wpływ czynników dziedzicznych niż społecznych na
zachowanie się człowieka[8].Do powyższych wyników badań krytycznie
ustosunkował się P. Horoszowski, który podkre¶lił, ze dotychczasowe badania
bliĽni±t nie dostarczyły dowodów na wrodzony charakter zasadniczych dyspozycji
psychicznych człowieka. Również S. Batawii skłania się ku temu stwierdzeniu, uważa
on, że przy badaniu i porównywaniu zachowań bliĽni±t nie uwzględniono wpływu
czynników ¶rodowiskowych i dlatego, wyniki tych badań s± nie do przyjęcia. Uważa
bowiem, że:1. Dziedziczy się tylko pewne dyspozycje, tendencje rozwojowe, a nie
cechy powstaj±ce w drodze oddziaływania otoczenia.2. Często utożsamiano w
tych badaniach pojęcie psychopatii z pojęciem szkodliwo¶ci społecznej jednostki. Nie
uwzględniono, że w¶ród psychopatów występuj± także ludzie często warto¶ciowi
społecznie[9].Dla wyja¶nienia przyczyn przestępczo¶ci oparto się również na
badaniach chromosomalnych. Zaczęto zastanawiać się, czy u osób popełniaj±cych
przestępstwa istniej± jakie¶ anomalie chromosomalne, a jeżeli tak - to czy maj± one
zwi±zek z zachowaniami przestępczymi i na czym to polega. mimo, iż próbowano
udowodnić, że dodatkowy chromosom „y” u mężczyzn powoduje
większ± agresywno¶ć, analogiczne badania prowadzone na kobietach z dodatkowym
chromosomem nie dały podobnych rezultatów, a tym samym nie przyczyniły się do
wzmocnienia teorii determinizmu biologicznego[10]. Wpływ cykli fizjologicznych na
przestępczo¶ć kobiet Autorzy analizuj±cy przestępczo¶ć kobiet poszukiwali zwi±zku
pomiędzy cyklami fizjologicznymi, a zachowaniami przestępczymi kobiet.Brano pod
uwagę: menstruację, ci±że, okres poporodowy, klimakterium. S± to powszechnie
występuj±ce u kobiet zjawiska, które nie wywołuj± większych komplikacji
doprowadzaj±cych do zaburzeń patologicznych. Niemniej wychodzi się z założenia,
iż u pewnych osób procesy fizjologiczne mog± mieć znaczny wpływ na psychikę i
zachowanie, co potwierdzaj± badania L. de Gaull’a oraz Guddena.Gudden
na podstawie swoich badań wnioskuje, że wszystkie kobiety okradaj±ce domy
towarowe, były w okresie menstruacji[11]. Innego zdania jest Epps, która badaj±c
200 złodziejek kradn±cych w domach towarowych, nie stwierdziła powi±zania
między okresami miesi±czkowania a przestępczo¶ci±.Niew±tpliwie menstruacja
może doprowadzić do rozchwiania równowagi psychicznej, cykle fizjologiczne
stanowi± pewnego rodzaju obci±żenie organizmu, przez co zgodnie z opini± H.
Höppinger’a mog± oddziaływać wzmacniaj±co na istniej±c± już dewiację
przestępcz±.Okresowi ci±ży i okresowi poporodowemu przypisuje się dzieciobójstwo
oraz znęcanie się nad dziećmi. Okresowi ci±ży mog± towarzyszyć stany depresyjne,
nadmierna wrażliwo¶ć, chwiejno¶ć emocjonalna, które według niektórych autorów
mog± sprzyjać zachowania przestępczo¶ci.Również klimakterium może wywierać
podobny wpływ jak poprzednie cykle. A. Smith, badaj±c angielskie kobiety stwierdza,
że klimakterium jako stan fizjologiczny nie odgrywa aż tak istotnej roli w
przestępczo¶ci kobiet, jak starano się to przedstawić[12].Niew±tpliwie wszystkie
cykle wyraĽnie odczuwane s± przez organizm kobiety - powoduj± rozchwianie
psychiki, które może ułatwić podjęcie decyzji o dokonaniu przestępstwa. Seksualizm
jako czynnik kryminogenny Z przyczynę przestępczo¶ci kobiet uznana została także
ich seksualno¶ć. Kobiece przestępstwo zakorzenione jest w płci - twierdzono.
Kobieta jest z natury próżna. Podstawowym jej problem jest to, co robić i w jaki
sposób, aby podobać się mężczyznom. Odczuwa ona ci±gł± potrzebę
zainteresowania, uwielbiania, podziwu.Ta seksualnie zabarwiona próżno¶ć może
niekiedy doprowadzić do przestępstwa w postaci kradzieży, oszustwa czy
fałszerstwa. Większo¶ć kwestii kobieta ocenia z erotycznego, b±dĽ seksualnego
punktu widzenia. Życie miłosne dostarcza jej większo¶ci motywów do popełniania
przestępstw z zazdro¶ci, nienawi¶ci czy odwetu. Przedstawiciele tej teorii twierdz±,
ze kobieta jest istot± potrafi±c± formułować bardzo praktyczne wnioski, posiada
realistyczny umysł, dzięki któremu potrafi wszystko dokładnie zaplanować, rozważyć
cel każdego działania[13].E. Wulff twierdzi, że kobietami kieruje instynkt,
emocjonalne podej¶cie do wielu spraw, kłamstwo leży w ich naturze, s± nieszczere i
skłonne do hipokryzji. Kobieta popełniaj±ca przestępstwo nie jest impulsywna w
chwili jego dokonywania jest trzeĽwa i chłodna.A. Jasny uważa, że nie ma żadnych
podstaw dla ustalenia zwi±zków między kobiecymi narz±dami płciowymi a układem
nerwowym.Rozważania nad zagadnieniem wpływu seksualno¶ci na aktywno¶ć
przestępcz± s± niezaprzeczalnie bardzo oryginalnie, ale wnioski wysnute przez
zwolenników tego pogl±du wydaje się być zbyt jednostronne by można im było
całkowicie zawierzyć. Teorie o podłożu socjologicznym Zagadnienia przestępczo¶ci
kobiet tradycyjnie omawiano na gruncie teorii biologicznych, psychologicznych,
rzadziej sięgano do teorii socjologicznych. Wynikało to z d±żenia do uchwycenia jak
największej ilo¶ci różnic w przestępczo¶ci kobiet i mężczyzn.Teorie socjologiczne
tłumacz±ce zachowania przestępcze dziel± się na dwie grupy[14]. Jedna z nich
uwypukla wpływ czynników zewnętrznych na zachowanie jednostki, druga
uwzględnia społeczne i psychologiczne czynniki oddziaływuj±ce na zachowania
człowieka. Pierwsze teorie socjologiczne dopatrywały się przede wszystkim wpływu
czynników gospodarczych i warunków społecznych na aktywno¶ć kryminaln±. Wpływ
czynników społeczno-ekonomicznych na przestępczo¶ć kobiet
A. Irk
dopatrywał się zwi±zku społecznych i biologicznych czynników sprzyjaj±cych
popełnianiu przestępstw. Analizuje statystyki kryminalne, z których wynika, że im
wyższy rozwój gospodarczy, tym większa przestępczo¶ć kobiet w społeczeństwie i
na odwrót.L. Pike przedstawia pogl±d, że zmieniaj±ce się modele zachowania kobiet,
wzrastaj±ca ich samodzielno¶ć i niezależno¶ć maj± wpływ na aktywno¶ć kryminaln±
kobietN. Calajani, B. Helegori, C. Darow kwestię przestępczo¶ci kobiet tłumacz±
wył±cznie stosunkami społecznymi. Gdyby kobiety i mężczyĽni byli w identycznych
warunkach, to ich udział w przestępczo¶ci byłby niew±tpliwie równy[15]. Dlatego w
momencie całkowitego równouprawnienia płci przestępczo¶ć kobiet i mężczyzn
będzie na tym samym poziomie.O. Pollak tłumaczy zjawisko przestępczo¶ci teori± o
dominuj±cym ukierunkowaniu socjologicznym[16]. Ustalił on dwie grupy czynników o
znaczeniu kryminogennym. Pierwsza grupa wywodzi się z podwójnych standardów
moralno¶ci seksualnej dyskryminuj±cej kobietę z nowoczesnych metod rozwijaj±cego
się handlu detalicznego, koncentruj±cego się na kobiecie jako klientce oraz ze
specyfiki kobiecych zajęć ł±cz±cych się z licznymi irytacjami i frustracjami. Druga
wywodzi się ze szczególnych okazji, sposobno¶ci jakie oferuje kobiecie jej atrakcyjna
rola w społeczeństwie[17].O. Pollak wyraża również pogl±d, że nie istniej± żadne
specyficzne przestępstwa kobiece, z wyj±tkiem prostytucji. Różnice możemy
odnaleĽć jedynie w sposobach popełniania przestępstw przez kobiety, szczególnie w
¶rodkach jakie używaj±, ofiarach jakie wybieraj±, okazjach jakie wykorzystuj± i
osobach z którymi współdziałaj±.L. Lernell podkre¶la ogromny wpływ procesów
urbanizacji i industrializacji na rozwój przestępczo¶ci zarówno mężczyzn jak i kobiet.
Procesy migracyjne zwi±zane z uprzemysłowieniem powoduj± stan dezorganizacji
społecznej, niejednoznaczno¶ci, często konfliktu norm i wzorców. W ten sposób
mog± kształtować się zachowania przestępcze.Do przedstawionej grupy teorii
kryminologicznych o podłożu socjologicznym należy zaliczyć teorię E.H. Sutherlanda.
Autor ten zakłada, że zachowanie przestępcze jest wyuczone w toku interakcji
międzyludzkich i rozróżnia dwie kultury przestępcze i nieprzestępcze. Z kultur±
nieprzestępcz± wi±że się wzory zachowań społecznie akceptowane, natomiast z
kultur± przestępcz± zachowania naruszaj±ce prawo. Dostęp do tych dwóch rodzajów
kultur, przejęcie i zinternalizowanie uznanych przez nie warto¶ci decyduje o naszym
zachowaniu. Autor podkre¶la wpływ grupy pierwotnej na kształtowanie się
osobowo¶ci i jest zdania, że przestępc± zostaje się dlatego, że ma się łatwiejszy
dostęp do pogl±dów sprzyjaj±cych łamaniu prawa aniżeli do pogl±dów
niesprzyjaj±cych łamaniu prawa[18].Hans von Heting twierdzi, że kobiety żyj±ce w
obrębie swoich zamkniętych ¶rodowisk maj± ograniczone możliwo¶ci wst±pienia na
drogę przestępcz±. Także praca zawodowa nie stwarza zbyt wielu okazji do
popełniania przestępstwa[19]. Kobieta wybiera bowiem pracę, w której może się
potwierdzić, pocieszyć lub rozwin±ć swoje potrzeby opiekuńcze i pielęgnacyjne.
Kulturowe uwarunkowania przestępczo¶ci kobiet Zwolennicy tych teorii twierdz±, że
geneza przestępczo¶ci kobiet tkwi w zjawiskach i procesach kulturowych, które w
bezpo¶redni sposób kształtuj± zachowania ludzkie. Systemy warto¶ci, wzory
postępowania, styl życia, zainteresowania, postawy, role społeczne, s± wytworami
kultury za pomoc± których organizowane jest życie społeczne i regulowane s±
stosunki międzyludzkie. Badacze uważaj±, że kobiecie wyznaczona została ¶ci¶le
okre¶lona pozycja w społeczeństwie, obwarowana cał± mas± zakazów i zaleceń,
która przez sw± specyfikę osłabia aktywno¶ć kryminaln± kobiet[20].T. Gibons
uważa, że kobiecie została wyznaczona ¶ci¶le okre¶lona pozycja w społeczeństwie i
rola któr± pełni ogranicza jej przestępczo¶ć.Inny pogl±d wyrażał T. Parsons,
twierdził, że posłuszeństwo i odpowiednie zachowanie to wła¶ciwo¶ci kobiet, a
wyobrażenie męsko¶ci rozwija się na zasadzie kontrastu skłonno¶ci do buntu i
nieodpowiedniego zachowania.Zdaniem L. Petea kobieta czę¶ciej popełnia
przestępstwa w formie ukrytej lub zamaskowanej ze względu na normy kulturowe,
którymi jest otoczona[21].Słuszny wydaje się być pogl±d H. Jonesa, że tradycyjne
role przypisywane kobietom, które udział w życiu społecznym zapewniaj±
mężczyznom s± przyczyn± mniejszej przestępczo¶ci kobiet. Autor ten jest
przekonany, że istnieje pewna zależno¶ć - im bardziej zamknięta obyczajowo¶ć
danego społeczeństwa, tym mniejsza aktywno¶ć kryminalna kobiet[22].T. Gibbons,
R.Moriss, H. Jones posługuj± się teori± ról społecznych, wychodz± z założenia, że
różne nasilenie przestępczo¶ci kobiet i mężczyzn jest konsekwencj± różnych
możliwo¶ci, różnych oczekiwań społecznych, wyznaczania ról. Twierdz±, że kobiety
łatwiej osi±gaj± kulturowe cele dozwolonymi ¶rodkami. Do przestępczo¶ci dziewcz±t
prowadzi brak poczucia pozytywnego kontaktu ze ¶rodowiskiem, podczas gdy u
chłopców s± to przede wszystkim przeszkody stoj±ce na drodze do zdobycia statusu
gospodarczego i społecznego.D. Hoffman-Bustamente wymienia pięć czynników
leż±cych u podstaw przestępczo¶ci kobiet: odmienne płciowo oczekiwania, różnice w
socjalizacji wzorów i stosowanej społecznie kontroli, odmienne sposobno¶ci dla
zaangażowania się w przestępstwo, odmienne dostępy do przestępczej podkultury i
uwarunkowanego płciowo odmiennego „budowania” różnych kategorii
przestępsta[23]. A.M. Bertrand dostrzega, że społeczeństwo, o ile wybacza, a nawet
oczekuje agresywno¶ci od chłopców, to u dziewcz±t nie toleruje tego rodzaju
zachowań. W konsekwencji mężczyzna popełniaj±cy przestępstwo niekoniecznie
widzi się w reakcjach społecznych jako niemoralny czy dewiant, podczas gdy ż±da
takiego postrzegania u kobiety. Kobiety odczuwaj± strach przed dezaprobat±
społeczn± bardziej niż mężczyĽni i dlatego bardziej się pilnuj±, aby nie popełnić
czynów ocenianych negatywnie.Wattenen słusznie zauważył, że dysproporcje
między ilo¶ci± przestępstw popełnianych przez chłopców i dziewczęta jest wynikiem
większej kontroli rodziców, jakiej podlegaj± dziewczęta w swych domach. Chłopcy
maj± większ± swobodę i bardziej narażeni s± na wej¶cie w konflikt z prawem[24].W
ostatnich latach ciekawe pogl±dy przedstawił R. Simon. Uważa on, że kobiety
współczesne przejmuj± coraz to nowe zadania i obowi±zki, uczestnicz± w pracach
wymagaj±cych również siły fizycznej, przez co maj± więcej sposobno¶ci popełniania
przestępstw specyficznych dla mężczyzn[25].Słuszny wydaje się być pogl±d, iż
kultura poprzez wpływ na życie społeczne powoduje istotne socjologiczne
zróżnicowanie płci. Zdaniem J. Szczepańskiego dzieje się tak poprzez odmienny
proces socjalizacji i zwi±zane z tym wyobrażenie o roli „mężczyzny” i
„kobiety” funkcjonuj±ce w społeczeństwie oraz na skutek
ustanowienia pewnego systemu warto¶ci, który ma być wyznacznikiem
postępowania jednostek. Od kobiety oczekuje się aby hierarchię swych osobistych
warto¶ci podporz±dkowała warto¶ci powszechnie uznanej - bycia matk± i
żon±[26].Przyjmuje się założenia, iż:§
dysproporcja między przestępczo¶ci±
kobiet i mężczyzn będzie istniała nadal, jako że odmienno¶ć ról nadal pozostała,
mimo równouprawnienia płci,§
w miarę zdobywania nowych praw przez kobietę,
przestępczo¶ć będzie również rosła ale tylko do pewnego poziomu i tylko w pewnych
okresach, a mianowicie do momentu oswojenia i przystosowania do nowej
sytuacji[27].Z jednej strony kobiety będ± miały więcej możliwo¶ci i okazji do
popełniania przestępstw, przytłoczenie nagłymi nowymi obowi±zkami może
rozbudzać frustracje, stwarzać problemy, z drugiej jednak strony nowe zadania
powinny zwiększać uczucie wewnętrznego samozadowolenia o poczucie własnej
warto¶ci - osłabiaj±c tym samym agresję.W zwi±zku z przytoczonymi pogl±dami
możemy mówić, że zmiany w przestępczo¶ci kobiet będ± szły w kierunku
jako¶ciowym, będ± to różnice w specyfice przestępstw popełnianych przez kobiety.
Etiologia przestępczo¶ci w takim ujęciu jest zwi±zana bezpo¶rednio z emancypacj±
kobiet. Poczucie nierówno¶ci jako motyw przestępczo¶ci kobiet L. Lernel w swojej
koncepcji sugeruje, że „u genezy każdego (lub niemal) każdego zachowania
przestępczego spostrzegamy pozycje nierówno¶ci w której odnajduje siebie
jednostka działaj±ca. Tej pozycji odpowiada d±żenie do likwidacji przekroczenia
progu lub skompensowanie stanu nierówno¶ci[28].W przypadku, gdy nierówno¶ć ma
charakter obiektywny, ocena sytuacji może być prawdziwa lub fałszywa. Natomiast
ocena subiektywna nie musi być wynikiem jakiego¶ „kompleksu
niższo¶ci”. Tre¶ć psychiczna takiego przeżycia to konfrontacja własnej
pozycji (somatycznej, psychicznej, społecznej, politycznej, prestiżowej, ekonomicznej
itp.) z pozycji innych osób z bliższego lub dalszego otoczenia (z reguły tej grupy
społecznej, do której jednostka należy) dezaprobata tego obiektywnie istniej±cego
lub też subiektywnie odczuwalnego stosunku[29].Według E. Bielickiego poczucie
braku równo¶ci, jako czynnik psychiczny w odniesieniu do niektórych badanych
przez autora kobiet, stało się motywem działania przestępczego, a u genezy tego
motywu pozostała niemożno¶ć realizacji indywidualnych i powszechnych pragnień,
potrzeb i aspiracji, wynikaj±ca z rozmaitych uwarunkowań społecznokulturowych[30].Kobiety często wpadaj± w różnego rodzaju frustracje porównuj±c
standardy życia swojego ze standardami życia innych ludzi.Konfrontacja siebie z
otoczeniem i towarzysz±ca ocena trwa nieprzerwanie przez całe życie i to ona może
być jedn± z przyczyn kryminalno¶ci. Nierówno¶ć płci wobec prawa Jeden z autorów,
H. Manheim podkre¶la, że prawo tworzyli mężczyĽni „po to, aby zapobiegać i
karać czyny, które zagrażały ich osobistym interesom”. Specyficzne formy
zachowań kobiet były traktowane przez mężczyzn jako niegroĽne i nie trzeba się było
bronić przed nimi za pomoc± ¶rodków karnych.Zdaniem tego badacza, w wielu
kodyfikacjach kobiety były uprzywilejowane ponieważ odmawiano im zdolno¶ci
popełniania pewnych przestępstw. Przykładem może być art. 37 Kubańskiego
Kodeksu Karnego, który przyjmuje jako okoliczno¶ć łagodz±c± popełnienie przez
kobiety przestępstw pod wpływem zaburzeń psychicznych spowodowanych
klimakterium, ci±ż±, menstruacj± czy też anormalnym porodem.S± jednak również
kraje, w których kobiety karze się za przestępstwa surowiej niż mężczyzn.Polskie
prawo karne nie przewiduje zróżnicowania prawnego w stosunku do płci. Istniej±
tylko różnice w sposobach odbywania kary pozbawienia wolno¶ci. Kobiety s±
traktowane mniej surowo niż mężczyĽni. W stosunku do kobiet ciężarnych nie
stosuje się ¶mierci, łagodniejsze jest również podej¶cie do kobiety jako sprawczyni
dzieciobójstwa.O. Pollak sugeruje, iż kobiety popełniaj± przestępstwa trudne do
wykrycia np. w ¶rodowisku rodzinnym. Służ±c±, która dokonała kradzieży zwalnia się
raczej, niż ¶ciga s±downie. Również sposób popełniania przestępstw utrudnia ich
wykrycie. Często udział w ich dokonaniu jest po¶redni, przez podżeganie, b±dĽ
pomaganie[31].Utarło się twierdzenie, iż istnieje większa tolerancja s±dów w
stosunku do przestępczo¶ci kobiet. Traktowane s± łagodniej ze względu na swój
status żony i matki. Aspekt psychologiczny w przestępczo¶ci kobiet Badania te
próbowały ukazać wpływ czynników psychologicznych na przestępczo¶ć kobiet,
przyjmowano bowiem, że poziom inteligencji przestępców jest niższy niż
nieprzestępców. Przykładem tego rodzaju pogl±dów były ustalenia H. Goddorda.
Natomiast Mrphy i Newcemb nie dostrzegaj± żadnych różnic w inteligencji
przestępczych kobiet i mężczyzn.Sformułowany wniosek, że przestępcy maj± niższy
poziom inteligencji od nieprzestępców był obiektywnie prawdziwy i nie należało się
dopatrywać w nim przyczyn przestępczo¶ci ale traktować go jako wynik innych
uwarunkowań.Duże znaczenie dla omawianej problematyki miała psychoanaliza Z.
Freuda. Zgodnie z jego pogl±dami kobietę cechuje: pasywno¶ć, masochizm i
narcyzm. ¬ródłem zachowań patologicznych jest kompleks męsko¶ci, zazdro¶ć o
członek. Dowodem na istnienie tego faktu jest manifestowanie przez kobietę
d±żno¶ci do męskich celów (sukcesów w sferze zawodowej itp.). Kobiety nie mog±ce
opanować zazdro¶ci o członek dojrzewaj± w poczuciu zawi¶ci i poszukuj± zemsty.
Owe uczucia manifestuj± w antyspołecznych formach buntu i agresji[32].Dociekanie
na temat różnic w strukturze psychicznej kobiet i mężczyzn, częste u przedstawicieli
psychoanalizy rzadko sięgały problematyki zachowań kryminalnych kobiet. Zjawisko
przestępczo¶ci kobiet traktowano jako rodzaj szczególnej patologii, porównuj±c go
do choroby, braku równowagi psychicznej, któr± trzeba leczyć, przywracaj±c tym
samym kobietę do pełnienia tradycyjnych ról.Koncepcje etiologiczne tłumacz±
genezę zjawiska kryminalnego w kategoriach psychologicznych s± różnorakie.
Można z grubsza wyróżnić trzy zasadnicze grupy takich koncepcji:1) Do pierwszej
grupy zaliczyć można koncepcje o silnym zabarwieniu biologicznym, które zal±żków
kryminogennych poszukuje w stanach lub procesach psychotycznych.2) Do drugiej
należ± odchylenia od przeciętnego standardu psychicznego jednostki (niski poziom
rozwoju umysłowego oraz psychopatia).3) Do trzeciej grupy zaliczyć można teorie,
które obja¶niaj± tło kryminogenne, dynamikę rozwojow± życia psychicznego
człowieka lub zróżnicowanie przebiegu procesów psychicznych u poszczególnych
jednostek.Badania biologiczne i psychologiczne a także badanie form przestępczo¶ci
kobiet i mężczyzn wskazuje na różnice w stopniu agresywno¶ci obu płci i typie
zachowania agresywnego. W pewnym przypadku różnica ta przejawia się w trzech
płaszczyznach:przedstawiciele obu płci w różnym stopniu przezywaj±
frustracje,przedstawicielom obu płci przysługuje różne prawo wyładowania
agresji. Kobiety - prawo „bierne”, mężczyĽni - prawo
„czynne”,inne s± kulturowe mechanizmy tłumaczenia agresji
obu płci. Agresja u kobiety jest tłumaczona bardziej surowo.Każda teoria
kryminologiczna niew±tpliwie przyczynia się do poszerzenia wiedzy na temat
przestępczo¶ci kobiet. Wnioski zawarte w teoriach pozwalaj± na przeprowadzanie
szeregu szczegółowych analiz procesu przestępczo¶ci kobiet. -------------------------------------------------------------------------------[1] J. Błachut, Kobiety recydywistki w ¶wietle
badań kryminologicznych, W-wa 1981, s. 12 [2] Tamże ..., s. 13 [3] Tamże ..., s. 14
[4] J. Błachut, op. cit., s. 24 [5] C. Lombroso, „Człowiek zbrodniarz w
stosunku do antropologii i dyscypliny więziennej”, W-wa 1891, s. 73[6] J.
Błachut, op. cit., s. 17[7] J. Błachut, op. cit., s. 15 [8] J. Błachut, op. cit., s. 20 [9] P.
Horoszowski „Przestępczo¶ć w ¶wietle badań nad bliĽniętami”,
Przegl±d Więziennictwa 1937, s. 695 [10] J. Błachut, op. cit., s. 24[11] J. Błachut, op.
cit., s. 27[12] P. Horoszowski, op. cit., s. 26[13] J. Błachut, op. cit., s. 30 [14] P.
Horoszowski, Kryminologia, W-wa 1965, s. 277 [15] J. Błachut, op. cit., s. 34 [16] O.
Pollak „The Griminality of Women”, New York 1950, w: Błachut, op.
cit., s. 35 [17] J. Błachut, op. cit., s. 34[18] A. Podgórecki, Zagadnienia patologii
społecznej, W-wa 1976, s. 248-249 [19] B. Hołyst, op. cit. s. 22 [20] J. Błachut, op.
cit., s. 37[21] G. Rasko, w: J. Błachut, op. cit. s. 38 [22] Tamże ..., s. 38[23] T. Gibons
Society: Crime and Criminal Careers an Introduction to Criminology Englewood Cliffs,
New Yersy 1977, s. 450 w: J. Błachut, op. cit., s. 41 [24] T. Gibons
„Delinquend Behawior” Prentice-Hall Inc 1970 r., s. 174 w: J. Błachut,
op. cit. s. 41 [25] R. Simon: The lontemporary woman and Crime, National Institute of
Mental Health Cent er for Studies of Crime and Delinquency 1975, s. 5; za J. Błachut,
op. cit., s. 40[26] J. Szczepański. Elementarne pojęcie socjologii, W-wa 1963, s.
50[27] T. Kolarczyk, J. Kubiak, P. Wierzbicki „Przestępczo¶ć kobiet. Aspekty
kryminologiczne”, W-wa 1984, s. 80 [28] L. Lernell, Zarys kryminologii
ogólnej, W-wa 1978, s. 238[29] Tamże ..., s. 238[30] E. Bielicki, Etiologiczne i
profilaktyczne aspekty przestępczo¶ci kobiet, w: Patologia społeczna - zapobieganie,
W-wa 1976 t. III, s. 125-126[31] O. Pollak „The Criminality of Women”
New York 1950 r. w: Błachut, op. cit. s. 44 [32] P. Horoszowski, op. cit., s. 31
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

Create flashcards