Dr Anna Ostrowska-Dankiewicz Politechnika Rzeszowska Zakład

advertisement
Dr Anna Ostrowska-Dankiewicz
Politechnika Rzeszowska
Zakład Finansów, Bankowości i Rachunkowości
Wykorzystanie wybranych wskaźników w analizie oceny efektywności oraz ryzyka
inwestowania w ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe
Streszczenie
Słowa kluczowe: ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe, ocena efektywności, ryzyko
inwestycyjne, wskaźniki efektywności.
Opracowanie dotyczy ubezpieczeń powiązanych z ubezpieczeniowymi funduszami
kapitałowymi
(UFK).
W
artykule
zaprezentowano
zasady
działania
i
rodzaje
ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych z punktu widzenia przyjętej strategii inwestowania
oraz związanego z nią poziomu ryzyka inwestycyjnego. Omówiono regulacje prawne w
zakresie określenia zasad funkcjonowania funduszy kapitałowych będących częścią
ubezpieczeń typu unit-linked oraz zakres obowiązku informacyjnego w tego typu
ubezpieczeniach, w tym regulaminów lokowania środków funduszy. Wskazując na
różnorodność strategii inwestycyjnych oraz wynikających z nich różnic w poziomach ryzyka i
efektywności inwestowania,
zdefiniowano wybrane wskaźniki oceny efektywności oraz
ryzyka inwestowania w ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe, a także podkreślono znaczenie
ich stosowania oraz publikowania przez ubezpieczycieli.
Wprowadzenie
Rozpowszechnienie się nowoczesnych produktów ubezpieczeniowych na życie z
rozwiniętym elementem inwestycyjnym, świadczy o fakcie większego zainteresowania tego
typu rozwiązaniami obu stron rynku ubezpieczeniowego. Rosnący popyt na tego typu
ubezpieczenia wynika ze zwiększonych możliwości finansowych, rosnącej świadomości
ubezpieczeniowej i finansowej oraz traktowania ubezpieczeń jako dodatkowej formy
oszczędzania.
Ubezpieczyciele
rozwiązaniami
wprowadzają
obserwując
coraz
większą
wzmożone
liczbę
zainteresowanie
ubezpieczeń
tego
typu
powiązanych
z
ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi (UFK), alternatywne instrumenty w postaci
innowacyjnych produktów strukturyzowanych, również w formie ubezpieczeń powiązanych z
UFK, a także coraz większą liczbę samych ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych o
różnych strategiach inwestycyjnych. Podkreślając różnorodność strategii lokowania środków
w określone ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe należy zwrócić uwagę na poziom ryzyka
inwestycyjnego. Niewątpliwie fundusze lokujące swoje aktywa w takie instrumenty, które
narażone są na wysoki poziom ryzyka strat mogą często przynieść sukces w postaci
nieoczekiwanego przyrostu wartości jednostek uczestnictwa. Duże znaczenie ma zatem
możliwość weryfikacji wyników funduszy i wykorzystania określonych miar do oceny
efektywności oraz ryzyka inwestowania w ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe na zasadzie
ich analizy na etapie wyboru funduszy stanowiących składową ubezpieczeń typu unit-linked.
Celem opracowania jest prezentacja rodzajów ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych,
wskazanie źródeł prawnych w zakresie funkcjonowania UFK oraz obowiązku informacyjnego
w tego typu produktach, omówienie wybranych metod oceny efektywności oraz ryzyka
inwestycyjnego UFK z prezentacją ich przykładów w wynikach przedstawianych przez
ubezpieczycieli na przykładzie wybranego funduszu o charakterze akcyjnym.
1. Istota działania i rodzaje ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych
Ubezpieczenia typu unit-linked funkcjonujące na polskim rynku finansowym pod nazwą
ubezpieczeń na życie powiązanych z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym 1
charakteryzują się rozdzieleniem części ochronnej i inwestycyjnej produktu, a zatem wysoką
transparentnością. Z punktu widzenia niniejszego opracowania, uwaga skupiona zostanie na
części
typowo
inwestycyjnej,
a
zatem
odseparowaniu
ze
struktury
produktu
ubezpieczeniowego jego części ochronnej oraz pozostałych elementów składowych.
Inwestycyjną część ubezpieczenia stanowią różnego rodzaju fundusze. Z punktu widzenia
inwestora (ubezpieczającego), fundusze te są formą zbiorowego inwestowania. Polegają zatem
na gromadzeniu rozproszonych środków finansowych we wspólnym funduszu, co umożliwia
uczestniczenie w portfelach inwestycyjnych, często lepiej zarządzanych i dywersyfikowanych
niż w inwestycjach podejmowanych indywidualnie2. Podmioty zarządzające funduszami, mają
do dyspozycji wysoko wykwalifikowany personel analityków inwestycyjnych, zakładają zatem
właściwy dla danego funduszu oraz jego celu poziom ryzyka inwestycyjnego. Po
przeprowadzeniu badań m.in. w zakresie sytuacji i tendencji na krajowych i zagranicznych
rynkach czy oceny kondycji finansowej spółek, decydują oni o charakterze strategii
Zgodnie z ustawą z dnia 22 maja 2003r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz. U. Nr 124, poz. 1151)
ubezpieczenia te zaliczone do grupy 3, działu I – ubezpieczeń na życie noszą nazwę: „ubezpieczenia na życie, jeśli
są związane z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym”. W Polsce pierwsze tego typu produkty, nazywane
wówczas ubezpieczeniami powiązanymi z funduszami inwestycyjnymi wprowadzono na początku lat 90. XX
wieku. Na świecie zaś pojawiły się na przełomie lat 60. i 70. XX wieku i traktowane były jako produkty bardzo
innowacyjne. Szerzej na ten temat w: P. Molyneux, N. Shamroukh, Financial innovation, John Wiley & Sons Ltd,
Chichester 1999, s. 17.
2
R. Russel, An introduction to mutual funds worldwide, Securities & Investment Institute, John Wiley & Sons
Ltd, Chichester 2007, s. 3-4.
1
inwestycyjnej, najwłaściwszej w danych warunkach dla danego funduszu. Dzięki takim
możliwościom, jakie mają osoby zarządzające funduszami poprzez stały dostęp do informacji,
a których nie mają inwestorzy indywidualni, inwestowanie środków w funduszach umożliwia
osiągnięcie przewagi, stąd także klienci zakładów ubezpieczeń dysponujący niewielkimi
środkami mogą uczestniczyć w zyskach wypracowanych przez te instytucje.
Zgodnie z definicją zawartą w Ustawie3 „ubezpieczeniowy fundusz kapitałowy – w
ubezpieczeniu, o którym mowa w dziale I grupa 3 załącznika do ustawy to wydzielony fundusz
aktywów, stanowiący rezerwę tworzoną ze składek ubezpieczeniowych, inwestowany w
sposób określony w umowie ubezpieczenia”. Ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe, których
liczba jednostek uczestnictwa jest zmienna w czasie należą do grupy funduszy otwartych, nie
posiadających osobowości prawnej. Ze względu na to, iż nie mogą być oferowane, jako odrębne
instrumenty finansowe i zawsze muszą być sprzedawane łącznie w ramach umowy
ubezpieczenia stanowią tzw. fundusze specjalistyczne o charakterze regulowanym.
Należy jednak podkreślić, że poszczególni ubezpieczyciele decydują się na różne modele
zarządzania UFK. Zakłady ubezpieczeń tworzą bowiem fundusze zarządzane aktywnie,
pasywnie, bądź w sposób mieszany. Sytuacja, która polega na tym, że ubezpieczyciel występuje
w charakterze pośrednika, który dystrybuuje swoim klientom jednostki uczestnictwa
działających już odrębnie funduszy inwestycyjnych, które klient mógłby nabyć samodzielnie
stanowi kategorię zarządzania pasywnego. Lokowanie przez ubezpieczyciela aktywów
bezpośrednio w określone instrumenty finansowe składające się na portfel danego funduszu
oznacza zarządzanie aktywne. Wariant mieszany polega natomiast na sytuacji, w której w
portfelu UFK znajdują się jednostki zewnętrznych funduszy inwestycyjnych zarządzanych
przez towarzystwa funduszy inwestycyjnych (TFI), które bezpośrednio inwestują w różnorodne
instrumenty finansowe. Należy podkreślić, że zarówno przy zarządzaniu aktywnym, jak i
mieszanym zakłady ubezpieczeń dokonują własnej wyceny wartości unitów.
Niezależnie od przyjętego modelu zarządzania UFK polisy typu unit-linked umożliwiają
ubezpieczającym pomnażanie oszczędności w indywidualnie utworzonym przez niego portfelu,
który może składać się z różnych instrumentów finansowych, w tym z różnych funduszy
inwestycyjnych prowadzonych przez niezależne od ubezpieczyciela TFI. Dodatkową korzyścią
wynikającą z wyboru funduszy z szerokiego katalogu jest ponadto fakt, iż mogą one być
zarządzane przez różne podmioty, a ubezpieczający decydując się na wybór określonych
funduszy kapitałowych, stanowiących część produktu ubezpieczeniowego może zgodnie ze
3
Art. 2, pkt 13) Ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej, Dz. U. Nr 124, poz. 1151.
swoimi preferencjami czy poziomem akceptacji ryzyka wskazywać różne fundusze, które
charakteryzują się zróżnicowaną strategią inwestycyjną.
W literaturze przedmiotu stosowane są różnorodne kryteria klasyfikacji funduszy
inwestycyjnych4, uwzględniających takie kryteria ekonomiczne, jak: zasięg regionalny, rodzaj
lokat, sposób zarządzania czy ponoszone ryzyko. Regulacje prawne wyodrębniają natomiast
trzy rodzaje funduszy, różniące się odmiennymi sposobami uczestnictwa oraz prawami
inwestorów, tj.: fundusze inwestycyjne otwarte (FIO), fundusze inwestycyjne zamknięte (FIZ)
oraz specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte (SFIO)5.
Zakładając, iż ubezpieczyciele, jako klienci zakupują jednostki uczestnictwa w funduszach
zewnętrznych można potraktować ubezpieczenia unit-linked, jako produkty powiązane z
szeroko pojętymi otwartymi funduszami inwestycyjnymi skupiając się na takiej samej
klasyfikacji. Według rodzaju lokat oraz wysokości ryzyka inwestycyjnego wyodrębnia się:
fundusze akcji, fundusze mieszane, fundusze dłużne, fundusze gotówkowe i rynku pieniężnego,
fundusze nieruchomości, fundusze aktywów niepublicznych, fundusze absolutnej stopy zwrotu,
fundusze surowcowe czy fundusze sekurytyzacyjne. Dodatkowo dla wybranych grup funduszy,
np. akcyjnych tworzone są kategorie, które określają specjalizację geograficzną, stąd wyróżnia
się: fundusze rynku krajowego, fundusze rynku europejskiego, fundusze rynku amerykańskiego
(USA), fundusze regionu Azji i Pacyfiku, pozostałe fundusze (w tym m.in. fundusze globalne,
rynków wschodzących oraz fundusze innych regionów lub bez specjalizacji regionalnej 6.
Ponadto niektórzy ubezpieczyciele posiadają tzw. fundusze gwarantowane oferujące
gwarancję niemalejącej wartości jednostki lub gwarantowaną stopę zwrotu w danym okresie.
2. Uregulowania prawne funkcjonowania UFK oraz obowiązki ubezpieczycieli
w zakresie informowania o ubezpieczeniu związanym z funduszem kapitałowym
Ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe zostały zdefiniowane w Ustawie o działalności
ubezpieczeniowej, stąd mają charakter regulowany. Ponadto w art. 13, ust 4. tejże Ustawy
Klasyfikacje funduszy cytowane w wielu opracowaniach naukowych można odnaleźć między innymi w: D.
Dawidowicz, Fundusze inwestycyjne. Rodzaje, typy, metody pomiaru i ocena efektywności, CeDeWu, Warszawa
2008; K. Gabryelczyk, Fundusze inwestycyjne – rodzaje, zasady funkcjonowania, efektywność, Oficyna
Ekonomiczna, Kraków 2006; T. Sikora, Analiza wyników funduszy inwestycyjnych w Polsce z wykorzystaniem
wnioskowania bayesowskiego, Materiały i Studia, Zeszyt Nr 248, NBP, Warszawa 2010.
5
Szerzej na ten temat w: P. Kania, Specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte jako forma zewnętrznego
zarządzania ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi zakładów ubezpieczeń na życie, w: Ubezpieczenia
wobec wyzwań XXI wieku pod red. W. Ronki-Chmielowiec, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we
Wrocławiu, nr 228, Wrocław 2011, s. 232-239.
6
„Klasyfikacja funduszy inwestycyjnych” , dokument Izby Zarządzających Funduszami i Aktywami,
http://www.izfa.pl/pl/index.php?id=10105 (26.06.2015).
4
zostały zawarte wymogi w zakresie ubezpieczeń z UFK, które obligują ubezpieczycieli do
określenia lub zawarcia w umowie ubezpieczenia:
1) wykazu oferowanych funduszy kapitałowych;
2) zasad ustalania wartości świadczeń oraz wartości wykupu ubezpieczenia, w tym również
zasad umarzania jednostek ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego, terminów ich
zamiany na środki pieniężne i wypłaty świadczenia;
3) regulaminu lokowania środków ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego obejmującego
w szczególności charakterystykę aktywów wchodzących w skład tego funduszu, kryteria
doboru aktywów oraz zasady ich dywersyfikacji i inne ograniczenia inwestycyjne;
4) zasad i terminów wyceny jednostek funduszy;
5) zasad ustalania wysokości kosztów oraz wszelkich innych obciążeń potrącanych ze składek
lub z ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego;
6) zasad alokacji składek ubezpieczeniowych w jednostki ubezpieczeniowego funduszu
kapitałowego, w szczególności w zakresie określonym w pkt 4 i 5, oraz terminu zamiany
składek na jednostki tego funduszu.
Uregulowania
powyższe
czynią
produkty
typu-unit
linked
jeszcze
bardziej
transparentnymi. Ponadto zgodnie z art. 13, ust. 5 zakład ubezpieczeń jest obowiązany do:
1) dokonywania wyceny jednostek ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego nie rzadziej
niż raz w miesiącu;
2) ogłaszania, nie rzadziej niż raz w roku, w dzienniku o zasięgu ogólnopolskim wartości
jednostki ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego ustalonej w miesiącu
poprzedzającym miesiąc, w którym jest dokonywane ogłoszenie;
3) sporządzania i publikowania rocznych i półrocznych sprawozdań ubezpieczeniowego
funduszu kapitałowego.
Zasady funkcjonowania UFK definiowane są najczęściej w regulaminach, które wskazują
najważniejsze aspekty ich działalności: strategię inwestycyjną, ograniczenia lokacyjne,
sposoby wyceny, itp. Regulaminy te są zazwyczaj (choć nie zawsze) załącznikiem do
podstawowego tekstu ogólnych warunków ubezpieczeń i należy je interpretować łącznie z tym
dokumentem. Poza tym to właśnie w ogólnych warunkach ubezpieczenia bardzo często
ubezpieczyciele zawierają informacje odnoszące się do inwestycyjnego elementu powiązanego
z ochroną.
Wskazane uregulowania świadczą o tym, iż produkty powiązane z funduszami kapitałowymi
zostały przez ustawodawcę potraktowane najbardziej rygorystycznie w porównaniu z innymi
ubezpieczeniami na życie, jeśli chodzi o kwestie ich przejrzystości. Ponadto swoisty przełom,
jeśli chodzi o transparentność produktów powiązanych z UFK stanowi „REKOMENDACJA
dobrych praktyk informacyjnych dotyczących ubezpieczeń na życie związanych z
ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi”, której celem jest przede wszystkim
„upowszechnienie dobrych praktyk w zakresie przejrzystego informowania Klientów o
ubezpieczeniu na życie związanym z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, wskazanym
w dziale I gr. 3 Załącznika do Ustawy o działalności ubezpieczeniowej z 22 maja 2003 r.
poprzez określenie zaleceń dotyczących standardowej Karty Produktu, stanowiącej dodatkową
informację dostarczaną Klientowi przed zawarciem ubezpieczenia” 7.
Według § 4, ust. 6 REKMENDACJI Ubezpieczyciel, który na zasadzie dobrowolności
przyjmuje zasady poprzez utworzenie Karty Produktu, zobowiązuje się tym samym do
pokazania swojemu klientowi kluczowych informacji o produkcie powiązanym z UFK oraz
pomocy w zrozumieniu cech produktu przy zastosowaniu takich kategorii zagadnień, jak:
informacje podstawowe, informacje o opłatach, informacje o premiach i rabatach, symulacje
wartości ubezpieczenia, zastrzeżenia i informacje prawne dotyczące Karty Produktu.
Szczególnie istotne, z punktu widzenia typowo inwestycyjnej części produktów
powiązanych z UFK są zapisy dotyczące8:
1. Lokowania środków w fundusze, które narzucają ubezpieczycielom obowiązek udzielenia
informacji, czy ubezpieczenie: gwarantuje zachowanie określonego poziomu wartości
wpłaconych środków, a jeśli tak, jaki jest poziom udzielanej gwarancji oraz czy zapewnia
klientowi samodzielne podejmowanie decyzji o alokacji środków w wybrane UFK w trakcie
zawierania umowy oraz podczas jej trwania, a w szczególności czy klient może dokonywać
zmiany decyzji o alokacji środków.
2. Ewentualnego ryzyka inwestycyjnego będącego: ryzykiem utraty środków będących
przedmiotem inwestycji, ryzykiem ograniczonego dostępu do środków związanego z
wystąpieniem okoliczności niezależnych od ubezpieczyciela, ryzykiem walutowym
wynikającym z nagłych, niekorzystnych i nieprzewidywanych zmian kursów walutowych.
Z punktu widzenia klienta ocena części inwestycyjnej powinna opierać się na możliwych
scenariuszach efektywności inwestycji. W Karcie Produktu, zgodnie z rekomendacją dobrych
praktyk ubezpieczyciel zobowiązany jest zaprezentować klientowi symulacje wartości
ubezpieczenia przy przyjętych założeniach dotyczących stóp zwrotu oraz struktury inwestycji.
§ 1, REKOMENDACJA dobrych praktyk informacyjnych dotyczących ubezpieczeń na życie związanych z
ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi opracowana przez Polską Izbę Ubezpieczeń i przyjęta przez
Zarząd PIU w dniu 14 kwietnia 2014 roku, s. 1.
8
Ibidem §5, ust. 5. pkt a) i d) i §, ust. 6, pkt a) i d).
7
Symulacje te przygotowane są w trzech scenariuszach. Wysokości zakładanych stóp zwrotu w
poszczególnych scenariuszach zaprezentowano w Tabeli 1.
Tabela 1. Wysokości zakładanych stóp zwrotu dla określonych rodzajów ubezpieczeniowych funduszy
kapitałowych w symulacjach ubezpieczycieli na potrzeby Karty Produktu
Wyszczególnienie
Zakładane scenariusze dla symulacji wartości ubezpieczenia
o podwyższonej
bazowy
o obniżonej rentowności
rentowności
Fundusze
gotówkowe
i rynku pieniężnego
stopa WIBOR-3M
stopa WIBOR-3M
stopa WIBOR-3M
Fundusze dłużne
stopa zwrotu w okresie do
wykupu dziesięcioletnich
obligacji
Skarbu Państwa
stopa zwrotu w okresie do
wykupu dziesięcioletnich
obligacji
Skarbu Państwa – 0.5%
stopa zwrotu w okresie do
wykupu dziesięcioletnich
obligacji
Skarbu Państwa + 0.5%
Fundusze mieszane,
fundusze absolutnego
zwrotu, fundusze
nieruchomości i fundusze
aktywów niepublicznych
stopa zwrotu w okresie do
wykupu
dziesięcioletnich obligacji
Skarbu Państwa + 2%
stopa zwrotu w okresie do
wykupu
dziesięcioletnich obligacji
Skarbu Państwa –0.75%
stopa zwrotu w okresie do
wykupu
dziesięcioletnich obligacji
Skarbu Państwa +4%
Fundusze akcji i fundusze
surowcowe
stopa zwrotu w okresie do
wykupu
dziesięcioletnich obligacji
Skarbu Państwa + 4%
stopa zwrotu w okresie do
wykupu
dziesięcioletnich obligacji
Skarbu Państwa –1%
stopa zwrotu w okresie do
wykupu
dziesięcioletnich obligacji
Skarbu Państwa + 7%
Źródło: opracowanie własne na podstawie § 8, pkt 12 c), d), e) REKOMENDACJI dobrych praktyk informacyjnych
dotyczących ubezpieczeń na życie związanych z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi opracowanej przez
Polską Izbę Ubezpieczeń i przyjętej przez Zarząd PIU w dniu 14 kwietnia 2014 roku, s. 10-12.
Rozbieżności dla poszczególnych scenariuszy są dość znaczące. Poza tym należy
podkreślić, że nie zawsze muszą się zrealizować, o czym klient zakładu ubezpieczeń powinien
być poinformowany, a w szczególności, że scenariusz o obniżonej rentowności nie musi być
wcale najgorszym z możliwych, zwłaszcza w okresach kryzysów na rynkach finansowych.
3. Rodzaje wskaźników i ich znaczenie w ocenie efektywności oraz ryzyka
inwestycyjnego UFK
Z punktu widzenia efektywności inwestycji w ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe
jednym z najistotniejszych elementów jest strategia oraz jakość zarządzania aktywami
funduszy. Bardzo często o wyborze danego produktu lub określonego funduszu, czy grupy
funduszy w ramach danej polisy, a zatem o postrzeganiu wybranego produktu decyduje
bezpieczeństwo inwestycji oraz rentowność UFK, które stanowią pochodną oceny ryzyka.
Ponieważ zgodnie z zapisami Ustawy o działalności ubezpieczeniowej „zakład ubezpieczeń
jest obowiązany do lokowania środków finansowych w taki sposób, aby uwzględniając rodzaj
i strukturę prowadzonych ubezpieczeń osiągnąć jak największy stopień bezpieczeństwa i
rentowności przy jednoczesnym zachowaniu płynności środków”, również działalność w
zakresie dokonywania inwestycji w ramach ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych,
zarówno o charakterze wewnętrznym, jak i zewnętrznym objęta jest tym obostrzeniem. Ponadto
„ubezpieczyciel, który wykonuje działalność ubezpieczeniową w dziale I grupy 3 załącznika
do ustawy, do zarządzania ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym jest obowiązany
zatrudnić doradcę inwestycyjnego lub zawrzeć umowę z podmiotem uprawnionym, na
podstawie odrębnych przepisów, do zarządzania aktywami na zlecenie”9, stanowiąc wymóg
formalny wpływający na bezpieczeństwo oraz efektywność środków lokowanych w UFK.
Uwzględniając uregulowania prawne, jak i ewentualne informacje ubezpieczycieli w
kartach produktów, które mogą zawierać wskazane wcześniej możliwe scenariusze i symulacje
efektywności UFK należy podkreślić, iż najczęściej stosowaną miarą jest stopa zwrotu, choć
coraz częściej zakłady ubezpieczeń podają również inne wskaźniki, których wartości dla tych
samych funduszy oraz okresu, w którym fundusz poddany został analizie dają rozbieżne
wyniki. Pojawia się zatem problem, z jakiej metody skorzystać, aby dokonać oceny
efektywności inwestycyjnej. Na gruncie nowoczesnej teorii zarządzania finansami metody
oceny związane są z trzema podstawowymi aspektami przy podejmowaniu decyzji
inwestycyjnych, tj. zyskiem i stopą zwrotu, ryzykiem oraz okresem inwestycji. Zestawienie
podstawowych metod wraz z ukazaniem znaczenia dla oceny UFK zaprezentowano w tabeli 2.
Tabela 2. Wskaźniki wykorzystywane w analizie efektywności i ryzyka inwestowania w UFK
Nazwa
wskaźnika
Stopa zwrotu
Wyjaśnienie oznaczeń
Oznaczenie
Formuła
𝑅𝑡 =
C𝑘 − 𝐶𝑝
𝐶𝑝
 – odchylenie standardowe
stopy zwrotu funduszu, 𝑅𝑡 –
stopa zwrotu zrealizowana przez
fundusz w t-tym okresie, 𝑅 –
oczekiwana (średnia) stopa
zwrotu danego funduszu, 𝑛 –
liczba okresów.
Odchylenie
standardowe
 =√
2
∑𝑛
𝑡=1(𝑅𝑡 −𝑅)
(𝑛−1)
wskaźnik
Sharpe’a
𝑆=
Wskaźnik
Treynora
beta (β)
9
T=
𝑅𝑗 − 𝑅𝑓

𝑅𝑗 − 𝑅𝑓
𝛽
𝑅𝑡 − stopa zwrotu,
𝐶𝑝 − wartość
jednostki
uczestnictwa z początku okresu,
𝐶𝑘 − wartość
jednostki
uczestnictwa z końca okresu
,
𝑆 – wskaźnik Sharpe’a, 𝑅𝑗 –
średnia stopa zwrotu funduszu w
danym okresie, 𝑅𝑓 – średnia
stopa zwrotu portfela wolnego
od ryzyka w danym okresie, –
odchylenie standardowe stopy
zwrotu funduszu w danym
okresie.
𝑇 – wskaźnik Treynora, 𝑅𝑗 –
średnia stopa zwrotu funduszu w
danym okresie, 𝑅𝑓 – średnia
stopa zwrotu portfela wolnego
od ryzyka w danym okresie, 𝛽–
Charakterystyka i znaczenie w ocenie
efektywności
mierzy relację zysku osiągniętego w
danym okresie w inwestycję w
określony fundusz do wartości
nakładu początkowego, czyli relację
zmiany
wartości
jednostki
uczestnictwa w tym okresie.
informuje o skali ryzyka inwestycji w
wybrany fundusz. Im wyższą
przyjmuje wartość, tym większa
zmienność
wartości
jednostek
uczestnictwa. Miernik ten jest
stosowany do porównywania ryzyka
funduszy należących do tej samej
grupy.
obrazuje
opłacalność
ryzyka
lokowania środków w funduszu w
relacji do inwestycji pozbawionych
ryzyka (np. inwestycji w obligacje
skarbowe); wyraża relację premii za
podjęte ryzyko do odchylenia
standardowego
stopy
zwrotu
funduszu; wyższe wartości wskaźnika
w stosunku do portfela wolnego od
ryzyka oznaczają, iż fundusz jest
efektywny.
Informuje o wielkości premii, różnicy
między stopą zwrotu funduszu
inwestycyjnego, a stopą zwrotu z
instrumentu wolnego od ryzyka na
jednostkę
podjętego
ryzyka
systematycznego.
Art. 153 Ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej, Dz. U. Nr 124, poz. 1151.
Wskaźnik
Jensena
Alfa (α)
𝐽 = (𝑅𝑗 − 𝑅𝑓 ) − (𝑅𝑏 − 𝑅𝑓 )𝛽
Wskaźnik
informacyjmy
(Information
Ratio)
𝐼𝑅 =
Błąd
odwzorowania
(Tracking Error)
𝐼𝑅 – wskaźnik informacyjny, 𝑅𝑗
– stopa zwrotu z funduszu, 𝑅𝑏 –
stopa zwrotu z wybranego przez
inwestora benchmarku (portfela
odniesienia), TE – tzw. tracking
error portfela x względem
benchmarku
(odchylenie
standardowe
różnicy
stóp
zwrotu portfela i benchmarku).
𝑅𝑗 − 𝑅𝑏
𝑇𝐸
TE– błąd odwzorowania, 𝑅𝑗 −
stopa zwrotu z funduszu, 𝑅𝑏 –
stopa zwrotu z wybranego przez
inwestora benchmarku (portfela
odniesienia), 𝑛 – liczba okresów
zwrotu.
2
∑𝑛
𝑖=1(𝑅𝑗 −𝑅𝑏)
TE=√
współczynnik beta określający
ryzyko systematyczne funduszu
w danym czasie.
𝐽 – wskaźnik Jensena, 𝑅𝑗 – średnia
stopa zwrotu funduszu w danym
okresie, 𝑅𝑓 – średnia stopa
zwrotu portfela wolnego od
ryzyka w danym okresie, 𝑅𝑏 –
stopa zwrotu z wybranego przez
inwestora benchmarku (portfela
odniesienia), 𝛽 – współczynnik
beta
określający
ryzyko
systematyczne funduszu w
danym czasie.
𝑛
W odróżnieniu od wskaźników
Sharpe’a i Treynora pokazujących
swego rodzaju ranking portfela w
stosunku do benchmarku, wskaźnik
Jensena wskazuje odchylenie stopy
zwrotu funduszu od teoretycznej stopy
zwrotu (oczekiwanej). Dodatnia
wartość wskaźnika oznacza o ile
wyniki danego funduszu są wyższe od
oczekiwanych (funduszowi udało się
pobić rynek), natomiast wynik zerowy
bądź ujemny oznacza, że dany fundusz
osiągnął wynik gorszy od zakładanego
(wyniki równe lub poniżej średniej
rynkowej).
mierzy opłacalność ryzyka inwestycji
w określony fundusz w porównaniu do
ryzyka benchmarku i jest jednym z
najpopularniejszych
mierników
stosowanych dla porównania poziomu
ryzyka różnych funduszy. Im wyższą
wartość osiąga wskaźnik, tym wynik
funduszu osiągnięty został przy
niższym od benchmarku nakładzie
ryzyka.
Obliczany jest jako odchylenie
standardowe stopy zwrotu funduszu
ponad
portfel
odniesienia
(benchmarku). Im mniej stopa zwrotu
danego funduszu odbiega od wzorca
(odniesienia), tym mniejsze ryzyko
inwestycji.
Źródło: opracowanie własne na podstawie: D. Dawidowicz, Fundusze inwestycyjne. Rodzaje, typy, metody
pomiaru i ocena efektywności, CeDeWu, Warszawa 2008; E. Ostrowska, Efektywność funduszy inwestycyjnych
na rynku finansowym – wskaźniki Sharpe’a, Treynora i Jensena, w: Inwestycje finansowe i ubezpieczenia –
tendencje światowe a polski rynek, Prace Naukowe AE we Wrocławiu, nr 990. Wrocław 2003; T. Jagric, B.
Podobnik, S. Strasek, V. Jagric, Risk-adjusted performance of mutual funds: some tests, South-Eastern Europe
Journal of Economics vol. 2/2007; W. Skrodzka, Ocena efektywności funduszy inwestycyjnych polskich akcji w
okresie destabilizacji rynków finansowych, w: Zarządzanie wartością instytucji finansowych, Prace i Materiały
Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, nr 4/5, Gdańsk 2011; U. Samajpati, Performance appraisal of
unit linked insurance plans (ULIPS) in India, SMS Varanasi Management Insight, 2012, Vol. VIII, No 2.
Analiza
udostępnianych
przez
ubezpieczycieli
informacji
dotyczących
polityki
inwestycyjnej oraz wyników funduszy wraz z wartościami wskaźników efektywności
wykazała, iż większość zarządzających UFK (pomimo, iż są to ubezpieczyciele, których udział
w rynku UFK jest dominujący) nie prezentuje w swoich materiałach udostępnianych w
raportach funduszy większości wskaźników. W celu pokazania znaczenia zastosowania i
interpretacji określonych wskaźników efektywności, do analizy wybrano ubezpieczeniowy
fundusz kapitałowy o charakterze akcyjnym, o wysokim poziomie ryzyka wynikającym z faktu
inwestowania w tytuły uczestnictwa funduszu zagranicznego inwestującego w akcje.
Zestawienie wartości wskaźników dla UFK o charakterze akcyjnym według danych na koniec
czterech kolejnych lat zestawiono w Tabeli 3.
Tabela 3. Zestawienie wskaźników wybranego UFK akcyjnego w latach 2011-2014
Wyszczególnienie
2011
2012
2013
2014
1 rok
3 lata
5 lat
1 rok
3 lata
5 lat
1 rok
3 lata
5 lat
1 rok
3 lata
5 lat
Odchylenie standardowe
Wskaźnik Sharpe’a
10,57
13,16
14,78
6,77
8,56
14,62
6,61
8,21
10,94
4,76
5,97
7,54
-0,15
0,78
-0,36
1,74
0,97
-0,13
2,66
1,10
1,11
3,43
2,55
1,57
Wskaźnik Alfa
2,14
-2,02
-1,91
-1,72
-0,81
-1,06
-3,41
-0,81
-2,23
-3,00
-2,69
-1,72
Wskaźnik Beta
0,83
0,91
0,91
0,92
0,80
0,91
0,88
0,85
0,91
0,83
0,88
0,81
Information Ratio
0,59
-0,48
-0,44
-0,86
-0,24
-0,27
-1,76
-0,30
-0,74
-1,33
-1,34
-0,59
Tracking Error
3,80
3,61
4,22
1,99
3,39
4,00
1,93
2,69
3,01
2,25
2,01
2,92
Jako stopy wolnej od ryzyka użyto 3 miesięcznej stawki Euribor jako stopy wolnej od ryzyka. Benchmark 95%
MSCI World (w PLN) + 5% WIBID O/N. MSCI World Index – indeks ustalany przez MSCI Barra Inc. z siedzibą
w Nowym Jorku, odzwierciedlający zmiany głównych indeksów giełdowych najbardziej rozwiniętych rynków na
świecie; WIBID O/N – stawka procentowa (Warsaw Interbank Bid Rate), jaką banki zapłacą za przyjęcie w
depozyt środków w PLN na termin jednodniowy (Over-Night) od innych banków.
Źródło: Karty Funduszu ING (L) Globalny Spółek Dywidendowych, www.ingtfi.pl.
Efektywność danego UFK wyrażona prostą stopą zwrotu poprzez zmiany wartości jednostki
uczestnictwa obliczona na koniec 2011 roku wyniosła – 0,4%, w 2012 r. – 13,39%, 2013 r. –
18,95%, a w 2014 r. – 16,39%, co świadczy o sukcesie funduszu i dość wysokiej zyskowności
lokat w kolejnych latach. W analizie danych wskaźnikowych skupiono się na miarach
uwzględniających poziom ryzyka inwestycyjnego, co jest szczególnie istotne, zwłaszcza w
UFK o charakterze akcyjnym. Pomimo, iż niektóre miary są do siebie zbliżone pod względem
konstrukcyjnym i pozostają ze sobą skorelowane, to w zależności od zastosowania innej miary,
uzyskano różne wyniki. Mimo, iż najwyższą wartość stopy zwrotu odnotowano na koniec roku
2013, to najwyższą premię za ryzyko, w odniesieniu do portfela wolnego od ryzyka
odnotowano w roku 2014 (w ujęciu rocznym), a na jednostkę ryzyka systematycznego w roku
2012. Analiza wartości wskaźnika alfa wykazała, iż w całym badanym okresie (z wyjątkiem
rocznego wskaźnika w roku 2011) fundusz osiągnął wynik gorszy od zakładanego
(oczekiwanego). Również wartości IR wskazują, iż dodatkowe stopy zwrotu nie
zrekompensowały poniesionego ryzyka, w całym badanym okresie10.
Podsumowanie
Inwestowanie środków finansowych w ubezpieczeniowych funduszach kapitałowych
staje się coraz powszechniejszą metodą pomnażania kapitału połączoną z zabezpieczeniem
przed realizacją określonych ryzyk. Z uwagi na fakt, iż część składki, która ulega alokacji może
być przeznaczona na zakup jednostek takich funduszy, których strategie inwestycyjne są
Zgodnie z literaturą przedmiotu, aby uznać, że ponoszone ryzyko jest odpowiednio zrekompensowane przez
dodatkowa stopę zwrotu, poziom wskaźnika IR powinien przekroczyć 50%. P. Trippner, Efektywność strategii
zarzadzania kapitałami przez pośredników finansowych na przykładzie funduszy inwestycyjnych i emerytalnych,
w: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin-Polonia, Sectio H, Vol. XLVII, 3/2013
10
narażone na ryzyko z uwagi na dynamiczny skład portfela oraz zmienność cen instrumentów
finansowych, ważne zagadnienie stanowi poziom wiedzy najbardziej zainteresowanych
możliwymi wynikami funduszy, tj. ubezpieczających czy ubezpieczonych w ramach polis unitlinked (zwłaszcza powiązanych z funduszami o dynamicznej strategii inwestycyjnej). Nie tylko
dostosowywanie produktów do norm prawnych oraz stosowanie dobrych praktyk w zakresie
informowania o przebiegu oraz możliwych zyskach bądź stratach z inwestycji w UFK stanowi
o pozycji rynkowej ubezpieczyciela czy popularności określonych produktów. Należy
oczekiwać, iż rosnąca świadomość klientów posiadających polisy inwestycyjne, interesujących
się wynikami funduszy wymusi na ubezpieczycielach nawyk publikowania zróżnicowanych
wskaźników umożliwiających ocenę ich strategii, efektywności i ryzyka. Jak pokazała bowiem
analiza wysokości zróżnicowanych miar oceny UFK, wykazywana rentowność może być inna
w zależności od zastosowanych miar, co może spowodować zniekształcenie wyników.
Bibliografia
1. Dawidowicz D., Fundusze inwestycyjne. Rodzaje, typy, metody pomiaru i ocena
efektywności, CeDeWu, Warszawa 2008.
2. Gabryelczyk K., Fundusze inwestycyjne – rodzaje, zasady funkcjonowania, efektywność,
Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2006.
3. Jagric T., Podobnik B., Strasek S., Jagric V., Risk-adjusted performance of mutual funds:
some tests, South-Eastern Europe Journal of Economics vol. 2/2007.
4. Kania P., Specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte jako forma zewnętrznego
zarządzania ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi zakładów ubezpieczeń na życie,
w: Ubezpieczenia wobec wyzwań XXI wieku pod red. W. Ronki-Chmielowiec, Prace
Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, nr 228, Wrocław 2011.
5. Klasyfikacja funduszy inwestycyjnych, dokument Izby Zarządzających Funduszami i
Aktywami, http://www.izfa.pl/pl/index.php?id=10105.
6. Molyneux P., Shamroukh N., Financial innovation, John Wiley & Sons Ltd, Chichester
1999.
7. Ostrowska E., Efektywność funduszy inwestycyjnych na rynku finansowym – wskaźniki
Sharpe’a, Treynora i Jensena, w: Inwestycje finansowe i ubezpieczenia – tendencje
światowe a polski rynek, Prace Naukowe AE we Wrocławiu, nr 990. Wrocław 2003.
8. REKOMENDACJA dobrych praktyk informacyjnych dotyczących ubezpieczeń na życie
związanych z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi opracowana przez Polską Izbę
Ubezpieczeń i przyjęta przez Zarząd PIU w dniu 14 kwietnia 2014 roku.
9. Russel S., An introduction to mutual funds worldwide, Securities & Investment Institute,
John Wiley & Sons Ltd, Chichester 2007.
10. Sikora T., Analiza wyników funduszy inwestycyjnych w Polsce z wykorzystaniem
wnioskowania bayesowskiego, Materiały i Studia, Zeszyt Nr 248, NBP, Warszawa 2010.
11. Skrodzka W., Ocena efektywności funduszy inwestycyjnych polskich akcji w okresie
destabilizacji rynków finansowych, w: Zarządzanie wartością instytucji finansowych, Prace
i Materiały Wydziału zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, nr 4/5, Gdańsk 2011.
12. Samajpati U., Performance appraisal of unit linked insurance plans (ULIPS) in India, SMS
Varanasi Management Insight, Vol. VIII, No 2/2012.
13. Trippner P., Efektywność strategii zarzadzania kapitałami przez pośredników finansowych
na przykładzie funduszy inwestycyjnych i emerytalnych, w: Annales Universitatis Mariae
Curie-Skłodowska Lublin-Polonia, Sectio H, Vol. XLVII, 3/2013.
14. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej, Dz. U. Nr 124, poz. 1151.
The use of selected indicators in the analysis of effectiveness assessment and risks of
investing in insurance capital funds
Keywords: insurance capital funds, effectiveness assessment, investment risk,
performance indicators.
The article concerns the insurance connected with insurance capital funds. In this paper the
principles of operation and types of insurance capital funds in terms of investment strategy
adopted and the related level of investment risk were presented. There were discussed legal
regulations to define rules of capital funds functioning that are a part of the unit-linked insurance
and the scope of information duty in this type of insurance, including rules of investing funds.
Pointing to a variety of investment strategies and the resulting differences in risk levels and
efficiency of investment, there were defined some indicators to assess the effectiveness and
risks of investing in insurance capital funds and also the importance of their use and publication
by insurers was stressed.
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards