praca magisterska - 1028194957

advertisement
BIOLOGI
ABUDOWA KOMÓRKIBłona komórkowa:Błona komórkowa ma budowę
trójwarstwow± i jest grubo¶ci 7 – 10 nm. Jest zbudowana z płynnej
dwumolekularnej warstwy lipidów, w której s± całkowicie lub czę¶ciowo zanurzone
globularne cz±steczki białkowe. Cz±steczki fosfolipidów s± zwrócone swymi grupami
polarnymi (hydrofilowymi) na zewn±trz i do wewn±trz komórki. ¦rodkow± czę¶ć błony
zajmuj± „ogonki” fosfolipidów, które s± niepolarne –
hydrofobowe. Dzięki obecno¶ci biegunów hydrofilowych i hydrofobowych jest
możliwe wchłanianie przez komórki zarówno substancji rozpuszczalnych,
jak i nierozpuszczalnych. Substancje rozpuszczalne w wodzie s± wchłaniane przez
błonę komórkow± w miejscach,
gdzie ma ona w danej chwili bieguny
hydrofilowe.Na zewnętrznej powierzchni błon komórek zwierzęcych znajduje się
warstwa glikoproteidów (glikokaliks),
o składzie chemicznym i strukturze
charakterystycznej dla danego typu komórek. Z tymi glikoproteidami zwi±zana jest
swoisto¶ć powierzchni błony komórkowej. Błona komórkowa ma wła¶ciwo¶ć
wybiórczego przepuszczania ze ¶rodowiska substancji potrzebnych
do
metabolizmu i usuwania z cytoplazmy ciał zbędnych. Na obniżenie wybiórczo¶ci
błony wpływaj± m.in. jony wapnia
i ci¶nienie osmotyczne ¶rodowiska. Błona
komórkowa jest oporna na uszkodzenia, a jej mikrochirurgiczne przecięcie w jednym
miejscu powoduje natychmiastowe wytwarzanie się w tym miejscu błony nowej, na
co wpływ w zasadniczym stopniu maj± jony wapnia,
a także ujemny ładunek
elektryczny.Cytoplazma:Cytoplazma czyli ciało komórki stanowi najczę¶ciej główn±
masę, w której w homogennej macierzy cytoplazmatycznej leż± organelle, a także
inne składniki cytoplazmatyczne. Cytoplazma podstawowa to czę¶ć cytoplazmy,
która pozostaje po usunięciu z niej wszystkich tworów upostaciowionych. Wykazuje
strukturę siateczkowat±, ziarnist± lub włókienkowat±. W swojej budowie posiada
jednak twory gęstsze
i uformowane oraz bardziej płynne, bez struktury
znajduj±ce się w oczkach siateczki lub też między ziarenkami
albo
włókienkami. W cytoplazmie podstawowej znajduj± się enzymy glikolityczne i
niektóre proteolityczne
(np. dwupeptydazy). Siateczka
wewn±trzplazmatyczna: Stanowi j± sieć rozgałęzionych kanalików o ¶rednicy 40
– 70 nm otoczonych błon± o grubo¶ci ok. 5 nm. Często występuj± one w
postaci wakuol lub cystern. szorstka – bierze udział w syntezie białka.
Stopień rozwoju zależy od stanu czynno¶ciowego komórki. Składa się z wielu
szczelin otoczonych błonami. Z zewnętrzn± powierzchni± tych błon s± zwi±zane
ziarenka o ¶rednicy
15 – 25 nm - rybosomy. Przyjmuje się, że wolne
rybosomy s± odpowiedzialne za produkowanie białka dla potrzeb komórki, natomiast
rybosomy zwi±zane z błonami maj± produkować białka wydzielane przez komórkę.
Pojedyncze ziarenka s± poł±czone cienkim włókienkiem o grubo¶ci 1 – 1,5
nm, które jest informacyjnym (matrycowym) RNA (mRNA), który tworzony jest w
j±drze komórkowym i przedostaje się do cytoplazmy
z zakodowan±
sekwencj± aminokwasów w białku, które ma być zsyntetyzowane.- gładka –
jest pozbawiona rybosomów. Najsilniej rozwinęła się w komórkach o intensywnym
metabolizmie tłuszczów i wydzielaj±cych hormony sterydowe oraz transportuj±cych
elektrolity. Bierze ona udział w wytwarzaniu substancji niebiałkowych oraz
uczestniczy w metabolizmie węglowodanów. Aparat Golgiego: Stanowi go zespół
trzech składników:- podwójnych błon tworz±cych spłaszczone woreczki (cysterny) o
szeroko¶ci 10 – 50 nm;- drobnych pęcherzyków o ¶rednicach 30 – 60
nm;- większych wakuoli o ¶rednicach do kilku μm, które powstaj± z
rozszerzonych końców cystern. Aparat Golgiego ma za zadanie ostateczne
formowanie i dojrzewanie substancji białkowych i polisacharydów, które będ±
wydzielone przez komórkę. Bierze także udział w wytwarzaniu lizosomów, a także w
przemianach węglwodanowych. Ł±czy się przez błony z szorstk± siateczk±
wewn±trzplazmatyczn±. Mitochondria:Występuj± w cytoplazmie w postaci struktur
ziarnistych, pałeczkowatych lub nitkowatych o ¶rednicy 0,2 μm – 2
μm
i długo¶ci do 5 μm. Otoczone s± one dwoma błonami o
grubo¶ci 6 nm każda, oddzielonymi przestrzenia o szeroko¶ci
6 – 8
nm. Błona wewnętrzna wpukla się do wnętrza mitochondrium, tworz±c liczne fałdy
zwane grzebieniami lub kristami mitochondrialnymi. Niektóre mitochondria maj± w
miejsce grzebieni kanaliki. Wewnętrzna powierzchnia błony wewnętrznej ł±cznie z
grzebieniami pokryta jest wielk± liczb± krótkich pałeczkowatych wyrostków o
wymiarach 8 – 10 nm ł±cz±cych się z błon± cienk± szypuł± o długo¶ci 3,4
– 3,5 nm. S± to cz±steczki ATP-azy zwane oksysomami. Wnętrze
mitochondriów wypełnia macierz (matrix), w której znajduj± się cz±steczki wapnia i
fosforanów. Znajduj± się tu także nici DNA
oraz ziarenka zawieraj±ce
RNA. Ten pozaj±drowy system genetyczny jest zwi±zany z syntez± własnych białek
strukturalnych
wewnętrznej błony mitochondrialnej oraz potrzebnych do
pomnażania mitochondriów. Mitochondria zawieraj± enzymy uczestnicz±ce w
procesach oddychania i utleniania komórkowego (dehydrogenazy, oksydazy, ATP-
azy). Enzymy występuj± w wewnętrznej błonie mitochondrialnej lub w matrix –
macierzy.Lizosomy:S± to organelle otoczone pojedyncz± błon±, których ¶rednica
wynosi 0,2 – 3 μm. Zawieraja wiele enzymów hydrolitycznych i z
tegowzględu można je nazwać „układem trawiennym” komórki.
Lizosomy mog± trawić zarówno materiał zewn±trzkomórkowy (egzogenny), który
dostał się do komórki przez fagocytozę, jak i wewn±trzkomórkowy (endogenny)
powstały z rozpadu innych struktur. Rozróżniamy lizosomy pierwotne, które nie brały
jeszcze udziału w trawieniu oraz lizosomy wtórne, które aktualnie trawi± lub były w
ten proces zaangażowane poprzednio. Fagosomy to lizosomy wtórne trawi±ce
materiał egzogenny. Wakuole autofagowe to lizosomy trawi±ce fragmenty własnych
struktur komórkowych. Na rybosomach ER następuje synteza enzymów
lizosomalnych; w aparacie Golgiego następuje dobudowanie reszty cukrowej i
„opakowanie” enzymów lizosomalnych błon±.Centrum
komórkowe:Występuje w większo¶ci komórek przeważnie w pobliżu j±dra w postaci
ograniczonego zagęszczenia cytoplazmy zwanego centrosomem. Wewn±trz tego
zagęszczenia leż± dwa ziarniste lub pałeczkowate twory, które nazywamy centriolami
lub jako cało¶ć diplosomem. Centriola ma postać walca o ¶rednicy ok. 150 nm i
długo¶ci 300 – 500 nm, w którego długiej osi biegnie 9 potrójnych mikrotubul
obwodowych tworz±cych rodzaj otoczki zewnętrznej. Trzy mikrotubule o ¶rednicy ok.
15 – 25 nm każda tworz±ce jedn± grupę maj± czę¶ciowo wspólne ¶ciany i
leż± we wspólnej płaszczyĽnie nachylonej pod k±tem 30 – 400 do obwodu
centrioli. Nadaje to centrioli na przekroju poprzecznym wygl±d wirnika
turbiny.Centriole podczas kariokinezy wędruj± do przeciwległych biegunów komórki
daj±c pocz±tek wrzecionu kariokinetycznemu. Centriole daj± także pocz±tek rzęskom
i witkom, których budowa jest bardzo podobna do budowy centrioli.Peroksysomy:S±
to kuliste ciała o ¶rednicy 0,5 – 1,5 μm otoczone pojedyncz± błon± i
zawieraj±ce drobnoziarnist± macierz. W czę¶ci centralnej macierzy występuje gęsty
wielokanalikowy rdzeń. Bior± one udział w usuwaniu nadtlenku wodoru, utlenianiu
i produkcji energii, a także w glukoneogenezie.Mikrotubule komórkowe: Maj± postać
cienkich rureczek o ¶rednicy 20 – 27 nm i różnej długo¶ci, rozmieszczonych
nieregularnie w cytoplazmie. Wchodz± w skład rzęsek, witek oraz wrzeciona
kariokinetycznego. S± elementami szkieletowymi, wpływaj± na kształt komórki oraz
bior± udział w kr±żeniu wewn±trzkomórkowym i ruchach komórki.Włókienka
komórkowe (mikrofilamenty):Maj± strukturę nitek, z których większo¶ć ma ¶rednicę 4
– 5 nm. Tworz± one ukłóad kurczliwy lub podporowy komórki.J±dro:Głównym
składnikiem j±dra s± nukleoproteidy zbudowane z białek prostych (histonów lub
protamin), które s± zwi±zane
z kwasem nukleinowym. Występuje tu DNA i RNA,
a także wiele enzymów decyduj±cych o metabolizmie kwasów nukleinowych i
enzymów glikolitycznych. Wielko¶ć j±dra to ok. 0,5 – 600 μm.·
Błona j±drowa jest zbudowana z dwóch błon elementarnych, które stanowi±
czę¶ć siateczki wewn±trzplazmatycznej. Jest ona poprzerywana licznymi otworami o
¶rednicy 20 – 100 nm, które nosz± nazwę nukleoporów, a ułatwiaj± wymianę
substancji między j±drem a cytoplazm±. Do zewnętrznej powierzchni błony
od
strony cytoplazmy s± najczę¶ciej przytwierdzone rybosomy.·
Chromatyna jest form± istnienia chromosomów w komórce w okresie
międzypodziałowym. Składa się z kwasu DNA, który kontroluje aktywno¶ć
metaboliczn± i okre¶la charakterystykę morfologiczn± i biochemiczn± komórki oraz z
białka, które wi±że się z DNA.· J±derko sw± budow± przypomina g±bkę lub
sieć. Utworzona jest ona z nici j±derkowej o grubo¶ci 60 – 80 nm zbudowanej
z ziarenek o ¶rednicy 15 nm, będ±cych prekursorami rybosomów
cytoplazmatycznych, i elementów włóknistych. Czę¶ć bezpostaciow± tworz±
włókienka o grubo¶ci ok. 5 nm. Zarówno elementy ziarniste
jak i włókniste
zawieraj± rybonukleoproteidy. Podstawow± czynno¶ci± j±derka jest synteza
głównych czę¶ci składowych rybosomów cytoplazmatycznych, a także synteza
białek.Chloroplasty:S± organellami charakterystycznymi dla komórek ro¶linnych.
Złożone s± z dwu błon, z których wewnętrzna wpukla się
do ¶rodka w postaci
blaszkowatych wypustek – lamelli. Skupione we wnętrzu lamelle
zagęszczaj±c się tworz± grana,
w których zawarty jest chlorofil. Obecno¶ć nici
DNA i rybosomów pozwala stwierdzić autonomiczno¶ć i zdolno¶ć powielania
chloroplastów.Chromoplasty:Otoczone s± również podwójn± błon±, a zawarte w nich
barwniki nadaj± barwę komórce. Występuj± w starzej±cych się czę¶ciach ro¶lin, w
których chlorofil uległ rozkładowi i przekształcił się w barwniki
nieaktywne.Leukoplasty:S± to plastydy bezbarwne, uczestnicz±ce w produkcji
materiałów zapasowych, najczę¶ciej skrobi (amyloplasty), tłuszczów (elajoplasty)
oraz białek (proteinoplasty), które mog± występować w postaci ziaren białkowych
(aleuronowych).¦ciana komórkowa:Jest charakterystyczna tylko dla organizmów
ro¶linnych, grzybów i bakterii. Każde z tych królestw ma ¶cianę komórkow±
zbudowan± z innych substancji. Budulcem ¶ciany komórkowej ro¶lin jest celuloza
ułożona w regularne łańcuchy, pomiędzy którymi występuj± pektyny i woda.
Zespoły łańcuchów celulozy tworz± mikrofibrylle. Na pierwotn± ¶cianę komórkow±
składaj± się: celuloza ok.20%, a także pektyny i hemicelulozy. ¦ciana wtórna
zbudowana jest w 60 % z celulozy. Otworki w ¶cianie pierwotnej to plazmodesmy.
Komórki otoczone ¶cian± wtórn± ł±cz± się ze sob± za pomoc± jamek prostych i
lejkowatych i s± poł±czone ze sob± blaszk± ¶rodkow±. Grzyby maj± ¶cianę
komórkow± zbudowan± z chityny. Organizmy prokariotyczne maj± ¶cianę
zbudowan± z substancji białkowo – tłuszczowo – węglowodanowej
zawieraj±cej mureinę będ±c± mukopeptydem.SYMBOL
NAZWA
HIPOWITAMINOZA¬RÓDŁA
WITAMINYA Retinol (akseroftol)
zahamowanie wzrostu, patologiczne zmiany nabłonka, zapalenie spojówek,
rogowacenie skóry, upo¶ledzenie widzenia o zmroku.
oleje rybne, tran, jaja,
pełne mleko, sery, warzywa (prowitaminy – karotenoidy).D Ergokalcyferol
(cholekalcyferol)
zahamowanie wzrostu, zaburzenia w gospodarce wapniem i
fosforem (krzywica).
oleje rybne, tran, preparaty syntetyczne, na¶wietlanie
promieniami ¶wietlnymi.E α-tokoferol
zmieniona budowa krwinek
czerwonych, kreatynuria, dystrofia mię¶ni, zaburzenia procesów rozrodczych. oleje
jadalne, sałataK
fitochinon
skaza krwotoczna, upo¶ledzona synteza
protrombiny (u chorych leczonych antybiotykami lub sulfonamidami).
zapotrzebowanie pokrywane przez bakterie jelitowe; kapusta, szpinak,
w±troba.C kwas askorbinowy nieprawidłowy stan tkanki ł±cznej, pękanie naczyń
włosowatych, zburzenia wapnienia ko¶ci i wchłaniania żelaza, szkorbut. owoce
cytrusowe, owoce głogu, jarzyny spożywane na surowo.P rutyna krucho¶ć naczyń
krwiono¶nych
papryka, owoce cytrusowe.B1 tiamina
zaburzenia
katabolizmu cukrów, niedowład mię¶ni, zapalenie wielonerwowe, beri – beri.
drożdże, ciemny chleb, mięso, w±troba, mleko, sery, groch.B2
ryboflawina
zahamowanie wzrostu, zmiany chorobowe w jamie ustnej i na przedniej
powierzchni oka, łojtok, szorstko¶ć skóry.
drożdże, w±troba, sery, jaja.B6
pirydoksyna, pirydoksal, pirydoksamina. zaburzenia przemiany białek, zmiany
chorobotwórcze skóry, spadek liczby limfocytów we krwi. drożdże, fasola, jaja,
mięso;bakterie jelitowe.PP niacyna, amid kwasu nikotynowego.
zmiany skórne,
zburzenia czynno¶ci przewodu pokarmowego i o¶rodkowego układu nerwowego,
pelagra.
w±troba, mięso, drożdże, jarzyny, zboża.B12 kobalamina anemia
zło¶liwa, zaburzenia wzrostu, uszkodzenie mielinowej otoczki nerwów. H
biotynakwas pantotenowykwas foliowy łuszczenie skóry, łojtok, bóle
mię¶ni.zahamowanie wzrostu, niedoczynno¶ć kory nadnerczy, wzmożona
pobudliwo¶ć nerwowa, chwiejny chód.anemie makrocytarne, zaburzenia przewodu
pokarmowego.
bakterie jelitowe, w±troba, drożdżedrożdże, w±troba, jaja,
bakterie przewodu pokarmowegodrożdże, w±troba, zielone jarzyny, bakterie
przewodu pokarmowego.OOGENEZA1. Oocyty pierwszego rzędu zajmuj± ¶rodek
pęcherzyków pierwotnych, otoczonych jedn± warstw± komórek
(w jajnikach).
Po urodzeniu jest ok. 400 000 pęcherzyków pierwotnych z zatrzymanym rozwojem
na pierwszej profazie mejozy. 2. Po osi±gnięciu dojrzało¶ci płciowej, na krótko przed
jajeczkowaniem, następuje odblokowanie mejozy pod wpływem hormonu
wydzielanego przez przysadkę mózgow±. Rezultatem tego jest wytworzenie się
oocytu drugiego i pierwszego ciałka kierunkowego.3. Okres drugiego podziału
dojrzewania zostaje zatrzymany na stadium metafazy i w takiej postaci opuszcza
pęcherzyk jajnikowy owotyda. 4. Dopiero po wniknięciu plemnika owotyda (oocyt
drugiego rzędu w drugiej metafazie mejozy)dziel±c się dalej daje jajo oraz drugie
ciałko kierunkowe.5.
Pęknięty pęcherzyk jajnikowy (Graffa) zmienia się w ciałko
żółte, które po zapłodnieniu wydziela progesteron blokuj±cy menstruację i
przygotowuj±cy macicę do przyjęcia zarodka. Jeżeli nie doszło do zapłodnienia ciałko
żółte ulega uwstecznieniu. SPERMATOGENEZA1. Podczas mitozy z pierwotnych
komórek nabłonka płciowego (gonocytów) w kanalikach krętych j±der powstaj±
spermatogonia.2. Czę¶ć spermatogonii przekształca się w spermatocyty I rzędu,
które różni± się tym od spermatogonii, że wzrastaj± osi±gaj±c rozmiary około
dwukrotnie większe niż spermatogonia.3.
W wyniku mejozy spermatocyty dziel±
się i powstaj± spermatydy z haploidaln± liczb± chromosomów.4. Spermatydy
wydłużaj± się tworz±c owaln± komórkę, a następnie wytwarzaj± wić. Cytoplazma
wydłużaj±c się dalej tworzy z przedniej strony plemnika akrosom z enzymami
hydrolitycznymi, z tylnej za¶ – wstawke zawieraj±c± mitchondria. Dojrzały
plemnik składa się z trzech czę¶ci: główki, szyjki ze wstawk± i wici.Procesy
spermatogenezy biegn± równocze¶nie we wszystkich odcinkach kanalików krętych,
ale s±siednie kanaliki zawsze znajduj± się w różnych fazach cyklu
plemnikotwórczego. UKŁAD PŁCIOWY MĘSKI SKŁADA SIĘ Z:1. J±der –
złożonych z kanalików krętych, których ł±czna długo¶ć wynosi ok. 500 m (powstaj± w
nich plemniki
z nabłonka plemnikotwórczego2. Naj±drza – których
zadaniem jest doprowadzanie plemników do nasieniowodu dzięki skurczom mię¶ni
gładkich3. Moszny – skórzastego worka, w którym znajduj± się j±dra wraz z
naj±drzami4. Nasieniowodu – który umożliwia szybkie przesunięcie nasienia z
naj±drza do cewki moczowej dzięki silnemu umię¶nieniu (mię¶nie gładkie) 5.
Gruczołu krokowego – którego wydzielina stanowi pożywkę dla
plemników oraz zwiększa szybko¶ć przesuwania nasienia poprzez zmniejszenie
tarcia6.
Pr±cia – które zawiera wspólne uj¶cie układów: moczowego i
rozrodczegoCYKL MENSTRUACYJNY1. Okres menstruacyjny:- pękaj±ce naczynia
włosowate w ¶luzówce macicy powoduj± odrywanie się zewnętrznej warstwy
rozro¶niętej błony ¶luzowej, co przejawia się krwawieniem- zmniejsza się grubo¶ć
błony ¶luzowej macicy z 5 – 6 mm do 1 mm- trwa to ok. 4 dni2. Okres
wzrostowy:- dochodzi do odnowy cało¶ci błony ¶luzowej- wzrastaj± gruczołyodnawia się nabłonek pokrywaj±cy ¶wiatło macicy- pod koniec tego okresu
błona ¶luzowa jest całkowicie odbudowana i nastepuje wtedy jajeczkowanieokres wzrostowy trwa ok. 10 dni- jajeczkowanie następuje ok. 11 – 14
dnia cyklu3. Okres wydzielniczy:- gruczoły macicy ulegaj± wzrostowi i skręcaniu oraz
wydzielaj± ¶luz do jej ¶wiatławzrastaj± naczynia włosowate oplataj±ce gruczoły
macicytrwa to ok. 14 dniBUDOWA I FUNKCJE ŁOŻYSKA1. Czę¶ć matczyna
powstaje z komórek tkanki ł±cznej ¶luzówki macicy, które przekształcaj±c się w
wieloboczne komórki tworz± warstwę grubej doczesnej. Warstwa ta posiada silnie
skręcone naczynia krwiono¶ne. Czę¶ć płodowa łożyska powstaje z kosmówki, która
wytwarza długie, rozgałęzione kosmki, do których wnikaj± mezodermalne naczynia
płodowe (krwiono¶ne). Ponieważ kosmki te wnikaj± głęboko w grub± doczesn± i
oplataj± naczynia krwiono¶ne matczyne, łożysko stanowi jedyna drogę
„bezpo¶rednich” kontaktów płodu ze ¶rodowiskiem i organizmem
matki.2.
Łożysko ma kształt tarczy skupiaj±cej kosmki w jednym miejscu
(łożysko tarczowe). Podczas porodu następuje rozerwanie naczyń krwiono¶nych i
wysunięcie kosmków z grubej doczesnej (poród krwawy).3. Funkcje łożyska: Ř
Utrzymuje płód w macicyŘ Umożliwia mu pobieranie substancji odżywczych z
krwi matkiŘ Stanowi jedyn± drogę wymiany gazowej płoduŘ
Umożliwia
wydzielanie szkodliwych metabolitów płodu do krwi matkiŘ Stanowi ochronę płodu
przed drobnoustrojami organizmu matki (oprócz niektórych wirusów m. in. HIV,
różyczki)Ř Wytwarza hormony wpływaj±ce na utrzymanie ci±żyŘ
Dostarcza
płodowi gotowych przeciwciał z organizmu matkiROZWÓJ ZARODKOWY1.
Bruzdkowanie – kolejne podziały zapłodnionego jaja (zygoty) na coraz
mniejsze komórki zwane blastomerami. (komórki po cytokinezach mitotycznych nie
zwiększaj± swojej objęto¶ci). U człowieka występuje bruzdkowanie całkowite, ale
widoczne s± tylko bruzdy podziałowe.2. Gastrulacja – proces przekształcania
się zarodka ze stadium blastuli w gastrulę. U zwierz±t trójwarstwowych
i
człowieka polega na przemieszczeniu się komórek w obrębie zarodka (powstanie
trójwarstwowego woreczka komórek) i utworzeniu tzw. listków zarodkowych:
ektodermy, endodermy i mezodermy.3. Organogeneza – formowanie się
narz±dów w okresie zarodkowym. U człowieka zaczyna się ok. 10 – 12
tygodnia po zapłodnieniu i polega na przegrupowaniu i różnicowaniu się komórek i
tkanek.
W tym okresie, zwanym okresem płodowym, powstaj±
wszystkie narz±dy i organy.
I tak powstaj±:v z endodermy: - nabłonek
przewodu pokarmowego - nabłonek układu oddechowego - nabłonek pęcherza
moczowego i cewki moczowejv z mezodermy: - prawie wszystkie mię¶nie - tkanka
ł±czna (wszystkie rodzaje) - układ kr±żenia i limfatyczny - nerki i narz±dy płciowev
z ektodermy: - naskórek i jego pochodne, - gruczoły potowe, łojowe, mleczne szkliwo zębów - układ nerwowy i czę¶ć nerwowa przysadki - elementy oczu:
siatkówka, rogówka, soczewkaREPLIKACJAI. INICJACJA:a)
Polimeraza DNA
wyszukuje miejsca rozpoczęcia replikacji na cz±steczce DNA (sekwencje origin),b)
Rozdzielenie obu nici DNA przy udziale enzymów i powstanie widełek
replikacyjnychII.
ELONGACJA:a)
Na jednej ze „starych” nici
DNA nowy łańcuch polinukleotydowy syntetyzowany jest w sposób ci±gły,b)
Na
drugiej nici zwanej opóĽnion± tworzone s± krótkie odcinki zwane fragmentami
Okazaki,c) Ostatni wł±czany nukleotyd kontrolowany jest przez polimerazę DNA i,
w przypadku błędnego przył±czenia, jest usuwany,III. TERMINACJA:a) Widełki
replikacyjne docieraj± do miejsca zakończenia replikacji (sekwencje ter)b)
Następuje ł±czenie poszczególnych fragmentów na nici opóĽnionej tak, aby
powstała ci±gła nić DNATRANSKRYPCJAI. INICJACJA:a)
Zwi±zanie się
polimerazy RNA z odpowiednim odcinkiem DNA tzw. promotorem, odnalezionym
przez skanowanie nici DNA przez tę polimerazę,b) Rozsunięcie nici DNA w wyniku
pękania wi±zań wodorowychII. ELONGACJA:a)
Odpowiednie nukleotydy
ustawiane s± na zasadzie komplementarno¶ci – powoduje to wydłużanie się
łańcucha mRNA,b) Zatrzymanie się polimerazy RNA na kodonie STOPIII.
TERMINACJAa)
Rozpad kompleksu polimeaza – DNA –
mRNAb)
Nowo powstały produkt to mRNA, który u Procaryota jest matryc± do
wła¶ciwej syntezy białka,
gdyż zawiera kopię kilku genów leż±cych obok
siebiec)
Pierwotny produkt transkrypcji u Eucaryota to hnRNA, zawieraj±cy
sekwencje koduj±ce (egzony)
i niekoduj±ce (introny). Aby stał się on mRNA
introny musz± zostać usunięte w ramach obróbki posttranskrypcyjej.TRANSLACJAI.
INICJACJA – powstanie maszyny translacyjneja)
Przył±czenie się
mRNA do mniejszej podjednostki rybosomub) Ustawienie się tRNA z metinin±
naprzeciwko kodonu STARTc) Doł±czeni dużej podjednostki rybosomu tak, aby
tRNA z metionin± zaj±ł miejsce P na rybosomie.II.
ELONGACJA:a)
Ustawienie
się odpowiedniego tRNA „załadowanego” aminokwasem w wolnym
miejscu A na rybosomieb) Powstanie wi±zania peptydowego między metionin± a
aminokwasem z miejsca Ac)
Powstanie w miejscu P wolnego tRNA, który wraca
do cytoplazmyd)
Przesunięcie powstałego peptydu (wraz z mRNA) z miejsca A do
miejsca P (czyli o trzy nukleotydy) – tzw. translokacjae)
Nasunięcie się na
wolne miejsce A odpowiedniego tRNA „załadowanego”
aminokwasem... itd.III.
TERMINACJA:a) Nasunięcie się w miejsce A rybosomu
trójki STOPb)
Zwi±zanie się z trójk± nonsensown± białkowego czynnika
uwalniaj±cego w miejscu Ac)
Uwolnienie polipeptydu; rozpad rybosomu na
podjednostki; zakończenie translacji.CECHY KODU GENETYCZNEGO1)
Trójkowy charakter – trzy nukleotydy (kodon) koduj± jeden
aminokwas2)Nienakładanie się trójek, czyli kodonów3)
Bezprzecinkowo¶ć
– pomiędzy trójkami nie ma żadnych dodatkowych znaków4)
Jednoznaczno¶ć – dana trójka nukleotydów oznacza zawsze tylko
jeden aminokwas5) Degeneracja – jeden aminokwas może być zakodowany
przez kilka różnych trójek6)
Uniwersalno¶ć – we wszystkich
organizmach żywych reguły kodu s± takie same7)
Kolinearno¶ć – danej
kolejno¶ci kodonów w matrycy zawsze odpowiada konkretna kolejno¶ć ułożenia
aminokwasów w białku.SPOSÓB UPAKOWANIA INFORMACJI GENETYCZNEJI.
NUKLEOSOMY – utworzone s± przez białka histonowe i nawinięte na
nie fragmenty DNAII.
FIBRYLLE CHROMATYNOWE – składaj±ce się z
wielu nukleosomów oddzielonych białkami histonowymiIII. SOLENOIDY –
tworz±ce nici chromatynoweIV. NICI CHROMATYNOWE – tworz± pętle
zwane domenami spięte białkami spinaj±cymiV.
CHROMATYDA –
połówka chromosomuVI. CHROMOSOM.M O N E R ACHARAKTERYSTYKA:1)
Brak typowego j±dra; zamiast niego występuje nukleoid czyli koli¶cie
zamknięta nić DNA zwana genoforem2) Brak niektórych organelli: ER, aparatu
Golgiego, plastydów, mitochondria „zast±pione” mezosomami, a
chlorofil, zwany bakterichlorofilem, jest rozproszony w cytoplazmie lub zawarty w
tylakoidach (sinice)3)
¦ciana komórkowa zbudowana z substancji białkowo
– tłuszczowo – cukrowej (mukopeptydu – mureiny)4)
Cytoplazma pozbawiona zdolno¶ci ruchu ze względu na duż± gęsto¶ć5)
Substancje zapasowe to: glikogen, wolutyna, białka i tłuszcze; u sinic –
skrobia sinicowa6) Sinice zawieraj± fikocyjan – barwnik maskuj±cy obecno¶ć
chlorofilu i nadaj±cy im sinozielony kolor7)
U sinic występować mog± tzw.
wakuole gazowe (pseudowakuole) będ±ce organell± hydrostatyczn±8) Wszystkie
monera maj± zdolno¶ć otaczania się otoczk± ¶luzow±, a sinice tworz± nawet
pochewki ¶luzoweODŻYWIANIE:q
AutotrofyI. Fotoautotrofy – należ±
tu nieliczne gatunki bakterii zawieraj±cych bakteriochlorofil (bakterie purpurowe i
zielone) oraz prawie wszystkie sinice. Maj± one zdolno¶ć asymilowania zwi±zków
nieorganicznych tworz±c z nich,
przy udziale energii ¶wietlnej, zwi±zki
organiczne.II.
Chemoautotrofy – asymiluj± CO2 wykorzystuj±c energię
wyzwolon± podczas utleniania zwi±zków nieorganicznych. Należ± tu m. in.:a)
Bakterie nitryfikacyjne: - Nitrsomonas - Nitrobacter b) Bakterie siarkowe: - c) Bakterie żelaziste: - d) Bakterie wodorowe: - q
Heterotrofy1. Saprofity (roztocza)2.
PasożytyODDYCHANIE:1.
Tlenowe (aeroby) – pobieraj± tlen z powietrza lub z wody i przy jego
pomocy utleniaj± zwi±zki organiczne uzyskuj±c energię.2. Beztlenowe (anaeroby)
– rozkładaj± zwi±zki organiczne bez użycia tlenu, produkuj±c w ten sposób
różne produkty uboczne obok uzyskanej energii; s± to bakterie przeprowadzaj±ce
fermentację (mlekow±, masłow±, octow±, alkoholow±). ROZMNAŻANIE:1.
Wegetatywnie – przez podłużny, amitotyczny podział komórki2.
Płciowo – wymiana czę¶ci nukleotydu pomiędzy dwoma
różnoimiennymi płciowo komórkami bakterii (koniugacja)3. Fragmentacja plechy
– siniceASYMILACJA azotu atmosferycznego ma ogromne znaczenie dla
bakterii (niektórych gatunków) ponieważ pozwala na wytwarzanie białek z
udziałem azotu atmosferycznego uniezależniaj±c je od jego ilo¶ci w podłożu.
Możliwo¶ć tak± maj±: beztlenowce – Clostridium oraz tlenowce –
Azotobacter, a także bakterie brodawkowe – Rhizobium.KSZTAŁT BAKTERII
CHOROBOTWÓRCZEJ WYWOŁYWANE CHOROBYZiarenkowiec
Zakażenia
ropneDwoinka
Rzeż±czka; zapalenie płucPaciorkowiec
Zakażenia
ropneGronkowiec Zakażenia ropnePakietowiec
XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXPałeczka Zapalenie
płuc; tyfus brzuszny. (Nie wytwarzaj± przetrwalników)Laseczka
Tężec; w±glik;
dyfteryt (błonica). (Wytwarzaj± przetrwalniki)¦rubowiec
XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXPrzecinkowiec
cholera CHOROBY BAKTERYJNE: w±glik, gruĽlica, tyfus brzuszny, tyfus
plamisty, błonica (dyfteryt), cholera, róża, tężec, zapalenie płuc, rzeż±czka,
szkarlatyna (płonica), krztusiec, salmonellozy, czerwonka, dżuma, różyca.G L O N Y
POJĘCIA:Konwergencja - zewnętrzne podobieństwo różnych pod względem
systematycznym organów, wykształcone na skutek tego, że w różnych liniach
rozwojowych mog± istnieć podobne tendencje morfologiczne utrwalone następnie
przez selekcyjne działanie podobnych warunków ¶rodowiska. Narz±dy powstałe w
wyniku tego procesu nazywane s± a n a l o g i c z n y m i Pirenoidy – małe
białkowe ciałka wypełnione ziarnist± matriks, w której znajduj± się zakończenia
tylakoidów chloroplastu, w którym się znajduj±. Dookoła pirenoidu odkładaj± się
produkty fotosyntezy, skrobia lub inne wielocukry spotykane tylko u glonów np.:
paramylon, laminaryna itp. Mastygonemy – rzęski występuj±ce na
powierzchni wici niektórych glonówPlamka oczna (plamka czerwona, stigma)
– pomarańczowoczerwona, wielo¶cienna płytka niektórych wiciowców,
zawieraj±ca karotenowy barwnik, umiejscowiona blisko przedniego bieguna komórki
w chromatoforze lub w jego bezpo¶rednim s±siedztwie w okolicy ciałka
podstawowego wici; jest ona zwi±zana z fototaktycznymi ruchami komórek.Neuston
– drobne formy glonów występuj±ce na powierzchni zbiornika wodnego lub
płytko pod ni±.Holozoiki – organizmy odżywiaj±ce się stałym pokarmem
organicznym nie rozpuszczonym w wodzie.Ryzoid – chwytnik, biegun
chwytnikowy.Komórki interkularne – komórki ¶rodkowe glonów o plechach
nirkowatych.Komórki apikalne – komórki szczytowe glonów nitkowatych,
zachowuj±ce zdolno¶ć podziałow±; maj± one charakter komórki
inicjalnej.Plektenchyma – „nibytkanka” utworzona z komórek
lub ich zespołów, które przedtem nie były ze sob± poł±czone.Fylloidy –
wierzchołkowe płaty glonów o plechach tkankowych przypominaj±ce
li¶cie.SYSTEMATYKA: EUGLENINY- Jednokomór - kowe;- brak ¶ciany
komórkowej;-występuje gardziel, z której wyrastaj± 2 wici;- czerwona plamka;wakuola pulsuj±ca
z uj¶ciem
do gardzieli- fotoautotrofy;- rozmnażanie
przez podział podłużny;- występowanie:wody słodkie często
zanieczyszczone;DINOFITY- jednokomórkowe- celulozowa ¶ciana komórkowa
tworz±ca sztywny pancerzyk;- br±zowe soczewkowate chromatofory;- fotoautotrofy;podział podłużny komórki;- nieliczne proces płciowy;- różne wody, ¶nieg, lód,
plankton morski;CHRYZOFITY- złotowiciwe:różny stopień organizacji; złociste
chromatofory; fotoautotrofy lub heterotrofy; podział komórki; różne wody;różnowiciowe:różny stopień organizacji; żółtozielone chromatofory; rozmnażanie
płciowe (oogamia), bezpłciowe (synzoospory); głównie wody słodkie;okrzemki:jednokomórkowe lub kolonijne; skrzemieniała ¶ciana komórkowa tworz±ca
pancerzyk; niektóre posiadaj± zdolno¶ć ruchu; podział komórki i płciowo; wody
słodkie i morza;ZIELENICE- różna organizacja – jednokomórkowe, kolonijne,
wielokomórkowe;- zielone chromatofory;- rozmnażanie wegetatywne, bezpłciowe,
płciowe;- przemiana pokoleń- większo¶ć słodkowodna; plankton; ¶rodowisko l±dowe;
symbionty; zoochlorelle;ZIELENICE
WŁA¦CIWESPRZĘŻNICERAMIENICEBRUNATNICE- duże i osiadłe;- czę¶ci:
li¶ciokształtne, łodygokształtne, korzeniokształtne;- tkanki rzekome; - brunatne
chromatofory;- rozmnażanie bezpłciowo, płciowo;- wody morskie
chłodne;KRASNOROSTY- duże i osiadłe;- czę¶ci: li¶ciokształtne, łodygokształtne,
korzeniokształtne;- bardzo złożone plechy plektenchymatyczne- barwniki
fikobilinowe; - rozmnażanie:bezpłciowe,płciowe (bardzo skomplikowane cykle)- wody
morskie ciepłe, rzadko – wody słodkie; G R Z Y B Y POJĘCIA:Grzybnia plecha grzybów; ich ciało wegetatywne (inaczej zwana też mycelium),Strzępki
– nitkowate, jedno- lub wielokomórkowe, proste lub rozgałęzione jednostki
strukturalne grzybni,Owocnik – czę¶ć grzybni zbudowana ze zbitych strzępek,
tworz±ca okre¶lon± formę, w której powstaj± zarodniki.Zoospory – zarodniki
opatrzone jedna lub kilkoma wiciami maj±ce zdolno¶ć ruchu; powstaj± w zarodniach
zwanych zoosporangiami.Aplanospory – zarodniki nieruchome. Gametangium
– twór jedno- lub wielokomórkowy, w którym powstaj± gamety.Lęgnia –
jednokomórkowe gametangium żeńskie glonów i grzybów.Plemnia –
gametangium męskie¦luĽnia (plazmodium) – wegetatywna postać ¶luzoro¶li;
powstałe w wyniku wielokrotnych podziałów j±dra pojedynczych pełzakowatych
komórek, poł±czone ze wzrostem ilo¶ci cytoplazmy; jest nag± bezkształtn± mas±
protoplazmy poruszaj±c± się ruchem pełzakowatym.Gametangiogamia –
proces płciowy, w którym bior± udział całe gametangia.Ryzomorfy – grube,
długie i ciemno zabarwione sznury podziemnej grzybni niektórych grzybów służ±ce
do szybkiego rozprzestrzeniania się grzyba.Sklerocja – kuliste twory
zbudowane z plektenchymy i umieszczone w podłożu, służ±ce do gromadzenia
materiałów pokarmowych.Sklerota – grzybnia przetrwalnikowa.Hymenium
(warstwa rodzajna) – czę¶ć owocnika grzybów złożona ze ¶ci¶le do siebie
przylegaj±cych worków lub lub podstawek oraz występuj±cych między nimi komórek
płonnych.Konidium – zarodnik powstaj±cy przez odcięcie komórki na końcu
strzępki.Hymenofor – spodnia czę¶ć kapelusza grzybów, gdzie formuj± się
podstawki.Plazmogamia – zlanie się cytoplazmy. SLUZORO¦LA GRZYBY
WŁA¦CIWE POROSTY- wieloj±drowe, różnie zabarwionemasy plazmatyczne;odżywiaj± się saprofitycznie b±dĽ pasożytniczo;- rozmnażaj± się przez zarodniki.
1. Lęgniowce – plemnia obrasta lęgnię, j±dra plemnikowe
z
lęgniowymi tworz± zygoty; bezpłciowo – zoospory, konidia; Roztoczek,
Fitoftora.2. Skoczkowce – rozmnażanie płciowe; jednokomórkowe
do
komórczakowych; grzyb wywołuj±cy raka ziemniaczanego.3. Sprzężniaki –
strzępki wieloj±drowe; bezpłciowo – aplanospory; a) kopulacja gametangiów +
i - , b) powstanie kiełkuj±cej zygospory, kyóra dziel±c się mejotycznie tworzy
zarodnię z zarodnikami; Ple¶niak, Zrywka.4. Workowce – p±czkowanie
– drożdże; a) po zlaniu się zawarto¶ci lęgni i plemni j±dra sprzężone
przechodz± do strzępek wyrastaj±cych z zapłodnionej lęgni,b) dochodzi do zlania się
j±der w szczytowych komórkach
w czę¶ci rodzajnej owocnika,c) na skutek
podziałów powstaje 8 zarodników umieszczonych w worku; występuje przemiana faz
j±drowych; gametangiogamia; Pędzlak, Kropidlak, Smardz, Trufla, Buławinka
czerwona, m±cznikowce.5. Podstawczaki – (od zarodników
podstawkowych);a) podczas kopulacji (+ i -) dochodzi do plazmogamii
i
utworzenia j±der sprzężonych w komórkach dikariotycznych;b) w szczytowych
komórkach strzępek owocnika zachodzi kariogamia;c) komórka zygotyczna tworzy
podstawkę a jej j±dro, przechodz±c mejozę, staje się „j±drami”
zarodników podstawkowych, które s± wyrostkami komórek podstawkowych.6. Grzyby
niedoskonałe – rozmnażanie tylko za pomoc± konidiów.
1. ¦rodowisko
życia: - ziemia, kora, skały,¶ciany budynków, ¶niegi ,lody;2. Kształty:a)
blaszkowate (tarczownica),b)
krzaczkowate (chrobotki,płucnice),c)
skorupiaste (wzorzec geograficzny).3. Budowa:Komórki glonu (sinicy) zwane
gonidiami znajduj± się w ¶rodku plechy, otoczone grzybni±, która stanowi ich
ochronę i zwykle podstawow± strukturę porostu. Zewnętrzn± czę¶ć stanowi grzybnia
ze zwartych grubo¶ciennych strzępek; wewn±trz za¶ znajduj± się strzępki luĽniej
ułożone i oplataj±ce komórki gonidiów.4. Rozmnażanie:a) bezpłciowefragmentacja plechyurwistkiwyrostkib) płciowe- może rozmnażać
się tylko grzyb P I E R W O T N I A K I POJĘCIA:Cytoszkielet – kompleks
włókienek białkowych i mikrotubul o zróżnicowanej budowie i wła¶ciwo¶ciach,
występuj±cy w każdej komórce. Pełni funkcje podporowe, uczestniczy w ruchu
cytoplazmy i organelli wewn±trz komórki, a także w ruchu komórki jako
cało¶ci;Pelikula – powierzchniowa warstwa komórki złożona z pofałdowanej
niekiedy błony komórkowej, cytoplazmy, różnych charakterystycznych dla typu
pierwotniaka włókienek cytoszkieletu i mikrotubul;Cysta przetrwalnikowa –
postać pierwotniaka, gdy jest on pokryty grub± otoczk± białkowo – cukrow±,
dzięki której zwalnia on swój metabolizm i może przetrwać niekorzystne warunki
¶rodowiska;Cytostom – miejsca w błonie komórkowej
„gładkie”, gdzie odbywa się tworzenie wodniczek pokarmowych i
pobieranie pokarmu;Cytopyge – miejsce usuwania niestrawionych resztek
pokarmowych;Endoplazma – półpłynna czę¶ć cytoplazmy korzenionórzek,
zajmuj±ca centraln± czę¶ć komórki, w której leż± organelle;Ektoplazma –
zewnętrzna, podbłoniasta czę¶ć cytoplazmy, gęsta i przezroczysta;Mejoza
postgamiczna – charakterystyczna dla haploidalnych osobników troficznych,
(następuje po poł±czeniu się gamet);Mejoza progamiczna –
charakterystyczna dla diplontów (poprzedza proces zapłodnienia, ma na celu
wytworzenie gamet);Fotoreceptor – narz±d ¶wiatłoczuły, przekazuj±cy wici
odebrane bodĽce. Zależnie od położenia organizmu względem kierunku ¶wiatła
stigma osłania fotoreceptor lub nie. W ten sposób euglena orientuje się sk±d dociera
¶wiatło;Makronukleus (Ma) – spełnia funkcję j±dra komórkowego –
steruje syntez± białek, a po¶rednio także całym metabolizmem orzęska. Nie zawiera
pełnej informacji genetycznej ale namnożone fragmenty chromosomów
odpowiadaj±ce zawarto¶ci DNA 60 – 1500 j±der;Mikronukleus (Mi) –
diploidalne j±dro zawieraj±ce pełn± informację genetyczn± lecz aktywne tylko
podczas procesu płciowego.WICIOWCE
SPOROWCE
ORZĘSKI
KORZENIONÓRZKI
OTWORNICE
PROMIENICE- ciało z wici±i
haploidalnym j±drem;- od autotrofów doheterotrofów- substancje zapasowe:skrobia,
paramylon,leukozyna;- otoczki, pancerzyki¦WIDROWCE:- pasożyty krwi;wić
przyczepionafałdem błony;- brak wodniczek;- ¦widrowiec gambijski,- ¦widrowiec
nagany.EUGLENY
z gromadyeuglenin
z glonów.BRUZDNICE z
gromadydinofitów
z glonów.
- uproszczona budowa;- pasożyty
haploidalne;- cykl rozwojowy zestałocieplnym kręgowcemi z
bezkręgowcem.ZARODZIEC MALARII:- wpuszczone
przez komarapostacie
inwazyjnepasożytuj± w w±trobiei w ¶ledzionie;- atakuj± krwinkiczerwone;- po
podziałach wewn±trzosobniki rozrywaj± krwinki(wszystkie naraz), pojawia
sięgor±czka i dreszcze;- po 10 dniach przekształconew komórki macierzystegamet i
wessane z krwi±rozwijaj± się w ciele komara;- komórki macierzysteprzekształcaj± się
w gamety,ł±cz± się, przechodz±mejozę, tworz± się postacieinwazyjne,
które przebijaj±¶linianki komara i czekaj±tam na uk±szenie. - występuj± 2 typy j±der;organellami ruchu s± rzęski, płotki i szczecinki;- pod pelikul± układy włókien
zebranych w pasma usztywniaj±ce
lub kurczliwe;- cytostom
i cytopyge;podział poprzeczny (Mi – mitoza,
Ma - amitoza );- proces płciowy:1.
sklejenie 2 orzęsków,2. mejoza Mi,3. zanik 3 j±der,4. mitoza Mi,5. jedno
z
powstałych w ten sposób j±der ł±czy się z Mi partnera,6. rozdzielenie,7. diploidalny
Mi dzieli się mitotycznie,8. jedno
z powstałych j±der to nowe Mi,
a
drugiestanie się Ma,9. stary Ma zanika.PantofelekSentor (tr±bik)StylonychiaWirczyk
- jedno lub kilka j±der;- błona komórkowa cienka;- jedna wodniczka tętni±ca;różna liczba wodniczek odżywczych;- nibynórzki (pseudolipodia)- wody słodkie,
morskie, pasożyty (czerwonka pełzakowata). - pancerzyki wapienne złożone
z wielu komór;- przez liczne otworki
w pancerzyku wysuwaj± liczne cienkie i
długie nibynórzki ł±cz±ce się w przestrzenn± sieć;- występuje przemiana pokoleń;z ich pancerzyków powstały skały wapienne. - pancerzyki krzemionkowe o
skomplikowa- nym kształcie;planktoniczne;- wielka liczba długich
i cienkich
nibynórzek;- radiolarie (promienice) utworzyły skały – radiolaryty;- wraz
z otwornicami tworz± skamieniało¶ci przewodnie i s± przedmiotem badań
mikropaleontologiiCYKL ŻYCIOWY KOMÓRKI SKŁADA SIĘ Z:1. INTERFAZY czyli
okresu międzypodziałowego, w którym zachodzi:synteza RNA i białek (jest to
okres 8 godzin);- replikacja czyli podwojenie DNA (okres 5 – 6 godzin);synteza RNA i białek (okres G2 = 5 godzin).Interfaza trwa ok. 19 godzin.2.
MITOZY trwaj±cej około 1 godziny.PRZEBIEG MITOZY:PROFAZA:W j±drze
powstaj± chromosomy z chromatyny na skutek jej spiralizacji. Chromosomy dziel±
się chromatydy poł±czone w centromerze, powstaje wrzeciono podziałowe (przy
pomocy centriol). Zanika błona j±drowa i j±derko.METAFAZA:Chromosomy ustawiaj±
się w płaszczyĽnie równikowej wrzeciona podziałowego. Następuje podział
centromeru w każdym chromosomie. Połówki chromosomów czyli chromatydy
rozdzielaj± się.ANAFAZA:Chromosomy potomne (chromatydy) wędruj± do
przeciwległych biegunów komórki.TELOFAZA:Chromosomy potomne rozkręcaj± się
przyjmuj±c postać nici (chromatyny), zanika wrzeciono podziałowe, powstaje błona
j±drowa i j±derko, zachodzi cytokineza.W komórkach ro¶linnych cytokineza zaczyna
się od ¶rodka w kierunku brzegu komórki. W komórkach zwierzęcych podział
cytoplazmy odbywa się dzięki wpukleniu błony komórkowej do ¶rodka z obu stron
komórki.W wyniku mitozy z jednej komórki macierzystej powstaj± dwie komórki
potomne. Każda komórka potomna ma tak± sam± liczbę chromosomów jak komórka
macierzysta, czyli każda komórka potomna ma liczbę chromosomów
diploidaln±.ZNACZENIE MITOZY:a) umożliwia wzrost i rozwój organizmów;b) w
organizmach dorosłych umożliwia procesy regeneracji (odbudowy);c) umożliwia
dokładny i równy podział chromosomów oraz dokładne rozdzielenie informacji
genetycznej do j±der potomnych.PRZEBIEG MEJOZY:PIERWSZY PODZIAŁ
– MEJOTYCZNY (REDUKCYJNY):PROFAZAa)
leptoten –
powstaj± chromosomy z chromatny na skutek spiralizacji;b) zygoten –
chromosomy homologiczne układaj± się w pary. Zjawisko takie nazywamy
koniugacj±. Parę homologicznych chromosomów nazywamy biwalentem.c)
pachyten – chromosomy w biwalentach dziel± się na chromatydy.
Każdy biwalent posiada 4 chromatydy.d)
diploten – następuje
skrzyżowanie się chromatyd w miejscach zwanych chiazmami. Zachodzi wymiana
odcinków pomiędzy chromatydami chromosomów homologicznych. Zjawisko takie
nazywamy „crossing over”.e) diakineza – zanika błona
j±drowa i j±derko.METAFAZA:W płaszczyĽnie równikowej wrzeciona podziałowego
ustawiaj± się pary chromosomów czyli biwalenty.ANAFAZA:Całe chromosomy
złożone z 2 chromatyd wędruj± do przeciwległych biegunów komórki. nast±piła
redukcja liczby chromosomów o połowę.TELOFAZA:Chromosomy ulegaj±
despiralizacji. Nie zachodzi cytokineza. Pojawia się błona j±drowa i j±derko.DRUGI
PODZIAŁ MEJOTYCZNY – MITOZAJ±dra komórki po podziale redukcyjnym
ulegaj± od razu podziałowi mitotycznemu (przebiega on tak samo jak zwykła mitoza).
W rezultacie, w wyniku mejozy, z jednej komórki macierzystej powstaj± 4 komórki
potomne o haploidalnej liczbie chromosomów każda.ZNACZENIE MEJOZY:a)
umożliwia rekombinację genetyczn± zapewniaj±c± różnorodno¶ć organizmów
żywych;b) umożliwia powstanie gamet niezbędnych w procesie rozmnażania
płciowego.FOTOSYNTEZAWARUNKI FOTOSYNTEZY:a) obecno¶ć ¶wiatłab)
chlorofil (w chloroplastach) – zielony barwnik, najczę¶ciej a i b; karotenoidy u
ro¶lin wyższych, a u glonów żyj±cych na różnych głęboko¶ciach także fukoksantyna
(brunatnice) i fikoerytryna (krasnorosty);c) dwutlenek węgla (CO2)pobierany przez
ro¶liny l±dowe w postaci gazowej przez aparaty szparkowe na dolnej stronie skórki
li¶cia, u ro¶lin wodnych pobierany w postaci cał± powierzchni± li¶ci;d) obecno¶ć
wody – pobieranej przez system korzeniowy (ro¶liny l±dowe) lub przez cał±
powierzchnię (ro¶liny wodne);e) temperatura może wpływać na tempo fotosyntezy;f)
sole mineralne również mog± wpływać na tempo fotosyntezy.LOKALIZACJA
PROCESU FOTOSYNTEZY: a) u organizmów bezj±drowych (niektórych bakterii i
sinic) – w tylakoidach lub ciałkach chromatoforowych;b) u organizmów
j±drowych (wszystkich ro¶lin) w chloroplastach.ISTOTˇ PROCESU FOTOSYNTEZY
JEST PRZEKSZTAŁCENIE ENERGII ¦WIETLNEJ W ENERGIĘ CHEMICZNˇ
(ENERGIĘ WIˇZAŃ CHEMICZNYCH) PRZY UDZIALE ENZYMÓW I
CHLOROFILU.FAZA JASNA FOTOSYNTEZYFosforylacja niecykliczna1) bior± tu
udział dwa fotosystemy PS I i PS II wbudowane w błonę gran. Każdy fotosystem
składa się z kilkuset cz±steczek chlorofilu. W¶ród nich jest jedna duża cz±steczka, z
której wybijany jest elektron. Pozostałe cz±steczki chlorofilu (małe) wychwytuj±
fotony ¶wiatła i przekazuj± ich energię dużej aktywnej cz±steczce.2) przebieg
fosforylacji niecyklicznej:I. Cz±steczki chlorofilu z PS I absorbuj± kwanty ¶wiatła i
przekazuj± ich energię dużej aktywnej cz±steczce;II. Następuje wybicie elektronu z
aktywnej cz±steczki chlorofilu (każdy elektron ma zapas energii, gdyż pochłon±ł
foton);III.
Wybite elektrony wyłapywane s± i transportowane przez łańcuchy
przeno¶ników elektronów, które znajduj± się w błonach gran. Podczas wędrówki
elektron traci stopniowo energię, która jest magazynowana w ATP;IV.
Po wybiciu
elektronu w dużej cz±steczce chlorofilu PS I powstaje „dziura”, do
której s± przekazywane elektrony wybite z aktywnej cz±steczki chlorofilu z PS II, a ta
z kolei „wysysa” elektrony z cz±steczki wody powoduj±c jej rozpad;V.
Wodór powstały w wyniku rozpadu wody przył±cza się do fosforanu
dwunukleotydu nikotynamidoadeninowego (NADP) i powstaje NADPH2.W wyniku
fazy jasnej w fosforylacji niecyklicznej powstaje tzw. siła asymilacyjna, czyli ATP i
NADPH2, która będzie wykorzystana w reakcjach fazy ciemnej. W fazie jasnej
podczas fosforylacji niecyklicznej powstaje tlen, który jest produktem ubocznym
fotosyntezy.Fosforylacja cyklicznaa) zachodzi przy udziale ¶wiatła ale nie powoduje
fotolizy wody (nie powstaje zatem tlen);b) wytwarzany jest tylko ATP, nie powstaje
NADPH2;c) elektrony kr±ż± w zamkniętym obiegu: fotosystem – łańcuch
przeno¶ników elektronów – fotosystem.FAZA CIEMNA FOTOSYNTEZYetap
– I – karboksylacja:1.
rybulozo – 1,5 – difosforan
(RuDP; pięciowęglowa ketoza) przył±cza dwutlenek węgla;2.
powstanie
nietrwałej heksozy i jej hydroliza do dwóch trójwęglowych cz±steczek
kwasu – 1,3 – fosfoglicerynowego (PGA);etap – II –
redukcja:
1. redukcja PGA do aldehydu fosfoglicerynowego (PGAl).
Zużywane s± tu 2 cz±steczki NADPH2 i 2
cz±steczki ATP; etap –
III – regeneracja:
1. cz±steczek PGAl przy pomocy ATP
odtwarza RuDP;
2. cz±steczek PGAl to zysk netto wł±czany w
metabolizm autotrofa.
ODDYCHANIEODDYCHANIE JEST PROCESEM
KATABOLICZNYM, W WYNIKU KTÓREGO W KOMÓRKACH UWALNIANA JEST
ENERGIA ZAKUMULOWANA W POSTACI WIˇZAŃ CHEMICZNYCH ZWIˇZKÓW
ORGANICZNYCH (CUKRÓW). PROCES ODDYCHANIA KOMÓRKOWEGO
WYMAGA OBECNO¦CI WIELU ENZYMÓW.PRZEBIEG ODDYCHANIA
BEZTLENOWEGO:ETAP I – Glikoliza:Jest to beztlenowy etap oddychania
komórkowego zachodz±cy w cytoplazmie wszystkich komórek.W wyniku tego
procesu z jednej cz±steczki gukozy powstaj±:- dwie cz±steczki ATP, dwie
cz±steczki NADH2,dwie cz±steczki pirogronianu (kwasu pirogronowego).Na
proces glikolizy składaj± się następuj±ce reakcje:fosforylacja heksoz (strata
dwóch cz±steczek ATP)- dehydrogenacja – odł±czenie wodoru od substratu
i powstanie dwóch cz±steczek NADH2- fosforylacja substratowa (powstanie dwóch
cz±steczek ATP jako czystego zysku).Bilans glikolizy:- 2 cz±steczki ATP
(fosforylacja heksoz)+ 4 cz±steczki ATP (fosforylacja substratowa)+ 2 cz±steczki
ATP (zysk)ETAP II – Przekształcenie pirogronianu:w wyniku
dehydrogenacji i dekarboksylacji w wyniku dehydrogenacji:
Oddychanie beztlenowe umożliwia kiszenie kapusty, ogórków, umożliwia
powstawanie etanolu.PRZEBIEG ODDYCHANIA TLENOWEGOEtap I –
gilkoliza:W wyniku tego procesu z 1 cz±steczki glukozy powstaj±:- 2 cz±steczki
kwasu pirogronowego;- 2 cz±steczki NADH2;2 cz±steczki ATP.Etap II
– reakcja pomostowa:Proces ten zachodzi w matrix mitochondrialnym,
uczestniczy w nim kwas pirogronowy oraz koenzym A.Etap III – cykl
Krebsa:Podczas cyklu Krebsa zachodz± następuj±ce reakcje:dwukrotna
dekarboksylacja;- czterokrotna dehydrogenacja, w wyniku której powstaj± 3
cz±steczki NADH2 i 1 cz±steczka FADH2;uwalnia się też niewielka ilo¶ć energii
(1 cz±steczka ATP).Dwutlenek węgla z cyklu Krebsa jest produktem ubocznym. W
ostatnim etapie oddychania komórkowego wykorzystywany jest NADH2 i FADH2.
Ponieważ w wyniku glikolizy powstały 2 cz±steczki kwasu pirogronowego, więc
produkty cyklu należy podwoić.Etap IV – oddychanie wewn±trzkomórkowe
(fosforylacja oksydatywna):Zachodzi w błonach grzebieni mitochondrialnych.a)
NADH2 i FADH2 przenosz± wodór na łańcuch przeno¶ników elektronów, czyli
łańcuch oddechowy;b)
Przez łańcuch oddechowy płynie najpierw strumień
protonów, a potem – elektronów;c)
Wieloetapowej wędrówce wodoru i
elektronów towarzyszy stopniowe uwalnianie energii; (1 cz±steczka NADH2
warunkuje powstanie 3 cz±steczek ATP; 1 cz±steczka FADH2 – powstanie 2
cz±steczek ATP; 1 cz±steczka HADH2 z glikolizy – powstanie 2 cz±steczek
ATP);d)
Ostatni przeno¶nik elektronów – oksydaza cytochromowa
– przenosi elektrony bezpo¶rednio na tlen. Powstaj± wtedy jony , które
natychmiast przył±czaj± przerzucane protony wodorowe i powstaje woda.Bilans
oddychania tlenowego – całkowitego utleniania glukozy (dotyczy ATP)ZYSK Z
PROCESU ILO¦Ć CZˇSTECZEK ATP UZYSKIWANYCH Z PROCESUZysk z
glikolizy (fosforylacja substratowa)
2Zysk z NADH2 z glikolizy 4Zysk z reakcji
pomostowej 6(bo 2 cz±steczki NADH2 × 3 ATP = 6 ATP)Zysk z cyklu Krebsa
2Zysk z NADH2 i FADH2 z cyklu Krebsa
(2 × 3 NADH2) × 3 ATP
= 18 cz±steczek ATP+ (2 × FADH2) × 2 ATP = 4 cz±steczki ATP22 cz±steczki ATP
cz±steczekW wyniku oddychania tlenowego 1 cz±steczka glukozy dostarcza 36
cz±steczek ATP, a jako produkty uboczne powstaj±: dwutlenek węgla i
woda.Równanie oddychania tlenowego można przedstawić następuj±co: G ˇ B K
IPojęcia:1) Choanocyty – komórki kołnierzykowe entodermy, które filtruj± i
zatrzymuj± na kołnierzykach pokarm i trawi± go wewn±trzkomórkowo.2) Pinakocyty
– płaskie ektodermalne komórki wy¶cielaj±ce i ograniczaj±ce kanaliki i pory
ł±cz±ce jamę ¶rodkow± ze ¶rodowiskiem zewnętrznym, przebijaj±c ¶cianki g±bki;
także wy¶cielaj± i bubuj± szkielet.3)
Mezenchyma – bezstrukturalna,
galaretowata warstwa ¶rodkowa zawieraj±ca pewne elementy komórkowe:
archeocyty – komórki embrionalne, totipotencjalne, podatne do zmiany swego
wygl±du i funkcji; skleroblasty – komórki igło i szkieletotwórcze.Procesy
życiowe:· Oddychanie – dyfuzja;· Wydalanie –
dyfuzja;· Odżywianie – pokarm dostaje się do jamy ¶rodkowej wraz
z pr±dem wody przez liczne otwory i pory przebijaj±ce ¶ciany ciała. Woda wraz z
produktami wydalniczymi wypływa z jamy gastralnej przez osculum (otwór
wyrzutowy) dzięki pr±dowi wywołanemu ruchem wici choanocytów. Ilo¶ć
przefiltrowywanej wody może dochodzić do 1600 litrów na dobę.·
Rozmnażanie – płciowo – zapłodnienie krzyżowe odbywa się w
mezenchymie;bezpłciowo – p±czkowaniebezpłciowo – p±ki
zimowe.J A M O C H Ł O N Y Pojęcia:1)
Metageneza – przemiana
pokoleń;2) Planula – orzęsiona, zbudowana z kilku komórek larwa
jamochłonów;3)
Ropalia – ciałka brzeżne; narz±dy zmysłu równowagi u
maduz zawieraj±ce statocysty, prymitywne oczka
oraz narz±dy zmysłu
chemicznego;4)
Efyra – młodociana meduza powstała ze strobilizuj±cego
polipa;5)
Knidocyty – komórki parzydełkowe, na które składa się: knidocyl
(kolec czuciowy), knidoblast (banieczka wypełniona parz±cym płynem) oraz zwinięta
nić zakończona ostrzem w postaci grotu; (repelenty, penetranty, wolwenty);komórki nabłonkowo – mię¶niowe z włókienkami kurczliwymi;nabłonkowo – zmysłowe, zakończone na wolnym końcu pałeczk±
czuciow±, na drugim za¶ wyrostki
do komunikowania się z
komórkami nerwowymi;- nabłonkowo – nerwowe mieszcz±ce się u podstaw
komórek nabłonkowo – mię¶niowych; ł±cz± się ze sob± wypustkami tworz±c
rozproszon± sieć nerwow±;komórki interstycjalne – totipotencjalne, z
których mog± także powstawać gamety.Polip – osiadła postać jamochłonów;
posiadaj±cy promienist± symetrię; ciało przytwierdzone za pomoc± stopy
do podłoża; otwór gębowy na wolnym końcu zaopatrzony jest w wieniec
niejednokrotnie długich czułków; ma kształt cylindryczny z cienk± warstw± mezoglei;
sposoby rozmnażania: strobilizacja, p±czkowanie, płciowo.Meduza –
wolnopływaj±ca planktoniczna postać jamochłonów kształtu dzwonowatego z duż±
ilo¶ci± mezoglei i otworem gębowym na spodniej stronie parasolu; zaopatrzona w
czułki brzeżne, ropalia, kanały jamy gastralnej oraz cztery ramiona
do
chwytania pożywienia; posiada symetrię promienist± i rozmnaża się płciowo;
zapłodnienie zewnętrzne lub wewnętrzne.Koralowce – występuj± jedynie w
postaci polipa; żyj± tylko w morzach o temperaturze powyżej 20oC; korale
rafotwórcze (madreporowe) buduj± szkielety wapienne (6 lub 8 promienne)ze
skomplikowanymi rozgałęzieniami jamy gastralnej; ukwiały nie buduj± szkieletów i
zamieszkuj± wszystkie morza o pełnym zasoleniu, s± drapieżne; koralowce
rozmnażaj± się przez p±czkowanie, podział podłużny oraz drog± płciow±; znane s±
formy żyworodne; pomiędzy otworem gębowym a jam± gastraln± występuje
gardziel.P Ł A Z I Ń C EPOJĘCIA:1)
Pseudocel – pierwotna jama ciała
niewysłana własnym nabłonkiem;2)
Parenchyma – wypełnienie
pseudocelu zbudowane z komórek o różnym pochodzeniu i substancji galaretowatej
międzykomórkowej;3)
Nabłonek syncytialny – nabłonek zbudowany z
wielu zlanych ze sob± komórek (powstaje wielokomórkowy nabłonek);4)
Protonefridium – narz±d wydalniczy złożony z szeregu komórek
płomykowych rozmieszczonych
w parenchymie i ł±cz±cych się ze
specjalnymi przewodami (2) biegn±cymi wzdłuż ciała robaka po obu jego bokach;5)
Komórka płomykowa – jednostka układu protonefridialnego zbudowana
z komórki zawieraj±cej kanalik,
w którym (poniżej j±dra tej komórki)
znajduj± się wici przesuwaj±ce do przewodu wydaliny pobrane
z
parenchymy przez komórkę;6) Skoleks – główka;7)
Proglotydy
– człony;8) Cefalizacja – proces zaznaczania się głowy.WIRKI
(wypławek biały) – wymiary: ok. 20 mm i 6 mm; występuje głównie w wodach
stoj±cych, pełza po podłożu; urzęsiony nabłonek, pod którym s± 3 warstwy mię¶ni
(okrężne, podłużne, sko¶ne) oraz grzbietobrzuszne przechodz±ce przez parenchymę
(g±bczast± masę o charakterze tkanki ł±cznej, złożon± z wielobocznych komórek z
wypustkami pełni±cych różne funkcje); w odcinku głowowym 2 prymitywne oczka;
układ nerwowy jest pasmowy złożony z 2 poł±czonych ze sob± zwoi; szeroka
wysuwana gardziel prowadzi do ¶lepo zakończonego trójdzielnego jelita;
wykształcone czołowe płaty dotykowe i liczne komórki zmysłu
mechanicznego.PRZYWRY (motylica w±trobowa):Pokrycie ciała – wór skórno
– mię¶niowy wytwarzaj±cy gruby oskórek (kutikulę), w którym wykształcaj±
się gruczoły ¶luzowe ułatwiaj±ce przyczep do tkanek żywiciela;Układ pokarmowy
– otwór gębowy położony na dnie przedniej przyssawki prowadzi do
dwudzielnego jelita zakończonego ¶lepo (trawienie wewn±trzkomórkowe);Układ
nerwowy – pasmowy (2 pnie nerwowe poł±czone nerwami bocznymi biegn±
po brzusznej stronie ciała);Układ wydalniczy – protonefridialny z jednym
kanałem głównym;Oddychanie – fermentacja tłuszczowo – kwasowa
(rozkłada glikogen zawarty w parenchymie);Układ rozrodczy – jest obojnaczy,
silnie rozwinięty i zajmuje dużo miejsca w organizmie; otwór płciowy leży pomiędzy
przyssawkami na stronie brzusznej.Rozmnażanie Jajo po dostaniu się do wody
rozwija się w urzęsion± larwę – miracidium (dziwadełko). Przedostaje się ona
przez układ oddechowy błotniarki moczarowej do jej jamy płaszczowej, gdzie
przekształca się w sporocystę, w której partenogenetycznie rozwija się 8 redii.
Przebijaj± się one do jelita ¶rodkowego, gdzie odżywiaj± się i wydaj±
partenogenetycznie larwy – cerkarie. S± to formy podobne do osobników
dorosłych, ale zaopatrzone w ogonek i bez układu rozrodczego. Przebijaj± one skórę
¶limaka i wydostaj± się na zewn±trz do wody. Cerkaria napotkawszy żywiciela może
od razu rozwin±ć się w jego ciele. Nie maj±c w pobliżu żywiciela otorbia się na
ro¶linie wodnej (zwie się w takim stadium metacerkari±) i czeka na żywiciela. Jeżeli
młoda motylica zostanie zjedzona przebija ¶cianę przewodu pokarmowego, dostaje
się z krwi± do w±troby,
gdzie osadza się w kanalikach żółciowych i osi±ga
dojrzało¶ć.TASIEMCE – gruby oskórek proteinowy jest odporny na działanie
soków trawiennych; przyssawki i haczyki s± tworami, dzięki którym mog± się
przeciwstawić niekorzystnym dla niego ruchom perystaltycznym jelita żywiciela; silny
wór skórno – mię¶niowy; ciało jest silnie spłaszczone grzbietobrzusznie,
wstęgowato wydłużone i członowate; brak układu pokarmowego; oddychanie
beztlenowe; obojnactwo; ogromna rozrodczo¶ć.Bruzdogłowiec szeroki –
tasiemiec o dł. ciała 2 – 20 m, pasożytuj±cy w jelicie cienkim człowieka,
czasem zwierz±t mięsożernych; pierwszym żywicielem po¶rednim s± widłonogi,
drugim – ryby. Wywołuje chorobę – dyfilobotriozę.Postać dorosła
– jajo – koracidium – procerkoid (w ciele oczlika) –
plerocerkoid (w ciele ryby) – w±gry (w mię¶niach ryb)Tasiemiec b±blowca
– dł. do 7 mm, składa się z 3 – 5 członów. Żywicielem po¶rednim s±
np. ¶winie, króliki, ostatecznym – drapieżniki.Postać dorosła – jajo
– onkosfera (w mózgu, płucach lub w±trobie) – guzek b±blowcowy
–pęcherze wtórneTasiemiec nieuzbrojony – dł. do 10 m, pasożytuje w
jelicie cienkim człowieka; żywicielem po¶rednim jest bydło domowe; zarażenie
następuje po zjedzeniu mięsa z larwami (w±grami).Postać dorosła – jajo
– w±gier (w mię¶niach bydła)Tasiemiec uzbrojony – dł. do 8 m;
złożony z ok. 900 członów. Człowiek może być żywicielem ostatecznym (w±gry
rozwijaj± się u ¶wiń, a postać dorosła w jelicie człowieka), albo – znacznie
gorzej – żywicielem po¶rednim (w±gry mog± osiedlić się w miejscu
nietypowym np. w mózgu lub w oku).O B L E Ń C E Charakterystyka: długo¶ć 0,3
– 1200 mm, syncytialny komórkowy nabłonek jednowarstwowy wytwarza
niekomórkowy oskórek (kutikulę); od wewn±trz do nabłonka przylega warstwa mię¶ni
podłużnych podzielonych wyrostkami nabłonka na 4 pasma; pierwotna jama ciała
wypełniona jest surowiczym płynem spełniaj±cym funkcje szkieletu hydraulicznego
oraz układu kr±żenia; układ pokarmowy jest przewodem pokarmowym z prostym,
nierozgałęzionym jelitem i otworami: gębowym
i odbytowym; układ
wydalniczy zwykle protonefridialny w postaci 2 kanalików biegn±cych po bokach ciała
w naskórku
i kończ±cy się w przedniej czę¶ci ciała wspólnym uj¶ciem;
układ nerwowy rozpoczyna się obr±czk± okołoprzełykow±,
od której
odchodz± pnie nerwowe oraz ich boczne odgałęzienia; układ rozrodczy ma postać
nitkowat± (j±dra zazwyczaj s± pojedyncze, maj± uj¶cie do końcowej czę¶ci przewodu
pokarmowego, a gonady żeńskie uj¶cie swe maj± z daleka od otworu
odbytowego);formy wolno żyj±ce oddychaj± zwykle tlenowo, pasożyty –
beztlenowo, ale obie formy zachowuj± zdolno¶ć
do oddychania obu
typów.Wrotki – wolno żyj±ce, długo¶ci 0,1 – 2 mm; przednia czę¶ć
ciała zaopatrzona w wieniec rzęsek otaczaj±cych otwór gębowy, za którym znajduje
się obszerna gardziel, a za ni± żoł±dek, jelito i odbyt. S± to organizmy
rozdzielnopłciowe z wyraĽnie zaznaczonym dymorfizmem płciowym. Formy troficzne
s± najczę¶ciej diploidalnymi samicami rozmnażaj±cymi się dzieworodnie. Z
diploidalnych jaj wylęgaj± się samice, a z haploidalnych – niewielkie samce,
które zapładniaj± haploidalne jaja i gin±. Nicienie Glista ludzka - 1 samia składa ok.
200 tys. jaj w ci±gu doby. Zapłodnione jaj wydostaj± się
z kałem żywiciela.
Zarażenie następuje przez połknięcie jaj. W jelicie wylęgaj± się larwy, które przez
¶cianę jelita przebijaj± się do naczyń krwiono¶nych, a następnie z pr±dem krwi
docieraj± do płuc, gdzie przebijaj± ¶ciany pęcherzyków płucnych i dostaj± się do
gardzieli. Odruchowo połknięte dostaj± się do jelita, gdzie dojrzewaj± i rozmnażaj±
się. Samice glisty dochodz± do 35 cm długo¶ci. Samce s± mniejsze (24 – 24
cm), maj± ostro zakończone końce ciała, a jeden z nich zakrzywiony
haczykowato.Dorosłe osobniki (♂i ♀ w jelicie) – jajo –
larwy – naczynia krwiono¶ne – w±troba – serce – płuca
– gardło – przełyk – żoł±dek – jelitoOwsik –
długo¶ć do 12 mm; nicień żyj±cy w jelicie prostym. Objawy to m. in.: niezno¶ne
swędzenie w okolicy odbytu. Pasożytuj± w ciele dzieci 3 – 7 letnich. Zarażenie
(często – samozarażenie) następuje przez połknięcie jaj. Dla dorosłych
Ľródłem zakażenia jest woda z publicznych basenów pływackich. Przykre swędzenie
okolic odbytu spowodowane jest wędrówk± samic zapłodnionych w okolice odbytu w
celu złożenia jaj, które wymagaj± tlenu do swojego rozwoju.Włosień spiralny (włosień
kręty, trychina) – zarażenie następuje przez zjedzenie wieprzowiny
zawieraj±cej żywe larwy wło¶ni. Po zjedzeniu mięsa z otorbionymi larwami mięso i
torebki wokół larw zostaj± strawione. Uwolnione larwy dojrzewaj± w jelicie cienkim i
dobywaj± kopulację. Samce gin±, a samice wnikaj± do ¶luzówki jelita, gdzie każda z
nich rodzi 1000 larw. Larwy przebijaj± się do naczyń krwiono¶nych, z pr±dem krwi
docieraj± do mię¶ni, gdzie znów przebijaj± naczynia krwiono¶ne, wędruj± w¶ród
włókien mię¶niowych, wreszci otaczaj± się ochronn± torebk±. Okres wędrówki larw
objawia się wysoka gor±czk±, silnymi bólami mię¶ni, zaburzeniami oddychania i akcji
serca. Zarażenie duż± ilo¶ci± wło¶ni może spowodować ¶mierć.Postać dorosła
(kopulacja w jelicie cienkim) – larwa w ¶luzówce jelita – naczynia
krwiono¶ne – mię¶nie – otorbione larwy w mię¶niachP I E R ¦ C I E N I
C EPOJĘCIA:1)
Metameria (segmentacja) – podział ciała na krótkie
pier¶cieniowate odcinki (segmenty czyli metamery) oddzielone od siebie przegrodami
międzysegmentalnymi. Pier¶cieniow± budowę wykazuj± niemal wszystkie narz±dy i
układy; rozpada się na odcinki wtórna jama ciała i ograniczaj±cy j± nabłonek
mezodermalny. Metameria może być h o m o n o m i c z n a – segmentacja
zewnętrzna odpowiada wewnętrznej lub h e t e r o n o m i c z n a – jeżeli na
zewn±trz jest więcej segmentów niż w ¶rodku ciała (np. pijawki);2) Prostomium
– odcinek pierwszy zwany głowowy zwany przedustnym;3) Metanefridium
– narz±d wydalniczy parzysty w poszczególnych segmentach; składa się z
urzęsionego lejka (nefrostomu) skierowanego do wtórnej jamy ciała oraz tr±bkowato
skręconej cewki, która przebija przegrodę międzysegmentaln± i otwiera się w
następnym segmencie z boku ciała na zewn±trz. Produktem wydalniczym
u
dżdżownicy jest adenina;4)
Trochofora – larwa pier¶cienic o rozwoju
złożonym (wieloszczetów);5)
Ekskretofory – gromadz±ce się na
powierzchni jelita komórki (chloragogenowe), będ±ce pomocniczymi narz±dami
wydalniczymi;6)
Parapodia – pranóża; występuj± głównie u wieloszczetów
i s± wyrostkami na segmentach ułatwiaj±cymi poruszanie się zwierzęcia;7)
Siodełko – specjalne, większe od pozostałych segmenty wytwarzaj±ce
wydzielinę, w której umieszczane s± następnie jaja tworz±c kokon w postaci
mufki.Charakterystyka: ciało podzielone na metamery; występuje układ krwiono¶ny
(krew kr±ży w górnym naczyniu od tyłu
do przodu; osocze zawiera barwniki
oddechowe: hemoglobinę lub chlorokruorynę (zielony)); układ nerwowy drabinkowy
lub łańcuszkowy; układ wydalniczy metanefridialny; u niektórych daleko posunięty
proces cefalizacji (np. u nereidy); jelito ma własne umię¶nienie, może wykonywać
ruchy perystaltyczne; zmysł dotyku, nieraz – wzroku;
chemoreceptory.Wieloszczety: żyj± w wodach słonych prowadz±c różny tryb życia od
osiadłego do wolno żyj±cego; mog± być drapieżnikami, mułożercami b±dĽ
filtratorami; głowa podzielona na 2 płaty (I – szczęki, ryjek; II – oczy,
czułki); występuj± bardzo liczne schitynizowane szczecinki rozmieszczone na
parzystych, płatowatych i nieczłonowanych pranóżach, które mog± przekształcić się
u niektórych w skrzela skórne; s± rozdzielnopłciowe; rozwój złożony; zapłodnienie
zewnętrzne. Przedstawiciele: nereida, nalepian, palolo zielony.Sk±poszczety: ilo¶ć
pier¶cieni jest bardzo różna u różnych gatunków (2 – 600);
u glebożerców stożkowato zakończony przód ciała; wór powłokowo –
mię¶niowy wydziela ¶luz, zawiera komórki fotoreceptorów, chemoreceptorów,
mechanoreceptorów; układ rozrodczy obojnaczy; zapłodnienie krzyżowe; rozwój
prosty (możliwe jest rozmnażanie przez podział lecz mało rozpowszechnione);
posiadaj± duże zdolno¶ci regeneracyjne; układ pokarmowy: otwór gębowy, gardziel,
przełyk z gruczołami wapiennymi (Morrena) słuz±cymi do zobojętniania kwasów
humusowych, wole, żoł±dek, jelito, otwór odbytowy. Przedstawiciele: dżdżownica
ziemna, rurecznik (tubifex), wazonkowiec.Pijawki – mała liczba (ok. 21)
segmentów; metameria heteronomiczna; cilnie zredukowana celoma; układ
pokarmowy rozpoczyna się otworem gębowym na dnie przyssawki przedniej,
gardziel (gdzie uchodz± gruczoły z hirudyn±), wole (z duż± ilo¶ci± kieszeni), słabo
rozwinięty żoł±dek, jelito, otwór odbytowy; zapłodnienie krzyżowe; rozwój prosty;
obojnactwo; zwierzęta czasowo pasożytuj±ce. Przedstawiciele: pijawka rybia,
pijawka lekarska, pijawka końska, pijawka kacza, pijawka ¶limacza.S T A W O N O G
I Gromada: skorupiakiPodgromada: członowceRozwielitka (dafnia) jest
przedstawicielem rzędu wio¶larek. Zamieszkuje wody słodkie, gdzie wchodzi w skład
planktonu. Ciało jej pokryte jest dwuklapowym pancerzem przezroczystym i otwartym
po stronie brzusznej, a poł±czonym
po grzbietowej, przechodzacym
po stronie brzusznej w charakterystyczny dziób. Czułki drugiej pary s± długie,
dwugałęziste z licznymi szczecinami, służ± do pływania. 5 par odnóży tułowiowych
zaopatrzonych grzebykowatymi brzegami służy
do kierowania zawiesin
pokarmowych w stronę otworu gębowego. Układ nerwowy łańcuszkowy.
Woreczkowate serce wpompowywuje bezbarwn± krew wprost do przestrzeni między
narz±dami. Przed pierwsz± par± odnóży tułowiowych (które s± u nasady zaopatrzone
w woreczki skrzelowe) znajduje się parzysty gruczoł wydalniczy (gruczoł skorupowy).
Rozmnaża się partenogenetycznie i płciowo (jaja zimowe s± przetrwalnikami).
Występuje zjawisko cyklomorfozy – zmiany kształtu ciała w zależno¶ci od
pory roku, gęsto¶ci wody i temperatury otoczenia.Do członowców należ± także
widłonogi, których przedstawicielem jest oczlik. Występuje on w wodach słodkich i
słonych stanowi±c ważny składnik planktonu. Nie posiada narzadów oddechowych
(oddycha cał± powierzchni± ciała). Samice nosz± jaja przyczepione do odwłoka w
tzw. spermatoforach. Maj± jedno oko; przechodz± rozwój złożony.
Niektórzy przedstawiciele widłonogów s± pasożytami ryb i wielorybów.Kaczenice i
p±kle s± przedstawicielami rzędu w±sonogów. Żyj± w wodach słonych, gdzie
prowadz± osiadły tryb życia,
będ±c filtratorami.Do członowców należ± także:
przekopnica wła¶ciwa, splweka karpiowa, raczek skrzelowy, wio¶larka, małżoraczki
i li¶conogi.Podgromada: pancerzowceRz±d: dziesięcionogiRak zamieszkuje czyste
wody rzeczne, jeziora i stawy, gdzie żeruje jako padlinożerca. Ciało jego jest okryte
twardym, grubym, przepojonym solami wapnia i zawieraj±cym chitynę pancerzem
barwy brunatnej lub zgniłozielonej. Boczne płatowate czę¶ci pancerza nie zrastaja
się z ciałem lecz nakrywaj± jamy skrzelowe mieszcz±ce pierzaste skrzela. W czę¶ci
głowotułowiowej pancerz jest jednolity, jedynie między głow± a tułowiem występuje
bruzda karkowa. Odwłok zbudowany jest z 7 segmentów pokrytych bardziej miękkim
pancerzem. Rak ma 19 par odnóży: 2 pary czułków pełni±cych funkcję narz±dów
zmysłów dotyku i czucia chemicznego; odnóża gębowe (żuwaczki, 2 pary szczęk i 3
pary szczękonóży) otaczaj±ce otwór gębowy,5 par odnóży krocznych, z których
pierwsza para ma postaćsilnych kleszczy służ±cych do chwytania pokarmu i obrony,
6 par odnóży odwłokowych umożliwiaj±cych pływanie (u samic –
przytrzymywanie jaj i młodych),
z których ostatnia para wraz z
ostatnim segmentem tworzy tzw. telson (płetwę). Wszystkie odnóża składaj± się z 2
odcinków poł±czonych ze sob± ruchomo stawami. Rak pływa ku tyłowi za pomoc±
silnych uderzeń odwłoka. Do szkieletu zewnętrznego (pancerza) przyczepione s±
mię¶nie poprzecznie pr±żkowane. Do żoł±dka dwudzielnego (żuj±cy i filtruj±cy)
prowadzi otwór gębowy i przełyk. Za nim znajduje się jelito ¶rodkowe zwane
żoł±dkiem trawi±cym, do którego uchodz± wydzieliny gruczołu trzustkowo –
w±trobowego. Długie jelito tylne kończy się otworem odbytowym w ostatnim
segmencie. Układ wydalniczy stanowi± gruczoły czułkowe (zielone) zbudowane z:
woreczka celomatycznego, labiryntu i przewodu wyprowadzaj±cego z otworem
zewnętrznym u nasady drugiej pary czułków. Układ krwiono¶ny jest otwarty i złożony
z serca zaopatrzonego w 3 pary ostiów oraz z naczyń krwiono¶nych (zwanych
tętnicami), krew może zawierać hemocyjaninę. Układ nerwowy złożony jest z 1 zwoju
nadprzełykowego oraz podprzełykowego i z 18 par zwojów położonych wzdłuż ciała
po stronie brzusznej. Ruchome oczy osadzone s± na słupkach. Narz±d równowagi
tworz± statocysty (1 para) będ±ce zagłębieniami (u podstawy I pary czułków)
wysłanymi orzęsionym nabłonkiem, gdzie znajduje się statolit (ziarenko węglanu
wapnia). Rozwój jest prosty. Samica opiekuje się jajami i młodymi, które liniej± 8 razy
w roku. Należ± tu także: homar, krab, krewetka, langusta.Gromada: wijeS±
zwierzętami l±dowymi, życie prowadz± nocne, kryj±c się w dzień pod mchem, kor±
drzew itp. Żywi± się butwiej±cymi resztkami organicznymi, choć spotyka się formy
drapieżne. Wydłużone ciało tych zwierz±t dzieli się na głowę i tułów złożony z
dziesięciu do stu kilkudziesięciu jednakowych segmentów pokrytych chitynowym
oskórkiem. Na głowie, zależnie od rzędu, spotyka się 3 lub 4 pary przysadek, w tym
parę wieloczłonowych czułków, parę żuwaczek oraz 1 lub2 pary szczęk. Każdy
segment tułowia zaopatrzony jest w parę kończyn krocznych. Jedynie w rzędzie
dwuparców spotyka się
na segmentach po 2 pary kończyn, co jest
spowodowane zlewaniem się segmentów. U tych samych po grzbietowej stronie
znajduje się podwójny szereg otworków , przez które zwierzę wydziela ciecz o
odstraszaj±cej woni. Narz±dy wewnętrzne wijów podobne s± do tychże u owadów.
Układ nerwowy składa się z parzystego zwoju nadprzełykowego, obr±czki
okołoprzełykowej oraz łańcucha zwojów brzusznych. Narz±dy zmysłu dotyku i węchu
zlokalizowane s± w czułkach, oczy maj± przeważnie budowę prost±. Przewód
pokarmowy można podzielić na 3 czę¶ci: jelito przednie, ¶rodkowe i tylne,
do którego otwieraj± się u niektórych gatunków gruczoły odbytowe. Do jelita
przedniego natomiast otwieraj± się gruczoły ¶linowe. Układ krwiono¶ny składa się z
wielokomorowego, rurkowatego serca umieszczonego w zatoce osierdziowej i
przytwierdzonego specjalnymi mię¶niami do ¶cian ciała. Z serca biegnie ku przodowi
rozgałęziaj±ca się aorta, której odnogi biegn± do głowy i okolicy brzusznej. Układ
oddechowy wykształca się w postaci tchawek, których zreszt± u niektórych form
brak. Narz±dy wydalnicze w ilo¶ci 1 lub 2 par cewek Malpighiego otwieraj± się na
granicy jelita ¶rodkowego i tylnego lub do jelita tylnego. Wije s± rozdzielnopłciowe i
jajorodne; rozwój maj± prosty, choć u niektórych gatunków postacie młodociane
posiadaj± mniejsz± ilo¶ć nóg i uzupełniaj± je w okresach linienia. Przedstawiciele: wij
drewniak, skolopendry, krocionóg krwawoplamy, pierwowije,
sk±potchawce.Gromada: owadyS± to stawonogi zamieszkuj±ce wszystkie ¶rodowisk:
l±d, wodę, powietrze, co wynika z mnogo¶ci ich gatunków oraz wszechstronnym
przystosowaniem do życia w różnych warunkach, a także obecno¶ci skrzydeł. Owady
wykształciły różne strategie pobierania pokarmu: drapieżnictwo, pasożytnictwo,
ro¶linożerno¶ć, s± także saprofagami. Ciało wszystkich owadów można podzielić na
głowę, tułów i odwłok. Na głowie znajduj± się 4 pary przysadek (para czułków, para
żuwaczek, 2 pary szczęk). W czułkach mieszcz± się głównie o¶rodki czucia
chemicznego służ±ce do analizy o¶rodka gazowego. Narz±dy gębowe owadów s±
przystosowane w zależno¶ci od trybu ich życia i rodzaju pobieranego pokarmu:
gryz±ce, kłuj±co – ss±ce, ss±ce, liż±ce, gryz±co – liż±ce. Na głowie
leż± też oczy złożone o dużym k±cie widzenia. Tułów jest poł±czony z głow± b±dĽ za
pomoc± szyi, b±dĽ jest z ni± zro¶nięty nieruchomo. Nogi owadów w ilo¶ci 3 par s±
rozmieszczone po parze na każdej czę¶ci tułowia (przedtułów, ¶ródtułów, zatułów) i
s± zwykle złożone z 5 odcinków (biodra, krętarza, uda, goleni i stopy). Wyróżniamy
następuj±ce typy odnóży owadów: grzebne (służ±ce do dr±żenia podziemnych
korytarzy)
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards