Osobowości Kielecczyzny Stanisław Staszic

advertisement
Osobowości Kielecczyzny
Stanisław Staszic
„Warto zapomnieć o godnościach, ale nigdy o swojej godności”
Stanisław Staszic urodził się w 1755 r. w Pile. Jego ojciec tak jak i dziadek pełnili funkcje
burmistrza miasta. Ojciec Staszica chciał, aby syn zdobył wykształcenie i w przyszłości zajął
jakieś poważne stanowisko, natomiast pragnieniem matki było, aby został księdzem. Staszic
dorastał w kręgu rodziny, która szczyciła się długoletnią tradycją służby publicznej, w
atmosferze patriotyzmu i żywego zainteresowania sprawami Rzeczypospolitej. Z domu
rodzinnego wyniósł ważne wartości dla każdego człowieka, takie jak poczucie własnej
godności, cywilnej odwagi i panującej niesprawiedliwości społecznej. Pierwsze nauki
pobierał w domu pod czujnym okiem rodziców i starszych braci. Następnie uczył się w szkole
średniej w Wałczu, później przeniósł się do Poznania. Staszic był bardzo pilnym uczniem,
najbardziej interesowała go wiedza z zakresu nauk przyrodniczych, matematyki i języka
francuskiego. Po ukończeniu szkoły wstąpił do poznańskiego seminarium. Przed
otrzymaniem święceń kapłańskich zaczął się starać, o zapewniającą niezłe dochody, godności
kanclerza kolegiaty szamotulskiej. Kierował się w tym przypadku brakiem finansów. Ostatnie
święcenia otrzymał w 1778 roku. Ojciec Staszica, sam dobrze wykształcony, zawsze
namawiał go do pogłębiania wiedzy i chciał również swojemu synowi zapewnić jak najlepsze
warunki do jej zdobywania. To on zachęcał Stanisława do kontynuowania studiów za granicą.
Aby umożliwić Staszicowi taki wyjazd dał mu przypadającą nań część majątku.
Zaopatrzony w finanse ofiarowane przez ojca oraz dochody z urzędu kanclerza kolegiaty
wybrał się w podróż zagraniczną. Po krótkim pobycie na uniwersytecie w Lipsku i Getyndze
osiadł na dwa lata w Paryżu. Studiował fizykę i przyrodę, poświęcając wiele uwagi zwłaszcza
geologii. Paryż był w tym czasie centrum europejskiego ruchu oświeceniowego. Staszic
znalazł się w wirze filozoficznych sporów i dyskusji. Interesował się nie tylko filozofią, ale
również naukami przyrodniczymi. Nawiązał bliski kontakt z wybitnym przyrodnikiem
francuskim G.L. Bufonem. Zafascynowany opracowaną przez niego teorią powstania i
rozwoju kuli ziemskiej, przetłumaczył na język polski jedno z jego dzieł: „Epoki natury”.
Studia w Paryżu skończył w 1781 r., a w czasie powrotu do kraju odbył geologiczną
wędrówkę po Alpach i Apeninach.
W roku 1781, po powrocie do ojczyzny, młody geolog musiał zadowolić się posadą
guwernera w domu byłego kanclerza Andrzeja Zamoyskiego. Warto dodać, że nie był on
pobłażliwym nauczycielem. Jego wychowankowie wspominali go po latach, jako nadzwyczaj
surowego i wymagającego. W zamian za wychowywanie i nauczanie dzieci Zamoyski
zapewniał Staszicowi dożywotnią rentę, a oprócz tego mógł prowadzić dalsze studia. Znalazł
też czas na opracowanie programu reform państwowych. Opublikował go, wraz z zarysem
przyczyn rozkładu społecznego, w wydanym anonimowo w 1787 r. dziele pt. „Uwagi nad
życiem Jana Zamoyskiego”. O narodzie polskim tak w nim pisał: „Wielki narodzie!
Dopokądże w tej nieczułości trwać będziesz! Czyli tak ginąć myślisz, aby się nic po tobie
nie zostało, tylko niesława!”. Kilka lat później napisał „Przestrogi dla Polski". Oba dzieła
wysunęły się na czoło postępowej literatury i miały duży wpływ na obrady Sejmu
Czteroletniego i uchwalenie Konstytucji 3 maja 1791 roku.
Pomnik S. Staszica w kieleckim parku
W dobie Księstwa Warszawskiego pełnił wiele funkcji w Izbie Edukacyjnej, był dyrektorem
wydziału przemysłu i kunsztów w Komisji Spraw Wewnętrznych. Zajmował się zwłaszcza
sprawą górnictwa i hutnictwa, jak również badaniem Karpat. W 1805 r. zwiedził dokładnie
Tatry, o których napisał książkę „O ziemiorództwie Karpatów". Był członkiem, a później
prezesem Towarzystwa Przyjaciół Nauk. W 1816 r. został dyrektorem w Komisji Spraw
Wewnętrznych. Otoczył wówczas szczególną opieką górnictwo. W Górach Świętokrzyskich
stworzył okręg gospodarczy, zwany później Staropolskim Okręgiem Przemysłowym. Jego
zdaniem bogactwa naturalne Kielecczyzny mogły wyciągnąć kraj z zapaści gospodarczej. W
1816 roku założył w Kielcach pierwszą w Polsce wyższą uczelnię techniczną Szkołę
Akademiczno-Górniczą. Uczniowie po jej ukończeniu zdobywali np. zawód hutnika,
odlewnika, mechanika. Liczba szkół za czasów działalności Staszica wzrosła znacznie na
terenie całego kraju. Dbał o rozwój Uniwersytetu Warszawskiego, a specjalną pieczą otaczał
powstające szkolnictwo zawodowe i specjalne.
W 1816 r. założył Towarzystwo Rolnicze, które finansowało przez cztery lata naukę biednych
młodych chłopców na Uniwersytecie Warszawskim. Staszicowi również zawdzięczać należy
projekt opracowania całości dziejów Polskich. Do dnia dzisiejszego Stanisław Staszic
uważany jest za najwybitniejszą postać polskiego oświecenia. Doceniali go też jemu
współcześni.
Staszic łączył w sobie gruntowną i wszechstronną wiedzę z wielką szlachetnością serca.
Bardzo przejmował się losem mieszczan i chłopów. Był znanym filantropem. Hojnie
wspomagał instytucje i ubogich, uzdolnionych uczniów, rzemieślników, artystów i aktorów.
Dbał też, aby jego pomoc nie poszła na marne, lecz pobudzała korzystające z niej osoby do
pracowitości i oszczędności. Przy swej hojności prowadził nader skromny tryb życia. Rozdał
nawet chłopom swój majątek w hrubieszowskiem, a w testamencie zapisał znaczne sumy na
cele społeczne. Do dzisiaj Stanisław Staszic uważany jest za najwybitniejszą postać polskiego
oświecenia. Zmarł w styczniu 1826 r.
* W parku miejskim w stolicy województwa świętokrzyskiego znajduje się pomnik
Stanisława Staszica, ufundowany przez kielczan w 1906 r., na którym widnieje napis:
„Stanisławowi Staszicowi, miłośnikowi ziemi ojczystej, rodacy”.
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Create flashcards