stanisław staszic, patron naszej szkoły - WAKACJE<<<

advertisement
PROMYK
Gazetka szkolna ● Szkoła Podstawowa w Wąpielsku ● Nr 2 ● 2009/2010
STANISŁAW STASZIC, PATRON NASZEJ SZKOŁY
»
SPIS TREŚCI
» Wprowadzenie
» Stanisław Staszic. Szkice biograficzne.
» Stanisław Staszic w szczegółach
» Kalendarium życia Stanisława Staszica
» Stanisław Staszic – wybór cytatów
» Dzieła literackie Stanisława Staszica
» Stanisław Staszic w anegdocie
» Publikacje o Stanisławie Staszicu (biografie książkowe – wybór)
» Podsumowanie. Kim był Stanisław Staszic?
2
WPROWADZENIE
Często, a ostatnio coraz częściej, zdarza się, że szkoły mają swoich
patronów; wybitnych ludzi, którzy niegdyś zasłużyli się dla ojczyzny i z których
warto brać przykład. Fakt nadania imienia szkole podnosi jej prestiż, zwłaszcza
gdy placówka powstała dawno i ma bogate tradycje. Szkoła Podstawowa
w Wąpielsku pracuje już kilka dziesięcioleci, od 1926 r., a więc 84 lata. W jej
murach wiedzę zdobywały całe pokolenia uczniów. Zmieniały się czasy,
a budynek szkolny wciąż stoi, przyciągając swoim dostojeństwem. Okres
międzywojenny, zawierucha II wojny światowej, długie lata komunizmu
i wreszcie zawirowania współczesnej demokracji. Mimo upływu lat szkoła
rozwija się i pięknieje z roku na rok.
Pragnąc jeszcze bardziej zwiększyć autorytet placówki, powstał pomysł,
aby jej patronem został Stanisław Staszic, postać wielkiego formatu, zasłużona
w rozmaitych przejawach działalności. Ponieważ położył bezcenne zasługi dla
przedrozbiorowej edukacji polskiej, może być znakomitym patronem dla
placówki oświatowej, jaką jest szkoła. W Polsce sporo szkół ma nadane imię
Stanisława Staszica. Warto, abyśmy do tego grona dołączyli również i my.
Prawdę mówiąc, byłby to powrót do korzeni, gdyż przed wojną, zaraz po
utworzeniu, patronem wąpielskiej szkoły był właśnie… Stanisław Staszic!
Pełna, urzędowa i oficjalna nazwa placówki brzmiała wtedy: Publiczna Szkoła
Powszechna w Wąpielsku im. Stanisława Staszica. Wybuch wojny zniweczył
tak szczytne tradycje. Po wojnie szkoła nadal pozostała bez patrona. Dlaczego?
Otóż dlatego, ponieważ w Polsce wprowadzono nowy ustrój polityczny;
komunizm. Komuniści byli ateistami i reprezentowali tzw. materialistyczny
pogląd na świat. Nie zgadzali się, aby polskim szkołom patronował Staszic,
3
który w swoim życiu był m. in. katolickim księdzem. To jak ogień i woda.
Wówczas „władza ludowa” zwalczała Kościół i religię. Dzisiaj, kiedy
z
powrotem
mamy
demokrację,
dzieci
nie
potrafią
zrozumieć
tej
skomplikowanej przeszłości. Przecież uczą się religii w szkole. Tymczasem
S. Staszic był nie tylko księdzem i teologiem. Przede wszystkim zasłynął jako
wielce oświecony człowiek. Gruntownie wykształcony – geolog, geograf,
tłumacz, pisarz, publicysta. Ikona polskiego oświecenia. Bez Staszica nie byłoby
Komisji Edukacji Narodowej, pierwszego na świecie ministerstwa oświaty. To
on przyczynił się do powstania pierwszej sieci polskich szkół i pierwszego
pakietu podręczników szkolnych. Zatem – podkreślmy – słusznie jest wybierany
na patrona placówek oświatowych w Polsce. Wkrótce jego imieniem zostanie
nazwana też szkoła w Wąpielsku.
4
*
*
*
Wielu ludzi stawia czasem ważne pytanie: dlaczego szkoła jest potrzebna?
Odpowiedź na ten problem jest złożona – tak samo, jak bogata bywa szkolna
rzeczywistość. Szkoła pełni ważną misję w życiu każdej społeczności jako
centrum oświaty i wiedzy. Uczy i wychowuje. Spełnia rolę ośrodka życia
kulturalnego. Kształtuje postawy prospołeczne i patriotyczne. Jest miejscem
wymiany informacji i poglądów; prawdziwym oknem na świat. Podnosi rangę
i prestiż miejscowości.
Szkoła odgrywa szczególnie ważną rolę w małych miejscowościach, na
wsi, gdzie często występuje w charakterze jedynej instytucji państwowej. W tej
sytuacji szkoła jest sercem wsi – wieś bez szkoły umiera.
Alma Mater. Matka-Karmicielka. W takiej formie przyjęło się tłumaczenie
słynnego łacińskiego wyrażenia oznaczającego podniosłą nazwę zacnej szkoły
z tradycjami, która z prawdziwie matczyną troską karmi swoich uczniów strawą
duchową w postaci solidnej porcji wiedzy i wartości wychowawczych. Szkoła
w Wąpielsku w pełni zasługuje na to miano, skoro płomień oświaty pali się tam
od dawna, od 84 lat (1926 – 2010). Przez ten czas placówka nigdy – poza
II wojną światową – nie zamknęła swoich drzwi dla uczniów. Dzisiaj
funkcjonuje nadal i jest otwarta dla każdego, kto pragnie zgłębiać tajniki
wiedzy.
5
STANISŁAW STASZIC. SZKICE BIOGRAFICZNE
STANISŁAW WAWRZYNIEC STASZIC urodził się przed 6 XI 1755 r.
w Pile. Działacz i pisarz polityczny, przyrodnik, filozof, publicysta, ksiądz.
Jeden z najwybitniejszych przedstawicieli polskiego oświecenia.
W okresie Sejmu Czteroletniego działacz obozu reform. Walczył
o utrzymanie niezawisłości narodowej. Rzecznik interesów mieszczaństwa oraz
polepszenia sytuacji chłopów (Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego - 1787,
Przestrogi dla Polski - 1790). Po rozbiorach poświęcił się pracy nad rozwojem
gospodarczym kraju oraz rozwinął różnorodną działalność organizatorską
w dziedzinie nauki i oświaty. Od 1808 prezes Towarzystwa Przyjaciół Nauk, dla
którego ufundował siedzibę w Warszawie (Pałac Staszica). W latach1807– 1812
członek
Izby
Edukacyjnej
(autor
projektów
kształcenia
urzędników
państwowych, rzecznik kształcenia ubogiej młodzieży miejskiej, inicjator
i opiekun rzemieślniczych szkół niedzielnych) i Dyrekcji Skarbu. W okresie
1810–1812 członek Rady Stanu. W 1815–1824 członek Komisji Rządowej
Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego oraz dyrektor generalny
w Wydziale Przemysłu i Kunsztów. Od 1824 minister stanu. Współorganizator
uniwersytetu w Warszawie (1816), Szkoły Akademiczno-Górniczej w Kielcach
oraz Szkoły Przygotowawczej do Instytutu Politechnicznego. Odkrył złoża
węgla i zainicjował budowę kopalni w Dąbrowie Górniczej, popierał rozwój
Staropolskiego Okręgu Przemysłowego i przygotowywał plany jego rozbudowy.
Tworząc w 1816 r. Hrubieszowskie Towarzystwo Rolnicze, stał się jednym
z prekursorów spółdzielczości chłopskiej. Staszic podjął systematyczne badania
naukowe w dziedzinie geologii; organizował wyprawy geologiczne (m.in.
w Tatry) Jego rozprawy z
zakresu geologii, opublikowane w
6
dziele
O ziemiorództwie Karpatów (1815) wraz z mapą geologiczną Polski i krajów
ościennych (jedna z pierwszych map tego rodzaju na świecie), stanowiły
pierwszą próbę syntetycznego ujęcia geologii Polski. Jako filozof głosił tzw.
monistyczną koncepcję świata, opartą na zasadzie rozwoju wynikającego
z prawa natury. Autor poematu Ród ludzki (1819–1820).
Stanisław Staszic
zmarł 20 I 1826 r. w Warszawie.
Na podstawie:
--- B. SZACKA, Stanisław Staszic, Warszawa 1966.
--- Z. CHYRA-ROLICZ, Stanisław Staszic, Warszawa 1980.
--- Multimedialna Encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA
7
STANISŁAW STASZIC W SZCZEGÓŁACH
Dzieciństwo
Stanisław Staszic, który urodził się na początku listopada 1755 r. w Pile,
był synem Wawrzyńca i Katarzyny z Mądlickich. Pochodził z rodziny
mieszczańskiej. Jego ojciec, podobnie jak dziadek, pełnił funkcję burmistrza
miasta. Rodzina Stasziców od pokoleń sprawowała wysokie urzędy w Pile.
Rodzice pragnęli, aby syn zdobył solidne wykształcenie i kontynuował tradycje
swoich przodków bądź został duchownym. W dawnej Rzeczypospolitej kariera
duchownego była w zasadzie jedyną odskocznią do lepszej przyszłości dla
mieszczan pragnących zmienić swoje położenie.
Nauki
Edukacja Stanisława Staszica przebiegała następująco: szkoła parafialna
w Pile, szkoła średnia w Poznaniu i seminarium duchowne – również
w Poznaniu. Na przełomie lat 1778/1779 uzyskał święcenia kapłańskie. Jego
pierwszym zajęciem, tuż po ukończeniu nauki, była funkcja sekretarza kolegiaty
w Szamotułach. Przyszłość pokazała jednak, że posługa w szamotulskiej
kolegiacie stanowiła zaledwie skromny początek wielkie kariery naukowej.
Już w 1779 r. Staszic wyjechał na dwa lata za granicę celem kontynuacji
studiów. Przebywał na uniwersytetach w Lipsku i Getyndze, ale najwięcej czasu
spędził w Paryżu na College de France. W Paryżu studiował nauki
przyrodnicze. Pasjonowała go geologia i fizyka. Co ważne, zetknął się wówczas
z ideałami oświecenia. Ten ożywiony ruch umysłowy powstał w XVIII w. we
Francji, a Paryż był jego centrum. Oświecenie dążyło do „powszechnego
8
oświecenia umysłów”. Nastała moda na naukę i oświatę. Coraz wyraźniej
i głośniej mówiono o prawach człowieka. Wydano walkę przesądom
i zabobonom. Będąc młodym księdzem, Staszic szybko stał się tzw.
oświeconym kapłanem. Doskonale wiedział, że ani religia, ani wiara nie stoją
w sprzeczności z nauką, wiedzą i poszukiwaniem prawdy.
Nauczyciel domu Zamoyskich
Do Polski Staszic powrócił w 1781 r. Rozpoczął pracę na magnackim
dworze Zamoyskich, u byłego kanclerza Andrzeja Zamoyskiego, jako
nauczyciel jego dzieci. Funkcję tę uzyskał po Józefie Wybickim. W następnym
roku otrzymał doktorat w dziedzinie prawa, po czym objął katedrę języka
francuskiego w Akademii Zamoyskiej. W międzyczasie napisał dwie znakomite
książki: Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego (1787 r.) i Przestrogi dla Polski
(1790 r.). Szczególnie to drugie dzieło wysunęło się na czoło postępowej
literatury. Wywarło istotny wpływ na obrady Sejmu Czteroletniego i uchwalenie
Konstytucji 3 Maja. W roku 1790 Staszic udał się w długą, bo trwającą dwa lata
podróż do Austrii i Włoch. Przywiózł stamtąd pełne ciekawych uwag dzienniki.
Cały czas utrzymywał ożywiony kontakt z rodziną Zamoyskich.
9
Geolog i przyrodnik
Po powrocie do kraju, latach 1797 – 1805, Staszic rozpoczął cykl
wędrówek badawczych po ziemiach polskich i krajach sąsiednich. Zwiedził m.
in. Tatry, gdzie wszedł na najwyższe szczyty. Wielokrotnie był w Kieleckiem,
Krakowskiem, na Lubelszczyźnie i we Lwowie. Przebywał na Węgrzech.
Zwiedzał Przedgórze i Karpaty. Podczas wędrówek po Karpatach prowadził
badania geologiczne, gromadząc materiały do swego pionierskiego dzieła
monograficznego pod tytułem O ziemiorództwie Karpatów i innych gór i równin
polskich, które zostało napisane w 1815 r.
Poglądy społeczne i polityczne
Poglądy społeczno-polityczne Staszica koncentrowały się wokół ideałów
epoki oświecenia i Konstytucji 3 Maja. W takim duchu były napisane jego
utwory nawiązujące do problematyki bieżącej – Uwagi nad życiem Jana
Zamojskiego i Przestrogi dla Polski.
Staszic krytykował obraz istniejących w Rzeczypospolitej stosunków
społecznych i politycznych. Jednak nie była to pusta krytyka, gdyż wskazywała
jednocześnie drogi naprawy kraju. Sposobem do lepszej przyszłości miała być
edukacja,
likwidacja
zasady
liberum
veto,
nadanie
praw
chłopom
i mieszczanom, ograniczenie przywilejów szlachty oraz budowa społeczeństwa
obywatelskiego. Tak nowoczesne poglądy nie zawsze trafiały do umysłów
konserwatywnych elit, które sprawowały władzę.
10
Działalność naukowa w Towarzystwie Przyjaciół Nauk
Kiedy Polska zniknęła z mapy Europy, Staszic zajął się działalnością
naukową oraz pracą na rzecz rozwoju gospodarczego ziem polskich. W roku
1802 osiadł w Warszawie, będąc aktywnym członkiem Towarzystwa Przyjaciół
Nauk. Wkrótce został wieloletnim prezesem tej szacownej instytucji
(1808 – 1826).
Kierował Towarzystwem wzorowo. Nie skąpił nawet własnych pieniędzy
na jego funkcjonowanie. Skutecznie zachęcał do badań naukowych członków
organizacji. Rozbudowywał „zaplecze”, czyli bibliotekę i zbiory przyrodnicze.
Inicjował rozmaite przedsięwzięcia o charakterze naukowym.
Służba publiczna i służba nauce – do końca
Znany ze swej wszechstronnej działalności Staszic zajmował się zarazem
sprawami organizacji szkolnictwa. Kiedy w 1816 r. utworzono w Warszawie
uniwersytet, przewodniczył tzw. Radzie Głównej uczelni. W tym samym roku
założył Hrubieszowskie Towarzystwo Rolnicze. Dwa lata później został
uhonorowany najwyższym polskim odznaczeniem – orderem Orła Białego, za
11
całokształt osiągnięć. W międzyczasie, w 1817 r., założył Korpus Górniczy,
organizację górników i hutników.
W 1824 r. Staszic został ministrem stanu Królestwa Polskiego. Królestwo
Polskie wchodzące w skład zaboru rosyjskiego i powiązane unią personalną
z Rosją, miało pewien zakres autonomii, czego wyrazem była działalność sejmu,
organizacja odrębnej armii i wiele urzędów stołecznych. Nie dziwi zatem fakt,
że Staszic pragnąc maksymalnie wykorzystać możliwość służenia krajowi
i wspierania polskiej myśli naukowej – tam, gdzie tylko to było możliwe.
Stanisław Staszic do końca swojego życia służył Polsce i Polakom.
Zawsze podejmował się trudnych wyzwań. Przezwyciężanie problemów było
dla niego bodźcem do lepszej, skuteczniejszej pracy. Zmarł w styczniu 1826 r.
w Warszawie. Jego śmierć poruszyła nie tylko wielkich tego świata, ale też
szczery żal prostych, zwykłych ludzi, którzy widzieli w nim swego dobroczyńcę
i opiekuna. Został pochowany na Bielanach, w pobliżu kościoła Kamedułów.
Pogrzeb wielkiego myśliciela i działacza przerodził się w wielką manifestację
narodową. Z biegiem czasu powstał nawet swego rodzaju kult Staszica. Wśród
młodzieży popularne były pielgrzymki do jego grobu.
12
KALENDARIUM ŻYCIA STANISŁAWA STASZICA
» 1755 – urodził się przed 6 listopada 1755 r. w Pile
» 1770-1776 – nauka w szkole średniej w Poznaniu
» 1776-1779 – nauka w seminarium duchownym w Poznaniu
» 1779-1781 – pobyt na uniwersytetach w Lipsku, Getyndze i Paryżu
» 1781 – powrót do kraju, guwerner synów magnata Andrzeja
Zamoyskiego
» 1787 – powstaje dzieło Uwagi nad życiem Jana Zamojskiego
» 1790 – powstaje dzieło Przestrogi dla Polski
» 1790-1791 – podróż do Włoch
» 1797-1805 – geologiczne badania naukowe na południu Polski
» 1808-1826 – prezes Towarzystwa Przyjaciół Nauk
» 1815 – powstaje dzieło O ziemiorództwie Karpatów
» 1815-1824 – członek Komisji Rządowej Wyznań Religijnych
i Oświecenia Publicznego
» 1816 – współorganizator Uniwersytetu w Warszawie
» 1816 – założyciel Hrubieszowskiego Towarzystwa Rolniczego
» 1817 – utworzenie Korpusu Górniczego
» 1818 – order Orła Białego
» 1824 – minister stanu Królestwa Polskiego
» 1826 – 20 stycznia, Warszawa, śmierć Stanisława Staszica
13
STANISŁAW STASZIC – WYBÓR CYTATÓW
» Dobry człowiek woli sam cierpieć niż na cierpienia drugich patrzeć.
» Gdy Polacy będą umieć siebie samych cenić w domu, będą ich cenić
i za granicą.
» Długie doświadczenie naucza, że tylko Polacy są zdolni do
rządzenia Polakami.
» Talent jest jak kawałek szlachetnego, ale surowego metalu: dopiero
pilna praca go obrobi i wartość mu wielką nada.
» Pierwszym obowiązkiem człowieka jest pracować. Tylko przez pracę
staje się obywatelem użytecznym.
» Wolno zapomnieć o godnościach, ale nigdy o swojej godności.
» Ten król jest najnieszczęśliwszy, który prawdy nie słyszał.
14
DZIEŁA LITERACKIE STANISŁAWA STASZICA
1) Natura, [wstęp do: Buffon: Epoki natury, tłum. Stanisław Staszic], 1784.
2) Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego kanclerza i hetmana wielkiego
koronnego. Do dzisiejszego stanu Rzeczypospolitej Polskiej przystosowane,
1787.
3) Przestrogi dla Polski z teraźniejszych politycznych Europy związków i z praw
natury wypadające, 1790.
4) O ziemiorództwie gór dawnej Sarmacji a później Polski, 1805.
5) O statystyce Polski. Krótki rzut wiadomości potrzebnych tym, którzy ten kraj
chcą oswobodzić i tym, którzy w nim chcą rządzić, 1809.
6) O ziemiorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski, 1815.
7) Myśli o politycznej równowadze Europy, 1815.
8) O przyczynach szkodliwości Żydów i środkach usposobienia ich, aby się
społeczeństwu użyteczni stali, 1816.
9) Ród ludzki. Poema dydaktyczne, 1820.
10) Dzieła Stanisława Staszica, w opracowaniu Autora, t. I-IX, 1816-1820.
15
STANISŁAW STASZIC W ANEGDOCIE
Stanisława Staszica znamy jako znakomitego geologa, autora
znakomitych dzieł, organizatora górnictwa krajowego czy założyciela
wielu instytucji. Jednak życie tego znakomitego człowieka można też
przedstawić za pomocą licznych anegdot. Oto niektóre z nich. Czy są
prawdziwe? Cóż, na dzień dzisiejszy nie można tego stwierdzić z całą
pewnością.
Sam Staszic uwiecznił pewne zabawne przypadki w swoich
dziełach. Pewnego dnia, idąc jedną z ulic Florencji, zauważył karetę,
na widok której wszyscy przechodnie klękali. Chwilę pomyślał
i zaczął gonić powóz, bo na widok klękających zrozumiał, że to jakiś
ksiądz musi nią zdążać, aby dokonać ostatniej posługi. Tylko takie
było słuszne uzasadnienie całego zajścia w jego oczach. Możemy
przypuszczać, jakie było jego zdziwienie, gdy od przechodniów
dowiedział się, że za pomocą tej karety, tutejszy arcybiskup zażywa
"spaceru". Wysoki hierarcha kościelny po prostu wybrał się na
przejażdżkę. Zapomniał jednak, że będąc osobą publiczną, musi liczyć
się z możliwością szerokiego zainteresowania ze strony
społeczeństwa.
16
Z kolei w Wiedniu Staszic chciał koniecznie dostać się do
zamku na audiencję generalną cesarza Leopolda II. Wiedział, że wejść
mogli tam tylko szlachetnie urodzeni (hrabiowie, baronowie,
książęta). Tymczasem Staszic, jak wiadomo, pochodził z rodziny
mieszczańskiej. I cóż zrobił? Przybrał minę "baronowską" i pewnym
krokiem minął dwa pierwsze pomieszczenia. Tu skończyło się jego
szczęście, gdyż przy trzecim został zatrzymany przez szambelana,
który nie rozpoznał w nim arystokraty i poprosił o dowód bycia
szlachetnie urodzonym. Skończyło się na tym, że pozwolono
Staszicowi oglądać rodzinę cesarską, ale tylko przy drzwiach do sali
głównej. Dostąpił zatem „wielkiego” zaszczytu…
17
PUBLIKACJE O STANISŁAWIE STASZICU
(BIOGRAFIE KSIĄŻKOWE – WYBÓR)
» Brodowska H., Stanisław Staszic. W tomie zbiorowym: Wielkopolanie XIX
wieku, t.2. Poznań 1969.
» Chyra-Rolicz Z., Stanisław Staszic, Warszawa 1980.
» Cieszkowski S., Stanisław Staszic : filantrop, mąż stanu i uczony ur. 1755
zm. 1826 : zarys biograficzny w setną rocznicę zgonu, Warszawa 1925.
» Czarniecki S., Postać Staszica utrwalona w nazewnictwie nauk o Ziemi, Piła
1994.
» Goetel W., Stanisław Staszic. Na 50 lecie Akademii Górniczo-Hutniczej im. St.
Staszica w Krakowie, Kraków 1969.
» Goldszmit J., Dobroczyńca jakich mało. Ksiądz Stanisław Staszic jako
filantrop i mąż stanu, Warszawa 1882.
» Grabowski T., Stanisław Staszic jako pisarz społeczny, Warszawa 1916.
» Hahn W., Stanisław Staszic. Życie i dzieła, 1926.
» Koźmiński K., Stanisław Staszic, Warszawa 1965.
» Krokowski S., Stanisław Staszic, syn Ziem Odzyskanych, Poznań 1948.
» Leśniewski C., Stanisław Staszic : jego życie i ideologia w dobie Polski
Niepodległej (1755-1795), Warszawa 1926.
» Łotys Z., Stanisław Staszic : filozof i reformator społeczny, Olsztyn 1999.
18
» Molik W., Stanisław Staszic (1755-1826), Poznań1980.
» Rostworowski E., Stanisław Staszic, Warszawa1951.
» Sikora Jerzy, Stanisław Staszic, Katowice 1974.
» Szacka B., Stanisław Staszic : portret mieszczanina, Warszawa1962.
» Szacka B., Stanisław Staszic, Warszawa 1966.
» Winnicka H., Stanisław Staszic, Warszawa 1965.
» Wójcik Z., Stanisław Staszic - organizator nauki i gospodarki, Kraków 1999.
19
PODSUMOWANIE.
STASZIC?
KIM
BYŁ
STANISŁAW
» duchowny, ksiądz
» myśliciel epoki oświecenia, mąż stanu
» rzecznik reform w dobie Sejmu Czteroletniego/Sejmu Wielkiego
» geolog, taternik
» badacz, naukowiec
» przyrodnik
» filozof, pedagog
» propagator rozwoju rolnictwa i górnictwa
» popularyzator nauki
» pisarz, autor wielu dzieł, publicysta
20
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Create flashcards