instrumenty finansowe

advertisement
INNOWACJE NA RYNKU
INSTRUMENTÓW POCHODNYCH
Gudaszewski Wojciech
Koło Naukowe
Zarządzania Finansami
MANAGER
1
TENDENCJE NA ŚWIATOWYCH
RYNKACH FINANSOWYCH
Rozwój nowoczesnych, szybkich i tanich
technologii teleinformatycznych
Zanikanie granic pomiędzy poszczególnymi
segmentami rynku finansowego
Procesy integracyjne instytucji rynku
kapitałowego (giełd, izb depozytoworozliczeniowych, pośredników finansowych)
Powstawanie nowych produktów i usług
finansowych
2
ROZWÓJ RYNKU
INSTRUMENTÓW POCHODNYCH
Najbardziej współczesna, najdynamiczniej
rozwijająca się grupa instrumentów finansowych
Rosnące potrzeby inwestorów wymuszają
powstawanie nowych instrumentów, z reguły
niestandardowych
Pojawiają się instrumenty hybrydowe (zaliczane
jednocześnie do różnych grup instrumentów)
3
PRZYCZYNY ROZWOJU RYNKU
INSTRUMENTÓW POCHODNYCH
Rosnąca zmienność cen na rynkach
finansowych (m.in. kursów akcji na giełdach, cen
surowców na giełdach towarowych)
Rosnąca zmienność kursów walutowych
Zmienność stóp procentowych
Wzrost ryzyka inwestycyjnego na rynkach
finansowych
4
INSTRUMENTY POCHODNE
Instrument pochodny – instrument
finansowy, którego wartość zależy od
wartości innego instrumentu finansowego
(tzw. instrumentu podstawowego)
5
MOTYWY INWESTYCJI NA RYNKU
INSTRUMENTÓW POCHODNYCH
Hedging - zabezpieczanie się przed niekorzystną
zmianą cen instrumentu podstawowego (np. akcji) przy
użyciu instrumentów pochodnych
Spekulacja - nabywanie instrumentów pochodnych w
celu uzyskania ponadprzeciętnego dochodu przy
jednoczesnym podjęciu nadmiernego ryzyko
(wykorzystanie dźwigni finansowej)
Arbitraż - wykorzystywanie różnicy cen instrumentu na
dwóch różnych rynkach w tym samym czasie, np.
wykorzystywanie różnicy pomiędzy wartością
teoretyczną a rynkową kontraktu terminowego
6
RYZYKO NA RYNKU
INSTRUMENTÓW POCHODNYCH
ryzyko kredytowe – związane z możliwością
niewywiązania się przeciwnej strony kontraktu ze
swoich zobowiązań
ryzyko rynkowe – związane z niepewnością co do
przyszłych cen na rynkach
ryzyko płynności – występuje gdy na rynku jest
mała aktywność i zaangażowanie jego
uczestników
7
RYZYKO NA RYNKU
INSTRUMENTÓW POCHODNYCH
ryzyko operacyjne:
ryzyko Herstatt (rozliczeniowe) – jest
wynikiem różnic czasowych pomiędzy
dokonaniem płatności lub dostarczeniem
aktywów przez dwie strony kontraktu;
niewielkie dla instrumentów pochodnych,
ryzyko prawne – spowodowane niepewnością
wywołaną zmianami regulacji prawnych
istniejących w otoczeniu
8
RYZYKO NA RYNKU
INSTRUMENTÓW POCHODNYCH
ryzyko strategiczne – zmienność strumieni
pieniężnych spowodowana zmianami w
otoczeniu firmy, w tym zwłaszcza
zmienność kursów walutowych, stóp
procentowych, cen produktów
9
RYZYKO NA RYNKU
INSTRUMENTÓW POCHODNYCH
ryzyko operacyjne
ryzyko kredytowe
ryzyko rynkowe
ryzyko strategiczne
10
OBRÓT INSTRUMENTAMI POCHODNYMI
Rynek pozagiełdowy (over-the-counter)
Rynek giełdowy (open outcry)
System elektronicznego obrotu automatycznego kojarzenia stron, np.
GLOBEX, REUTERS
11
INSTRUMENTY POCHODNE
Plain vanilla - nie mają skomplikowanej
budowy, obrót nimi odbywa się zgodnie z
ogólnie obowiązującymi regułami
Egzotyczne – instrumenty niestandardowe,
innowacyjne
12
INSTRUMENTY POCHODNE
Kontrakty terminowe
Futures (obrót giełdowy)
Forward (obrót pozagiełdowy)
Opcje (obrót giełdowy i pozagiełdowy)
Swapy (obrót pozagiełdowy)
13
KONTRAKT TERMINOWY
Kontrakt terminowy - instrument
finansowy, który zobowiązuje dwie strony
do zawarcia w określonym terminie w
przyszłości transakcji kupna/sprzedaży
ustalonej ilości instrumentu podstawowego
po ustalonej cenie
14
KONTRAKT TERMINOWY
Dwie strony kontraktu (symetria zobowiązań):
Sprzedający kontrakt (pozycja krótka) –
zobowiązuje się dostarczyć przedmiot kontraktu
Kupujący kontrakt (pozycja długa) –
zobowiązuje się zapłacić za dostarczony
przedmiot kontraktu
15
KONTRAKT TERMINOWY
Futures
Forward (tzw. tailor made tworzony na
potrzeby obu stron)
16
FUTURES
znajdują się w obrocie giełdowym
podlegają standaryzacji (wielkość, termin
zapadalności, cena, minimalna zmiana cen)
rozliczenie następuje w formie pieniężnej
17
FUTURES
podmioty dokonujące transakcji kontraktami futures
zobowiązują się do wniesienia depozytu
zabezpieczającego
DEPOZYT ZABEZPIECZAJĄCY = depozyt wstępny
(określony procent wartości kontraktu) + depozyt
uzupełniający (służy obniżeniu ryzyka kredytowego w
określonych dniach)
proces marking-to-market (codzienne wyliczanie
inwestorowi zysków i strat)
18
FUTURES
Wzrost ceny
instrumentu
podstawowego
Spadek ceny
instrumentu
podstawowego
Pozycja długa
Pozycja krótka
19
FUTURES
W większości sytuacji cena na rynku
terminowym jest wyższa niż na rynku
kasowym
Sytuację, w której cena terminowa F jest
wyższa od ceny kasowej S nazywa się
reportem (cotango)
Sytuację, w której ceny na rynku terminowym
są niższe niż na rynku kasowym, nosi nazwę
deportu (backwardation)
20
FUTURES
BAZA – różnica między ceną spot instrumentu
podstawowego a ceną kontraktu terminowego:
BAZA = S - F
21
FUTURES
KONWERGENCJA
Ceny kontraktów terminowych w miarę
upływu czasu zbliżają się do ceny bieżącej
instrumentu podstawowego, a dniu
wygaśnięcia kontraktu różnica wynosi O
(baza dąży do zera)
22
FUTURES
F
konwergencja
BAZA
baza = 0
S
termin zawarcia
transakcji
termin wygaśnięcia
kontraktu
23
OPCJA
Opcja typu CALL – prawo (nie zobowiązanie) do
zakupu przedmiotu kontraktu przed upływem
ustalonego przyszłego terminu, po określonej
sztywnej cenie tzw. CENIE WYKONANIA
Opcja typu PUT – uprawnienie do sprzedaży
kontraktu po ustalonej cenie przed upływem
ustalonego określonego terminu.
24
STRATEGIE OPCYJNE
oczekiwanie wzrostu
cen instrumentu
podstawowego
oczekiwanie wzrostu
cen instrumentu
podstawowego
Kupno opcji call
Wystawienie opcji put
Kupno opcji put
Wystawienie opcji call
W przypadku stabilizacji cen inwestorzy preferują
wystawianie opcji, gdyż od razu otrzymują premię
25
OPCJA
Wystawiający opcję otrzymuje premię i
zobowiązuje się do świadczenia
Kupujący opcję nabywa PRAWO i płaci
premię
26
OPCJA
Opcja jest instrumentem finansowym,
chroniącym przed niekorzystnymi
zmianami cen, ale pozwalającym również
osiągać zyski w przypadku korzystnych
zmian cen
27
OPCJA
opcje wystawiają market-makerzy (np. banki,
instytucje finansowe)
instrumenty o wysokiej płynności
niskie koszty transakcyjne
bezpieczeństwo dzięki STANDARYZACJI
przedmiotu kontraktu (dla opcji bedących w
obrocie giełdowym)
28
OPCJA
wystawca opcji jest zobowiązany do
codziennego rozliczania zysków i strat z
izbą rozrachunkową giełdy poprzez DM
nabywca opcji płaci tylko premię,
codziennych rozliczeń nie prowadzi
29
RODZAJE OPCJI
OPCJA AMERYKAŃSKA – jej realizacja
może nastąpić w dowolnym dniu przed
terminem wygaśnięcia, jak i w dniu terminu
wygaśnięcia opcji
OPCJA EUROPEJSKA – realizacja opcji
może nastąpić wyłącznie w dniu wygaśnięcia
opcji
30
CENA OPCJI
Czynniki wpływające na cenę opcji (premię):
WARTOŚĆ WEWNĘTRZNA OPCJI (intrinsic value)
WARTOŚĆ CZASU POSIADANIA OPCJI (time value)
PREMIA = Max ( 0 , S-E ) + W(t)
gdzie: S – cena rynkowa
E – cena wykonania
31
WARTOŚĆ WEWNĘTRZNA OPCJI
Wartość wewnętrzna dla opcji CALL to
dodatnia różnica pomiędzy ceną rynkową
kontraktu a ceną wykonania opcji
Wartość wewnętrzna dla opcji PUT to
dodatnia różnica pomiędzy ceną wykonania
opcji a ceną rynkową kontraktu
UWAGA! Gdy różnica jest ujemna to
wartość wewnętrzna jest równa 0
32
WARTOŚĆ WEWNĘTRZNA OPCJI
Opcja jest w cenie ( IN-THE-MONEY) jeśli wartość
wewnętrzna jest dodatnia.
Opcja nie jest w cenie (OUT-OF-THE-MONEY) gdy
wartość wewnętrzna jest równa 0.
Przy korzystnych zmianach cen opcja OUT-OF-THEMONEY może stać się opcją IN-THE-MONEY
Opcje OUT-OF-THE-MONEY są bardziej ryzykowne
(gdy cena instrumentu pierwotnego jest
ustabilizowana premie dla opcji OUT-OF-THEMONEY spadają szybciej niż dla opcji IN-THEMONEY)
33
OPCJA
Opcja kupna
Opcja sprzedaży
ITM
Cena instrumentu
bazowego jest wyższa od
ceny wykonania
Cena instrumentu bazowego
jest niższa od ceny wykonania
ATM
Cena instrumentu
bazowego jest równa
cenie wykonania
Cena instrumentu bazowego
jest równa cenie wykonania
OTM
Cena instrumentu
bazowego jest niższa od
ceny wykonania
Cena instrumentu bazowego
jest wyższa od ceny wykonania
34
WARTOŚĆ CZASU POSIADANIA OPCJI
Wartość czasu posiadania opcji – to ta
część premii, którą nabywca jest skłonny
zapłacić za oczekiwanie na korzystną zmianę
cen.
Kwota ta jest większa im więcej czasu
pozostaje do terminu wygaśnięcia opcji.
Gdy zbliża się termin wygaśnięcia wartość
czasu dąży do zera
35
OPCJE EGZOTYCZNE
Opcje złożone (compound options) –
opcje, w których instrumentami
podstawowymi są inne opcje
36
OPCJE EGZOTYCZNE
Rodzaje opcji złożonych:
call on call – opcja kupna wystawiona na opcję kupna
(daje prawo do zakupu opcji kupna z ustaloną premią)
call on put – opcja kupna wystawiona na opcję sprzedaży
(daje prawo do zakupu opcji sprzedaży z ustaloną premią)
put on call – opcja sprzedaży wystawiona na opcję kupna
(daje prawo do sprzedaży opcji kupna z ustaloną premią)
put on put – opcja sprzedaży wystawiona na opcję
dprzedaży (daje prawo do sprzedaży opcji sprzedaży z
ustaloną premią)
37
OPCJE EGZOTYCZNE
opcja opóźniona (delayed options) – opcja
kupna wystawiona na opcję, w której cena
wykonania jest ustalona jako cena
instrumentu podstawowego w dniu
wykonania pierwszej opcji.
Cena wykonania drugiej opcji znana
dopiero w momencie wykonania pierwszej
opcji
38
OPCJE EGZOTYCZNE
Opcja atlantycka (bermudzka) – można ją
wykonać w pewnych ustalonych dniach do
terminu wygaśnięcia włącznie
Opcja perpetualna – wystawiana
bezterminowo, traci ważność w momencie
wykonania
39
OPCJE EGZOTYCZNE
Opcja wyboru – posiadacz opcji może w
terminie do wygaśnięcia opcji wybrać, czy
daną opcję traktuje się jako opcję kupna
czy jako opcję sprzedaży
40
OPCJE EGZOTYCZNE
Opcja pay-later – premia płacona jest w
momencie wykonania opcji
Fakt, iż posiadacz opcji nie ponosi żadnych
nakładów jest zrekompensowany wyższą
premią w tej opcji w porównaniu z opcją
klasyczną
41
OPCJE EGZOTYCZNE
Opcja binarna – w przypadku wykonania daje
posiadaczowi stały, ściśle określony dochód
niezależnie od ceny instrumentu podstawowego
Rodzaje:
all-or-nothing (o wykonaniu tej opcji i o
otrzymaniu stałego dochodu decyduje fakt czy
opcja jest „in-the-money” w terminie wygaśnięcia)
one-touch (o wykonaniu i otzrymaniu stałego
dochodu decyduje to, czy w całym okresie do
terminu wygaśnięcia opcja była przynajmniej raz
„in-the-money”)
42
OPCJE EGZOTYCZNE
Path dependent options – opcje, w
których dochód zależy od ceny
instrumentu podstawowego do terminu
wygaśnięcia
43
OPCJE EGZOTYCZNE
Niektóre opcje mogą uwzględniać cenę
instrumentu podstawowego w pewnym
okresie a nie tylko w dniu wykonania
Opcja azjatycka – w dniu wykonania
bierze się średnią cenę instrumentu
podstawowego w ustalonym okresie
(zapobiega manipulacji i przypadkowości)
44
OPCJE EGZOTYCZNE
Występują także opcje, w których cena wykonania jest
określona dopiero w momencie wykonania:
average strike option – cena wykonania jest
średnią z cen instrumentu podstawowego w
ustalonym okresie
lookback – ceną wykonania dla opcji kupna jest
cena minimalna z ustalonego okresu, dla opcji
sprzedaży cena maksymalna z tego okresu
45
OPCJE EGZOTYCZNE
Opcje, w których cena wykonania zmienia się
w okresie do terminu wygaśnięcia:
cliquet – cena wykonania w ustalonych dniach zmienia się i
jest ustalana na poziomie instrumentu podstawowego w tych
dniach
ladder – cena wykonania zmienia się gdy cena instrumentu
podstawowego osiąga pewien ustalony poziom, wtedy cena
wykonania ustala się na tym poziomie
shout – cena wykonania zmienia się zgodnie z decyzją
posiadacza , w momencie przez niego wybranym, ustalana na
poziomie ceny instrumentu podstawowego w tym momencie
46
OPCJE EGZOTYCZNE
Opcje barierowe – cena instrumentu podstawowego
decyduje o okresie ważności opcji
Nazwa opcji
Ważność w momencie
wystawienia
Zmiana ważności (przed terminem
wygaśnięcia)
up-and-in
Nieważna
Staje się ważna gdy cena instrumentu
podstawowego przekroczy ustaloną wartość
down-and-in
Nieważna
Staje się ważna gdy cena instrumentu
podstawowego spadnie poniżej ustalonej
wartości
up-and-out
Ważna
Traci ważność, gdy cena instrumentu
podstawowego przekroczy ustaloną wartość
down-and-out
Ważna
Traci ważność, gdy cena instrumentu
podstawowego spadnie poniżej ustalonej
wartości
47
OPCJE EGZOTYCZNE
Opcje wieloczynnikowe (multifactor
options) – opcje, w których jest więcej
niż jeden instrument podstawowy
48
OPCJE EGZOTYCZNE
Przykłady opcji wieloczynnikowych:
rainbow – w momencie wykonania wybiera się
spośród cen wielu instrumentów podstawowych
cenę dającą posiadaczowi najwyższy dochód
basket – w momencie wykonania cena jest
ustalana jako średnia ważona kilku cen
instrumentów podstawowych
49
OPCJE EGZOTYCZNE
Przykłady opcji wieloczynnikowych:
spread – dwa instrumenty podstawowe,
rozpatrywaną ceną jest różnica cen tych
instrumentów
quanto – dwa instrumenty podstawowe,
cena wykonania dotyczy jednego
instrumentu, natomiast dochód drugiego
50
SWAP
Swap – kontrakt polegający na zamianie
płatności przez dwie strony kontraktu w
ustalonych terminach (tzw. terminach
rozliczenia)
51
INSTRUMENTY POCHODNE
Instrumenty pochodne rynku pieniężnego
Instrumenty pochodne rynku walutowego
Instrumenty pochodne rynku kapitałowego
52
INSTRUMENTY RYNKU PIENIĘŻNEGO
Instrumenty rynku pieniężnego
Instrumenty kuponowe
depozyty rynku pieniężnego
depozyty stałe
depozyty zmienne
Instrumenty dyskontowe
bony skarbowe
Instrumenty pochodne
rynku pieniężnego
kontrakty FRA
weksle handlowe
procentowe kontrakty futures
bony komercyjne
swapy procentowe
certyfikaty depozytowe
opcje procentowe
o stałym oprocentowaniu
o zmiennym oprocentowaniu
dyskontowe
umowy odkupu
repo
reverse repo
na kontrakty futures
na kontrakty FRA
CAP (na górny pułap stóp proc.)
FLOOR (na dolny pułap stóp proc.)
COLLAR (na górny i dolny pułap)
na swapy procentowe (swaptions)
53
KONTRAKTY FRA
FRA (Forward Rate Agreement) kontrakt
o przyszłą stopę procentową -umowa
między stronami transakcji, która określa
stopę oprocentowania odnoszącą się do
określonego umownego kredytu lub
depozytu rozpoczynającego się i
zapadającego w określonych terminach w
przyszłości
54
KONTRAKTY FRA
FRA jest obietnicą zapłaty/otrzymania
określonej stopy oprocentowania w
przyszłości bez względu na wysokość
obowiązującej w tym czasie rynkowej
stopy procentowej
55
KONTRAKTY FRA
Transakcje zawierane są na rynku
pozagiełdowym
Kwota, okres i procedury rozliczenia
negocjowane są między stronami transakcji
56
KONTRAKTY FRA
Pożyczkobiorca:
KUPUJE kontrakt FRA– w ten sposób
zabezpiecza się przed wzrostem stóp
procentowych
SPRZEDAJE kontrakt FRA – zabezpiecza
się przed spadkiem stóp procentowych
57
KONTRAKTY FRA - cechy
Rozliczane gotówkowo – nie występuje fizyczna
wymiana przedmiotu kontraktu, gdyż kredyt/depozyt
jest tylko hipotetyczną sumą pieniędzy
Niskie ryzyko kredytowe – dotyczy jedynie należnych
do zapłacenia różnic, pomiędzy stopą odniesienia a
stopą kontraktu, w terminie rozliczenia
Kwotowane w ten sam sposób sposób co stopy
depozytów rynku pieniężnego – jako dwustronne
ceny ze stopami kupna/sprzedaży (bid/ask)
58
KONTRAKTY FRA
Oznaczanie kontraktów FRA:
Przykład:
3x6 – rozliczenie kontraktu wg poziomu 3
miesięcznej stopy odniesienia (np.LIBOR;
kontrakt trwa 3 miesiące) za 3 miesiące
oraz dokonanie płatności netto najpóźniej w
terminie za 6 miesięcy
59
KONTRAKTY FRA
WAŻNE!
Rozliczenie kontraktu FRA dokonywane jest na
początku okresu umownego kredytu/depozytu (a
nie w terminie jego zapadalności)
Płatność rozliczeniowa musi być zdyskontowana
do wartości teraźniejszej wg bieżącej rynkowej
stopy procentowej)
60
PROCENTOWE KONTRAKTY FUTURES
Procentowe kontrakty FUTURES – są
giełdowymi kontraktami FRA o
standardowych wielkościach i terminach
zapadalności, rozliczanymi codziennie
przez cały okres kontraktu
61
PROCENTOWE KONTRAKTY FUTURES
KRÓTKOTERMINOWE PROCENTOWE KONTRAKTY FUTURES
rozliczenie gotówkowe
stopą odniesienia jest zwykle stopa oprocentowania 3miesięcznych depozytów eurowalutowych (walut, w
której transakcje dokonywane są poza granicami kraju
ich pochodzenia)
Np. dla 3-miesięcznych eurodolarowych kontraktów
futures występujących na Chicagowskiej Giełdzie
Kupieckiej przyjmuje się za stopę odniesienia – stopę
oprocentowania depozytów w $ poza granicami USA
62
PROCENTOWE KONTRAKTY FUTURES
KRÓTKOTERMINOWE PROCENTOWE KONTRAKTY FUTURES
kwotowane są nie jako stopa procentowa,
lecz jako:
100 -
stopa procentowa
63
PROCENTOWE KONTRAKTY FUTURES
DŁUGOTERMINOWE PROCENTOWE KONTRAKTY FUTURES
Rozliczenie odbywa się poprzez fizyczną
dostawę obligacji, a termin zapadalności
określa giełda
64
PORÓWNANIE FRA
Z PROCENTOWYMI KONTRAKTAMI FRA
FRA
PROCENTOWE KONTRAKTY
FUTURES
Elastyczny
Standardowe wielkości
kontraktu
Pozagiełdowy
W obrocie giełdowym
Nie wymaga wpłaty depozytu
Wymagany depozyt
Występuje ryzyko kredytowe
partnera transakcji
Brak ryzyka kredytowego
(stroną transakcji jest izba
rozrachunkowa)
65
HEDGING PRZY UŻYCIU FRA
I PROCENTOWYCH KONTRAKTÓW FUTURES
Zabezpieczenie
przed spadkiem
stóp procentowych
Kupno kontraktu
futures
Sprzedaż kontraktu
FRA
Sprzedaż kontraktu
Zabezpieczenie
futures
przed wzrostem
stóp procentowych Kupno kontraktu FRA
66
SWAPY PROCENTOWE
Swap procentowy (IRS - Interest Rate
Swaps) – umowa między dwoma stronami
transakcji, dotycząca zamiany płatności
odsetek od takiej samej umownej kwoty
pierwotnej, dokonywanej w określonych
terminach w czasie obowiązywania
kontraktu
67
SWAPY PROCENTOWE
jedne z najczęściej wykorzystywanych na
świecie instrumentów finansowych
występują w obrocie pozagiełdowym
68
SWAPY PROCENTOWE
Przykład swapu procentowego:
Jedna strona transakcji płaci kontrahentowi
oprocentowanie wg stałej stopy, a druga strona
wg zmiennej stopy, np. LIBOR. Kontrahenci
rozliczają tylko płatność NETTO (małe ryzyko
kredytowe), a nie płacą sobie wzajemnie całych
kwot
stała stopa %
strona transakcji
strona transakcji
zmienna stopa %
69
SWAPY PROCENTOWE
SWAP KLASYCZNY (plain vanilla) –
wymiana stopy stałej na zmienną
SWAP BAZOWY (basis swaps, diff swaps)
– wymiana stopy zmiennej na zmienną
70
SWAPY PROCENTOWE
Swapy procentowe z reguły przeprowadzane są za
pośrednictwem banków dealerów, które stale
kwotują ceny kupna i sprzedaży
Stopy swapu – stałe stopy oprocentowania jakie
dealer chce otrzymać lub jest gotów zapłacić za swap
procentowy. Stopa swapu jest kwotowana ponad
stopę oprocentowania bonów lub obligacji
skarbowych o tym samym terminie zapadalności co
swap. Jest to MARŻA swapu.
71
SWAPY PROCENTOWE
Przykład:
Stopa zwrotu 5-letnich obligacji wynosi 7%.
Dealer kwotuje „70/75 over” dla swapu opartego
na 5-letnich obligacjach.
Czyli za 5-letni swap płaci stałą stopę
oprocentowania 7,70% lub żąda stałej stopy
7,75%
72
OPCJE NA PROCENTOWE
KONTRAKTY FUTURES
Opcja na procentowy kontrakt futures –
umowa, na podstawie której nabywca opcji
płaci sprzedającemu premię za PRAWO do
zakupu lub sprzedaży określonej liczby
kontraktów futures na stopę procentową po
określonej cenie i w ustalonym terminie
73
OPCJE NA PROCENTOWE
KONTRAKTY FUTURES
Występują w obrocie giełdowym
Wyróżnia się dwa rodzaje opcji na
procentowe kontrakty futures:
„
„
Opcje na krótkoterminowe procentowe
kontrakty futures (rozliczane gotówkowo w
terminie wygaśnięcia opcji)
Opcje na długoterminowe procentowe
kontrakty futures (rozliczane w obligacjach
skarbowych w terminie wygaśnięcia opcji)
74
OPCJE NA PROCENTOWE
KONTRAKTY FUTURES
opcja kupna - nabywca
otrzymuje prawo do
zabezpieczenie przed
spadkiem stóp procentowych zainwestowania środków wg
ustalonej stopy procentowej
zabezpieczenie przed
wzrostem stóp procentowych
opcja sprzedaży - nabywca
otrzymuje prawo do
zaciągnięcia pożyczki w
określonej wysokości wg
ustalonej stopy procentowej
75
OPCJE NA KONTRAKTY FRA
instrumenty występujące w obrocie
pozagiełdowym, które dla nabywców stanowią
zabezpieczenie przed wzrostem lub spadkiem
stóp procentowych – są nazywane gwarancjami
stopy procentowej
są postrzegane jako opcje na serię kontraktów
FRA (tzw. wielookresowe opcje)
76
OPCJE NA KONTRAKTY FRA
Rodzaje opcji na kontrakty FRA:
CAP - kontrakt na górny pułap stóp
procentowych
FLOOR – kontrakt na dolny pułap stóp
procentowych
COLLAR – kontrakt na górny i dolny pułap
stóp procentowych
77
OPCJE NA KONTRAKTY FRA
Kontrakt na górny pułap stóp procentowych
(cap) – zobowiązuje sprzedającego
kontrakt do zapłaty określonej kwoty na
rzecz nabywcy, gdy zmienna stopa
odniesienia (LIBOR lub stopa
oprocentowania bonów komercyjnych)
przewyższa stopę ustaloną w kontrakcie
(stopę wykonania)
78
OPCJE NA KONTRAKTY FRA
Posiadacz opcji cap uzyskuje
oprocentowanie kredytu po stopie kontraktu
niższej od rynkowej stopy procentowej
Nabywca kontraktu CAP ustala sobie
maksymalny poziom kosztów obsługi długu,
nie rezygnując z korzyści związanych ze
spadkiem lub utrzymaniem się stałej stopy
procentowej
79
Przykład – kontrakt cap – kredyt przedsiębiorstwa
jako seria 3-miesięcznych kontraktów FRA (warunki
kredytu odnawiane)
LIBOR
Płatności, na rzecz nabywcy kontraktu, na podstawie
różnicy między stopą kontraktu a np. stopą LIBOR
terminy
zapadalności
3x6 FRA 6x9 FRA 9x12 FRA 12x15 FRA
80
OPCJE NA KONTRAKTY FRA
Kontrakt na dolny pułap stóp procentowych
(floor) – zobowiązuje sprzedającego
kontrakt do zapłaty określonej kwoty na
rzecz nabywcy, gdy zmienna stopa
odniesienia spada poniżej stopy wykonania
(ustalonej w kontrakcie)
81
OPCJE NA KONTRAKTY FRA
gwarantuje nabywcy minimalny poziom stopy
procentowej
jest serią opcji sprzedaży na kontrakty FRA o tej
samej cenie wykonania
nabywca kontraktu floor zabezpiecza się przed
spadkiem stóp procentowych i gwarantuje sobie
minimalną stopę zwrotu z inwestycji, nie tracąc
korzyści związanych ze wzrostem stóp
procentowych
82
Przykład – kontrakt floor, depozyt jako seria 3miesięcznych kontraktów FRA (warunki depozytu
odnawiane)
LIBOR
Płatności, na rzecz nabywcy kontraktu, na podstawie
różnicy między stopą kontraktu a np. stopą LIBOR
terminy
zapadalności
3x6 FRA 6x9 FRA 9x12 FRA 12x15 FRA
83
OPCJE NA KONTRAKTY FRA
Kontrakt na górny i dolny pułap stóp
procentowych (collar) – kombinacja
kontraktów cap i floor
Służy zagwarantowaniu stopy procentowej
między dolnym a górnym pułapem, a
jednocześnie obniża koszty zakupu
kontraktu cap/floor
84
COLLAR
kredytobiorca chce ograniczyć koszty
długu do stopy kontraktu cap
zakup cap / sprzedaż floor
LIBOR
nabywca kontraktu cap otrzymuje różnicę między
LIBOREM a stopą kontraktu
stopa kontraktu cap
marża kontraktu collar
stopa kontraktu floor
termin zapadalności
Sprzedający floor płaci nabywcy różnicę pomiędzy
stopą kontraktu a LIBOREM
85
COLLAR
Służy zabezpieczeniu stopy zwrotu z
inwestycji poprzez ustalenie
minimalnego progu zysku
zakup floor / sprzedaż cap
LIBOR
Sprzedający kontrakt cap płaci nabywcy różnicę
między LIBOREM a stopą kontraktu
stopa kontraktu cap
marża kontraktu collar
stopa kontraktu floor
termin zapadalności
nabywca kontraktu floor otrzymuje różnicę między
stopą kontraktu a stopą LIBOR
86
COLLAR
opłaty netto za kontrakt są częściowo
wyeliminowane
inwestor płaci premię za zakup jednego
kontraktu i jednocześnie otrzymuje środki
ze sprzedaży drugiego
87
OPCJE NA KONTRAKTY FRA
NABYWCA KONTRAKTU
CAP
płaci sprzedającemu
premię
zabezpiecza się przed
wzrostem stóp
procentowych ponad
ustalony poziom
jest pożyczkobiorcą
NABYWCA KONTRAKTU
FLOOR
płaci sprzedającemu
premię
zabezpiecza się przed
spadkiem stóp
procentowych poniżej
określonego poziomu
jest pożyczkodawcą
88
OPCJE NA SWAPY (SWAPTIONS)
Opcja na swapy – jest instrumentem
pochodnym, który daje jego posiadaczowi
prawo (lecz nie zobowiązuje) do zakupu lub
sprzedaży swapu procentowego na
warunkach określonych w kontrakcie.
Za prawo nabywca opcji płaci premię
sprzedającemu
89
OPCJE NA SWAPY (SWAPTIONS)
Występują na rynku pozagiełdowym
Pozwalają łączyć zalety swapu
procentowego i jednocześnie czerpać
korzyści z dogodnych zmian rynkowych
stóp procentowych
Wykorzystują je głównie banki i korporacje
w celu zabezpieczenia przed ryzykiem
stopy procentowej lub w celu spekulacji
90
OPCJE NA SWAPY (SWAPTIONS)
OPCJA KUPNA NA SWAP
OPCJA SPRZEDAŻY NA SWAP
Nabywca kontraktu zabezpiecza się
przed spadkiem stóp procentowych
Nabywca kontraktu zabezpiecza się
przed wzrostem stóp procentowych
Nabywca opcji ma prawo stać się
uczestnikiem swapu, na mocy
którego w okresie obowiązywania
kontraktu będzie płacił zmienną, a
otrzyma stałą stopę procentową
Nabywca opcji ma prawo stać się
uczestnikiem swapu, na mocy
którego w okresie obowiązywania
kontraktu będzie płacił stałą, a
otrzyma zmienną stopę procentową
Zawarcie kontraktu prowadzi do zmniejszenia kosztów finansowania w
przypadku obu stron
Zapewniają dostęp do rynków, które bez zawarcia swapu byłyby dla danego
podmiotu niedostępne ze względu na niską wiarygodność kredytową
91
INSTRUMENTY RYNKU WALUTOWEGO
Instrumenty rynku walutowego
Transakcje walutowe
Instrumenty pochodne rynku walutowego
natychmiastowe transakcje walutowe
waluta / USD
kursy krzyżowe
terminowe transakcje walutowe
bezwarunkowe transakcje terminowe
swapy kursowe
syntetyczne umowy wymiany walutowej
umowy wymiany walutowej
umowy kursów wymiany
walutowe kontrakty futures
swapy walutowe
opcje walutowe
opcje na walutę
opcje na walutowe kontrakty futures
92
BEZWARUNKOWA TRANSAKCJA
TERMINOWA
Bezwarunkowa transakcja terminowa umowa między stronami transakcji
dotycząca wymiany dwóch różnych walut
po ustalonym kursie wymiany i w
określonym dniu w przyszłości
Kurs ustalany jest już w momencie
zawierania transakcji (tzw. kurs terminowy
wymiany)
wymiany
93
BEZWARUNKOWA TRANSAKCJA
TERMINOWA
KURS WALUTOWY (wymiany)
podwójne kwotowanie
BID
marża
ASK
(kupno)
dochód dealera
walutowego
(sprzedaż)
np. kurs USD/PLN
PLN
USD
waluta kwotowana
waluta bazowa
94
BEZWARUNKOWA TRANSAKCJA
TERMINOWA
Kurs
terminowy
wymiany
=
Kurs
+ Punkty terminowe
natychmiastowy
(premia/dyskonto)
Punkty terminowe obrazują różnice w stopach
procentowych dwóch walut związanych z transakcją
terminową
95
BEZWARUNKOWA TRANSAKCJA
TERMINOWA
Punkty terminowe
i waluty bazowej > i waluty kwotowanej
dyskonto
waluty bazowej
i waluty bazowej < i waluty kwotowanej
premia
waluty bazowej
96
SWAPY KURSOWE
Swap kursowy – para transakcji, z których jedna
jest transakcją zakupu, a druga transakcją
sprzedaży, w dwóch różnych terminach
rozliczenia
Transakcje obejmują pełną wymianę kapitału w
obu terminach rozliczenia (nie ma natomiast
wymiany płatności odsetek jak dla
standardowego swapu)
najczęściej spotykany instrument rynku
walutowego
97
SWAPY KURSOWE
Transakcja natychmiastowa względem
terminowej
Pierwsza wymiana kapitału odbywa się w
terminie rozliczenia transakcji
natychmiastowej (tzw. FIRST LEG)
Transakcja odwrotna odbywa się w
określonym terminie w przyszłości (np. po
miesiącu od transakcji natychmiastowej)
98
SWAPY KURSOWE
Transakcja terminowa względem terminowej
Obie transakcje są transakcjami terminowymi, ale
każda z inną datą rozliczenia.
Przykład:
jedna transakcja może mieć miejsce 3 miesiące
po terminie zawarcia umowy, a druga 3 miesiące
później) – tzw. swap termin za termin 3x6
99
SWAPY KURSOWE
Terminowy kurs wymiany w przypadku
swapów kursowych jest kwotowany w
punktach terminowych zwanych punktami
SWAP
100
SAFE
SAFE – syntetyczne umowy wymiany
walutowej
wykorzystywane do zabezpieczania się
przed zmianami kwotowań punktów
terminowych (gwarantują kurs wymiany w
określonym okresie rozpoczynającym się w
przyszłości)
znajdują się w obrocie pozagiełdowym
101
SAFE
FXA (Foreign Exchange Agreements) –
umowy wymiany walutowej
ERA (Exchange Rate Agreements) –
umowy kursów wymiany
102
SAFE
FXA (umowa wymiany walutowej) – hipotetyczna
transakcja terminowa, w której zamiast dostawy
waluty kwotowanej w terminie wykonania
transakcji następuje gotówkowe rozliczenie w
walucie bazowej
Rozliczenie dokonywane na podstawie różnicy
między kursem terminowym z dnia zawarcia
transakcji i kursem natychmiastowym z dnia
rozliczenia
103
SAFE
ERA (umowa kursów wymiany) –
hipotetyczny swap typu termin za termin, w
którym zamiast dostawy waluty kwotowanej
w terminie wykonania transakcji następuje
gotówkowe rozliczenie transakcji w
walucie bazowej
Rozliczenie dokonywane jest na podstawie
dwóch kursów terminowych
104
WYKORZYSTANIE SAFE
zabezpieczenie przed
wzrostem punktów
terminowych
zabezpieczenie przed
spadkiem punktów
terminowych
zakup SAFE
sprzedaż SAFE
105
WALUTOWE KONTRAKTY FUTURES
Walutowy kontrakt futures – jest
zobowiązaniem do zakupu lub sprzedaży
waluty w zamian za inną walutę po
określonym kursie w określonym terminie
dostawy w przyszłości
106
WALUTOWE KONTRAKTY FUTURES
Są giełdowymi, terminowymi kontraktami
walutowymi o standardowych wielkościach i
terminach zapadalności, których cena
ściśle zależy od zmian instrumentu
podstawowego (kursów walut)
107
WALUTOWE KONTRAKTY FUTURES
Rodzaje walutowych kontraktów futures:
Walutowe kontrakty futures dla dowolnych
walut względem dolara
Walutowe kontrakty futures dla kursów
krzyżowych (kurs krzyżowy - kurs dwóch
walut, z których żadna nie jest dolarem)
108
WALUTOWE KONTRAKTY FUTURES
Ceny kontraktów futures są ściśle związane z
kursami walut na rynku natychmiastowym
SWAP = cena futures – cena natychmiastowa
(wynika z różnicy w terminach dostawy walut)
W dniu dostawy:
CENA FUTURES = CENIE NATYCHMIASTOWEJ
109
WALUTOWE KONTRAKTY FUTURES
cena futures
cena
swap=0
swap
cena natychmiastowa
czas
W miarę zbliżania się terminu dostawy kontraktu futures
wielkość swapu zmniejsza się do zera
110
SWAPY WALUTOWE
Swap walutowy – pozagiełdowa umowa
między dwiema stronami, na mocy której
przez okres obowiązywania umowy jedna
strona dokonuje płatności odsetek w
jednej walucie, zaś druga strona dokonuje
płatności w innej walucie, w ustalonych
terminach w przyszłości
111
SWAPY WALUTOWE
Cechy:
dwie strony transakcji
wymiana płatności odsetek w dwóch różnych
walutach
terminy płatności z góry ustalone
transakcje swapowe zabezpieczają przed
zmianami kursów walut
z reguły zawierane na okres dłuższy niż 1 rok
112
SWAPY WALUTOWE
Swap walutowy obejmuje:
Początkową wymianę kapitału (wymiana kapitału ma
miejsce przy rozpoczęciu kontraktu, uzgodnioną ceną
wymiany jest zwykle kurs spot)
Okresowe płatności – w trakcie obowiązywania
kontraktu w uzgodnionych terminach są wymieniane
płatności odsetek
Końcowa wymiana kapitału – w terminie zapadalności
swapu następuje końcowa wymiana kapitału wg
pierwotnego kursu natychmiastowego(!!!) – nie bierze
się pod uwagę obowiązującego wtedy kursu wymiany
113
OPCJE WALUTOWE
-
Opcja walutowa – umowa między dwiema
stronami transakcji, która daje
posiadaczowi opcji prawo do zakupu lub
sprzedaży
określonej ilości waluty
po ustalonym kursie
w określonym terminie w przyszłości
114
OPCJE WALUTOWE
Typy opcji walutowych:
na walutę z dostawą fizyczną
na walutowe kontrakty futures
Występują zarówno na rynku giełdowym jak i
pozagiełdowym
Postrzegane są jako polisa ubezpieczeniowa na
wypadek niekorzystnych zmian kursów walut
115
INSTRUMENTY RYNKU KAPITAŁOWEGO
Instrumenty rynku kapitałowego
Instrumenty udziałowe
Instrumenty dłużne
akcje
prawa poboru
prawa do akcji
kwity depozytowe
certyfikaty inwestycyjne
jednostki uczestnictwa
obligacje
kuponowe
kontrakty terminowe
zerokuponowe
o stałym oprocentowaniu
o zmiennym oprocentowaniu
indeksowane
na akcje
na indeksy
opcje
skarbowe
convertible
komunalne
callable
korporacyjne
putable
MBS
Instrumenty pochodne
na akcje
na indeksy
na kontrakty terminowe
warranty
subskrypcyjne
opcyjne
indeksowe jednostki udziałowe
116
KONTRAKTY TERMINOWE
Kontrakt terminowy– umowa, w której:
-
-
kupujący zobowiązuje się do zakupienia w
przyszłości określonej ilości instrumentu
podstawowego po określonej cenie
sprzedający zobowiązuje się natomiast do
dostarczenia określonej ilości instrumentu
podstawowego
117
KONTRAKTY TERMINOWE
rozliczenie gotówkowe
wzajemna symetria zobowiązań
Futures na akcje – instrumentem podstawowym
są akcje spółki notowanej na giełdzie
(ELEKTRIM, PKN,TPSA,PKO, KGHM, BRE,
AGORA, PROKOM)
Futures na indeksy – instrumentem
podstawowym jest indeks giełdowy (np.WIG20,
TECHWIG)
118
OPCJE
Opcja - jest umową, na podstawie której nabywca
opcji płaci sprzedającemu premię za prawo do
zakupu lub sprzedaży określonej ilości instrumentu
podstawowego po cenie wykonania w ustalonym
terminie (datą wygaśnięcia opcji)
Opcje na akcje – instrumentem podstawowym są akcje
spółki
Opcje na indeksy – instrumentem podstawowym
indeks giełdowy
Opcje na kontrakty futures – instrumentem
podstawowym jest kontrakt futures
119
WARRANTY
warrant jest uproszczoną opcją
emitentem (wystawcą) warrantu jest określona
osoba prawna (instytucja finansowa lub spółka
akcyjna - np.dom maklerski)
inwestor nie może zajmować pozycji krótkiej (nie
może być wystawcą warrantu)
liczba emitowanych sztuk warrantu jest ściśle
określona
120
WARRANTY
Typy warrantów:
subskrypcyjne - zbywalne prawo do objęcia akcji
przyszłych emisji emitenta po cenie wykonania
opcyjne – zbywalne prawo do nabycia od
emitenta (warrant kupna) lub zbycia emitentowi
(warrant sprzedaży) w określonym terminie
instrumentu bazowego po cenie wykonania
(rozliczenie może być gotówkowe)
121
NOWE INSTRUMENTY
GRIPs (Guaranteed Return Investment Product)
wyższa cena wykonania
niższa cena wykonania
Gdy instrument bazowy przekroczy wyznaczone poziomy cenowe
wówczas GRIPs automatycznie wypłaca minimalnie ustaloną stawkę
(wtedy GRIPs też wygasa)
Oferuje maksymalną stopę zwrotu gdy instrument bazowy jest
notowany wokół ustalonego przedziału
122
NOWE INSTRUMENTY
GROIs (Guaranteed Return on Investment)
tego typu instrument gwarantuje już na wstępie minimalną
stopę zwrotu z kapitału
zapewniają ochronę wybranej części zainwestowanego
kapitału w ramach możliwych alternatywnych inwestycji
GROIs dają możliwość osiągnięcia zysków w wyniku
wzrostu cen akcji, indeksów, stóp procentowych lub
kursów walut (inwestycje, z których inwestor spodziewa
się wyższej stopy zwrotu niż zyski osiągnięte w momencie
gdyby cała suma została ulokowana na lokacie
terminowej)
123
NOWE INSTRUMENTY
GROIs z nieograniczonym potencjalnym
zyskiem – gwarantują minimalną wypłatę
kapitału w dniu realizacji (np. 95%),
jednocześnie pozwalają inwestorowi na
nieograniczone uczestnictwo w zyskach w
wyniku pomyślnych zmian cen wybranych
instrumentów bazowych
np. PIPs, PEPs,PCPs
124
NOWE INSTRUMENTY
GROIs z ograniczonym potencjalnym zyskiem
gwarantują minimalną wypłatę w momencie
wygaśnięcia
inwestor zarabia dodatkowo na wzroście
wybranego instrumentu bazowego aż do
wyznaczonego górnego pułapu
ma dwie ceny wykonania (jedna to punkt powyżej
którego inwestor zaczyna zarabiać, a druga
ogranicza uczestnictwo inwestora w zyskach)
125
INDEKSOWE JEDNOSTKI UDZIAŁOWE
Indeksowa jednostka udziałowa - instrument
umożliwiający inwestycję niemal równoważną
zakupowi portfela indeksu
np. MiniWIG20 - instrument naśladujący zmiany
procentowe indeksu WIG20), analogiczny do
produktów notowanych w Brukseli:
„
„
Mini BEL20,
Mini DJEuroSTOXX50
126
MINIWIG20
jest amerykańską opcją kupna wystawioną
na indeks WIG20
może być wykonana w dowolnym dniu do
terminu wygaśnięcia (czyli do 2025 roku)
premia opcji = 0,1 * wartość indeksu
następuje wyłącznie rozliczenie pieniężne
127
MINIWIG20
inwestycja niewielkiej kwoty pieniężnej pośrednio
w indeks WIG20, oparty o ceny akcji
największych i najbardziej płynnych spółek
bezpieczna inwestycja - cena jednostki
uzależniona od zmian całego indeksu a nie od
zmiany ceny jednej akcji
128
MINIWIG20
niższe koszty transakcyjne niż na rynku kasowym
(zamiast dokonywać zakupu 20 różnych akcji,
wystarczy nabyć jednostkę w jednej transakcji)
nabywca jednostki płaci wystawcy jej pełną cenę
(tak jak przy zakupie akcji), nie wnosi depozytów
zabezpieczających
potrzebny NIK
129
MINIWIG20
Możliwości wykorzystania MINIWIG20
Spekulacja - zarabianie na zmianie cen
MiniWIG20
Hedging - zabezpieczanie portfela akcji
Arbitraż - zarabianie na różnicy pomiędzy ceną
MiniWIG20 a wartością indeksu
130
NAJWAŻNIEJSZE GIEŁDY ZAJMUJĄCE SIĘ
OBROTEM INSTRUMENTAMI POCHODNYMI
Londyńska LSE (London Stock Exchange)
Londyńska LIFFE (London International Financial Futures
and Options Exchange)
Nowojorska NYSE (New York Stock Exchange)
CBOT, CBOE w Chicago
Paryska MATIF i MONEP
Szwajcarska SWX
Niemiecka Deutsche Börse
Sztokholmska OM
Amsterdam Exchange
131
KONKLUZJA
„Nowe instrumenty finansowe można
porównywać do korzystania z autostrady.
Szybciej osiągasz wybrany cel, ale
wypadek na autostradzie jest dużo bardziej
niebezpieczny”
Lawrence Summers
Wall Street Journal
132
DZIĘKUJE UPRZEJMIE
ZA UWAGĘ
Wojciech Gudaszewski
KN Manager
Konferencja „PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU
KAPITAŁOWEGO”
22 listopada 2001 roku, Akademia Ekonomiczna, Wrocław
133
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards