Polityka monetarna w latach `90

advertisement
POLITYKA PIENIĘŻNA POLSKI
W LATACH 1989 – 2003
Spis treści
Ogólny cel polityki pieniężnej ......................................................
3
Przyczyny inflacji w okresie transformacji systemowej ............ 3
Polityka monetarna w latach ‘90 .................................................
Polityka walutowa ...............................................................
4
5
Całkowite upłynnienie złotego ............................................ 9
Polityka stóp procentowych ................................................ 10
Obecna polityka pieniężna Polski ................................................
10
Podsumowanie ...............................................................................
14
Bibliografia ....................................................................................
15
O gó l ny ce l po l it yk i p i en i ęż ne j
Podstawowym zadaniem polityki pieniężnej jest utrzymywanie stabilnego
poziomu cen. Zadanie to często przyjmuje postać redukcji stopy ich wzrostu, aż do
osiągnięcia wskaźników zbliżonych do zera. Podobnie formułuje się cel polityki
pieniężnej w stabilizowanej gospodarce podlegającej transformacji. Polega on na
doprowadzeniu do stabilnej równowagi gospodarczej, z niską stopą inflacji. Osiągnięciu
takiego stanu służą kolejne kroki, podejmowane w polityce ekonomicznej oraz w
przekształceniach systemowych, wyznaczających ramy dla tej polityki.
Stopniowo
postępujące
dostosowania
nominalne
i
realne
przybliżają
gospodarkę do docelowego stanu stabilnej równowagi, z niską stopą inflacji.
Rozłożenie w czasie tych dostosowań na ogół nie jest równomierne. Zazwyczaj
zachodzą one na siebie i przeplatają się wzajemnie w znacznym stopniu
Warunkiem osiągnięcia stabilnej równowagi gospodarczej jest dopełnienie
niezbędnych zmian realnych (strukturalnych) jako podstawy stabilnych relacji cen.
Zadanie polityki pieniężnej w okresie transformacji polega zatem na sprawowaniu
kontroli podaży pieniądza w taki sposób, aby nie dopuścić do przekształcenia się
dostosowawczych wzrostów cen w "regularną" inflację, o podłożu monetarnym, a
równocześnie wyznaczać granice obszaru dla stopniowych, coraz to szerszych
dostosowań realnych.
Prz ycz y ny in f l ac j i w o kr e s ie t r a n sf or m ac j i s y st em o we j
Pojęcie inflacji w krajach transformowanych obejmuje niejednorodne procesy.
W podziale najbardziej ogólnym, można wyróżnić dwa ich rodzaje:
Pierwszy wiąże się z ze stopniowymi podwyżkami i uwalnianiem cen, w celu
zmniejszenia
dużej
rozbieżności
między ich wcześniej
zaniżonym
i
arbitralnie
ustalonym poziomem w gospodarce centralnie planowanej, a poziomem bliższym
warunkom gospodarki wolnorynkowej. Szczególnie newralgiczne są tutaj ceny energii
elektrycznej i transportu. Podwyżki te nie mają bowiem charakteru jednorazowego
lecz zapoczątkowują ciąg kolejnych wzrostów cen.
Drugą przyczyną inflacji stanowią naturalne przyczyny wzrostu cen, jak nadmierny
wzrost podaży pieniądza, nadmierny wzrost popytu krajowego czy zwyżki cen na
rynkach
światowych
prawidłowego
zagranicznego.
przenoszone na
oszacowania
popytu
ceny
na
krajowe.
pieniądz
Dochodzą
oraz
silny
tutaj
dopływ
problemy
kapitału
Po l ity k a m on et a r n a w l a t ac h ‘ 9 0
Na kształt polityki pieniężnej w Polsce w latach '90 oddziałują dwie grupy
czynników. Do pierwszej z nich można zaliczyć te, które z reguły występują w
stabilizowanych gospodarkach podlegających transformacji. Do drugiej należą czynniki
specyficzne dla gospodarki polskiej, to jest takie, które można znaleźć również w
innych krajach transformowanych, ale nie we wszystkich. Ta druga grupa czynników
pozostaje bowiem w związku z charakterystyką gospodarki przed rozpoczęciem
zasadniczego programu stabilizacji oraz z wybraną strategią realizacji tego celu.
Wspólną cechą polityki monetarnej w krajach transformowanych są trudności
sterowania podażą pieniądza znacznie większe niż w dojrzalszych gospodarkach
rynkowych. Przede wszystkim wysoce zmienny, a tym samym trudno przewidywalny,
jest realny popyt na pieniądz.
W krajach transformowanych występuje zjawisko tzw. substytucji walutowej.
Wywodzi się ono z tradycyjnego kultu dla zagranicznych walut wymienialnych, jako
rzadkich i trudno dostępnych, w przeciwieństwie do obfitego, chociaż w znacznym
stopniu "pustego", krajowego pieniądza w okresie przed rozpoczęciem programów
stabilizacji. Zjawisko to polega na utrzymywaniu znaczącej części oszczędności
gospodarstw domowych w walutach zagranicznych i skłonności do ucieczki od
krajowego pieniądza w sytuacjach odbieranych przez posiadaczy oszczędności jako
niepewnych co do jego względnie stabilnej wartości w relacji do zagranicznych walut.
Po l ity k a w al ut o w a
Wśród czynników bardziej specyficznych, wyznaczających pole dla prowadzenia
polityki pieniężnej w Polsce, należy wymienić na pierwszym miejscu właśnie politykę
kursu walutowego. Spełnia on rolę najważniejszej kotwicy w redukowaniu inflacji,
wspieranej dodatkowo kontrolą podaży pieniądza i kontrolą płac.
Do roku 1989 złoty polski pozostawał walutą całkowicie niewymienialną. Co
więcej, w warunkach funkcjonowania całego systemu przydziałów, rozdzielników i
limitów, nie były spełnione nawet kryteria tzw. wymienialności towarowej, gdyż samo
posiadanie waluty krajowej nie zawsze stanowiło wystarczający tytuł do nabycia
rozmaitych dóbr i usług. W tych okolicznościach oficjalny kurs złotego był oczywiście
kursem administracyjnym, wyznaczanym w sposób arbitralny przez władze walutowe.
1 stycznia 1990 r. zdecydowano się na dość specyficzną formę wymienialności,
określaną jako tzw. wymienialność wewnętrzna. Było to rozwiązanie oryginalne,
praktycznie zastosowane wtedy po raz pierwszy prawie jednocześnie przez byłą
Jugosławię (od 18 grudnia 1989 r.) i Polskę. Dopiero w następnych latach z
doświadczeń
tych
skorzystało
także
kilka
innych
krajów
postsocjalistycznych.
Generalnie, funkcjonująca w Polsce od 1 stycznia 1990 r. wymienialność wewnętrzna
złotego opierała się na sześciu podstawowych zasadach:

Krajowi importerzy mieli zapewniony swobodny dostęp do dewiz potrzebnych
do dokonywania płatności z tytułu większości transakcji bieżących.

Polskie władze walutowe nie stosowały ograniczeń dewizowych wobec
większości transakcji bieżących zawieranych przez nierezydentów, chociaż w
tym przypadku niektóre istotne restrykcje znoszone były stopniowo.

Polskie podmioty gospodarcze zobowiązane były do odsprzedaży państwu
całości uzyskiwanych wpływów w walutach obcych. Podmioty te nie mogły
posiadać rachunków walutowych ani w kraju ani za granicą. Oczywiście
zakaz
ten
nie
dotyczył
zagranicznych
rachunków
polskich
banków
dewizowych.

Utrzymywane były daleko idące ograniczenia dewizowe wobec transakcji
kapitałowych
z
zagranicą.
Ograniczenia
te
dotyczyły
jednak
przede
wszystkim wywozu kapitału z Polski.

Obowiązywał ustawowy zakaz używania złotego jako waluty fakturowania i
płatności w handlu zagranicznym oraz innych transakcjach z zagranicą. To
właśnie ten zakaz przesądzał o wyłącznie wewnętrznym charakterze polskiej
waluty.

Krajowe osoby fizyczne, w odróżnieniu od podmiotów gospodarczych, nie
były zobowiązane do odsprzedaży państwu walut obcych i mogły posiadać
rachunki walutowe w polskich bankach. Mogły one także swobodnie kupować
i sprzedawać waluty obce na prywatnym rynku kantorowym.
Wymienialność wewnętrzna w takiej postaci, w jakiej występowała w Polsce w
pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych ustanawiała faktycznie dość znaczny jej
zakres. Jednocześnie jednak, ponieważ wybrany wariant wymienialności odbiegał od
standardów
powszechnie
współcześnie
stosowanych,
złoty
polski
nie
uzyskał
oficjalnego statusu waluty wymienialnej.
Jeśli chodzi o politykę kursową, to, po pierwsze, od początku 1990 r.
funkcjonował już jednolity kurs złotego, chociaż był to nadal kurs ustalany w sposób
administracyjny. Co prawda, oprócz kursu oficjalnego istniał również kurs kantorowy,
który jednak w rzeczywistości pozostawał uzależniony od tego pierwszego. Ponadto
rząd polski nieformalnie zobowiązał się do niedopuszczenia do odchylania się kursu
kantorowego o więcej niż 10% od kursu oficjalnego.
Po drugie, kurs walutowy miał spełniać w programie stabilizacyjnym rolę tzw.
nominalnej kotwicy. Chodziło o to, aby stałość nominalnego kursu złotego pomogła
w przezwyciężeniu oczekiwań inflacyjnych i tym samym opanowaniu wysokiej inflacji.
Ze względów psychologicznych (tradycyjnie duże znaczenie w Polsce relacji dolara USA
do złotego) postanowiono, iż ten sztywny kurs wyznaczony zostanie do dolara USA.
Dopiero 17 maja 1991 r. kurs wyznaczany jest już nie do dolara USA, ale do
koszyka walutowego o następującej strukturze: dolar USA - 45%, marka niemiecka 35%, funt brytyjski - 10%, frank francuski - 5%, frank szwajcarski - 5%.
Do kolejnej korekty polityki kursowej doszło w październiku 1991 r. Przyjęte
rozwiązanie stanowić miało kompromis między dalszym wykorzystywaniem kursu
walutowego dla zwalczania inflacji, ale w znacznie już złagodzonej formie i uzyskaniem
przynajmniej
neutralnego
oddziaływania
na
konkurencyjność
naszego
handlu
zagranicznego. Od 14 października 1991 r. obowiązywał zatem system kursowy, który
można określić jako urzędowy kurs walutowy pełzający według z góry określonej skali
(preannounced crawling peg). Złoty dewaluowany był codziennie w stosunku do
koszyka walutowego o określoną stałą kwotę.
Dalsze istotne zmiany w polskiej polityce walutowej następowały począwszy od
1995 roku, i tak z dniem 1 czerwca tego roku złoty polski formalnie uzyskał status
waluty wymienialnej według standardu Międzynarodowego Funduszu Walutowego
(MFW). Już wkrótce po tym fakcie polskie ustawodawstwo dewizowego zaczęło
stopniowo ulegać dalszej liberalizacji.
Pod koniec 1995 r. zniesiony został obowiązek odsprzedaży dewiz przez
krajowe, nie finansowe podmioty gospodarcze. Jednocześnie uzyskały one prawo do
posiadania
rachunków
walutowych
w
liberalizacje dokonywane na początku
krajowych
bankach
dewizowych. Kolejne
1996 r., a następnie na początku 1997 r.
dotyczyły przede wszystkim wywozu kapitału z Polski, w tym zwłaszcza kapitału
długoterminowego.
Faktyczna zewnętrzna wymienialność złotego wprowadzona została dopiero w
styczniu 1999 r., wraz z wejściem w życie nowej ustawy Prawo Dewizowe z 18 grudnia
1998 r. Zrównanie złotego z walutami obcymi w zakresie dokonywania i rozliczania
obrotu dewizowego z zagranicą zapoczątkowało proces integracji rynku walutowego
złotego
(pozostającego
do
tego
czasu
rynkiem
wyłącznie
lokalnym)
z
międzynarodowym rynkiem walutowym.
Od maja 1995 r. radykalnie zmodyfikowany został mechanizm kursowy, przy
czym zmiany szły w kierunku wyraźnego jego uelastycznienia i urynkowienia.
Mechanizm ten, stanowiący dość specyficzną odmianę systemu kursu stałego, można
by określić jako kurs wyznaczany przez bank centralny w ramach pełzającego pasma
dopuszczalnych wahań. Zdecydowano się na widełki 7% (z 2,5%) wokół kursu
centralnego i, co ważniejsze, ustalono procedury fixingu kursu przez bank centralny,
stwarzające ramy dla kształtowania się poziomu kursu rynkowego w zależności od
popytu na waluty zagraniczne i ich podaży na rynku międzybankowym. Kolejne kroki
zmierzające do upłynnienia kursu złotego podjęto w 1998 r. Polegają one na dalszym
poszerzeniu pasma wahań wokół kursu centralnego, w lutym - do 10%, a następnie w
październiku - do 12,5%, oraz na kontynuowanej skokowej redukcji stopy miesięcznej
dewaluacji kursu centralnego, do 0,65%, a następnie 0,50%. W 1999 r. pasmo wahań
rozszerzono do 15%, zaś stopę miesięcznej dewaluacji złotego ograniczono do 0,3%.
C ał ko w it e u p ły n ni en i e z ł ot e go
11 kwietnia 2000 r. prezes Narodowego Banku Polskiego Hanna GronkiewiczWaltz poinformowała, iż rząd w porozumieniu z Radą Polityki Pieniężnej zdecydował o
pełnym upłynnieniu kursu złotego od środy 12 kwietnia.
Rada zgłosiła propozycję upłynnienia już w połowie 1999 roku, jednak rząd ze
względu na duże wahania złotego zwlekał ze zgodą.
Dopiero utworzenie konta rządu w NBP, na które wpływać około 40 proc. środków z
prywatyzacji (żeby nie podnosiły kursu złotego), otworzyło drogę do pełnego
upłynnienia złotego.
Decyzja ta stanowi kolejny krok w realizacji średniookresowej strategii polityki
pieniężnej przyjętej przez RPP. Dwuletnie włączenie złotego do systemu kursowego
ERM2 jest bowiem warunkiem przystąpienia Polski do Europejskiej Unii Gospodarczej i
Walutowej (EMU). Wejście do ERM2 powinno zostać poprzedzone okresem stosowania
w pełni płynnego kursu walutowego. Pozwoli to trafniej zbliżyć kurs rynkowy do kursu
równowagi przed jego ponownym usztywnieniem w ramach ERM2.
Ponadto elastyczny kurs walutowy sprzyjać będzie również eliminacji napięć,
które mogą pojawić się w bilansie płatniczym, a także skłaniać uczestników rynku do
należytej oceny ryzyka kursowego.
Po l ity k a s tó p p r oc en to w yc h
W polityce Narodowego Banku Polskiego daje się wyróżnić odmienne tendencje
w pierwszych kilku latach - do 1993 r. i w pozostałej części omawianego okresu.
Początkowo realnie ujemne stopy stopniowo przewyższyły poziom inflacji, aczkolwiek
w znacznie większym stopniu dotyczyło to inflacji oczekiwanej niż faktycznej. Po
przejściowej podwyżce stóp procentowych NBP na początku 1995 r., kolejne
zastosowano w
1997 r. Stopy te pozostały realnie wysoko dodatnie, zwłaszcza
wobec redukcji inflacji w 1998 r., mimo kilkakrotnie ponawianych ich obniżek,
poczynając od maja 1998 r. (po obniżce w styczniu 1999 r., oprocentowanie kredytu
lombardowego - 17%, a redyskontowego - 15,5%). Równolegle obniżano też stopę
interwencyjną NBP, do 13% w styczniu 1999 r. (z 23% na początku roku 1998). W
roku 2000, w sytuacji utrzymywania się nadpłynności w bankach, NBP zachowa
dotychczasowy system stóp procentowych. Stopa kredytu lombardowego nadal pełnić
będzie funkcję stopy maksymalnej, określającej krańcowy koszt pozyskania pieniądza
na rynku międzybankowym, a zarazem stopy wyznaczającej ogólny kierunek zmian
polityki
pieniężnej.
krótkookresowych
Stopa
określająca
operacji
otwartego
oprocentowanie
rynku
absorbujących
pozostanie
stopą
płynność
referencyjną,
informującą o bieżącym kierunku polityki pieniężnej. Będzie ona wyznaczać najniższy
poziom stóp dla międzybankowego rynku depozytów o porównywalnym z operacjami
NBP okresie zapadalności. Oprocentowanie kredytu redyskontowego będzie ściśle
związane z kształtowaniem się stopy kredytu lombardowego.
O be c n a p ol it yk a p i en i ęż n a Po l sk i
Podstawowym celem banku centralnego jest jak wiemy utrzymanie stabilnego
poziomu cen. Można to osiągnąć, stosując strategię pośredniej lub bezpośredniej
realizacji celu inflacyjnego. Średniookresowym celem polityki pieniężnej jest obniżenie
inflacji w 2003 r. poniżej 4%. Analiza uwarunkowań, pozostających poza kontrolą
polityki pieniężnej i mogących wpływać na realizację celu inflacyjnego, wskazuje na
znaczny wzrost niepewności co do ich kształtowania się w najbliższych latach.
Utrudnieniem stała się również niedostatecznie zdyscyplinowana realizacja polityki w
obszarze finansów publicznych w 1999 r.
Strategia pośredniej realizacji celu inflacyjnego zakłada istnienie stabilnych
związków między wielkościami, na które bank centralny stara się wpływać a celem
finalnym, czyli inflacją. Dwie odmiany strategii pośredniej to:

strategia utrzymywania stałego kursu waluty krajowej w stosunku do waluty
kraju o niskiej inflacji

strategia zakładająca kontrolę przyrostu podaży pieniądza.
Mimo
że
strategia
utrzymywania
stałego
kursu
walutowego
jest
łatwo
zrozumiała dla otoczenia gospodarczego, a bank centralny nie może prowadzić
nadmiernie ekspansywnej polityki pieniężnej, to ma ona poważne wady:

bardzo trudno jest z góry ustalić kurs równowagi, szczególnie w warunkach
silnych zaburzeń zewnętrznych, postępującej liberalizacji obrotu dewizowego
i przyspieszonych zmian strukturalnych w gospodarce,

w warunkach kursu stałego polityka pieniężna nie może reagować na szoki
wewnętrzne,

gospodarka podatna jest na zaburzenia, mające źródło w kraju, z którego
walutą związano walutę krajową,
Do 1998 roku NBP starał się prowadzić politykę pieniężną, łącząc elementy
dwóch wymienionych strategii - celem pośrednim był przyrost podaży pieniądza,
jednakże realizowany w ramach dewaluacji kroczącej złotego w stosunku do
przyjętego koszyka walut z ograniczonymi wahaniami rzeczywistego kursu złotego w
ramach dopuszczalnego pasma wahań. Strategia taka nie pozwalała w pełni realizować
obu celów pośrednich, natomiast początkowo, w warunkach ograniczonych powiązań
gospodarki ze światowym rynkiem finansowym, a tym samym większej suwerenności
polityki pieniężnej, umożliwiała ograniczanie inflacji. Poważny wzrost stopnia integracji
polskiego rynku finansowego z rynkiem światowym oraz malejący poziom ryzyka
inwestycji w Polsce uniemożliwiły dalsze, skuteczne realizowanie takiej strategii
polityki pieniężnej.
Tak więc RPP uznała, że podstawową zasadą polityki pieniężnej będzie strategia
realizacji celu inflacyjnego w sposób bezpośredni. Strategia ta zakłada brak celów
pośrednich, bank centralny nie koncentruje się na pojedynczym wskaźniku, natomiast
bierze pod uwagę każdą dostępną informację o czynnikach, zagrażających wykonaniu
przyjętego na dany rok celu inflacyjnego. Realizując ten cel, bank centralny
wykorzystuje wszelkie dostępne instrumenty polityki pieniężnej.
Waga poszczególnych instrumentów w danym okresie uzależniona będzie od
charakteru wyzwań, stojących przed bankiem centralnym w procesie ograniczania
inflacji. Zwiększona elastyczność przy wyborze instrumentów polityki pieniężnej będzie
odpowiadała
kursowym.
również
zmianom,
zachodzącym
w
obecnie
stosowanym
reżimie
Stopy
procentowe
banku
centralnego
są
i
pozostaną
podstawowym
instrumentem wykorzystywanym do oddziaływania na popyt wewnętrzny, jednakże ich
skuteczność
zależy
w
dużej
mierze
od
stopnia
płynności
sektora
banków
komercyjnych. Podstawowe znaczenie ma oprocentowanie kredytu lombardowego,
określające maksymalny koszt pozyskania pieniądza na rynku międzybankowym.
Kontrola stóp procentowych polega na ograniczaniu ich ruchu od dołu za pomocą
krótkoterminowych operacji otwartego rynku; rolę górnego pułapu odgrywa stopa
kredytu lombardowego.
Operacje otwartego rynku są realizowane poprzez emisje bonów pieniężnych
NBP i stanowią podstawowy instrument oddziaływania NBP na system bankowy,
szczególnie
na
elastyczne
reagowanie
na
zmiany
płynności
w
nim.
Dobór
instrumentów wykorzystywanych w tych operacjach zależeć będzie od konkretnych
uwarunkowań, istniejących na rynku. Intencją Rady jest
rynkowe kształtowanie się
stóp długoterminowych. Zgodnie z tą zasadą, NBP będzie generalnie koncentrował się
na operacjach krótkookresowych.
Do najważniejszych uwarunkowań realizacji polityki pieniężnej w najbliższych
latach zaliczyć należy: wielkość deficytu na rachunku bieżącym bilansu płatniczego
oraz poziom deficytu sektora finansów publicznych. Stopień niepewności realizacji celu
inflacyjnego zwiększony może być również przez wzrost cen na światowym i krajowym
rynku surowców i żywności.
W
warunkach
priorytetem
polityki
niepewności
co
do
makroekonomicznej
kształtowania
staje
się
się
kontrola
dynamiki
dynamiki
eksportu
popytu
wewnętrznego. Wobec wciąż relatywnie wysokiej dynamiki popytu konsumpcyjnego i
inwestycyjnego głównym czynnikiem ograniczającym dynamikę popytu wewnętrznego
powinno być zwiększenie restrykcyjności polityki fiskalnej. Próba obniżania dynamiki
popytu wewnętrznego za pomocą dalszego zwiększania restrykcyjności polityki
pieniężnej byłaby mniej skuteczna oraz pogarszałaby i tak niekorzystną kombinację
polityki fiskalnej i pieniężnej.
Po ds u mo w a n ie
Na warunki prowadzenia polityki pieniężnej w Polsce, zarówno w latach '90, jak
i w perspektywie nadchodzącego okresu, składają się czynniki wewnętrzne i otoczenie
zewnętrzne.
Te
pierwsze
ewoluują
gospodarkę
do
dojrzalszych
stopniowo
gospodarek
w
kierunku
rynkowych.
Tak
zbliżającym
długo
polską
jednak,
jak
niedokończony pozostaje proces dochodzenia do stabilnej równowagi gospodarczej
przy
niskiej
stopie
inflacji,
czynniki
wewnętrzne
przesądzają
o
specyficznym
kształtowaniu środowiska dla polityki pieniężnej. Na tę szczególną cechę nakładają się
typowe ograniczenia charakterystyczne dla gospodarki o relatywnie niewysokim
poziomie rozwoju gospodarczego i zamożności, mierzonej wielkością PKB na jednego
mieszkańca. Do ważniejszych należy niedostatek własnych zasobów kapitałowych,
limitujący tempo stabilnego wzrostu gospodarczego i względna płytkość struktur
finansowych,
znacznie
odstających
od
takich
struktur
w
krajach
wysoko
uprzemysłowionych.
Ponadto, obserwuje się zmiany mechanizmów transmisji polityki monetarnej, w
kierunku zwiększenia roli kursu walutowego i schodzenia na drugi plan krajowych stóp
procentowych.
Wydaje się, że słabość polskiego rynku pieniężnego i walutowego i ich względna
płytkość, ograniczająca pełniejszą integrację z rynkami światowymi, należą do cech
strukturalnych,
których
wymagającym czasu.
przemiany
są
procesem
stosunkowo
powolnym
i
Bibliografia:
1. Stanisław Lis, Transformacja systemu ekonomicznego w Polsce
Kraków 1994
2. Andrzej Sopoćko, Polityka pieniężna w procesie transformacji w krajach
postsocjalistycznych. Polityka Bez alternatywy?
Instytut Finansów 1993
3. Stanisław Lis, Transformacja gospodarki polskiej: doświadczenie i wyzwanie
Kraków 1996
4. Narodowy Bank Polski, Średniookresowa strategia polityki pieniężnej
na lata 1999 – 2003.
Warszawa, wrzesień 1998 rok.
5. Narodowy Bank Polski, Założenia polityki pieniężnej na rok 2000
6. Narodowy Bank Polski, System płatniczy w Polsce
Warszawa, sierpień 1999
7 Narodowy Bank Polski, Rada Polityki Pieniężnej, Sprawozdanie z wykonania założeń
polityki pieniężnej w 1998 roku
Warszawa, 1999
8. Ministerstwo Finansów, Strategia finansów publicznych i rozwoju gospodarczego,
Polska 2000 - 2010
Warszawa, czerwiec 1999 r.
Download
Random flashcards
Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards