SPIS TREŚCI Pojęcie ceny, cena równowagi. Podstawy

advertisement
SPIS TREŚCI
1.
2.
3.
4.
5.
Pojęcie ceny, cena równowagi.
Podstawy kształtowania cen.
Funkcje cen.
Popyt, jego zależność od ceny.
Podaż, jej zależność od ceny.
1. POJĘCIE CENY, CENA RÓWNOWAGI.
CENĄ nazywamy ilość pieniędzy, za którą można nabyć jednostkę danego towaru
lub skorzy6stać z konkretnej usługi. Za podstawę wszelkich cen przyjmuje się wartość
danego produktu. Cena składa się zwykle z kosztów produkcji oraz pewnej nadwyżki.
Ceną równowagi jest taka cena, która odpowiada zarówno kupującym jak i
sprze- dającym , czyli cena, która równoważy popyt z podażą. Każdy uczestnik rynku
chce uzyskać cenę najkorzystniejszą dla siebie. Dla osoby kupującej będzie to cena
najniższa, ponieważ zaspokoi ona swoje potrzeby nie wydając jednocześnie ogromnej
sumy pieniędzy. Dla sprzedającego natomiast będzie to cena jak najwyższa, gdyż wtedy
jego zysk będzie duży. Cena równowagi wyrównuje korzyści kupującego i sprzedającego.
2. PODATAWY KSZTAŁTOWANIA CEN.
Najważniejszymi podstawami kształtowania cen są:
 koszty produkcji
 relacja popytu i podaży
 cena zagraniczna towaru
 cena substytutów
 wartość dzieła artystycznego
 wartość numizmatyczna
 preferencje społeczne państwa
Z założenia w gospodarce rynkowej jedyna podstawą kształtowania cen powinna
być relacja popytu i podaży, tj. mechanizm kształtowania ceny równowagi. Tak jednak
nie jest. Brak jest bowiem gospodarki rynkowej w tzw. czystej postaci. Nie ma na świecie
takiej gospodarki, która regulowana jest przez idealny mechanizm rynku.
KOSZTY PRODUKCJI
Według tej metody, punktem wyjścia do ustalania ceny są koszty produkcji.
Dodając do kosztów produkcji zysk firmy otrzymujemy cenę.
RELACJA POPYTU I PODAŻY
Na tej podstawie ustalana jest cena równowagi rynkowej.
CENA ZAGRANICZNA TOWARU
Importując towar z zagranicy płacimy za niego w walucie, ponadto najczęściej
musimy opłacić cło i ponieść koszty produkcji. Przeliczając cenę zagraniczną według
aktualnego kursu walutowego i dodając do tego cło, koszty transportu i zysk
otrzymujemy cenę krajową.
Cena zagraniczna towaru może ułatwić ustalenie ceny w kraju w jeszcze inny
sposób, bez potrzeby importowania towaru, lecz tylko przez porównanie ceny towaru
krajowego z ceną takiego samego towary zagranicznego.
CENA SUBSTYTUTÓW
Ceny nowych towarów, wchodzących dopiero na rynek, można ustalić na
podstawie cen towarów już istniejących i zaspakajających takie same potrzeby ( czyli
substytutów).
Np. jeśli mleczarnia wyprodukuje nowy ser, jego cenę można ustalić w oparciu o ceny
podobnych serów już produkowanych. Trzeba przy tym uwzględnić wartość użytkową
nowego sera i spróbować ustalić jej relację do sera już istniejącego. Jeżeli uznamy, że
nowowyprodukowany ser jest dwa razy lepszy od już istniejącego, to jego cena powinna
być dwa razy wyższa ( oczywiście w przeliczeniu na jednostkę wagową).
WARTOŚĆ DZIEŁA
Cen dzieł sztuki, zwłaszcza wybitnych artystów, nie da się ustalić na podstawie
kosztów produkcji. Można byłoby ustalić w oparciu o zasadę popytowo- podażową,
wystawiając np. obrazy na aukcję. Trzeba jednak ustalić cenę wywoławczą, która w
czasie aukcji może być zmieniana. W przypadku tego typu dóbr cenę powinni ustalić
fachowcy.
WARTOŚĆ NUMIZMATYCZNA
Analogicznie jak w przypadku dzieł sztuki, ceny starych monet nie mogą być
ustalone w oparciu o wymienione podstawy (poza zasadą popytowo- podażową).
Rzeczoznawca powinien najpierw ocenić wartość numizmatyczną monety. Jej wartość
jako środka płatniczego nie ma wpływu na ustalanie jej ceny.
PREFERENCJE SPOŁECZNE PAŃSTWA
Na kształtowanie cen wpływa także państwo. Popyt na pewne dobra jest pewną
wypadkową preferencji indywidualnych ( każdego konsumenta) i preferencji społecznych
państwa.
W gospodarce rynkowej państwo w ograniczonym zakresie wpływa na popyt. Są jednak
rynki pewnych towarów, na które państwo wpływa. Takim rynkiem jest np. rynek
towarów spirytusowych. Ustalanie ceny w oparciu o koszty produkcji spowodowałoby
szereg ujemnych skutków społecznych: zdecydowany wzrost spożycia tych wyrobów,
zmniejszenie się wpływów do budżetu państwa a tym samym zmniejszenie wydatków z
budżetu itd. Dlatego preferencje państwa dotyczące rynku wyrobów spirytusowych
zmierzają w kierunku ograniczenia spożycia oraz wzrostu wpływów do budżetu z tytułu
sprzedaży tych wyrobów. Sposobem osiągnięcia zamierzonych celów jest nałożenie na
wyroby spirytusowe wysokiego podatku (podatek akcyzowy) a tym samym wypchnięcie
ich ceny w górę. Podobna sytuacja kształtuje się na innych, pokrewnych pod względem
społecznych funkcji, rynkach ( rynek paliw, tytoniowy itp.).
Opisane podstawy kształtowania cen stanowią alternatywne możliwości, choć
niejednokrotnie w konkretnych przypadkach ceny mogą być ustalone na podstawie
kombinacji różnych metod.
3. FUNKCJE CEN
Cena spełnia wiele zadań. Ich zakres zależy w dużym stopniu od systemu
gospodarczego. Inny zakres zadań do spełnienia będą miały w gospodarce rynkowej, a
inny w gospodarce centralnie scentralizowanej tj. z dominującą rolą państwa także w
ustalaniu cen.
Niezależnie jednak od systemu gospodarczego, można wyodrębnić kilka grup
zadań, które spełniają lub mogą spełniać ceny. Do najważniejszych funkcji ( zadań) cen
należą funkcje:
 informacyjna
 agregacyjna
 konsumpcyjna
 produkcyjna
 dochodowa
 kosztowa
 narzędzia rachunku ekonomicznego
FUNKCJA INFORMACYJNA CENY.
Za pośrednictwem ceny konkretnego towaru otrzymujemy informację o danym
towarze, o jego cechach, wartości. Zwykle towary markowe, bardzo dobrej jakości mają
wysoką cenę, klient może być jednak pewien, że np. w zakupionych butach po tygodniu
noszenia nie odpadnie obcas. Nie oznacza to jednak, że towary o niższej cenie nie
spełniają oczekiwań kupującego. Wybór produktu, który kupi klient nie zależy wyłącznie
od jego ceny, lecz także od tego, jakie potrzeby ma zaspokoić dany towar. Kupujący
sam dokonuje wyboru pomiędzy trwałym, solidnym, dobrej jakości produktem o
wysokiej cenie a produktem tańszym, jednak o gorszej jakości.
FUNKCJA AGREGACYJNA
Na różny6ch rynkach występuje niezliczona ilość towarów, których z pewnością
nie dałoby się zsumować, ponieważ różnią się między sobą jednostkami pomiaru.
Posiadanie przez towary swojej własnej ceny stwarza możliwość zsumowania wszystkich
wartości towaru według zasady:
ILOŚĆ*CENA
Cena jest w tym przypadku wspólnym mianownikiem, zsumowanie nazywa się agregacją.
FUNKCJA KONSUMPCYJNA
Spełniając tę funkcję cena wpływa na poziom i strukturę konsumpcji, niska cena
potęguje konsumpcję, wysoka ją ogranicza. Państwo ustalając wysokie podatki na
niektóre wyroby, wpływa negatywnie na ich konsumpcję. Różnice między cenami różnych
towarów (substytucyjnych, komplementarnych i niezależnych od siebie) wpływają na
kształtowanie się określonej struktury konsumpcji, czyli konsumpcję poszczególnych
towarów w pewnych ilościach.
FUNKCJA PRODUKCYJNA.
Ta sama cena wpływa jednocześnie na konsumpcję (popyt) i na produkcję
(podaż) towarów. Różnica pomiędzy tymi funkcjami polega na odmiennej relacji
producentów i konsumentów. Wysoka cena pozytywnie (zachęcająco) wpływa na
producentów i negatyw-nie (zniechęcająco) na konsumentów.
FUNKCJA DOCHODOWA.
Cena towarów określa, w pewnym sensie, dochody producentów. Im wyższe
ceny, tym wyższe mogą być ich dochody i odwrotnie. Stąd wysoka cena pobudza
produkcję. Dla sprzedającego cena jest jego dochodem.
FUNKCJA KOSZTOWA.
Przeciwną rolę spełnia cena dla kupujących. Określa ona, w pewnym sensie
koszty. Im wyższe ceny, tym wyższe mogą być koszty. I odwrotnie. Dlatego też wysoka
cena ogranicza popyt. Kupujący musi wydać więcej pieniędzy, więc ogranicza zakupy. Dla
niego cena jest kosztem.
FUNKCJA RACHUKNU EKONOMICZNEGO.
Narzędziem podejmowania racjonalnych decyzji gospodarczych jest rachunek
ekonomiczny. Umożliwia on porównanie przewidywanych kosztów, które należałoby
ponieść, z przewidywanymi korzyściami, które można by osiągnąć dzięki poniesionym
nakładom.
Jednak do wyliczenia zarówno kosztów jak i efektów konieczne jest przyjęcie konkretnej,
przewidywalnej ceny- cen środków produkcji oraz cen towarów. Przyjęcie (lub
przewidzenie) różnych cen może dać różne rezultaty rachunku. Przyjęta do obliczeń
rachunku ekonomicznego cena pełni więc funkcję narzędzia rachunku ekonomicznego.
4. POPYT, JEGO ZALEŻNOŚĆ OD CENY.
POPYTEM nazywamy zapotrzebowanie na dany towar lub usługę zgłaszane przez
kupujących w danym miejscu, czasie i po określonej cenie.
Należy jednak pamiętać, że sam zamiar, chęć nabycia konkretnego towaru
pozwala jedynie ustalić popyt potencjalny. Popyt potencjalny jest to zapotrzebowanie na
dany towar zgłaszane przez podmioty gospodarcze, niezależne od możliwości dokonania
zakupu. Zgodnie z definicją- na popyt wpływa tylko ta część zgłaszanego
zapotrzebowania, która ma pokrycie w pieniądzu, czyli możliwość kupna danego towaru
po takiej cenie, w określonym miejscu i czasie. Taki popyt nazywamy popytem
efektywnym. Ukształtowany pod wpływam potrzeb i gustów konsumentów stanowi
tymczasem popyt potencjalny. Musi on zostać poddany weryfikacji przez inne czynniki:
ceny i dochody. Potencjalni nabywcy po zapoznaniu się z ceną towaru, który chcą kupić,
cenami towarów pokrewnych oraz z własnymi dochodami oceniają swoje możliwości. Jeśli
wystarczy im pieniędzy, to podtrzymują zamiar zakupu, jeżeli nie- to, albo szukają
towaru podobnego, lecz tańszego, albo zmuszeni są zrezygnować z zakupu. Widać więc
bardzo wyraźnie, że poziom cen towarów i dochody konsumentów w realny sposób
wpływają na kształtowanie się popytu na dane towary. Oprócz poziomu cen, na popyt
wpływa także struktura cen, czyli poziom cen innych, pokrewnych towarów.
Popyt można podzielić na dwa podstawowe rodzaje:
1. popyt produkcyjny - określa zapotrzebowanie na dobra i usługi, które służą do
produkcji
innych towarów
2. popyt konsumpcyjny- określa zapotrzebowanie na dobra i usługi służące
bezpośredniemu
zaspokojeniu potrzeb ludzkich
Prawo popytu odzwierciedla trwałą zależność między ceną, a popytem, która polega na
tym, że wraz ze wzrostem ceny produktu spada zapotrzebowanie na ten produkt
zgłaszane przez konsumentów. Gdy cena dobra maleje, rośnie popyt na to dobro.
5. PODAŻ, JEJ ZALEŻNOŚĆ OD CENY.
PODAŻĄ nazywamy ilość dóbr i usług oferowaną przez sprzedawców w danym
miejscu, czasie i po określonej cenie.
Podaż jest kształtowana przez: popyt na dobra i usługi (popyt obecny, a
zwłaszcza przyszły daje potencjalnemu producentowi sygnał o celowości i opłacalności
przedsięwzię- cia), cenę dóbr i usług (dla sprzedających cena stanowi informację o
opłacalności priodukcji, wymaga to jednak analizy rynku i przewidzenie ceny, za którą
producent będzie mógł w przyszłości sprzedać wytwarzane towary), możliwości
wytwórcze jednostek gospodarczych (ilość towarów , jaką jest w stanie wytworzyć dany
producent), cenę czynników produkcji, która wpływa na koszty produkcji (w przypadku
nowych, małych firm zbyt wysokie koszty produkcji mogą uniemożliwić rozpoczęcie
produkcji), politykę gospodarczą państwa (w krót- kim okresie czasu państwo może np.
zwolnić od podatku lub zastosować ulgi podatkowe wobec producentów określonych
towarów; może także złożyć zamówienie rządowe, dające gwarancję zakupu
wyprodukowanego towaru; w długim okresie czasu państwo może zastosować ulgi
podatkowe z tytułu inwestycji dla producentów podejmujących inwestycje) oraz przez
ryzyko produkcyjne ( jeżeli rynek zachowa się zgodnie z przewidywaniami przysporzy
producentom zyski, jeżeli natomiast rynek nie zachowa się zgodnie z założeniami
producenta- poniesie on straty z tytułu kosztów produkcji, reklamy itd.)
Prawo podaży odzwierciedla stałą zależność między podażą a ceną, polegającą
na tym, że wraz ze wzrostem ceny wzrasta także podaż danego towaru, a każdy spadek
ceny rynkowej danego produktu powoduje także spadek podaży.
Podaż i popyt to dwie podstawowe wielkości rynkowe, od których zależy wielkość
produkcji, stopień zaspokojenia potrzeb ludzkich oraz kształtowanie się poziomu cen.
Zjawiskiem najkorzystniejszym jest równowaga podaży i popytu na rynku. Oznacza ona,
że sprzedający upłynnią swoje towary, a a nabywcy zaspokajają swoje potrzeby. Taki
idealny stan występuje jednak rzadko. Najczęściej rynek jest niezrównoważony, czyli
występuje nadwyżka podaży nad popytem lub odwrotnie. Stan taki trwający przez krótki
czas rzutuje na ceny. Przy dużej podaży ceny maleją, przy małej- rosną. Przy dużym
popycie ceny rosną, przy małym popycie, ceny maleją. Jest to bardzo czuły mechanizm
rynkowy, który poza wpływaniem na poziom cen- w dłuższym przedziale czasu- wpływa
także na rozwój lub spadek produkcji. Wielkość popytu ma także wpływ na wielkość
podaży. Jeżeli zapotrzebowanie na dany towar na rynku jest duże, wzrasta jego
produkcja, a więc podaż. Jeżeli natomiast producenci mają problem z upłynnieniem
wyprodukowanych już towarów, ograniczają ich produkcję, a tym samym zmniejszają
podaż tych towarów na rynku.
BIBLIOGRAFIA:
1. Elementarne zagadnienia ekonomii- pod red. R. Milewskiego- Wydawnictwo Naukowe
PWN, Warszawa 2000r.
2. Odkrywanie ekonomii- J. Bremond, M-m. Salort- Wydawnictwo Naukowe PWN,
Warszawa 1994r.
3. Podstawowe pojęcia ekonomiczne- Wydawnictwo CODN, Warszawa 1993r.
4. Podstawy ekonomii- G.F. Stranlake, WsiP, Warszawa 1992r.
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards