FILOZOFIA A EKONOMIA

advertisement
FILOZOFIA A EKONOMIA
W kręgu teorii publicznego wyboru
Łukasz Bielecki
Opracowane na podstawie
pracy Justyny Miklaszewskiej
1
Człowiek ekonomiczny – istota
racjonalna?
 Teoria publicznego wyboru to próba
przełożenia działań racjonalnej jednostki na
decyzje zbiorowe.
 Zawiera także możliwość oceny tych decyzji
ze względu na to czy są one przez jednostkę
akceptowane.
2
Człowiek ekonomiczny – istota
racjonalna?
Homo oeconomicus – jednostka działająca
racjonalnie, to znaczy: zmierzająca do
maksymalizacji swojego zysku.
3
Człowiek ekonomiczny – istota
racjonalna?
 W rzeczywistości jednak możemy obserwować
działania irracjonalne, których opisem i
klasyfikacją zajmuje się ekonomia behawioralna.
 „... ekonomiści będą w coraz większym stopniu
uwzględniać w swych teoretycznych modelach
rzeczywiste zachowania ludzi – inne bowiem
postępowanie byłoby nieracjonalne” – Richard
Thaler.
4
Człowiek ekonomiczny – istota
racjonalna?
 Teoria wyboru publicznego jednak broni racjonalności
działań jednostek. Ekonomiści i filozofowie twierdzą,
iż pozornie nie racjonalne działania, są w istocie
racjonalne.
 Gary Becker atakuje behawioralną ekonomię za
„przemycanie” wyjaśnień psychologicznych i zarzuca
jej nienaukowość. Ponadto pracuje on nad racjonalnym
modelem tworzenia się uczuć i przekonań religijnych.
5
Człowiek ekonomiczny – istota
racjonalna?
Większość ekonomistów natomiast posługuje
się pojęciem homo oeconomicus
podkreślając, iż jest to teoretyczne
uproszczenie, nie zaś pełna koncepcja
człowieka.
6
Człowiek ekonomiczny – istota
racjonalna?
Zdaniem Buchana na potrzeby ogólnej teorii
wyjaśniania ludzkich zachowań lepiej jest
założyć egoizm niż altruizm, łatwiej bowiem
przejść od egoizmu do dobra całej
zbiorowości niż odwrotnie.
7
Człowiek ekonomiczny – istota
racjonalna?
Amartya Sen stawia problem w nowy
sposób. Nie chodzi o to, dlaczego koncepcja
h.o. powinna być stosowana w teorii, lecz
dlaczego wybiera się założenie, o którym z
góry wiadomo, że jest fundamentalnie
błędne.
8
Człowiek ekonomiczny – istota
racjonalna?
H.o. występuje w związku z rozważaniami:
 Wolnej konkurencji
 Charakterystyki równowagi
 Jednostkowego wyboru
Sen wprowadza dodatkowe pojęcia:
 Zobowiązanie
 Współodczuwanie
9
Człowiek ekonomiczny – istota
racjonalna?
Teza Sena: trzeba potraktować zobowiązanie
jako część zachowania jednostki; przy czym
obowiązek nie zakłada rozumowania, lecz
też go nie wyklucza.
10
Człowiek ekonomiczny – istota
racjonalna?
Różne odmiany teorii wyboru publicznego
poszukują nowego modelu działań jednostki,
ale poszukiwania te, jak dotąd, nie przyniosły
efektu w postaci zaprezentowanej i
przekonująco opracowanej w szczegółach
koncepcji.
11
Pojęcie racjonalności
Pojęcie racjonalności: już w starożytnej
Grecji, a potem u stoików racjonalność
pojawia się jako „rozum wybierający”, a być
racjonalistą to: „ wybierać rzeczy, które na to
zasługują, zaś zasługuje na wybór to, co jest
zgodne z naturą, co dobre i pożyteczne.”
12
Pojęcie racjonalności
Racjonalność wiąże się nie tyle z samym
poznaniem, ile przede wszystkim z
działaniem człowieka. Tak więc wydaje się,
że kategoria racjonalności wymaga przyjęcia
założenia dotyczącego wolności jednostki.
13
Pojęcie racjonalności
MEDYCYNA
MECHANIKA
ETYKA
FIZYKA
METAFIZYKA
14
Pojęcie racjonalności
Kartezjusz uważał, że:
 etyka może być przebudowana na sposób
racjonalistyczny.
 w dziedzinę polityki nie należy wkraczać z
teoriami burzącymi zastane stosunki i
zaprowadzającymi nowe układy.
15
Pojęcie racjonalności
 Kartezjusz mimo, iż był negatywnie nastawiony do
racjonalizacji polityki został uznany za ojca pansofi. W
jej koncepcjach nowa metoda naukowa pozwalała
zbudować wiedzę o społeczeństwie, teorię państwa, a
także miała rozwiązywać spory wyznaniowe,
doprowadzając do zjednoczenia politycznego i
religijnego Europy.
 Klęska tej utopii oznaczała upadek pewnego typu
racjonalistycznego myślenia o polityce.
16
Pojęcie racjonalności
Racjonalna etyka miała wskazywać
szczegółowe zasady działania, którymi
jednostka , obdarzona przez Boga wolnością,
powinna się kierować. A racjonalnym
postępowaniem było wolnym wyborem
zasad ustalonych przez Boga.
17
Pojęcie racjonalności
Rozwiązanie Kartezjusza pozwalało
pogodzić i połączyć racjonalność działania
jednostki z jej wolnością i było to przy tym
rozwiązanie problemu na gruncie
metodologiczno-epistemologicznym, nie zaś
ontologicznym.
18
Pojęcie racjonalności
Racjonalność w sensie metodologicznym definiuje się
jako sposób postępowania oceniany z punktu widzenia
zgodności działania z wiedzą posiadaną przez
działającego, niezależnie od zgodności tej wiedzy z
obiektywnym stanem rzeczy.
Tę racjonalność metodologiczną odróżnia się od
racjonalności rzeczowej, która oznacza dobór środków
odpowiednich w danej obiektywnej sytuacji.
19
Pojęcie racjonalności
Obecnie racjonalność działania jednostek jest
oceniana niezależnie od efektów, które owe
powodują. Określa się ją ze względu na
relację między subiektywną wiedzą jednostki
a jej działaniem w danej sytuacji.
20
Zdrowy rozsądek i praktyczna
racjonalność
„Przeciw dwóm tylko rzeczom muszę się
strzec, przeciw zabawie w
prawdopodobieństwo i snucie przypuszczeń
(...), po drugie przeciw rozstrzyganiu za
pomocą magicznej różdżki czarodziejskiej
tak zwanego zdrowego ludzkiego rozsądku”
– Immanuel Kant.
21
Zdrowy rozsądek i praktyczna
racjonalność
Kant krytykuje koncepcję zdrowego
rozsądku, bądź rozumu, który sięga w głąb
metafizyki. Nie odrzuca go jednak
całkowicie stwierdzając, że odnosi się on do
kwestii praktycznych i zachowuje ważność w
obrębie doświadczenia.
22
Zdrowy rozsądek i praktyczna
racjonalność
Wiszniewski utożsamił zdrowy rozsądek z
inteligencją praktyczną, wręcz z zaradnością
życiową, która nie jest cechą wszystkich ludzi.
Jednak przyznając zdolność rozsądku tylko
niektórym, pozostawał w sprzeczności z tezami
Reida, twórcy szkoły zdrowego rozsądku. On
bowiem twierdził, że większość ludzi ma tylko
zdrowy rozsądek, zaś zdatny do wnioskowania
rozum tylko nieliczni.
23
Zdrowy rozsądek i praktyczna
racjonalność
Reid podzielił rozum na dwa poziomy. Zdrowy
rozsądek przysługuje wszystkim istotom
racjonalnym i składa się z zespołów zasad:
oczywistych, pierwotnych i naturalnych.
Twierdził, że większość ludzi poprzestaje tylko
na tego rodzaju wiedzy i nie posługuje się
wyższym poziomem rozumu polegającym na
wyciąganiu wniosków i dedukowaniu.
24
Zdrowy rozsądek i praktyczna
racjonalność
Szkoła zdrowego rozsądku:
 John Oswald
 Dugald Stewart
 Thomas Brown
 W Polsce: Jan Śniadecki, Henryk Rzewuski,
Eleonora Ziemięcka.
25
Zdrowy rozsądek a współczesna
filozofia polityczna
 Teorie ekonomiczne powszechnie stosują założenie
o racjonalności jednostki, mimo że już w koncepcji
Adama Smitha, w której wizja człowieka
ekonomicznego pojawiła się po raz pierwszy, widać
było, że nie wyczerpuje ona pełni natury ludzkiej.
 Jak więc wyjść z pułapki nadmiernie
zracjonalizowanych koncepcji??
26
Zdrowy rozsądek i praktyczna
racjonalność
Teoria wyboru publicznego traktuje jednostki
jak istoty rzeczywiste, a nie abstrakcyjne.
Korzysta w niewielkim stopniu z teorii gier i
teorii decyzji, aby traktować człowieka jako
istotę wybierającą w konkretnej rzeczywistej
sytuacji.
27
Zdrowy rozsądek i praktyczna
racjonalność
Australijski filozof Philip Pettit rozwijał
liberalną, indywidualistyczną teorię, w której
wszelkie struktury i zbiorowości dają się
opisać jako wynik decyzji podejmowanych
indywidualnie przez jednostki.
28
Zdrowy rozsądek i praktyczna
racjonalność
Pettit rozróżnił umysł ekonomiczny i zdrowy
rozsądek:
 zdrowy rozsądek to potoczny sposób
myślenia i postrzegania świata.
 umysł ekonomiczny to specyficzne założenia
przyjmowane przez ekonomistów w
odniesieniu do umysłów jednostek, których
zachowania oni opisują.
29
Zdrowy rozsądek i praktyczna
racjonalność
Pettit: Działanie jest racjonalne, jeżeli
maksymalizuje spodziewaną użyteczność
osoby działającej.
30
Zdrowy rozsądek i praktyczna
racjonalność
Ekonomiści prawie powszechnie przyjmują
„skoncentrowanie na sobie” (egoizm) i
chociaż czasami uwzględniają inne,
nieegoistyczne preferencje, np. dobro
wspólne czy zasady moralne, to jednak kiedy
owe inne względy wejdą w konflikt z
egoizmem, wówczas skoncentrowanie na
sobie musi przeważyć.
31
Zdrowy rozsądek i praktyczna
racjonalność
Według Pettita wyjaśnianie ekonomiczne jest
prawomocne i ma ważność uniwersalną, gdyż
może być stosowane do wszystkich zachowań,
godzi umysł ekonomiczny ze zdrowym
rozsądkiem, dzięki czemu ludzkie zachowania
dają się opisać w sposób ekonomicznie
racjonalny, przez wydobycie z nich owego
momentu skoncentrowania na sobie.
32
Zdrowy rozsądek i praktyczna
racjonalność
Jak jednak zauważył Amartya Sen, nie
chodzi o istotę racjonalności, lecz o opis
zachowań i motywacji ludzkich działań. Nie
pytając więc o tę istotę możemy zastanawiać
się nad tym, jak przejść od pewnej wizji
ludzkiego działania do określenia wspólnego
dobra.
33
Zdrowy rozsądek i praktyczna
racjonalność
Racjonalność ludzkich działań:
1. uznać sprzeczność umysłu ekonomicznego
oraz zdrowego rozsądku, czyli zgodzić się
na inne zachowanie jednostki na rynku a
inne w relacjach z ludźmi.
2. przyjąć tezę Pettita o wirtualnej obecności
umysłu ekonomicznego we wszystkich
działaniach ludzkich.
34
Zdrowy rozsądek i praktyczna
racjonalność
Pod koniec lat 90-tych przeprowadzono w
Szwajcarii badania socjologiczne w wyniku,
których okazało się, że ludzie cenią sobie
pracę i zatrudnienie, a także partycypację w
rządzeniu krajem wyżej niż inne dobra:
bogactwo czy majątek.
35
Zdrowy rozsądek i praktyczna
racjonalność
ŻADNA NAUKA SZCZEGÓŁOWA, W
TYM EKONOMIA, NIE USTANAWIA
CELÓW, LECZ MA CHARAKTER
INSTRUMENTALNY.
36
Zdrowy rozsądek i praktyczna
racjonalność
1. Czy istnieje taka naturalna zdolność, na
której można polegać w budowani teorii
naukowej?
2. Czy zdrowy rozsądek może być metodą
uzasadniania twierdzeń wyprowadzonych z
obserwacji faktów?
37
Zdrowy rozsądek i praktyczna
racjonalność
„Wyjaśnienie ekonomiczne”stosowane w
teorii wyboru publicznego daje się
sprowadzić do założeń common sense’u
koncepcji Adama Smitha, co sprawiło, że
przedstawiciele rozmaitych odmian tego
nurtu zgodnie uważają, że pojęcie to ma
walor metodologiczny.
38
DZIĘKUJĘ
ZA UWAGĘ !
39
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

słowka

2 Cards kksenia.kot1997

Create flashcards