Racjonalność w ekonomii

advertisement
Racjonalność w ekonomii
Na podstawie:
J. Miklaszewska, Filozofia a ekonomia, 2001
M. Blaug, Metodologia ekonomii, 1995
rozdz. Założenie o racjonalności
Iwona Suchenek
Czy człowiek ekonomiczny jest istotą
racjonalną?
TEORIA WYBORU PUBLICZNEGO
 Próba
przełożenia działań racjonalnej jednostki
(homo oeconomicus) na decyzje zbiorowe oraz ocena
tych decyzji ze względu na to czy są akceptowane
przez jednostkę.
 Homo oeconomicus (człowiek ekonomiczny)
– jednostka działająca racjonalnie – zmierza do
maksymalizacji zysku
Nowoczesna teoria racjonalnych
oczekiwań

Założenie


Ludzie nie opierają swych działań tylko na
własnym doświadczeniu, lecz na wszelkich
dostępnych informacjach
Homo oeconomicus racjonalnie wybiera
„największą spodziewaną użyteczność”
Ekonomia behawioralna wobec
teorii wyboru publicznego
KRYTYKA

ekonomia behawioralna kwestionuje pojęcie
racjonalności.

w nurcie tym podkreśla się, że
w działaniach jednostek na
rynku widoczne są elementy
irracjonalne, które można opisać
i sklasyfikować

pewne zachowania dają się ująć
tylko jako myślenie magiczne,
np. inwestowanie na giełdzie.
OBRONA

Pozornie irracjonalne działania dają
się wyjaśnić w sposób naukowy,
ponieważ w rzeczywistości są
racjonalne. (Gary Becker, Jon Elster,
Bryan Caplan),

Atakowanie behawioralnej ekonomii
za „przemycanie” wyjaśnień
psychologicznych i zarzucanie jej
nienaukowości (Gary Becker).

postulat stosowania pojęcia homo
oeconomicus z przyjęciem
warunku, że jest to jedynie
teoretyczne uproszczenie
(Buchanan)
Analiza koncepcji homo oeconomicus
według Amartya Sena


Nowe podejście: nie chodzi o to dlaczego abstrakcyjne
koncepcje powinny być stosowane w teorii ekonomii, ponieważ
jest oczywiste, że natura ekonomii tego wymaga, lecz dlaczego
wybiera się założenie, o którym z góry wiadomo, że jest
fundamentalnie błędne.
KRYTYKA
- ekonomiczną teorię użyteczności (związaną z teorią
racjonalnego zachowania), która traktuje osobę jako
posiadającą jedną preferencję.
- założenie o racjonalności, uważa je za
konsekwencjalistyczne: ocenia się czyny i wybory poprzez ich
konsekwencje
Analiza koncepcji homo oeconomicus c.d.
Człowiek działa egoistycznie (racjonalnie) na rynku i altruistycznie
w życiu prywatnym (moralnym)
Homo oeconomicus występuje w związku z rozważaniami:

Wolnej konkurencji

Charakterystyki równowagi

Jednostkowego wyboru
Opis zachowań jednostki jest niewystarczający. Występowanie „homo
oeconomicus” w wielu teoriach ekonomicznych bez uwzględnienia pojęć
takich jak współodczuwanie, zobowiązanie moralne (jako element
motywacji do pracy).
Wprowadzenie dodatkowych pojęć:

Zobowiązanie

Współodczuwanie
Racjonalizm a racjonalność


Racjonalizm - kierunek filozofii, zajmujący
się badaniami dotyczącymi problematyki
rozumu.
Racjonalność - wiąże się z poznaniem
i z działaniem człowieka. Jest to sfera
odrębna od rozumu.
Założenie o racjonalności

Próba sprowadzenia zachowania
ekonomicznego do działania jednostek, które
maksymalizują swoją użyteczność w sytuacji,
gdy technologie i posiadane zasoby są
ograniczone.
Racjonalność w języku codziennym


Stosowanie adekwatnych środków
konsekwentnie, w celu osiągnięcia dobrze
określonych celów
Działanie, za którym stoją dobre racje, a
które wykorzystują wszelką dostępną
informację
Racjonalność dla ekonomisty




Maksymalizacja oczekiwanej użyteczności w
warunkach niepewności
Preferowanie większej ilości od mniejszej; wybór
najwyższej stopy zysku czy minimalizacja kosztów
jednostkowych
Doskonałe poinformowanie co do rozkładu
prawdopodobieństwa przyszłych cen
Dokonywanie wyboru pozostającego w zgodzie
z uporządkowanym zbiorem preferencji w warunkach
doskonałej informacji - nieograniczonej żadnymi
kosztami dostępu
Krytyka „założenia o racjonalności”

„Założenie o racjonalności nie może
odnosić się do wszystkich podmiotów
gospodarczych, bowiem nie można
wykluczyć zachowania pod wpływem
impulsu, zachowania nawykowego czy
też motywowanego ciekawością”.
Pojęcie racjonalności
Według Marka Aureliusza:
 racjonalność jako umiejętność dokonywania
rozumnych wyborów
 etyka jest narzucana przez wspólnotę polityczną a nie
wynika z procesów poznawczych
Racjonalność to sfera odrębna od rozumu
i wiąże się z przede wszystkim z działaniem człowieka
a nie z samym poznaniem.
Kartezjusz wobec racjonalności


Badał rozum jako władzę poznawczą - nadał
nowożytnej filozofii orientację racjonalistyczną
Rozróżnienie prawdy i błędu było ważniejsze od
kwestii określenia dobra i zła!
Kartezjusz uważał, że:
 na sposób racjonalistyczny może być
przebudowana ETYKA
 w dziedzinę POLITYKI nie powinno się
wkraczać z teoriami burzącymi zastane
stosunki, które to zaprowadzają nowe układy
System filozoficzny Kartezjusza


System oparty na racjonalizmie, zawierający pełną wiedzę o świecie
System o uniwersalnym zastosowaniu, jednak nie stosujemy go w
polityce, ponieważ „łatwo jest obalić ustrój, lecz trudno go odbudować”
MEDYCYNA
MECHANIKA
ETYKA
FIZ
YK
A
METAFIZYKA

Związek nauk szczegółowych z założeniami metafizycznymi
oraz powiązanie teorii z praktycznym działaniem.
Racjonalna polityka
Pansofia - sposób na racjonalne przebudowanie sfery
polityki
 Pansofia - utopia polityczna, (uwzględnienie
religijnego wymiaru życia społeczeństwa) dotyczyła
projektu przebudowy stosunków politycznych w
Europie
Założenie:
 zbudowanie wiedzy o społeczeństwie i o teorii
państwa rozwiązanie sporów wyznaniowych
Efekt oczekiwany:
 zjednoczenie się polityczne i religijne państw Europy

Czy efekt oczekiwany został spełniony?
Kartezjusz – ojcem pansofii, pomimo negatywnego
nastawienia do racjonalizacji polityki
Pansofia, pozwalała:
 na zbudowanie wiedzy o społeczeństwie,
teorii państwa
 rozwiązywanie sporów wyznaniowych, doprowadzając
do zjednoczenia politycznego i religijnego Europy
Klęska utopii - upadek pewnego typu
racjonalistycznego myślenia o polityce

Krytyka racjonalności




Lawrence Boland - krytyka postulatu racjonalności: postulat
bezskuteczny i pozbawiony sensu
Bruce Caldwell – wnioski: założenie o racjonalności nie poddaje się
testowaniu (po przeprowadzeniu kilku testów racjonalności wyboru)
Takie testowe próby określa mianem „ultra-empiryzmu”, czyli niechęci
do zaakceptowania jakiegokolwiek pomysłu teoretycznego, jeśli nie
poddaje się on bezpośredniej obserwacji.
Herbert Simon - ludzie nie są w stanie maksymalizować użyteczności
ze względu na „racjonalność ograniczoną”; możliwe jest jedynie
zaspokojenie potrzeb w sposób zadowalający, jednak prowadzi to do
odmiennych prognoz co do zachowania ekonomicznego.
Karl Popper - nazywa założenie o racjonalności logiką sytuacyjną lub
metodą zero. Bronił założenia o racjonalności, a zastosowanie go w
badaniach zachowania ekonomicznego okazało się owocne w
przyszłości.
Według Blauga...


...bezpośrednie badanie racjonalnego
działania i próby testowania zakresu ważności
„założenia o racjonalności” nie powinny być
od razu traktowane jako ultra-empiryzm
...dopóki testy dokładności prognoz dają
wieloznaczne wyniki należy sprawdzić również
realistyczność założeń i poważnie traktować
wszelkie uzyskane wyniki
Zdrowy rozsądek a praktyczna racjonalność
„Przeciw dwóm tylko rzeczom muszę się
strzec, przeciw zabawie
w prawdopodobieństwo
i snucie przypuszczeń (...),
po drugie przeciw rozstrzyganiu za pomocą
magicznej różdżki czarodziejskiej tak zwanego
zdrowego ludzkiego rozsądku”
Immanuel Kant
Przydatność koncepcji zdrowego rozsądku (?)
Zdrowy rozsądek – potoczny sposób myślenia
i postrzegania świata (Philip Pettit)
 Zdrowy rozsądek nie ma żadnego
zastosowania w metafizyce, odnosi się on do
kwestii praktycznych i zachowuje ważność w
obrębie doświadczenia.
 Protest przeciw sądom zdrowego rozsądku,
które przekraczają zakres doświadczenia
 Nieograniczony charakter sądów zdrowego
rozsądku
Zdrowy rozsądek w nauce
David Hume – zdrowy rozsądek nie jest kategorią poznawczą
(zdolność pozaintelektualna), znajduje wykorzystanie tylko w etyce
i polityce
Thomas Reid – zdolność do empirycznego budowania teorii; zdrowy
rozsądek (common sense) przysługuje wszystkim istotom
racjonalnym, a zdatny do wnioskowania rozum przysługuje tylko
nielicznym
Michał Wiszniewski – utożsamienie zdrowego rozsądku z inteligencją
praktyczną, z zaradnością życiową, która jest cechą niektórych ludzi,
niezbyt wybitnych pod względem intelektu.
Kant - protestuje przeciw sądom zdrowego rozsądku, które
przekraczają zakres doświadczenia oraz pretendują do uniwersalnej
ważności i obowiązywalności
Na koncepcji zdrowego rozsądku nie
da się zbudować metafizyki ani
antropologii, to jednak pojęcie to ma
walor metodologiczny - za jego pomocą
można tłumaczyć wszelkie ludzkie
zachowania!
Pytania do dyskusji




Czy człowiek ekonomiczny jest istotą racjonalną? Co
dla ekonomisty oznacza racjonalność?
Czy bronić niepewnego, budzącego wątpliwości
założenia o racjonalności*?
Czy bezkrytycznie wierzymy teoriom i wielkim
filozofom w ekonomii? (przydatność zdrowego
rozsądku)
Co łatwiej zmieniać: etykę czy politykę?
* Próba sprowadzenia zachowania ekonomicznego do działania jednostek, które maksymalizują
swoją użyteczność w sytuacji, gdy technologie i posiadane zasoby są ograniczone.
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

2+2=?

2 Cards jogaf85537

Create flashcards