Gospodarka pozabudżetowa

advertisement
106
BSiE
Dr Teresa Augustyniak-Górna
Informacja BSiE nr 827
(IP – 96G)
Gospodarka pozabudżetowa
1. W załączniku nr 5 do ustawy budżetowej jest ujmowana tzw. gospodarka pozabudżetowa. Podstawę prawną tego działania stanowi art. 61 ust. 4 pkt 1 oraz art. 86 ust. 1 pkt 6
ustawy o finansach publicznych, zgodnie z którymi ustawa budżetowa ustala zestawienie
przychodów i wydatków państwowych zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych i
środków specjalnych. Chociaż art. 61 ust. 5 tej ustawy dopuszcza możliwość zawierania w
ustawie budżetowej planów finansowych poszczególnych zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych i środków specjalnych, to z możliwości tej nigdy dotychczas nie skorzystano. W świetle dotychczasowej praktyki przychody i wydatki gospodarki pozabudżetowej są ujmowane zawsze w zestawieniu, a więc w sposób zbiorczy (łączny), w rozbiciu na
trzy formy tej gospodarki: środki specjalne, zakłady budżetowe i gospodarstwa pomocnicze.
Dla każdej z tych form planuje się, w podziale na części klasyfikacji budżetowej: przychody,
w tym dotacje z budżetu, wydatki, w tym wpłaty do budżetu oraz stany środków obrotowych
na początek i koniec roku budżetowego.
W ustawie budżetowej na rok 2001 łączne wydatki tych trzech form organizacyjnoprawnych jednostek sektora finansów publicznych zaplanowano w wysokości 4.756.662 tys.
zł, co stanowiło 2,6% wydatków budżetowych ogółem. Spośród tych trzech form gospodarki
pozabudżetowej największe znaczenie finansowe mają środki specjalne. Ich łączne wydatki w
ustawie budżetowej na rok 2001 stanowiły 2.818.866 tys. zł, a więc aż 59,3% wydatków tych
trzech form ogółem. Łączne wydatki gospodarstw pomocniczych zaplanowano w tym samym
roku w kwocie 1.384.525 tys. zł, a więc stanowiły one 29,1% wydatków tej gospodarki ogółem, zaś wydatki zakładów budżetowych wynosiły 553.271 tys. zł, a zatem 11,6% wydatków
gospodarki pozabudżetowej.
Chociaż w ustawie budżetowej gospodarka pozabudżetowa jest ujmowana w zestawieniu, a więc w kwotach zbiorczych, to obowiązujące przepisy nie dotyczą w zasadzie owego
zestawienia i jego wykonywania, lecz odnoszą się do planów finansowych pojedynczych rodzajów zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych i środków specjalnych. Funkcjonowanie tych form organizacyjno-prawnych jednostek sektora finansów publicznych normuje
przede wszystkim ustawa o finansach publicznych (art. 19 – 21) oraz rozporządzenie Ministra
Finansów z dnia 29 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej
jednostek budżetowych, zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych oraz szczegółowych zasad i terminów rocznych rozliczeń i wpłat do budżetu przez
zakłady budżetowe i gospodarstwa pomocnicze jednostek budżetowych, zaś w przypadku
większości środków specjalnych dodatkowo także różne ustawy przedmiotowe.
2.1. Środki specjalne są to środki finansowe, gromadzone przez jednostki budżetowe na
wyodrębnionych rachunkach bankowych, przeznaczane bądź na cele wskazane w ustawie, na
podstawie której utworzono dany środek, bądź na cele wskazane przez darczyńcę lub spadkodawcę czy remont lub odtworzenie mienia. Środki specjalne nie są wyodrębnioną organizacyjnie jednostką, lecz tylko wyodrębnionymi środkami finansowymi. W odróżnieniu od gospodarstw pomocniczych, które są wyodrębnione z jednostki budżetowej nie tylko finansowo
lecz także organizacyjnie, środki specjalne są wyodrębnione jedynie finansowo. Oznacza to,
BSiE
107
że są one gromadzone na odrębnym rachunku bankowym i sporządza się dla nich odrębny
plan finansowy.
Najliczniejszą grupę stanowią środki specjalne tworzone na podstawie odrębnych ustaw
przedmiotowych. Część z nich jest przeznaczana na wypłatę wynagrodzeń, nagród i premii o
charakterze motywacyjnym, zaś ich przychody stanowi na ogół część dochodów publicznych,
pobieranych przez jednostki budżetowe. Dla tego typu środków specjalnych opracowuje się
roczne plany finansowe. Środki te wykazują pewne podobieństwo do funduszy celowych.
Środki finansowe pochodzące ze spadków, zapisów i darowizn w postaci pieniężnej na rzecz
jednostki budżetowej, z tytułu odszkodowań i wpłat za utracone lub uszkodzone mienie, oddane jednostce budżetowej w zarząd bądź w użytkowanie przeznacza się odpowiednio bądź
na cele wskazane przez darczyńcę lub spadkodawcę oraz na remont lub odtworzenie mienia dla tych środków specjalnych plan finansowy sporządza się na okres, w którym środki te będą
wydatkowane – zaś środki pochodzące z tytułu sprzedaży zapasów środków materiałowych
przechowywanych w celach mobilizacyjnych przeznacza się na odtworzenie tych zapasów –
dla tego typu środków opracowuje się roczny plan finansowy.
Roczne plany finansowe środków specjalnych obejmują przychody i wydatki środków
specjalnych, w których wyodrębnia się w szczególności wynagrodzenia i składki naliczane od
wynagrodzeń oraz wydatki inwestycyjne. Ze środków specjalnych, pominąwszy przypadki
szczególne, w zasadzie nie dokonuje się wpłat do budżetu, ani nie są one dotowane. Plany
finansowe tych środków mogą ulegać w ciągu roku zmianom.
2.2. Gospodarstwo pomocnicze jest to działalność uboczna lub część podstawowej
działalności jednostki budżetowej, wyodrębniona z tej jednostki finansowo (własny plan finansowy, odrębny rachunek bankowy) i organizacyjnie (wydzielony majątek, odrębna struktura organizacyjna, zorganizowany zespół pracowniczy). Gospodarstwo pomocnicze funkcjonuje zawsze przy jednostce budżetowej i służy realizacji zadań wykonywanych przez tę jednostkę. Nie stanowi, tak jak zakład budżetowy, jednostki samodzielnej. Pokrywa koszty
swojej działalności z uzyskiwanych przychodów własnych, chociaż może otrzymać z budżetu
dotację. Gospodarstwa pomocnicze prowadzą działalność gospodarczą (świadczą usługi o
charakterze materialnym bądź niematerialnym, na zasadzie odpłatności, sprzedają wytwarzane produkty). Ich przychody pochodzą głównie z wpływów za sprzedane towary lub świadczone usługi, przy czym sprzedaży usług na rzecz macierzystej jednostki budżetowej gospodarstwo dokonuje według kosztów własnych.
Podstawą gospodarki finansowej każdego gospodarstwa pomocniczego jest jego roczny
plan finansowy, obejmujący przychody, wydatki stanowiące koszty działalności rachunek
wyników, stan środków obrotowych i rozliczenia z budżetem. W planie tym wyodrębnia się
w szczególności: 1/ przychody własne, 2/ dotacje z budżetu, 3/ wydatki na wynagrodzenia i
składniki naliczone od wynagrodzeń. Gospodarstwo pomocnicze, po obowiązkowym obciążeniu wyniku finansowego z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych oraz innych
obciążeń określonych ustawami, wpłaca połowę osiągniętego zysku do budżetu. Decyzję o
przeznaczeniu pozostałej części zysku podejmuje kierownik jednostki budżetowej. W pewnych przypadkach gospodarstwo może otrzymać z budżetu dotacje przedmiotowe i dotacje na
pierwsze wyposażenie w środki obrotowe.
Gospodarstwo pomocnicze stosuje w planowaniu, ewidencji i sprawozdawczości dla poszczególnych rodzajów przychodów i wydatków podziałki określone w przepisach o klasyfikacji dochodów i wydatków budżetowych. Plan finansowy gospodarstwa jest sporządzany w
szczegółowości: dział, rozdział i paragraf. Jest on zatwierdzany przez kierownika jednostki
budżetowej, przy której gospodarstwo zostało utworzone. W planie tym mogą być dokony-
108
BSiE
wane zmiany w ciągu roku, w przypadku realizowania wyższych od planowanych przychodów i wydatków, pod warunkiem że nie spowoduje to zmniejszenia wpłat do budżetu ani
zwiększenia dotacji z budżetu. Inne zmiany (np. ustalenie wyższej dotacji) mogą być dokonane tylko po uprzednim wprowadzeniu w obowiązującym trybie zmian w budżecie.
Państwowe gospodarstwa pomocnicze są tworzone i likwidowane przez kierownika jednostki budżetowej, po uprzednim uzyskaniu zgody właściwego ministra, kierownika urzędu
centralnego lub wojewody. Państwowymi gospodarstwami budżetowymi są przykładowo:
zakłady produkcyjne przy zakładach karnych, warsztaty szkolne przy zakładach i schroniskach dla nieletnich, ośrodki szkoleniowe, laboratoria drogowe, administracje budynków,
zakłady remontowo-budowlane.
2.3. Zakłady budżetowe są to takie jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych, które: 1/ odpłatnie wykonują wyodrębnione zadania, 2/ pokrywają koszty swojej działalności z przychodów własnych, chociaż mogą otrzymywać dotacje budżetowe. W odróżnieniu od środków specjalnych i gospodarstw pomocniczych zakłady budżetowe stanowią samodzielne jednostki organizacyjne. Świadczą one na ogół usługi o charakterze materialnym bądź
niematerialnym, na zasadzie odpłatności częściowej lub całkowitej, lub prowadzą inne rodzaje działalności gospodarczej, w celu realizacji zadań publicznych. Ich przychody pochodzą głównie z wpływów za sprzedane produkty lub świadczone usługi.
Podstawą gospodarki finansowej każdego zakładu budżetowego jest jego roczny plan finansowy, obejmujący przychody i wydatki stanowiące koszty działalności oraz stan środków
obrotowych i rozliczenia z budżetem. W planie tym wyodrębnia się w szczególności: 1/ przychody własne, 2/ dotacje z budżetu, 3/ wydatki na wynagrodzenia i składniki naliczone od
wynagrodzeń, 4/ wydatki inwestycyjne. Planowany stan środków obrotowych nie może w
zasadzie przekraczać 1/6 rocznych planowanych na rok następny kosztów wynagrodzeń i
pochodnych od wynagrodzeń. Jeżeli planowane przychody zakładu, powiększone o planowany stan środków obrotowych na początek roku są większe niż suma planowanych wydatków,
powiększonych o planowany stan środków obrotowych na koniec roku to zakład dokonuje
wpłaty do budżetu z tytułu nadwyżki środków obrotowych. W pewnych przypadkach zakład
może otrzymać z budżetu dotacje: podmiotowe, przedmiotowe, na pierwsze wyposażenie w
środki obrotowe i na dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji. Łącznie dotacje dla zakładu budżetowego (z wyjątkiem dotacji inwestycyjnych) nie mogą przekroczyć 50% jego
wydatków.
Zakład budżetowy stosuje w planowaniu, ewidencji i sprawozdawczości dla poszczególnych rodzajów przychodów i wydatków podziałki określone w przepisach o klasyfikacji dochodów i wydatków budżetowych. Pojedynczy plan finansowy zakładu jest sporządzany w
szczegółowości: dział, rozdział i paragraf. Jest on zatwierdzany przez kierownika zakładu, po
otrzymaniu od właściwego dysponenta części budżetowej informacji o ostatecznych kwotach
przychodów i wydatków zakładu. W planie tym mogą być dokonywane zmiany w ciągu roku,
w przypadku realizowania wyższych od planowanych przychodów i wydatków, pod warunkiem że nie spowoduje to zmniejszenia wpłat do budżetu ani zwiększenia dotacji z budżetu.
Inne zmiany (np. ustalenie wyższej dotacji) mogą być dokonane tylko po uprzednim wprowadzeniu w obowiązującym trybie zmian w budżecie.
Państwowe zakłady budżetowe są tworzone, łączone i likwidowane przez ministrów, kierowników urzędów centralnych lub wojewodów oraz niektóre inne ograny. Czasami są tworzone na mocy ustawy. Państwowymi zakładami budżetowymi są przykładowo: ośrodki
szkoleniowo-wypoczynkowe, ośrodki informatyki, ośrodki kształcenia i doskonalenia kadr,
ośrodki sportu.
BSiE
109
3.
Jak już była o tym mowa, zawarte w załączniku nr 5 ustawy budżetowej zestawienie
przychodów i wydatków zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych i środków specjalnych ma charakter zbiorczy. Z dokonanego wyżej opisu wynika, że przepisy prawa normujące funkcjonowanie gospodarki pozabudżetowej dopuszczają możliwość zmiany pojedynczych planów finansowych zakładów budżetowych, środków specjalnych i gospodarstw
pomocniczych w ciągu roku budżetowego, pod warunkiem, że nie spowoduje to zmniejszenia
wpłat do budżetu ani zwiększenia dotacji z budżetu. Skutkuje to tak, że zamieszczone w załączniku nr 5 ustawy budżetowej kwoty przychodów i wydatków, stanów środków obrotowych mają w dużej mierze charakter informacyjny. Wielkości wykonywane różnią się zatem
na ogół od wielkości planowanych. Wiążący charakter mają więc w zasadzie tylko wpłaty do
budżetu i dotacje udzielane z budżetu. One jednak także mogą ulec zmianie w toku wykonywania ustawy budżetowej, jednakże pod warunkiem, że we właściwym trybie zostaną dokonane odpowiednie zmiany w budżecie państwa.
Download
Random flashcards
Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

słowka

2 Cards kksenia.kot1997

Create flashcards