Realizm prawniczy

advertisement
Realizm prawniczy
Podstawowe założenia realizmu
prawniczego


Nurt w prawoznawstwie traktujący prawo jako
element realnego świata, w opozycji bytu i
powinności umiejscowiony po stronie bytu i
poddający się badaniu tak, jak każdy inny fakt
społeczny.
Realizm prawniczy definiuje prawo jako zespół
faktów
społecznych
lub
psychicznych
związanych z normami prawnymi, takich jak
np. przeżycia psychiczne lub zachowania
ludzkie.



Realizm prawniczy charakteryzuje się
przyjęciem koncepcji faktycznej
obowiązywania normy, zgodnie z którą norma
obowiązuje, jeżeli:
Jest dostatecznie prawdopodobne, że będzie
realizowana lub w przypadku jej naruszenia,
sankcjonowana przez odpowiednie organy
państwa (tzw. „teoria przepowiedni”)
Adresaci norm prawnych uznają je za
obowiązujące, choćby w taki sposób, że w
większości nie będą skłonni do stawiania oporu,
gdy za przekroczenie danych norm będzie
wymierzana sankcja („teoria uznania”).


Jak widać, dla realistów nie jest istotne to, czy
norma pochodzi od kompetentnego prawodawcy
(pozytywizm prawniczy), ani to jakie wartości
wyraża (prawo natury).
Realiści przyznają moc obowiązującą normie,
gdy jest ona dostatecznie często realizowana
przez jej adresatów oraz, gdy w razie jej
przekroczenia dostatecznie często będzie
wymierzana sankcja, ewentualnie, gdy norma
ta będzie co najmniej budzić poczucie
powinności postępowania we wskazany w niej
sposób.
Wersje realizmu prawniczego:


Psychologiczny - Istota prawa tkwi w przeżyciach
ludzkich – prawo jako zespół faktów psychicznych.
Ludzie w rzeczywistości kierują się swoimi
przeżyciami i emocjami, a nie aktami prawnymi.
Jednym z przedstawicieli nurtu jest Leon
Petrażycki.
Socjologiczny - Przedstawiciele tej koncepcji
koncentrują się na działaniu prawa. Upatrują istoty
prawa w zachowaniach ludzkich – prawo jako
zespół faktów społecznych. Za prawo uważa się
wzory postępowania ujawniające się w masowych,
powtarzalnych zachowaniach ludzi lub w decyzjach
określonych osób, które uznaje się za mające
znaczenie prawne.
Skandynawski realizm prawniczy

Skandynawski realizm prawniczy główny nacisk
kładł
na
funkcjonowanie
prawa
w
społeczeństwie, a zwłaszcza analizę społecznych
skutków norm prawnych, oraz na aspekty
psychologiczne prawa. Według realistów nauki
prawne powinny badać określone zachowania ludzi
oraz
ich
przeżycia
psychiczne.
Realizm skandynawski jest połączeniem realizmu
amerykańskiego, szkoły psychologicznej i szkoły
socjologicznej. Kładzie nacisk na prawo w działaniu,
odrzuca to co odrzucał realizm amerykański, zarzucając
prawu naturalnemu zbytnią metafizykę, zarzucając
pozytywizmowi prawniczemu, że prawo to nie tylko
reguły, że prawo jest pojęciem szerszym, jak również
zarzucał pozytywizmowi prawniczemu, że próba
wskazania metod nauki prawa i zaliczania ich do metod
formalno- dogmatycznych jest zwężeniem problemu
praw- skoro prawo to więcej niż reguł, to również
badanie prawa to więcej niż logika formalna i
dogmatyka. Prawo jest faktem psychicznym, ale
rozpatrywanym globalnie, czyli w społeczeństwie.
Jest czymś ponad rzeczywistością, fakt psychologiczny,
ale nie tak jak mówił Petrażycki: „w moim umyśle, tylko
fakt psychiczny odbierany przez ogół społeczeństwa,
rozpatrywany globalnie”.
Realizm prawniczy Leona Petrażyckiego

Rozpatrywał prawo w kontekście przeżyć
emocjonalnych. Emocje to inaczej impulsje.
Emocje są rodzajem psychicznej presji
zmuszającej nas do działania. Są częścią
podświadomego
popędu
i
elementarnym,
organicznym
doznaniem akceptacji lub
sprzeciwu. Z tego względu popychają nas do
różnych
działań
lub
odpychają
od
zaangażowania się w jakieś czynności.


Według psychologicznej teorii prawa Petrażyckiego istotą
prawa są określone zjawiska psychiczne.
Emocje etyczne to szczególny rodzaj przeżyć psychicznych
odczuwane jako narzucające się poczucie powinności
postąpienia w określony sposób. Emocje etyczne mogą
mieć charakter jednostronnie imperatywny, wtedy gdy
nakazują zachować się w określony sposób wobec innego
podmiotu bez poczucia, by temu podmiotowi to się od nas
należało (emocje moralne). Emocje etyczne mogą mieć
również charakter imperatywno-atrybutywny, jeżeli
odczuwane są jako nakazy zachowania się wobec kogoś
innego, połączone z odczuciem iż ten ktoś mógłby
domagać się od nas tego zachowania (emocje prawne).


Według Petrażyckiego prawo sprowadza się do
emocji imperatywno-atrybutywnych. Norma
prawna z kolei jest jedynie projekcją przeżycia
emocji prawnej.
Z prawem pozytywnym mamy do czynienia, gdy
przeżyciu prawnemu towarzyszy wyobrażenie
sobie
faktu
prawotwórczego,
np.
aktu
ustanowienia przez kogoś danej powinności. W
przeciwnym razie mamy do czynienia z tzw.
prawem
intuicyjnym,
nie
mającym
nic
wspólnego chociażby z wyobrażeniem aktu
twórczego.


Siła norm prawnych wynika z emocjonalnego
przeżycia ich słuszności albo jej braku. Prawo
jako przedmiot i rodzaj emocji zawiera w sobie
dwa podstawowe elementy składowe: przeżycie
obowiązku i przeżycie uprawnienia.
Poczucie i przeżycie obowiązku zmusza nas do
respektowania określonych nakazów. Sfera
moralności opiera się tylko na emocjach
obowiązku. Prawo jest bogatsze o element
uprawnienia.

Uprawnienie jest silną psychiczną emocją
dającą nam poczucie bezpieczeństwa, ponieważ
możemy
domagać
się
względem
siebie
odpowiadającego nam czyjegoś postępowania.
Przeżycie
uprawnienia
ma
charakter
roszczeniowy, uaktywnia potrzebę realizacji
swych oczekiwań w postaci prawa. Ze względu
na sferę uprawnienia Petrażycki wyżej ceni
prawo od moralności.
Prawo jak czynnik zmian społecznych


L. Petrażycki podkreślał, że ustanowione prawo może
być używane jako instrument zamierzonych
przekształceń w życiu społecznym.
W jego
rozumieniu prawo z jednej strony jest rezultatem
procesów społeczno-psychicznych, a z drugiej – „jest
czynnikiem życia społeczno-psychicznego i jego
rozwoju, wywołuje dalsze procesy w sferze psychiki i
postępowania indywidualnego i masowego oraz
rozwoju jednostek i mas”.
Petrażycki
uważa,
że
prawo
oddziałuje
motywacyjnie i wychowawczo. W pierwszym
przypadku chodzi o pobudzenie czy hamowanie
motywacji do określonych działań bądź zaniechań.
Oddziaływanie
wychowawcze
polegać
ma
na
rozwijaniu i utrwalaniu pewnych cech charakteru.
Krytyka pozytywizmu i prawa natury

Petrażycki opisywał pozytywizm prawniczy jako
teorię „kulejącą” zaś prawo natury jako
„fikcyjną”, gdyż to co stanowiło skutek
procesów psychicznych zostało postawione na
początku
Amerykański realizm prawniczy
Powstał mniej więcej w II połowie XIX.Głosił iż nauka
prawa
powinna
zajmować
się
prawem
rzeczywistym, a więc tym, co jest, a nie tym, co
być powinno. Realizm prawniczy zapoczątkował
socjologiczną jurysprudencję, to był początek wszelkich
analiz.


Podstawowe założenia realizmu amerykańskiego:
prawo jest zmienne i tworzone przez sądy
prawo nie jest samo przez się celem, lecz środkiem
do osiągnięcia celu i dlatego powinno być badane z
punktu widzenia swej skuteczności, ze względu na te cele
Oliver Wendell Holmes Jr. (1841-1935)

Uważany jest za prekursora kierunku. Jego myśl miała
ogromne znaczenie na Uniwersytetach w Columbii oraz
Yale. Interesował się „rzeczywistym prawem” podczas jest
stosowania.

według
niego
prawo
to
zachowanie
określonych
osób
(sędziów,
urzędników
administracji publicznej) lub prognoza decyzji
odpowiedni organów (sądów lub organów
administracji
publicznej).
Dlatego,
też
postulowano, aby na prawo patrzeć z punktu
widzenia „złego człowieka” (bad guy), który
interesuje
się
tylko
tym,
jakie
jest
prawdopodobieństwo
wymierzenia
przez
państwo sankcji za naruszenie danej normy
oraz czy jest wysoce prawdopodobne, że spotka
go sankcja. O tym więc, co jest a co nie jest
prawem
obowiązującym
rozstrzyga
w
rozważanym
ujęciu
jedynie
obserwacja
zachowań osób związanych z prawem.
Na amerykański realizm prawniczym, w tym myśl
Holmes’a duży wpływ wywarł pragmatyzm.
Koncepcja pragmatyzmu pojawiła się bowiem jako
jedna
z
istotnych
podstaw
funkcjonalizmu
skierowanego na praktykę. Na gruncie realizmu
sprowadziło się to odróżnienia dogmatycznego badania
aktów stanowienia prawa (law in books) od poszukiwań
dotyczących prawa w działaniu (law in action). Tym
ostatnim Holmes i pozostali realiści przyznawali
pierwszeństwo.
Pragmatyzm nie interesował się istotą prawa,
Holmes w ogóle nie dostrzegał kwintesencji prawa.
Realizm nie interesował się światem innym niż
rzeczywisty. Realizm pojmował działania badawcze
jako służące do skutecznego działania, prawda zaś
została
związana
z
możliwością
weryfikacji
twierdzeń głównie ze względu na efekty praktyczne.
Karl Llewellyn (1893-1963)

uznaje, że prawo kształtuje się w procesie
podejmowania decyzji sądowej. Ten przedstawiciel
realizmu uznał bowiem, że życie społeczna ulega
ciągłym zmianom i treść norm jest stale
opóźniona w stosunku do aktualnych
stosunków społecznych, dlatego też w procesie
stosowania prawa jest ono dopasowywane do
realiów
społecznych.
Llewellyn
uważał,
że
odwoływanie się do norm lub precedensów pełni
tylko funkcję uzasadnienia decyzji już podjętych, służy
racjonalizacji tych decyzji. To co rzeczywiście tę
decyzję kształtuje jest przedmiotem badań
empirycznie zorientowanej nauki o prawie np.
socjologii prawa.

Wśród czynników kształtujących decyzje stosowania
prawa
Llewellyn
wyróżniał
m.
in.
cechy
charakterologiczne osoby podejmującej decyzję,
doktryna
prawnicza
popularna
w
danym
społeczeństwie,
tradycja,
sposób
kształcenia
prawników, instancyjna kontrola decyzji sądowych.

Wskazywał , że jurysprudencja zajmująca się
prawem musi dostrzegać fakt, że społeczeństwo
zmienia się szybciej niż prawo


Dużą rolę w myśli Llewellyna odgrywała
jurysprudencja socjologiczna. Uważał bowiem,
że prawo jest instrumentem społecznej kontroli.
Odrzucił metafizyczne podejście do prawa
uzasadniającego
swój
sens
w
regułach
sprawiedliwości, traktowanych jako wyższe. W
jego podejściu nie istnieją żadne nadrzędne
zasady.
Kryterium, które umożliwia określenie
słuszności normy, jest jej użyteczność.
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards