praca magisterska - 0825181206

advertisement
2
WSTĘP
Od momentu zaistnienia obydwu niżej przedstawionych szkół
ekonomicznych nieustannie toczą się spory między ich zwolennikami. Chociaż
analizują one funkcjonowanie gospodarki rynkowej w krótkim okresie (analiza
statyczna), to używają do tego innych narzędzi analizy i wychodzą z innych
założeń. Niezgodności dotyczą głównie kształtu krzywej podaży i tego, czy o
poziomie dochodu narodowego decydują czynniki podażowe, czy też popytowe.
Sprzeczną kwestią jest także, czy równowaga ogólna możliwa jest tylko w
sytuacji pełnego wykorzystania wszystkich czynników produkcji, czy też przy
różnym poziomie dochodu narodowego i różnym stopniu wykorzystania
istniejących zdolności produkcyjnych gospodarki narodowej.
Początek neoklasycznej teorii ekonomii
W historii myśli ekonomicznej podstawy ekonomii neoklasycznej
pojawiły się już pod koniec XIX w. Początek ekonomii neoklasycznej dały
prace C. Mengera (1871r), S. Jevonsa (1871r) i L.M.E.Walrasa (1973-1877r).
Pełne podstawy współczesnej ekonomii neoklasycznej stworzyli F.Wieser,
E.Böhm-Bawerk (przedstawiciele szkoły austr.), W.Pareto (szkoła lozańska),
oraz neoklasycy brytyjscy z A.Marshallem na czele.
Początek teorii ekonomii Keynesa
Popytowa teoria dochodu narodowego w uporządkowany sposób została
przedstawiona przez angielskiego ekonomistę J.M. Keynesa w dziele pt.:
"Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza" (wyd. ang.1936r, wyd. pol.
1956r) i od jego nazwiska wzięła swoją nazwę.
RÓWNOWAGA RYNKOWA, INWESTYCJE I OSZCZĘDNOŚCI W
MODELU NEOLIBERALNYM (NEOKLASYCZNYM)
Omawiając ogólną równowagę w gospodarce rynkowej należy
wspomnieć o prawie rynków, które zostało sformułowane przez francuskiego
ekonomistę Jana B. Saya (1767-1832). Ten uczony zakładał w swojej teorii, że
wzrost produkcji rodzi sam dla siebie odpowiedni wzrost popytu, ponieważ
wartość produkcji tworzy taką samą wartość dochodów, wydatkowaną następnie
na zakup dóbr finalnych. Wprawdzie istnieje przemieszczanie się wydatków
między dobrami inwestycyjnymi a konsumpcyjnymi, ale ogólny popyt jest
zawsze równy ogólnej podaży dóbr i usług. Nie występuje zjawisko
nadprodukcji i bezrobocia. Inaczej można powiedzieć, że jeżeli dochody w
mniejszym stopniu są wydatkowane na konsumpcję, to jednocześnie są w
większym stopniu wydatkowane na inwestycje (i odwrotnie); łączny popyt
globalny odpowiada sumie wartości wytworzonej produkcji.
Ekonomiści neoklasyczni uważali, że jakiekolwiek odchylenie od stanu
równowagi globalnej w warunkach doskonałej konkurencji uruchamia
mechanizmy rynkowe sprowadzające ponownie gospodarkę narodową do stanu
równowagi ogólnej.
3
Stopa procentowa a inwestycje i oszczędności
Neoklasycy rozwinęli teorię zależności między inwestycjami i
oszczędnościami a stopą procentową. Przy spadku realnej stopy procentowej1
wzrasta popyt na kredyt. Tani kredyt umożliwia przedsiębiorcom nabywanie
dóbr inwestycyjnych (w wyniku czego rośnie popyt na dobra inwestycyjne).
Kiedy mamy do czynienia ze wzrostem realnej stopy procentowej kredyt drożeje
i nabywanie dóbr inwestycyjnych jest ograniczone. Jak więc widać realna stopa
procentowa i wydatki inwestycyjne są skorelowane ujemnie. Odwrotna sytuacja
jest w przypadku globalnych oszczędności, ponieważ gdy realna stopa
procentowa spada dochody są wydatkowane na konsumpcję (dlatego, że
rekompensata za zrezygnowanie z konsumpcji bieżącej na rzecz ulokowania
środków pieniężnych jest niewielka). Gdy realna stopa procentowa rośnie
dochody są w większej części oszczędzane niż przeznaczane na konsumpcję.
R
I
Os
R - Realna stopa procentowa
I - inwestycje
Os - oszczędności
E - punkt równowagi
E
Os
I
Os, I
Gdy realna stopa procentowa rośnie - maleją inwestycje, a rosną oszczędności.
Gdy realna stopa procentowa maleje - maleją oszczędności, a rosną inwestycje.
Równoważenie rozbieżności między oszczędnościami a inwestycjami
Przy wysokiej stopie procentowej występuje nadwyżka oszczędności nad
inwestycjami. Przy niskiej stopie procentowej występuje nadwyżka inwestycji
nad oszczędnościami. Pierwszy układ nierówności korygowany jest przez
obniżenie stopy procentowej do poziomu równowagi, drugi zaś przez jej
podniesienie (również do poziomu równowagi). W modelu neoklasycznym
oszczędności automatycznie przekształcają się w inwestycje dlatego są
zjawiskiem pozytywnym.
Teoria rynku pracy
W neoklasycznym modelu równowagi ogólnej teoria rynku pracy
odgrywa istotną rolę. Należy pamiętać, że na rynku pracy przedsiębiorcy
(będący pracodawcami) reagują w przeciwnym kierunku w stosunku do zmiany
poziomu płacy realnej, zaś pracownicy w tym samym kierunku, jak zmienia się
płaca realna. Poziom płacy realnej w warunkach równowagi rynku pracy (czyli
Realna stopa procentowa - skorygowana o zmiany cen obowiązująca w bankach komercyjnych stopa
procentowa
1
4
braku nadwyżek i niedoborów pracy) wyznacza punkt przecięcia się rosnącej
krzywej podaży pracy z malejącą krzywą popytu na pracę. Płaca realna będzie
sprowadzana do poziomu równowagi przez mechanizmy korygujące tak długo,
jak długo spełnione będą warunki doskonałej konkurencji.
Dochód narodowy w modelu neoklasycznym
Skoro inwestycje za pośrednictwem stopy procentowej kształtują się na
poziomie nagromadzonych oszczędności, a popyt na pracę i podaż pracy na
poziomie równości płacy realnej z produkcyjnością krańcową i pełnym
zatrudnieniem, to dochód narodowy wytwarzany jest w granicach pełnego
wykorzystania zdolności produkcyjnych. Właśnie dlatego krzywa podaży dóbr i
usług w całej gospodarce ma charakter pionowy i niezależny od przeciętnego
poziomu cen rynkowych.
W modelu neoklasycznym równowaga oparta jest na prawie rynków
Saya. Popyt globalny pokrywa się więc z dochodem narodowym przy pełnym
wykorzystaniu zdolności produkcyjnych i stałym przeciętnym poziomie cen.
Wzrost podaży pieniądza powodujący wzrost popytu globalnego przesunie
krzywą popytu w górę i spowoduje wzrost cen. Wraz ze wzrostem cen
równocześnie rosnąć będą płace nominalne (przy czym płace realne pozostaną
bez zmian). W tej sytuacji zmieni się położenie krzywej popytu nominalnego,
jednak popyt realny pozostanie bez zmian ( a co za tym idzie również nie
zmienią się dochód realny i zatrudnienie).
Spadek popytu globalnego przesunie krzywą popytu w dół i spowoduje
spadek cen. Wraz ze spadkiem cen równocześnie spadać będę płace nominalne
(przy czym płace realne pozostaną bez zmian). W tej sytuacji również nie
zmieni się dochód realny i zatrudnienie.
W taki właśnie sposób w warunkach doskonałej konkurencji dochód
narodowy utrzymywany jest na nie zmienionym poziomie (za sprawą
mechanizmu elastycznych cen i płac oraz stopy procentowej) w granicach
pełnego wykorzystania istniejących zdolności produkcyjnych gospodarki
narodowej. Pionowa krzywa podaży wyznaczona jest przez potencjalne
możliwości produkcyjne gospodarki narodowej.
C
C - przeciętny poziom cen
AS - krzywa globalnej podaży
AD - krzywa globalnego popytu
E - punkt równowagi
Y - realny dochód narodowy
AS
E
AD
Y
5
Podsumowanie neoklasycznej teorii ekonomii
Wnioski do jakich doszli neoklasyczni ekonomiści są następujące:
- globalna podaż stwarza dla siebie odpowiedni popyt (prawo rynków Saya),
dlatego istniejące zdolności produkcyjne są w pełni wykorzystane
- w gospodarce nie istnieją ani nadmierne oszczędności, ani niedostateczne
inwestycje ( oszczędności automatycznie przekształcają się w inwestycje);
elastyczny mechanizm rynkowy wchłonie każde rozmiary oszczędności
ponieważ możliwości inwestycyjne są nieograniczone
- gospodarka funkcjonuje w warunkach konkurencji doskonałej (bezrobocie
ma charakter dobrowolny i naturalny)
- zmiany podaży pieniądza mają wpływ tylko na zmiany wielkości
nominalnych; pieniądz jest neutralny w gospodarce rynkowej
- równowaga ogólna możliwa jest tylko przy pełnym wykorzystaniu aparatu
wytwórczego i siły roboczej
Ekonomia neoklasyczna pokazuje zawodność rządu i opowiada się tym samym
za ograniczoną interwencją państwa w gospodarkę.
RÓWNOWAGA RYNKOWA, INWESTYCJE I OSZCZĘDNOŚCI W
MODELU KEYNESA
Przedstawiona powyżej neoklasyczna teoria równowagi została
zakwestionowana przez J.M. Keynesa uważanego za jednego z
najwybitniejszych ekonomistów XXw.
Zaprzeczenie teorii rynków Saya
J.M. Keynes nie zgadzał się z teorią rynków Saya. Zwrócił on uwagę na
fakt, że pomiędzy otrzymaniem dochodów, a ich wydatkowaniem występuje
oszczędzanie, które jest ważnym zjawiskiem ekonomicznym. Nieprawdą jest
więc stwierdzenie, że produkcja stwarza dla siebie rynek zbytu. Kiedy skłonność
do oszczędzania będzie wysoka wówczas wystąpi niedobór popytu
konsumpcyjnego. W tej sytuacji również skłonność do inwestowania będzie
niska, a to prowadzi do niepełnego wykorzystania zdolności produkcyjnych
gospodarki narodowej.
Teoria Keynesa oparta była na założeniu, że w gospodarce rynkowej nie
istnieje doskonała konkurencja, a ceny i płace wykazują wysoki stopień
sztywności (w przeciwieństwie do teorii ekonomii neoklasycznej). Istnieją
związki zawodowe wstrzymujące obniżkę płac nominalnych, oraz monopole
podtrzymujące wysoki poziom cen, nawet w okresach spadku podaży pieniądza
i zmniejszania się efektywnego popytu.
6
Dochód narodowy w modelu keynesowskim
Również krzywa podaży globalnej w teorii Keynesa wygląda inaczej, niż
w teorii ekonomii neoklasycznej. Tutaj jest to odwrócona litera L.
C
AS
B
Cb
Ca
N
AS
K
E
AD2
AD1
Yn
Ymax
Y
C - przeciętny poziom cen
Y - realny dochód narodowy
AS - krzywa globalnej podaży
AD1, AD2 - krzywe globalnego popytu
Yn - poziom dochodu narodowego przy
niepełnym wykorzystaniu zdolności
produkcyjnych i niepełnym zatrudnieniu
Ymax - poziom dochodu narodowego przy
pełnym wykorzystaniu zdolności
produkcyjnych i pełnym zatrudnieniu
Spadek globalnego popytu oznacza przejście na niżej położoną krzywą
AD1, co powoduje spadek produkcji, w wyniku czego realny dochód narodowy
obniża się wraz z zatrudnieniem. Wówczas w gospodarce dochodzi do
niepełnego wykorzystania zdolności produkcyjnych. Trzeba pamiętać, że ceny
pozostają stałe, ponieważ monopole nie dopuszczają do ich obniżenia.
Keynes uważa, że nawet hipoteza elastycznych cen i płac nie jest
wystarczająca do przezwyciężenia depresji gospodarczej i osiągnięcia Ymax.
Jeżeli ceny i płace spadną w ujęciu procentowym o tyle samo, to pracownicy
stwierdzą, że ich popyt realny nie zmienił się, dlatego ilość nabywanych dóbr
będzie kształtować się cały czas na poziomie Yn i bezrobocie nie ulegnie
zmianie. Zwiększenie popytu może nastąpić przez spadek cen poszczególnych
dóbr (spadek cen wszystkich dóbr przy równoczesnym spadku płac nie zwiększy
popytu).
W sytuacji kiedy efektywny popyt spada (krzywa popytu globalnego
przesuwa się z AD2 do AD1) i następuje obniżenie cen, także przez monopole, to
płace nominalne nie spadają, zatem gospodarka nie pozostaje w równowadze i
przechodzi do punktu K. Dlatego Keynes skupia się na sytuacji, w której ceny są
stabilne, a zmiany w globalnym popycie powodują zmiany w realnym
dochodzie narodowym i w zatrudnieniu (na wykresie jest to pozioma część
krzywej AS do punktu E). Jak widzimy na wykresie, możliwa jest równowaga
przy różnym stopniu wykorzystania aparatu produkcyjnego i różnym poziomie
bezrobocia.
W sytuacji kiedy efektywny popyt (konsumpcyjny i inwestycyjny) będzie
wzrastał w dostatecznym stopniu, to będzie także rósł dochód narodowy
(przesunięcie się z punktu K do E oraz z Yn w stronę Ymax) i malało bezrobocie.
Zwiększanie efektywnego popytu nie spowoduje wzrostu dochodu narodowego,
a tylko wzrost cen w momencie, kiedy gospodarka osiągnie stan pełnego
wykorzystania zdolności produkcyjnych (jest to punkt Ymax). Po przekroczeniu
punktu E dochód narodowy nie będzie wzrastał mimo wzrostu przeciętnego
poziomu cen.
7
Podsumowanie teorii Keynesa
Wnioski do jakich doszedł Keynes są następujące:
- o rozmiarach produkcji decyduje popyt globalny
- oszczędności dostosowują się do inwestycji, ale za pośrednictwem zmian
wytwarzanego dochodu narodowego przy stałej skłonności do oszczędzania
- gospodarka funkcjonuje w warunkach konkurencji niedoskonałej (istnieją
monopole i związki zawodowe, przymusowe bezrobocie)
- pieniądz nie jest neutralny w gospodarce rynkowej; podaż pieniądza wpływa
na składniki popytu globalnego i stopień wykorzystania zdolności
produkcyjnych
Ekonomia keynesowska pokazuje zawodność mechanizmów rynkowych i
potrzebę interwencji ze strony państwa w postaci zachęcania przedsiębiorców
do podejmowania inwestycji i uzupełniania inwestycji prywatnych inwestycjami
publicznymi. Wydatki rządowe mogą zwiększyć zatrudnienie (np. roboty
publiczne).
BIBLIOGRAFIA
1. "System rynkowy" Mieczysław Nasiłowski
Wydawnictwo Key Text Warszawa 2000
8
2. Internet:
http:\\www.encyklopedia.pwn.pl
9
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

66+6+6+

2 Cards basiek49

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards