i gospoodarcze przejawy i skutki integracji państw unii europejskiej

advertisement
I
gospoodarcze
przejawy i skutki integracji państw unii europejskiej.
1.1. GENEZA UNII EUROPEJSKIEJ.
Unia Europejska jest nowym typem związku między państwami.
Głównym zadaniem Unii Europejskiej jest organizacja współpracy między krajami
członkowskimi i między ich mieszkańcami.
Do najważniejszych celów Unii należą:
Zapewnienie bezpieczeństwa, postępu gospodarczego i społecznego oraz ochrona wolności
praw i interesów obywateli.
4
Unia Europejska respektuje tożsamość narodową państw członkowskich, ich historię,
tradycję i kulturę.
Unia Europejska to gwarancja demokracji, praw człowieka, prywatnej własności
i wolnego rynku.
Unia Europejska to wspólnota interesów i współzależności, której, zasadniczym
zadaniem jest zapewnienie obywatelom dobrobytu i postępu cywilizacyjnego.
Unia wspiera się na trzech filarach

Pierwszy o charakterze gospodarczym to:
Wspólnoty Europejskie:
-
Wspólnota Europejska (WE), -Europejska Wspólnota Węgla i Stali (EWWiS)
-
Europejska Wspólnota Energii Atomowej (Euratom)

Drugim filarem jest Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa.

Trzeci obejmuje zadania z zakresu Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych.
WSPÓLNOTA
EUROPEJSKA
(dawna
nazwa:
Europejska
Wspólnota
Gospodarcza –EWG), powstała w 1957 r. Na mocy Traktatu Rzymskiego zawartego przez
sześć państw: Belgię, Francję, Holandię, Luksemburg, Włoch i Niemcy.
Główne osiągnięcia Wspólnoty Europejskiej – to ustanowienie Rynku Wewnętrznego,
opartego na wolnym przepływie towarów, usług, osób i kapitału między państwami
członkowskimi. Uwieńczeniem integracji gospodarczej będzie utworzenie Unii Gospodarczej
i Walutowej, która doprowadzić ma m.in. do zastąpienia walut narodowych wspólną walutą
– EURO.
EUROPEJSKA WSPÓLNOTA WĘGLA I STALI (EWWIS) – powstała w 1951
r. Na mocy Traktatu Paryskiego, który podpisano na 50 lat ( termin ten upływa 23 lica 2002
r.) . Istotą działania EWWiS jest wspólny rynek państw członkowskich surowce i produkty
przemysłu węglowego i stalowego.
EUROPEJSKA
WSPÓLNOTA
ENERGII
ATOMOWEJ
(EURATOM)
powstała, podobnie jak EWG na mocy Traktatu Rzymskiego z 1957 r.
Jej głównym celem jest pokojowe wykorzystanie energii jądrowej.
Hymn Unii Europejskiej – Oda do radości, jest fragmentem IX Symfonii Ludwiga van
Beethovena. Niebieska flaga ze stałą od 1955 r. liczbą  12 gwiazdek jest flagą Rady Europy,
a od 1986 r. – również Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej.
Obecnie w skład Unii Europejskiej wchodzi 15 państw: Austria, Belgia, Dania, Finlandia,
Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Niemcy, Portugalia, Szwecja,
Wielka Brytania i Włochy.
5
Najwyższym organem politycznym i decyzyjnym Unii jest Rada Unii Europejskiej.
W skład wchodzą przedstawiciele rządów państw członkowskich; po jednym z każdego kraju
członkowskiego. Zadaniem Rady jest wypracowanie i kontrola ogólnej polityki gospodarczej
państw członkowskich.
KOMISJA EUROPEJSKA – główny organ wykonawczy Unii Europejskiej.
W skład wchodzi 20 członków; po dwóch przedstawicieli z pięciu dużych państw oraz
po jednym z pozostałych dziesięciu, tak zwanych komisarzy, którzy wybierani są na okres
pięciu lat. Siedziba komisji znajduje się w Brukseli. Zadaniem komisji jest wysuwanie
propozycji nowych ustaw oraz kontrola wprowadzania ich w życiu.
PARLAMENT EUROPEJSKI – wybierany jest przez społeczeństwo Unii
w wyborach bezpośrednich, co pięć lat. Obecnie liczba posłów wynosi 626. Siedzibą
Parlamentu Europejskiego jest Strasburg, gdzie raz w miesiącu odbywają się sesje plenarne.
Sekretariat Parlamentu Europejskiego ma siedzibę w Luksemburgu.
Zadaniem Parlamentu jest:
-
kontrola prac Komisji Europejskiej,
-
podejmowanie inicjatyw ustawodawczych,
-
zatwierdzanie budżetu.
RADA EUROPEJSKA – to najwyższy organ tworzący politykę Unii. Została
powołana do życia w 1972 r.. Jej status został określony w Traktacie, z Maastricht. W skład
wchodzą przywódcy państw oraz rządów, a także Przewodniczący Komisji Europejskiej.
Rada zbiera się na wspólnych posiedzeniach dwa lub trzy razy w roku. Zadaniem Rady
Europejskiej jest wyznaczenie ogólnych kierunków politycznych dla działalności Unii.
TRYBUNAŁ SPRAWIEDLIWOŚCI – jest to najwyższy organ sądowy Unii.
Trybunał składa się z 15 sędziów, z każdego państwa po jednym. Siedzibą Trybunału jest
Luksemburg. Zadaniem Trybunału jest rozstrzyganie sporów pomiędzy państwami
członkowskimi, a także pomiędzy instytucjami Unii a osobami fizycznymi i prawnymi.
Jean Monnet, jeden z ojców integracji europejskiej, mówił: „My nie tworzymy
koalicji państw, my jednoczymy ludzi”. Zgodnie z tą myślą Unia Europejska staje się
wspólnotą obywateli Europy, przywiązanych do zasad wolności, demokracji i rządów prawa.
W krajach członkowskich Unii wielką wagę przykłada się do ochrony prawa i interesów
obywateli. W Traktacie o Wspólnocie Europejskiej znalazł się zapis dotyczący obywatela
Unii Europejskiej. Zgodnie z nim obywatele państw członkowskich stali się automatycznie
obywatelami Unii Europejskiej.
Każdy obywatel Unii ma m.in. prawo do: swobodnego poruszania się i przebywania
6
na obszarze państw członkowskich, podjęcia pracy w każdym państwie członkowskim,
ochrony dyplomatycznej i konsularnej, przedkładania petycji do Parlamentu Europejskiego
oraz zwrócenia się ze skargą do Rzecznika Praw Obywatelskich Unii Europejskiej.
Każdy obywatel Unii nie mający obywatelstwa państwa członkowskiego, w którym mieszka,
może w nim głosować i kandydować w wyborach samorządowych. Dotyczy to również
wyborów do Parlamentu Europejskiego. 1
W Unii Europejskiej obowiązuje zasada, że wszelkie decyzje powinny być podejmowane
jak najbliżej obywatela. Zasada ta, nosząca nazwę subsydiarności, została zapisana
w Traktacie z Maastricht. Subsydiarność oznacza podział zadań i kompetencji między
Wspólnotami
Europejskimi,
państwami
członkowskimi
oraz
ich
jednostkami
administracyjnymi ( np. landami regionalnymi, departamentami).
Unia Europejska zajmuje się tylko tymi sprawami, które zdaniem jej państw członkowskich
będą rozwiązywane lepiej przez współpracę międzynarodową.
Przystępując do ugrupowania integracyjnego, państwa kierują się różnymi motywami,
przede wszystkim zaś, gospodarczymi. Oczekują, że dzięki integracji ich korzyści
gospodarcze będą większe od tych, które mogłyby uzyskać gdyby pozostały poza nią. Proces
integracji jest jednak niezwykle skomplikowany i trudno przewidzieć wszystkie jego efekty.
1
”Unia Europejska. Informator Ogólny”, Centrum Informacji Europejskiej Warszawa 2000 r
1.2.
ROZWÓJ INTEGRACJI GOSPODARCZEJ W RAMACH WSPÓLNOTY.
Korzyściom gospodarczym towarzyszą koszty i straty ponoszone w różnym
stopniu, przez wszystkie lub niektóre gospodarki, szczególnie w krótszym okresie.
Przyjrzyjmy się bliżej głównym aspektom integracji gospodarczej i jej skutkom
gospodarczym. Przypomnijmy, że w porównaniu do procesów integracyjnych w ramach
innych ugrupowań integracja gospodarcza państw Wspólnot Unii polega nie tylko na
likwidacji barier
oddzielających gospodarki, ale także na ustanowieniu wspólnych,
jednolitych polityk w określonych dziedzinach i strefach. Warto też dodać, że osiągnęła ona
najwyższy w świecie poziom.
W okresie ponad 40 lat integracja zachodnioeuropejska rozszerzyła się na nowe obszary
i przybierała coraz bardziej zaawansowane formy. Za jej główne przejawy należy uznać
(w kolejności chronologicznej):
7

ustanowienie unii celnej (1968 r.);

ustanowienie wspólnej polityki rolnej (1962-1968 r.);

ustanowienie wspólnej polityki handlowej (1970 r.);

tworzenie wspólnego rynku (rynku wewnętrznego, jednolitego rynku europejskiego),
który oficjalnie otwarto z początkiem 1993 r., choć jego program nie został w pełni
zrealizowany;

tworzenie unii gospodarczo-walutowej w latach 1990-2002;

ustanowienie wspólnej polityki transportowej, mającej na celu stworzenie jednolitego
rynku transportowego, rozwój infrastruktury oraz ochronę środowiska naturalnego przed
negatywnymi skutkami transportu. Prace nie zostały jeszcze zakończone, choć wiele już
ujednolicono.
Obok powyższych przedsięwzięć integracyjnych państwa Wspólnot zapoczątkowały
w latach 70-tych ujednolicenie i koordynacje polityk w wielu dziedzinach. Należą do nich
m.in. przemysł, energetyka, kwestie walutowe oraz polityka regionalna. Procesy integracji
i współpracy objęły w różnym stopniu wszystkie działy gospodarcze. Aby pokazać ich
przejawy i skutki należałoby, zatem zająć się bardzo szerokim zakresem zjawisk. Tutaj
jednak ograniczymy się tylko do najważniejszych wymiarów integracji i jej skutków (unia
celna, wspólny rynek, wspólna polityka rolna, wspólna polityka handlowa, unia gospodarcza
i walutowa oraz polityka regionalna). 2
2
Irena Popiuk-Rysinska”Unia Europejska”, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne,
Warszawa 1998 r. , str.50-51.
Z punktu widzenia państw integracja nigdy nie była celem samym w sobie (celem
samoistnym). Zawsze służyła jako środek realizacji tych narodowych interesów, które nie
można było osiągnąć w inny sposób – drogą samodzielnych polityk oraz przy pomocy
własnych zasobów. Ten instrumentalny charakter integracji i współpracy europejskiej jest
szczególnie widoczny w odniesieniu do politycznych interesów państw. Jak już wcześniej
była mowa, podstawowym motywem twórców Wspólnot było bezpieczeństwo. Integracja
miała być metodą na tworzenie pokojowych i przyjaznych stosunków między państwami
i narodami, które wielokrotnie ze sobą walczyły. Nie ma wątpliwości, że Europa Zachodnia
stała się sferą pokoju, stabilności i przyjaznych stosunków między państwami. Państwa nie
obawiają się siebie nawzajem. Mają pewność, że żadne z nich nie użyją siły zbrojnej
w stosunku do pozostałych. Spory rozwiązywane będą drogą kompromisu i negocjacji.
8
Badacze uważają, że jest to zasługa integracji, choć nie była ona jedyną przyczyną
takiego stanu rzeczy. Pewną rolę odegrały tu także inne czynniki, w tym zagrożenie
zewnętrzne ze strony bloku wschodniego oraz demokratyczne systemy wewnętrzne.
Uczestnictwo we wspólnotach europejskich było i jest instrumentem budowania
pozytywnego wizerunku państwa na arenie międzynarodowej. Odnosi się to szczególnie
do byłych państw faszystowskich i autorytarnych. Włączając się do związku państw
demokratycznych kraje te potwierdzają tym samym trwałość zmian ustrojowych, a Europa
staje się dla nich dodatkową gwarancją stabilności wewnętrznych systemów i instytucji
demokratycznych. Warto też dodać, że udział w UE pełni szczególną rolę w kształtowaniu
pozytywnego obrazu Niemiec w Europie i świecie. Kraj ten, uczestnicząc w procesach
integracyjnych i wspierając ich rozwój, stara się udowodnić, że stawia na pierwszym miejscu
wielostronną współpracę i akceptuje wynikające stąd ograniczenia. Polityka ta służy
przezwyciężaniu obaw państw europejskich w stosunku do Niemiec i tworzeniu wizerunku
Niemiec jako państwa pokojowego, uwzględniającego interesy innych państw, zespolonego
z zachodem i nie dążącego do niewoli w Europie. Udział w ugrupowaniu integracyjnym jest
też środkiem wzmocnienia pozycji państw na arenie międzynarodowej.
Stwarza on bowiem każdemu państwu nowe i szersze możliwości działania i oddziałania
na innych członków Unii. Odnosi się to szczególnie do krajów średnich i mniejszych, które
ze względu na ograniczone zasady nie zawsze są w stanie samodzielnie wpływa na bieg
spraw międzynarodowych i bronić swoich interesów w stosunkach z silniejszymi.
W ramach Unii wszystkie państwa mają jednakowe prawa, malutki Luksemburg i duże
Niemcy. Wszyscy mogą zajmować stanowisko we wspólnych kwestiach. Państwa mniejsze
wypowiadają się w sprawach państw większych i uczestniczą w wypracowaniu wszystkich
decyzji. Dzięki temu uzyskują możliwość działania nie współmiernie do ich potencjału.
Zdaniem polityków z tych państw ich kraje nigdy wcześniej w swojej historii nie miały
takich dużych jak obecnie wpływów na swoje środowisko międzynarodowe. 3
Z drugiej zaś strony struktury integracyjne są często traktowane jako instrument
wzmacniania pozycji mocarstowskiej państwa bądź też jej „mentalizacji”.
1.3.
UNIA CELNA – KORZYŚCI DUŻEGO RYNKU.
Ogólnie rzecz biorąc, unie celną utworzono, aby poprawić złą sytuację przemysłu
państw członkowskich Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG). Przed powstaniem tej
organizacji każde z państw prowadziło politykę ochrony własnych producentów przed
konkurencją z zagranicy. Polegała ona na ograniczeniu importu m.in. za pomocą wysokich
9
ceł. Polityka ta nie sprzyjała modernizacji przemysłu i obniżeniu kosztów produkcji. Nie
służyła rozwojowi handlu artykułami przemysłowymi. Tracili też na niej konsumenci.
Po unii celnej spodziewano się przede wszystkim korzyści wynikających z otwierania się
krajowych rynków zbytu, a więc powstania, dużego, nowego rynku zbytu, obejmującego
terytoria wszystkich państw członkowskich EWG (skutek zniesienia ceł oraz innych
posunięć liberalizowanych, handel wewnątrz Wspólnoty). Powstanie takiego rynku stwarza
korzystne warunki dla rozwoju handlu między państwami U.E.. Powoduje wzrost
konkurencji oraz umożliwia produkcję na dużą skalę.
Dzięki temu przedsiębiorstwa modernizują i racjonalizują produkcję oraz obniżają koszty
wytwarzania towarów. To z kolei umożliwia spadek cen, korzystny dla konsumentów, którzy
równocześnie mają znacznie większy wybór towarów. Następuje specjalizacja produkcji
i bardziej efektywne wykorzystanie kapitału. Ostatecznym efektem tych zmian jest
przyśpieszenie wzrostu gospodarczego i przeniesienie ogólnego poziomu dobrobytu.
3
Irena Popiuk-Rysińska „Unia Europejska” Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne
Warszawa 1998 r., str. 108-110
Mechanizm powstawania zmian jest przedstawiony w tabelce.
Tabela nr 1: Korzyści unii celnej i mechanizm ich powstawania.
KORZYŚCI
MECHANIZM
10
Zwiększenie handlu między krajami  zniesienie ceł wewnątrz unii powoduje obniżenie
unii.
ceł towarów importowanych z jednego państwa
unii do drugiego o wysokości stawek celnych;
 ceny towarów importowanych z unii stają się
konkurencyjne wobec towarów krajowych, wzrasta
więc na nie popyt;
 następuje przesunięcie produkcji do producentów
wytwarzających towary po najniższych cenach,
rośnie ich produkcja i eksport;
 zniesienie ceł wewnątrz unii i zastosowanie
wspólnej taryfy celnej wobec państw trzecich może
spowodować, że towary z unii (bez cła) staną się
konkurencyjne wobec towarów spoza unii
(oclonych), wskutek tego import z krajów trzecich
jest zastępowany importem z państw unii, a więc
zwiększa się handel w ramach unii.
Wzrost efektywności
 dzięki liberalizacji handlu zwiększa się rynek
przedsiębiorstw, obniżka cen
zbytu dla wszystkich firm z unii;
towarów jako skutek dużej
 powiększenie rynku stwarza sprzyjające warunki
skali produkcji.
dla wzrostu produkcji, a więc lepszego
wykorzystania przez firmy posiadanych zasobów;
 produkcja na dużą skalę daje szereg korzyści,
takich jak:
- obniżenie kosztów wytwarzania pojedynczych
towarów;
- obniżenie cen;
-wzrost zysku przedsiębiorstwa, więc zwiększenie
możliwości modernizacji produkcji w prowadzenie
postępu technicznego, co sprzyja zwiększeniu
efektywności przedsiębiorstw.
Wzrost efektywności
 duży rynek zbytu stwarza korzystne warunki
gospodarowania i spadek
dla ekspansji dobrych, efektywnych firm;
cen towarów jako skutek wzrostu
 pojawienie się konkurencji zmusza słabe firmy
11
konkurencji.
do poprawy efektywności poprzez modernizację,
usprawnienia organizacyjne, wzrost nakładów
inwestycyjnych, łączenie się z innymi
przedsiębiorstwami i inne działania;
 walka konkurentów o klienta prowadzi
do obniżki cen;
 nacisk konkurencji może zmienić postawy
przedsiębiorców z ugodowych, nastawionych
na przetrwanie („żyj i pozwól żyć innym”) na
ambitne, dynamicznie skierowane na podejmowanie
nowych wyzwań.
W wyniku powyższych zmian wzrasta dochód narodowy i zwiększa się
dobrobyt społeczeństw.
Irena Popiuk-Rysińska „Unia Europejska” Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne
Warszawa 1998 r., str. 53
Pośrednim skutkiem utworzenia unii celnej był wzrost inwestycji zagranicznych
na obszarze Wspólnot w tym szczególnie amerykańskich. Firmy z USA zainteresowane
szerokim rynkiem zbytu, inwestowały przede wszystkim w nowoczesne gałęzie przemysłu
(samochodowy, elektroniczny, chemiczny, maszynowy). Ich obecność i rozwój powodowały
wzrost konkurencji oraz wymuszały koncentrację przemysłu we Wspólnocie. Warto dodać,
że wraz z kapitałem wnosiły one nowoczesne technologie i metody zarządzania, co
przyczyniło się do unowocześnienia gospodarki Wspólnot. Szacuje się, że dzięki powyższym
przemianom, wywołanym integracją, państwa EWG zdołały utrzymać wysokie tempo
wzrostu gospodarczego. Do początku lat 70-tych wynosiło ono ponad 5% rocznie. Było
wyższe lub równe przeciętnej dynamice wzrostu całej grupy państw rozwiniętych.
Te pozytywne tendencje rozwoju gospodarczego uległy wyraźnemu zahamowaniu na
początku lat 70-tych. Było to spowodowane m.in. czynnikami zewnętrznymi tj. kryzysem
naftowym (jesienią 1993 r. ceny ropy naftowej wzrosły prawie czterokrotnie) oraz
załamaniem się światowego systemu walutowego (duża niestabilność kursów walut).
W latach 70-tyci i 80-tych spadła dynamika wzrostu gospodarczego i podlegała znacznym
zahamowaniom. Towarzyszy temu spadek aktywności gospodarczej (mniej inwestycji),
wzrost bezrobocia (1970 r. – 2,3%) (1980 r. – 11%) oraz poważny wzrost inflacji (1970 r. –
4,5%, połowa lat 70-tych i początek 80-tych – 13%). Równocześnie spadło tempo rozwoju
eksportu. Powiększyła się też luka technologiczna między Wspólnotą a USA i Japonią
12
w wyniku, czego wiele towarów z EWG stało się mniej konkurencyjnych na rynkach
światowych. 4
Załamanie koniunktury spowodowało osłabienie postaw integracyjnych i nasilenie
jednostronnych działań rządów mających na celu ochronę własnych gospodarek.
Nie przypadkowo lata 70-te i początek lat 80-tych określa się mianem „eurosklerozy”.
Z drugiej zaś strony utrzymanie się negatywnych zjawisk w gospodarce przyśpieszyło
decyzje o dalszym pogłębianiu integracji tj. wspólnego rynku.
4
Irena Popiuk-Rysińska „Unia Europejska”,Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne,
Warszawa 1988 r., str. 51-56.
1.4.
WSPÓLNA POLITYKA HANDLOWA.
13
Wspólny Rynek Europejski gwarantuję swobodę przepływu towarów, kapitału,
usług z wyłączeniem swobody poruszania się obywateli.
Utworzenie go wymagało usunięcia barier hamujących swobodny przepływ towarów,
usług, osób i kapitału.
Bariery te dzieli się na trzy grupy:
1) administracyjne – kontrole urzędowe na granicach państw, którym podlegają ludzie
i towary (np. kontrola paszportowa i celna); podnoszą one ceny towarów, przedłużają
czas transportu i są utrudnieniem komunikacji międzynarodowej;
2) technicznie zróżnicowane normy, standardy i przepisy krajowe w zakresie dostępu
towarów, usług i kapitałów z zagranicy na własne rynki; ograniczają one przepływ:
-
towarów (np. różne wymogi bezpieczeństwa, zdrowotne, jakościowe),
-
osób (różne wymagania krajowe dotyczące wykształcenia, kwalifikacji i doświadczenia
dla wykonywania tych samych zawodów),
-
usług i kapitału (różne zasady ich przepływu i świadczenia);
3) fiskalne – różne krajowe systemy podatków pośrednich, utrudniające swobodny przepływ
towarów.
Bariery te zakłócały konkurencję między firmami z różnych państw oraz podwyższały
koszty transakcji międzynarodowych, na czym tracili zarówno producenci, jak i konsumenci.
Ustanawiając wspólny rynek spodziewano się zwiększenia tych wszystkich pozytywnych
efektów, które wystąpiły po utworzeniu unii celnej, oraz uzyskanie nowych. Związanych
z nowymi posunięciami liberalizacyjnymi. 5
Siedmioletni program realizacji jednolitego programu zakończenia budowy rynku
wewnętrznego, zawarty w Białej Księdze (Komisja Wspólnot Europejskich opracowała do
1992 r.), obejmował 282 projekty aktów prawnych. Program ten formalnie został w dużej
mierze zrealizowany do końca 1992 r. w formie przyjęcia odpowiednich aktów prawnych
przez Radę. Dotychczas jednak nie zdołano w pełni uregulować swobody przepływu osób
w ramach Unii, czy kwestii statutu spółki europejskiej. Pewne opóźnienia notowane są
ponadto w procesie transpozycji dyrektyw do narodowych systemów prawnych.
5
Irena Popiuk-Rysińska „Unia Europejska” Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne
Warszawa 1998 r., str.55-56
Najważniejsze zaległości kraje członkowskie Wspólnot mają w dziedzinie przemówień
publicznych, prawa własności intelektualnej, ubezpieczeń oraz przepływu osób.
14
Wspólna polityka handlowa jest realizowana wobec krajów trzecich (nie należących
do Unii). W jej zakres wchodzą takie zagadnienia, jak zmiana taryf celnych, zawieranie
układów celnych i handlowych, liberalizacja dostępu do wspólnego rynku, ujednolicenie
środków ochrony tego rynku oraz harmonizacja polityki eksportowej. Według Komisji
wspólna polityka handlowa obejmuje wszelkie środki regulujące handel z państwami
trzecimi. Dzięki ich ujednoliceniu i jednakowemu stosowaniu na obszarze wszystkich państw
członkowskich Wspólnota może zmniejszać lub zwiększać napływ towarów na własny rynek
z państw trzecich oraz promować eksport.
Ważne miejsce w polityce handlowej Wspólnot zajmują działania mające na celu ochronę
rynku wewnętrznego, a w istocie – własnych producentów przed szkodliwymi następstwami
importu. Do tradycyjnych środków ochrony należą cła i ograniczenia ilościowe (kontyngenty
importowe), ale w ostatnich latach ich znaczenie maleje. Zwiększa się natomiast rola
środków służących przeciwdziałaniu szkodliwym skutkom nadmiernego lub nieuczciwego
importu (towary sprzedawane po cenach dumpingowych lub substychowanych) oraz
zwalczaniu niezgodnych z obowiązującymi zasadami (niedozwolonych) praktyk w handlu.
Wszelkie zasygnalizowane przypadki nieuczciwej konkurencji oraz zwiększonego
importu, zagrażające lub przynoszące szkodę producentom ze Wspólnoty, są przedmiotem
odpowiednich postępowań wyjaśniających (badań), prowadzonych przez organy wspólnoty,
a zwłaszcza przez Komisję. Jeżeli w trakcie dochodzenia zarzuty zostaną potwierdzone i gdy
jest to w interesie Wspólnoty, jej organy mogą podjąć określone działania restrykcyjne
(środki ochronne) wobec eksporterów lub państw, z których oni się wywodzą. Stosowane
środki ochrony rynku ustala się na określony czas. Najczęściej wykorzystywanym środkiem
jest postępowanie antydumpingowe, wszczęte ponad 300 razy w latach 1985-1994.
DUMPING – sprzedaż towaru za granicą poniżej tzw. wartości normalnej, oznaczającej
zazwyczaj cenę, po której dany towar sprzedawany jest na rynku wewnętrznym w kraju
eksportera. Gdy takiej ceny nie można ustalić, stosuje się inne metody obliczenia wartości
towaru.
W ramach wspólnej polityki handlowej Wspólnota jako samodzielny podmiot ma prawo
zawierać
umowy
celne
i
handlowe
z
państwami
trzecimi
i
organizacjami
międzynarodowymi. Ponadto postanowienia o handlu są często zamieszczane w traktatach
o szerszej treści, wykraczającej poza zakres wyłącznych kompetencji Wspólnoty.
6
„Polska i Unia Europejska. Stan obecny i wyzwania na przyszłość”,pod redakcją
Urszuli Płowiec, Warszawa 2000 r., str.39.
W takim przypadku traktaty te są negocjowane i zawierane przez wspólnotę oraz jej państwa
członkowskie działające wspólnie (tzn. umowy mieszane).
15
Taki charakter mają m.in. umowy stowarzyszeniowe z państwami Europy Środkowej
i Wschodniej, w tym z Polską. Umowy zawarte przez Wspólnotę przewidują zróżnicowany
zakres preferencji handlowych, udzielanych poszczególnym krajom lub ich grupom na
zasadzie wzajemności lub jednostronnie.
W wyniku tego powstała tzw. piramida preferencji, odzwierciedlająca różne zakresu
dostępu towarów z państw trzecich do rynku wspólnotowego (zakresy preferencji).
Źródło: Unia Europejska. Integracja Polski z Unią Europejską. Instynkt koniunktur i Cen
Handlu Zagranicznego. Warszawa 1996 r., str.153
Europejski Obszar Gospodarczy
ETFA baz Szwajcarii ( 3 państwa)
Umowa celna (towary
przemysłowe)
Turcja
Strefa Wolnego Handlu
(towary przemysłowe)
wzajemne preferencje
handlowe
jednostronne preferencje handlowe
na podstawie traktatu
jednostronne preferencje handlowe na podstawie Systemu
Powszechnych Preferencji
Klauzula największego
uprzywilejowania
Szwajcaria
Cypr,Malta,państwa stowarzyszone
z Europy Środkowej i Wschodniej
oraz część państw śródziemnomorskich ( 26 państw)
państwa Afryki, Karaibów i
Pacyfiku (70 państw)
państwa słabiej rozwinięte i
rozwijające się (145 państw)
pozaeuropejskie państwa rozwinięte (np. USA, Japonia,
kraje WNP – 17 państw)
kraje o gospodarce nierynkowej (6 państw)
Wykres nr 1: Tytuł – „Piramida preferencji handlowych U.E”
Główną część piramidy zajmują porozumienia preferencyjne o charakterze wzajemnym,
obejmujące kraje EFTA, państwa stowarzyszenia basenu Morza Śródziemnomorskiego
(Turcja, Cypr, Malta), państwa stowarzyszone Europy Środkowej i Wschodniej oraz niektóre
państwa śródziemnomorskie. Największy zakres preferencji handlowych został udzielony
16
trzem państwom EFTA w ramach powołanego wspólnie Europejskiego Obszaru
Gospodarczego. Porozumienia stowarzyszeniowe z
państwami Europy Środkowej i
Wschodniej przewidują ustanowienie w ciągu 10 lat strefy wolnego handlu artykułami
przemysłowymi. W okresie przejściowym ma miejsce asymetria preferencji na korzyść
krajów stowarzyszonych.
Szeroki zakres jednostronnych preferencji przyznała Wspólnota państwom rozwijającym
się i słabiej rozwiniętym. Na mocy ostatniej konwencji w Lome’ (Togo) z 1989 r. 70
stowarzyszonych państw rozwijających sięuzyskało, oprócz pomocy gospodarczej, prawie
wolny dostęp do rynku wspólnotowego. Natomiast System Powszechnych Preferencji
Celnych, stosowany obecnie wobec państw i terytoriów rozwijających się oraz słabo
rozwiniętych, nie ma charakteru umownego. W tym przypadku Wspólnota samodzielnie
obniża wybranym krajom na okres 5 lat stawki celne na prawie wszystkie towary
przemysłowe oraz niektóre surowce. Zakres preferencji jest odmienny dla różnych dóbr.
Tabela nr 2: Główni uczestnicy handlu międzynarodowego w 1997 r. według wartości
obrotów.
17
Kraje
Eksport
Import
Udział
(w%)
Wartość
Udział
(w mld ECU)
1997
Saldo
(w%)
Wartość
Wartość
(w mld ECU) (w mld ECU)
1990
1997 1990
1990 1997 1990 1997
1990
1997
USA
16,5
16,5
308,7 606,3
20,6
20,3 406,0 792,4 -97,3 -186,1
UE
20,9
19,6
390,6 717,8
22,3
17,1 439,4 667,9 -48,8 49,9
Japonia
12,1
10,1
225,9 371,3
9,4
7,6
184,8 298,6 41,1
72,7
Kanada
5,3
5,1
99,3
187,8
4,8
4,4
94,0
172,4 5,3
15,4
Hongkong 3,4
4,5
64,5
165,7
3,3
4,7
64,8
184,0 -0,3
-18,3
Chiny
2,6
4,4
49,4
161,3
2,1
3,2
42,3
125,4 7,1
35,9
Korea
2,7
3,2
51,1
116,2
2,8
3,2
54,9
126,7 -3,8
-10,5
Singapur
2,2
3,0
41,4
108,3
2,4
3,0
47,9
116,9 -6,5
-8,6
Meksyk
1,1
2,7
21,3
97,4
1,2
2,5
23,6
96,8
-2,3
0,6
Malezja
1,2
1,9
23,1
71,1
1,2
1,8
22,9
70,2
0,2
0,9
Szwajcaria 2,7
1,8
50,1
67,0
2,8
1,7
54,7
66,7
-4,6
0,3
Rosja
2,0
2,0
36,5
72,7
2,4
1,2
46,5
45,2
-10,0 27,5
Australia
1,6
1,5
30,6
55,6
1,6
1,4
30,7
54,5
-0,1
1,1
Tajlandia
1,0
1,4
18,1
51,3
1,3
1,5
26,2
58,0
-8,1
-6,7
Brazylia
1,3
1,3
24,7
46,7
0,9
1,5
17,8
59,6
6,9
-12,9
Żródło:Pod redakcją Urszuli Płowiec „Polska i Unia Europejska”- Stan obecny i wyzwanie
na przyszłość.Warszawa 200 r., str.304
Za „normalny” (bez preferencji i bez rystrykcji) uznaje się charakter stosunków
handlowych między Wspólnotą a pozaeuropejskimi państwami rozwiniętymi oraz krajami
WNP. W tym przypadku stosuję się klauzulę największego uprzywilejowania. Najbardziej
utrudniony dostęp do rynku wspólnotowego mają towary z krajów o gospodarce
nierynkowej, wobec których stosuje się różne restrykcje.Warto dodać, że Wspólnota i jej
państwa członkowskie brały udział w powszechnych negocjacjach handlowych w ramach
GATT – Rundzie Urugwajskiej (1986-1994).
Obecnie w ramach Światowej Organizacji Handlu, która w 1995 r. zastąpiła GATT,
wdrażając w życie przyjęte wówczas uzgodnienia. 7
7
Irena Popiuk-Rysińska „Unia Europejska” Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne
Warszawa 1998 r., str.63-66
Udział Unii Europejskiej w handlu międzynarodowym wynosił w 1995 r. około 1/5, co
daje jej pierwsze miejsce na świecie. Jeżeli dodać do tego obroty między państwami Unii, to
18
powyższy wskaźnik wzrośnie do ponad 1/3. Głównymi partnerami handlowymi Unii są
Stany Zjednoczone, Japonie i Szwajcaria.
CELE. ZASADY I INSTRUMENTY WSPÓLNEJ POLITYKI ROLNEJ.
1.5.
Podstatawy traktatowe wspólnej polityki rolnej określają art. 38-47
Traktatu Rzymskiego. Podstawowe cele definiuje art. 39. Są one następujące: wzrost
wydajności
w wyniku postępu technicznego i zapewnienia racjonalnego rozwoku produkcji, głównie
zatrudnienia; zapewnienie przez to odpowiedniego poziomu życia dla rolników, stabilizacja
rynków;
samowystarczalność
żywnościowa;
gwarantowanie
umiarkowanych
cen
zaopatrzenia konsumentów.
W celu realizacji powyższych założeń w organizacji rynków rolnych uwzględniono
jednocześnie zobowiązania międzynarodowe Wspólnoty, problem rozwoju regionów
opóźnionych oraz zagadnienia środowiska i konsumentów.
Organizacja rynków, ustanowienia w ramach wspólnej polityki rolnej, opiera się na
trzech zasadach: jednolitości rynku europejskiego, priorytetu wspólnotowego i solidności
finansowej w ramach dyscypliny budżetowej założonej na szczeblu wspólnotowym.
Jednolitość rynku implikuje całkowitą wolność wymiany handlowej między państwami
członkowskimi, jak również harmonizację uregulowań administracyjnych, sanitarnych,
weterynaryjnych, które chronią konsumenta, producenta. Implikuje również wspólne zasady
zarządzania, wspólne ceny, identyczne reguły konkurencji, jednolite zasady protekcji oraz
stabilne kursy wymiany walut. Priorytet wspólnotowy jest legalnym uzupełnieniem
jednolitości rynku. Oznacza on pierwszeństwo zbytu na jej rynku własnych produktów
rolnych. Solidarność finansowa wynika z dwóch poprzednich zasad. Konkretyzuje się ona na
fakcie iż dochody i wydatki związane z prowadzeniem wspólnej polityki rolnej pochodzą
z budżetu wspólnoty.
W jego ramach Europejski System Orientacji i Gwarancji Rolnej (FEOGA), który
finansuje wspólną politykę rolną, składa się z dwóch sekcji:
-
gwarancji, która finansuje całość wydatków wynikających z prowadzenia wspólnej
organizacji rynków-jedne są przeznaczone na regulowanie rynku wewnętrznego (zakupy
interwencyjne, subwencje mające na celu ułatwienie zbytitd.), inne wynikają z
subwenjonowania ekspotu który kompensuje różnicę między oceną na rynku Wspólnot a
ceną zakupu;
19
orientacji, która finansuje wspólną politykę rolną z zakresu jej oddziaływania na:
-
ulepszenie struktury gospodarstw rolnych, infrastruktury na wsi, jak również tworzenie
warunków dla komercjalizacji i przetwórstwa.
Głównym instrumentem organizacji poszczególnych rynków rolnych są ceny. Mają one
tworzyć preferencyjne warunki zbytu dla producentów z obszaru Wspólnoty i zniwelować
różnice w dochodach rolników w porównaniu z innymi działami gospodarki. Ceny na
większość produktów są co roku administracyjnie ustalane we Wspólnocie (ceny
instytucjonalne) na poziomie wyższym od cen światowych, natomiast w celu utrzymania
takiego poziomu stosowane są następujące działania 8 :
Ochrona przed importem sprowadzająca się do stosowania ceł – do połowy 1995 r. –
1)
opłat wyrównawczych oraz cen minimalnych;
2) Publiczne zakupy inwestycyjne zapobiegające spadkowi cen poniżej poziomu
gwarantowanego w przypadku gdy podaż przewyższa popyt;
3) Subsydiowanie eksportu rolnego do krajów trzecich.
1.6.
POLITYKA REGIONALNA.
Międzynarodowa integracja gospodarcza może, w pewnych przypadkach, pogorszyć
sytuację tzw. problemowych regionów tj. opóźnionych w rozwoju bądź położonych
peryferyjnie. Stanowi to uzasadnienie do prowadzenia narodowych polityk regionalnych oraz
wspólnej polityki regionalnej na szczeblu ugrupowania integracyjnego. Ze względu na to,
iż sześć pierwotnych członków EWG stanowiło relatywnie homogeniczną grupę pod
względem rozwoju gospodarczego.
Traktat Rzymski bezpośrednio nie wymagał wprowadzenia wspólnej polityki regionalnej.
Zawierał jednak szereg pośrednich odniesień do kwestii problemów regionalnych.
W preambale Traktatu stwierdza się, że kraje członkowskie zamierzają zapewnić harmonijny
rozwój regionów najmniej rozwiniętych. Artykuł z Traktatu potwierdził ten cel. Kolejne
artykuły dotyczą tej samej problematyki. Artykuł 39 wprowadza specjalne traktowanie dla
różnych regionów rolniczych; 19-wymaga zrównoważonego zatrudnienia w celu uniknięcia
zagrożeń dla standardu życia w różnych regionach; 75-podkreśla, że polityka w dziedzinie
8
Zofia
Wysokińska
Janina
Witkowska
„Integracja
Europejska.Rozwój
rynku.”
Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa-Łódź 2000 r. , str.168-170
transportu nie powinna mieć negatywnych efektów w pewnych obszarach; 92-dopuszcza
pomoc państwa na rzecz rozwoju tych regionów, których poziom życia jest niemoralnie niski
20
lub w których występuje niedostateczne zatrudnienie. Jedynym instrumentem służącym
realizacji celu harmonijnego rozwoju, na jaki wskazuje Traktat, jest Europejski Bank
Inwestycyjny. Oczekiwano bowiem, że usunięcie barier w handlu i przepływie produkcji
będzie wystarczające dla zniknięcia problemów regionalnych. W miarę jednak kolejnego
rozszerzania Wspólnoty problemy te ujawniły się w całej swojej ostrości, co wymusiło
zmianę podejścia do wspólnej polityki regionalnej. Znalazło to wyraz w utworzeniu w 1975r.
Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Jednolity Akt Europejski wprowadził art.
7c, który uznawał potrzebę wsparcia wysiłków krajów, znajdujących się na niższym
poziomie rozwoju w okresie realizacji jednolitego rynku wewnętrznego. W tym celu Komisja
Europejska mogła proponować odpowiednie, przejściowe rozwiązania. Artykuł 130a
podkreśla konieczność promocji harmonijnego rozwoju Wspólnoty, łączenie
z redukowaniem dysproporcji pomiędzy różnymi regionami. Koordynację polityk
ekonomicznych między krajami członkowskimi nakazuje art. 130b i upoważnia Wspólnotę
do wsparcia osiągnięcia tych celów po przez Fundusze Strukturalne, tj. Sekcję Orientacji
Europejskiego Orientacji i Gwarancji Rolnej, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
i Europejski Fundusz Socjalny. Traktat z Maastricht również uznaje potrzebę interwencji
w potrzeby regionalne.
Ewolucja polityki regionalnej UE obejmuje trzy zasadnicze etapy.
I – lata 1958 – 1973/75 charakteryzuje się brakiem polityki regiuonalnej na szczeblu
Wspólnoty; jedynie Włochy zainteresowane są sprawami regionalnymi z racji niedorozwoju
regionu Meezogiorno,
II – lata 1973/75 – 1988, kiedy następuje pierwsze rozszerzenia Wspólnoty o Wielką
Brytanię, Danię i Irlandię, wówczas po raz pierwszy oficjalnie zostają poddane analizie nowe
warunki regionalne Wspólnoty. Powstaje Raport o problemach regionalnych rozszerzonej
Wspólnoty, który identyfikuje dwa zasadnicze typy regionów problemowych:
1) regiony zorientowane na rolnictwo, ze słabo rozwiniętym przemysłen przetwórczym
i usługami,
2) regiony odgrywające niegdyś wiodącą rolę w rozwoju gospodarczym, a obecnie
przeżywające poważne trudności ze schyłkowymi gałęźiami przemysłu.
Kolejne rozszerzenia Wspólnoty dodatkowo nasiliły
zapotrzebowanie na wspólną
politykę regionalną.
III – od roku 1988 do chwili obecnej. W związku z uzupełnieniem Traktatu Rzymskiego
o zasadę spójności gospodarczej i społecznej jako niezbędne elementy jednolitego rynku,
w roku 1988 nastąpiła reforma Funduszy Struktrualnych. Zostały sformułowane wówczas
zasady wspólnej polityki regionalnej w pięciu regulaminach Rady Wspólnot, które
21
zmodyfikowano w 1993 r. dołączając szósty, dotyczący nowego instrumentu finansowego
polityki struktrualnej tj. Finansowego Instrumentu Ukierunkowania Rybołówstwa.
Unia Europejska, chcąc przyjść z pomocą regionom mającym problemy, określiła
priorytety gospodarcze i społeczne, które zostały zawarte w sześciu celach rozwojowych.
Cele te realizowane są za pomocą środków Funduszy Strukturalnych. Część z nich ma
charakter regionalny, tj. dotyczy problemowych regionów priorytetowych, pozostałe mają
charakter horyzontalny tj. ukierunkowane są na rozwiązywanie problemów niezależnie od
obszary ich występowania. Cele o których mowa, zostały sformułowane następująco:
Cel 1 – promowanie rozwoju i dostosowań strukturalnych w regionach słabiej rozwiniętych
(cel regionalny),
Cel 2 – restrukturyzacja regionów oraz regionów z nimi sąsiadujących, lub części regionów,
w których występuje przemysł schyłkowy, z uwzględnieniem rejonów zatrudnienia i gmin
miejskich (cel regionalny),
Cel 3 – zwalczanie długotrwałego bezrobocia oraz umożliwienie ludziom młodym i osobom
zagrożonym bezrobocie, wejścia w życie zawodowe (cel horyzontalny),
Cel 4 – umożliwienie pracownikom adaptacji do zmian w [rzemyśle i systemie produkcji
(cel horyzontalny),
Cel 5a – Przyśpieszenie dostosowań w ramach wspólnej polityki rolnej i przy uwględnieniu
zmian sytuacji terenów wiejskich (cel horyzontalny),
Cel 5b – pomoc w rozwoju i zmianach strukturalnych obszarów wiejskich (cel regionalny),
Cel 6 – promocja rozwoju i dostosowań strukturalnych w regionach o małej gęstości
zaludnienia (cel regionalny).
Główne zasady, które leżą u podstaw wspólnej polityki regionalnej to: koncentracja
środków,
komplementowość
działań,
koordynacja,
kompatybilność,
spójność,
monitorowanie.
Zasada koncentracji środków rozumiana jest jako:
-
wzrost udziału funduszy strukturalnych w budżecie Unii Europejskiej,
-
przeznaczenie funduszy na niewielką liczbę precyzyjnie określonych celów,
-
geograficzna koncentracja pomocy na regionach najmniej zamożnych krajów
członkowskich.
O podniesieniu do rangi naczelnej zasady polityki regionalnej UE zdecydowała krytyka
wcześniejszych rozwiązań i dążenie do zwiększania jej skuteczności poprzez zapobieganie
rozpraszaniu środków na zbyt dużą liczbę celów, obejmujących zbyt rozległe obszary.
Zasada programowania zapowiada odejście od stosowanej wcześniej polityki
subwencyjonowania przez Wspólnotę pojedyńczych projektów inwestycyjnych na rzecz
22
doinwestowania kompleksowych, zintegrowanych programów rozwoju regionalnego (nadal
dopuszcza się jednak wyjątki). W przyjętych regulaminach – koordynacyjnych i dotyczących
poszczególnych funduszy strukturalnych – przewidziana została procedura postępowania,
która obejmuje trzy etapy:
-
sporządzenie przez kompetentne władze, wskazane przez kraje członkowskie na szczeblu
krajowym, regionalnych lub innych problemów rozwoju regionalnego (w przypadku Celu
1), planów rekonwersji regionalnej (Cel 2), planów rozwoju wiejskiego (5b),
przedkładanych następnie Komisji przez władze krajowe;
-
opracowanie – na podstawie planów – tzw. Wspólnotowych Ram Wsparcia (WRW),
negocjowanych z Komisją przez państwa członkowskie przy udziale przedstawicieli
Europejskiego Banku Inwestycejnego; po zatwierdzeniu przez Komisję stają się one
rodzajem kontraktu wiążącego partnerów w odniesieniu do zawartych WRW ustaleń;
-
sporządzaniu w poszczególnych krajach członkowskich regionalnych programów
operacyjnych, które po przyjęciu przez Komisję stanowią podstawę do przyznania
pomocy Wspólnotowej.
Państwa członkowskie, przedkładając Komisji plany regionalne, wskazują równocześnie
władze lub organizację na szczeblu krajowym, lokalnym lub regionalnym odpowiedzialne za
ich realizację tj.:
-
pomiędzy władzami publicznymi różnych szczebli, a więc organami wspólnotowymi,
krajowymi, regionalnymi i lokalnymi;
-
pomiędzy
władzami
publicznymi,
organizacjami
społecznymi
i
podmiotami
gospodarczymi (tzw. partnerstwo publiczno-prywatne).
Zasada partnerstwa rozumiana jest bardzo szeroko i oznacza obowiązek uzgadniania
wszystkich ustaleń na poszczególnych etapach procedury programowania, począwszy od
sporządzenia planów regionalnych, przez Wspólnotowe Ramy Wsparcia i programy
operacyjne, aż po ich współfinansowanie, realizację, nadzór i kontrolę oraz ocenę wpływu na
rozwój. W praktyce realizacja tej zasady napotyka poważne trudności.
Zasada dodawalności oznacza, że fundusze strukturalne nie zastępują, lecz powiększają
krajowe środki publiczne przeznaczone na politykę regionalną. Zasada ta została
wprowadzona jako środek zaradczy wobec polityki stosowanej powszechnie przez kraje
członkowskie, która polega na refinansowaniu własnych wydatkówn poniesionych na
rozwiązywanie problemów regionalnych, środkami wspólnotowymi. Jako kryterium
weryfikacyjne stosowania zasady dodawalności przyjęto, że państwo członkowskie
zobowiązane jest do utrzymania w danym okresie planistycznym nakładów na krajową
politykę regionalną przynajmniej na poziomie wydatków poniesionych w okresie
23
poprzednim we wszystkich regionach objętych danym celem priorytetowym. Odstępstwo od
tej zasady może się zdarzyć jedynie wyjątkowo.
Zasada komplementarności oznacza uzupełnienie się działań podejmowanych
z inicjatywy krajowej i wspólnotowej lub wspieranie realizacji inicjatyw krajowych przez
stronę wspólnotową. Urzeczywistnieniu zasady komplementarności służą procedury
uzgodnień i ścisłej współpracy między wszystkimi stronami zaangażowanymi w politykę
regionalną, tj. Komisja Europejska, państwami członkowskimi i desygnowanymi przez nie
władzami różnych szczebli. Konsekwencją tej zasady jest określenie udziału finansowego
Wspólnot w realacji do wydatków publicznych państwa członkowskiego, tzn. do środków
wydatkowanych z budżetu państwa lub samorządów terytorialnych.
Zasada subsydiarności w odniesieniu do polityki regionalnej oznacza, że problemy
rozwoju regionalnego pozostają przede wszystkim sprawą danego państwa członkowskiego,
a organy wspólnotowe ingerują w tę dziedzinę jedynie pomocniczo, biorąc pod uwagę skalę
całego ugrupowania.
Zasada koordynacji stosowana jest w dwóch płaszczyznach. Pierwsza z nich to
koordynacja
wykorzystania
wszystkich
funduszy
strukturalnych
oraz
pozostałych
instrumentów finansowych, takich jak pożyczki Europejskiego Banku Inwestycyjnego,
pomoc finansowa przez EWWiS, czy Fundusze Spójności.
Druga płaszczyzna koordynacji obejmuje koordynację narodowych polityk regionalnych.
Zasada kompatybilności z innymi politykami odnosi się przede wszystkim do zgodności
z ustawodawstwem dotyczącym polityki ochrony konkurencji, przejrzystości zamówień
publicznych, ochrony środowiska i równości szans kobiet i mężczyzn.
Zasada spójności polityki regionalnej oznacza jej spójność z polityką społecznoekonomiczną prowadzoną przez
państwo. Wobec polityki
społeczno-gospodarczej
poszczególnych państw formułowane są dwa wymogi:
-
państwa członkowskie powinny koordynować między sobą polityki ekonomiczne w celu
zwiększenia zbieżności koniunktur gospodarczych, co uzasadnione jest dążeniem do unii
ekonomicznej i monetarnej; autonomia polityk monetarnych i bużetowych zostaje
poważnie zachwiana w tych krajach członkowskich, które przystąpiły z dniem 1 stycznia
1999 r. do unii monetarnej (11 krajów UE);
-
państwa członkowskie powinny prowadzić i koordynować swoje polityki gospodarcze
w taki sposób, by zmierzały one do redukowania różnic w stopniu rozwoju
poszczególnych regionów; wymóg ten w szczególności ciąży na najmniej zamożnych
krajach korzystających w największym stopniu z pomocy UE.
24
Zasada monitorowania oraz oceny realizowanych programów obowiązuje na wszystkich
etapach programowania polityki regionalnej. Jest to zarówno ocena ex aute, kiedy dokonuje
się oceny zgłaszanych przez kraje planów rozwoju regionalnego bądź programów,
monitorowanie ich w trakcie realizacji, jak ich ocena ex post (tzw. ewolucja), kiedy ocenia
się efekty zrealizowania programów. Ocena dokonywana jest w trzech płaszczyznach, tzw.
jest to ocena wpływu ogółu przedsięwzięć na wzmocnienie spójności
społeczno-
ekonomicznej UE, efektów działań zaproponowanych i potwierdzonych we Wspólnotowych
Ramach Wsparcia oraz wpływu poszczególnych programów operacyjnych na rozwój.
Instrumenty polityki regionalnej można podzielić generalnie na dwie grupy.
Pierwsza dotyczy ludzi i polega głównie na finansowym wspieraniu osób, które chcą
zmienić miejsce zamieszkania (obecnie stosowanie tego narzędzia zostało praktycznie
zaniechane).
Druga grupa dotyczy działalności gospodarczej. Należą do niej instrumenty finansowe
(pożyczki i upusty), których zadaniem jest sprzyjanie inwestycjom w pewnych regionach
oraz szeroka kategoria kategoria narzędzi poprawiających warunki lokalizacji inwestycji
(drogi, porty, tereny przemysłowe, szkolenie pracowników, zakłady urzyteczności
publicznej,
innowacje) 9 .
Prowadzenie
polityki
regionalnej
wymaga
ostrożności
w
doborze
instrumentów, tak aby nie powodowała ona utrwalenia istniejących struktur ekonomicznych
i nie powstrzymała dostosowań strukturalnych ani efektywnego podziału pracy w regionach.
II
INREGRACJA GOSPODARCZA I WALUTOWA.
2.1.
POJĘCIE I PODŁOŻE INTEGRACJI WALUTOWEJ.
INTEGRACJA WALUTOWA jest to proces postępujący w sposób ciągły, choć
w różnicowanym tempie, stanowiący część procesu ogólnej integracji gospodarczej.
Integracja walutowa (jako proces) prowadzić ma do pełnej wymienialności walut krajów
członkowskich po nieodwracalnie stałych (sztywnych) kursach i / lub do zastąpienia tych
9
Zofia Wysokińska, Janina Witkowska
„Integracja Europejska. Rozwój rynku.”
Wydawnictwo Naukowe PDN , Warszawa Łódź rok 2000 , str. 230-239
25
walut walutą wspólną. 10 W procesie tym ma być osiągnięta pełna liberalizacja przepływu
kapitałów między tymi krajami, stopniowa koordynacja ich polityki pieniężnej
i ogólnogospodarczej, aż do wprowadzenia współnej polityki pieniężnej, realizowanej przez
instytucję ponadnarodową, emitującą wspólny pieniądz, zarządzającą połączonymi
rezerwami dewizowymi krajów członkowskich i prowadzącą wspólną politykę walutową
wobec krajów trzecich.
Integracja Walutowa stanowi nie tylko proces ekonomiczny, ale także w określonym stopniu
proces polityczny, z uwagi na to, że prowadzenie polityki ogólnogospodarczej i pieniężnej
implikuje przekazywanie suwerennych uprawnień narodowych w sferze walutowej na
szczebel ponadnarodowy, a także wiąże się z pewną redystrybucją zasobów między krajami
członkowskimi
w ramach zintegrowanego obszaru walutowego. Z faktu, że integracja
walutowa ma także charakter polityczny wynika, że nie musi ona następować w sposób
samoczynny, ale wymaga świadomego działania i podejmowania określonej polityki.
Integracja walutowa w ramach UE, prowadząca do coraz większej stabilności kursów
walut krajów członkowskich względem siebie, z uwzględnieniem celu dalekosiężnego
w postaci całkowitego wyeliminowania wahań kursów między tymi walutami, jest
podyktowana obiektywnymi potrzebami integracji gospodarczej. Z uwagi na wszechstronne
więzi między różnymi strukturami gospodarki, a także między jej strefą materialną
i pieniężną, proces integracji wymaga także postępu w zakresie integracji walutowej. Wynika
to przede wszystkim z rosnącej współzależności ekonomicznej państw UE.
O wzroście tej współzależności świadczy fakt, że handel krajów UE z innymi krajami
członkowskimi stanowi coraz większy odsetek ich produktu brutto (PKB).

W 1965 r. odsetek ten w odniesieniu do 12 krajów członkowskich wynosi 7%

W 1994 r. około 12%

Natomiast w odniesieniu do 15 krajów UE kształtował się odpowiednio 8,5% i 13%.
Gdyż natomiast udział tzw. handlu wewnątrz-wspólnotowego (tj. handlu między krajami
członkowskimi) w globalnej wymianie handlowej Unii z zagranicą wyniósł:

W 1994 r. 63,2% w eksporcie,

W 1994 r. 62,3% w imporcie.
10
Prof. Leokadia Oręziak „Integracja walutowa w ramach Europejskiej Wspólnoty
Gospodarczej” Mamografie i opracowania, Szkoła Główna Handlowa, Warszawa 1991 r.,
str.213
26
Unia Europejska jest więc zainteresowana tym, by handel na jej obszarze był realizowany
przy zastosowaniu jak najbardziej stabilnych kursów walutowych. Praktyka handlu
międzynarodowego wskazuje, że trudne do przewidzenia wahania kursów, powodując wzrost
niepewności do cen i kosztów, mogą wpływać ograniczająco na wielkość obrotów
handlowych. Ponadto ewentualne zaburzenia walutowe, poprzez
trudności w bilansie
płatniczym, ryzyko pogorszenia sytuacji gospodarczej, a w efekcie – nasilenia się presji
protekcjonistycznej i przywrócenia niektórych ograniczeń handlu. Przywrócenie ograniczeń
w handlu wewnątrz Unii Europejskiej nie leży w interesie żadnego kraju UE, bowiem handel
z innymi krajami członkowskimi ma żywotne znaczenie dla nich wszystkich.
Niepewność w działalności gospodarczej, wynikająca z n niestabilności kursów, oznacza,
że przedsiębiorstwa nie są w stanie osiągnąć wszystkich potencjalnych korzyści, które
oferuje im udział w wielkim rynku, jakim jest UE. Dość powszechna jest opinia, że ryzyko
związane ze zmianami kursów walut narodowych stanowi się rzeczywistego, jednolitego
rynku, bowiem powoduje ono koszty, które w swym oddziaływaniu można porównać do ceł.
Jednocześnie należy wskazać, że nawet przy sztywnych i niezmiennych kursach między
walutami krajów UE nie udałyby się uniknąć kosztów transakcyjnych związanych
z wymianą jednej waluty na drugą i kosztów pozyskiwania do tego informacji.
Łączne koszty transakcyjne, rozumiane jako koszty dokonywania transakcji dewizowych
i koszty zabezpieczenia się przed ryzykiem kursowym, zostały oszacowane przez Komisję
Europejską na 0,3-0,4% PKB UE jako całości, tj. około 20-25 mld ECU. Oszczędności te
w przypadku większych krajów UE, których waluty wykorzystywane są w płatnościach
międzynarodowych, mogą wynieść rocznie 0,1-0,2% ich PKB, podczas gdy kraje słabsze
ekonomicznie, które stale wymieniają swą walutę na inne waluty silniejsze, mogą mieć
oszczędności rzędu 1% PKB.
Stąd też przedstawiciele kół gospodarczych od dawna zgłaszali postulat , by UE, tak jak
np. USA, dysponowała jedną walutą, która zastąpiłaby ponoszenie kosztów wymiany walut
w handlu wzajemnym i poprawiłaby swoją pozycję konkurencyjną wobec firm
amerykańskich i japońskich.
Z powodu widzenia sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego w UE pożądana
byłaby więc możliwie największa stabilność kursów, a rozwiązaniem optymalnym z tego
punktu widzenia byłoby ustanowienie jednej waluty, która dawałaby gwarancję swobody
handlu na tym rynku. Wtedy UE licząca około 370 mld konsumentów, dysponująca PKB
rzędu 6 bln ECU i używająca tylko jednego pieniądza zamiast kilkunastu, byłaby rynkiem
porównywalnym z rynkiem Stanów Zjednoczonych.
27
Funkcjonowanie na obszarze UE tylko jednej waluty zwiększyłoby przejrzystość
informacji istotnych z punktu widzenia konsumentów. Przede wszystkim znacznie łatwiej niż
dotychczas mogliby oni porównywać rzeczywiste ceny towarów i usług, co sprzyjałoby też
optymalnej konkurencji między przedsiębiorstwami w obrębie rynku wewnętrznego UE.
W związku z tym podjęcie w drugiej połowie lat osiemdziesiątych decyzji o zakończeniu
w 1992 r. budowy jednolitego rynku wewnętrznego stanowiło istotny bodziec do
przyśpieszenia procesu integracji walutowej, a w szczególności działań na rzecz
ustanowienia unii gospodarczej i walutowej (UGW).
W przyszłości waluta UE mogłaby wejść na miejsce marki niemieckiej, stając się z trzech
głównych walut międzynarodowych. W ten sposób mogłaby skutecznie rywalizować
z dolarem i jenem, przyczyniając się do zwiększania znaczenia UE w świecie. Ponieważ UE
należy do światowych potęg handlowych, stąd też oczywiste jest, że jej pieniądz stałby się
jedną z głównych walut transakcyjnych i rezerwowych. W efekcie, podmioty z Unii w coraz
większym stopniu mogłyby używać swej waluty do zapłaty za towary i usługi importowane
z krajów trzecich oraz do fakturowania eksportu i otrzymania w niej płatności. Ułatwi im to
kalkulację opłacalności projektów inwestycyjnych i zmniejszy ryzyko z nimi związane.
Kwestie związane z integracją walutową, w odróżnieniu od kwestii wiążących się
z tworzeniem Unii celnej, wspólnej polityki rolnej, wspólnej polityki handlowej, nie zostały
wyraźnie uregulowane w Traktacie Rzymskim. Zrezygnowano bowiem z nakładania na kraje
członkowskie daleko idących ograniczeń narodowej suwerenności w sferze monetarnej, po to
by nie zmniejszać ich poparcia dla przedsięwzięć integracyjnych w innych dziedzinach na
tym początkowym etapie współpracy.
Nie bez znaczenia był też fakt, że przez długi okres po utworzeniu Wspólnoty ,
międzynarodowy system walutowy, którego zasady zostały określone w 1994 roku w Bretton
Woods (USA), funkcjonował praktycznie bez zakłóceń. Był to system kursów stałych,
okresowo dostosowywanych, mogących zmieniać się na rynku w granicach  1% .
Stąd też nie występowała we wspólnocie wyraźna potrzeba podejmowania działań
integracyjnych w sferze walutowej. Jej kraje członkowskie ograniczyły się jedynie do
zawężenia dopuszczalnego przedziału wahań kursów między swymi walutami do  0,75% .
Potrzeba podjęcia wspólnych działań w sferze walutowej zarysowała się w 1968 r., kiedy
to w międzynarodowym systemie walutowym wystąpiły zjawiska kursowe, które
doprowadziły m.in.
do rewaluacji marki RFN i dewaluacji franka francuskiego. Nowe
przedsięwzięcia uznano za konieczne nie tylko dla utrzymania osiągniętego do tego czasu
stopnia zaawansowania procesu integracyjnego, ale także po to, by zapobiec regresowi tego
procesu. Istniały bowiem obawy, że zjawiska kryzysowe w sferze walutowej, prowadzące do
28
zaburzeń równowagi bilansów płatniczych, mogą stanowić bodziec do utrzymywania
ograniczeń we wzajemnym handlu lub wprowadzenia nowych.
Uwzględniając te czynniki, w grudniu 1969 r. szefowie państw i rzędów krajów
ówczesnej EWG w czasie spotkania w Hadze podjęli decyzje o stworzeniu we Wspólnocie
Unii gospodarczej i walutowej. Kształt tej unii został określony w tzw. raporcie Wernera (od
nazwiska premiera Luksemburga), którego ostateczna wersja została przedstawiona Radzie
i Komisji w październiku 1970 r. Zgodnie z raportem Unia miała być zbudowana do końca
1980 r. W marcu 1971 r. Rada zaakceptowała działania do realizacji podczas pierwszego
trzyletniego (1971-1973) etapu budowy Unii. Miały one polegać na ściślejszej koordynacji
polityk pieniężnych i ogólnogospodarczych krajów członkowskich, jak również
na zawężeniu przedziału wahań kursów między walutami tych krajów.
Na przeszkodzie realizacji tego programu stanęło załamanie się systemu walutowego
z Bretton Woods w 1971 r., a następnie kolejny kryzys w międzynarodowym systemie
walutowym w 1973 r., który doprowadził do upłynnienia kursu dolara amerykańskiego.
Ponadto, pogorszenie ogólnej sytuacji gospodarczej na świecie, jakie nastąpiło po kryzysie
naftowym w 1973 r. zaważyło w istotny sposób na przebieg realizacji projektu budowy unii
gospodarczej i walutowej. Wydaje się, że nie bez znaczenia w niepowodzeniu całego
przedsięwzięcia był też fakt, że budowę unii gospodarczej i walutowej podjęto bez
uprzedniego wynegocjowania i ratyfikowania przez parlamenty narodowe traktatu
międzynarodowego w tej sprawie, Traktat Rzymski zaś praktycznie nie zawierał żadnych
postanowień w tej sprawie.
Jednym wartym odnotowania rezultatem osiągniętym w wyniku realizacji tego projektu
okazał się tzw. wąż walutowy, tj. system stabilizowania kursów między walutami Krajów
Wspólnoty. Przyjęto w nim zasadę, że dopuszczalny podział wahań kursów rynkowych
wynosi  2,25% wokół kursów centralnych. Skład walut, które były w jego ramach
stabilizowane, był zmienny. Najdłużej w systemie uczestniczyły tylko waluty krajów
utrzymujących silne
11
więzi handlowe z RFN (Belgii, Danii, Holandii). Mimo pewnego
podobieństwa zasad tego systemu „węża” zawierał on wiele nowych elementów, a jego
realizacji towarzyszyła silna wola polityczna krajów członkowskich. Przyczyniła się ona do
sukcesu tego systemu, przynajmniej do początku lat dziewięćdziesiątych. Potem bowiem –
od sierpnia 1993 r. nastąpiły w nim poważne zmiany.
11
Ewa Latoszek, Krystyna Michałowska-Gorywoda, Eufemania Teichman, Lucjan Ciamaga,
Leokadia Oręziak „Unia Europejska”, Podręcznik Akademicki Wydawnictwo Naukowe
PWN, Warszawa 1999 r., str. 213-219
29
2.2.
ZASADY EUROPEJSKIEGO SYSTEMU WALUTOWEGO.
EUROPEJSKI SYSTEM WALUTOWY –utworzony został na mocy rezducji
uchwalonej w Brukseli przez Radę Europejską 5 grudnia 1978 r. i wprowadzony następnie
w życie w wyniku porozumienia między bankami centralnymi krajów członkowskich.
System zaczął funkcjonować 13 marca 1979 r. Zastąpił on istniejący uprzednio system
„węża” walutowego, przejmując zeń pewne elementy, a jednocześnie wprowadzając nowe.
NAJWAŻNIEJSZE ZASADY FUNKCJONOWANIA EUROPEJSKIEGO
SYSTEMU WALUTOWEGO DOTYCZĄ:
-
europejskiej jednostki walutowej ECU (European Curency Unit) i mechanizmu kursowointerwencyjnego.
-
zgodnie z założeniami ESW jego centralnym elementem jest ECU. Stanowi ona koszyk
złożony z określonej ilości walut krajów członkowskich UE.
-
30
11,17%
0,33%
8,38%
2,71%
0,71%
10,21%
7,21%
32,68%
1,08%
20,79%
0,49%
4,24%
frank luksemburski
frank belgijski
korona duńska
marka niemiecka
drachma grecka
peseta hiszpańska
frank francuski
funt irlandzki
lir włoski
gulden holenderski
escudo portugalskie
funt brytyjski
Wykres nr.2. Waga poszczególnych walut w koszyku ECU
Źródło: Aleksander Noble „Przewodnik po Unii Europejskiej. Od Rzymu do Maastricht i
Amsterdamu” Warszawa 1998 r., str.73
W dniu wejścia systemu w życie ECU składała się z 9 walut, we wrześniu 1984 r.
włączono do niej drachmę grecką, a we wrześniu 1989 r. pesetę hiszpańską i eskudo
portugalskie. Obecnie wchodzą do niej waluty 12 krajów UE, nie ma w jej składzie szylinga
austriackiego, korony szwedzkiej i marki fińskiej. Zgodnie z traktatem z Maastricht a dniem
1 stycznia 1994 r. skład koszyka ECU został zamrożony. Oznacza to, że waluty Austrii,
Szwecji i Finlandii nie zostaną już do niego włączone. Podstawowym kryterium, które
wzięto pod uwagę, był udział danego kraju w produkcie wewnętrznym brutto Wspólnoty
oraz w handlu wewnątrz tego ugrupowania. Im udział ten był większy, tym większa okazała
się też waga jego waluty w koszyku ECU. Waga ta stanowi relację między ilością tej waluty
31
wchodzącej w skład ECU, a wartością ECU wyrażoną w tej walucie. Z kolei wartość ECU
wyrażona w którejkolwiek z jej walut składowych jest równa sumie następujących
elementów: ilości danej waluty w koszyku ECU oraz przeliczonej na tę walutą , po
obowiązującym kursie, ilości pozostałych walut składowych ECU. Waga ta wzrasta, jeżeli
waluta aprecjonuje się w stosunku do tych walut, maleje natomiast w wypadku jej
deprecjacji. Zamrożenie koszyka ECU pociąga za sobą stałe zwiększenie się w niej wagi
walut najsilniejszej. Ecu stanowi element mechanizmu kursowo-interwencyjnego ESW.
Mechanizm ten ma zapewnić utrzymanie w określonych granicach wahań kursów między
walutami krajów należących do systemu. Każda z tych walut ma ustalony kurs centralny
wobec ECU. Kursy te są wyrażone w ilości waluty narodowej przypadającej na jednostkę
ECU. W wyniku skrzyżowania tych kursów otrzymuje się dla każdej waluty, uczestniczącej
w systemie, bilateralne kursy centralne wobec pozostałych walut systemu. 12
W ten sposób
powstaje sieć bilateralnych kursów centralnych. Zmiany kursów
centralnych mogą być dokonywane jedynie z zgodą wszystkich krajów uczestniczących
w systemie. Musi być przy tym odpowiednia procedura konsultacyjna.
12
Ewa Latoszek, Krystyna Michałowska-Gorywoda, Eufemania Teichman, Lucjan Ciamaga,
Leokadia Oręziak „Unia Europejska”, Podręcznik akademicki Wydawnictwo Naukowe
PWN, Warszawa 1999 r
32
III.
DOTYCHCZASOWY
PRZEBIEG
PROCESU
TWORZENIA
UNII
GOSPODARCZEJ I WALUTOWEJ.
3.1.
SYTUACJA EKONOMICZNA KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ.
Inflacja
W 1996 r. średnia stopa inflacji w 15 krajach UE wyniosła 2,7% (4% w 1993 r.). PKB
Unii w 1994 r. wzrósł realnie o 2,6%, podczas gdy w 1993 r. jego realny spadek wyniósł
około 0,4% w porównaniu z 1992 r. Według oceny Komisji w 1996 r. stopa procentowa
wzrostu gospodarczego w UE wynieść ma 1,5%, a w 1997 r. 2,4%.
Bezrobocie w UE w 1996 r. wzrosło do 11% (z 10% w 1995 r.) ludności zawodowo
czynnej.
Na osiągnięcie przez kraje UE stosunkowo korzystnych wyników w dziedzinie inflacji od
1990 r. wpłynęła częściowo recesja gospodarcza, która miła miejsce w tym okresie w krajach
wysoko rozwiniętych. Dużo większą rolę odegrał tu jednak fakt, że stabilność cen została
uznana, nie tylko przez kraje UE, jako jeden z głównych celów polityki ogólnogospodarczej,
a w szczególności jako wiodący cel polityki pieniężnej.
Obecnie dość powszechny jest akceptowany pogląd, że stabilne ceny są korzystne
z punktu widzenia wzrostu gospodarczego, inwestycji i zagrożenia. Podejście takie wynika
z głębokiej zmiany w poglądach ekonomicznych związku z doświadczeniami lat
siedemdziesiątych, kiedy to dała się zauważyć bezskuteczność wysiłków na rzecz
ograniczenia
bezrobocia przez tolerowanie wyższej inflacji. Badania empiryczne
przeprowadzane na bazie danych ze 100 krajów wykazały, że wzrost inflacji pociąga za sobą
zmniejszenie tempa wzrostu PKB.
Dla przyszłego kształtowania się inflacji w krajach UE nie bez znaczenia będzie wsparcie
społeczne dla całego procesu tworzenia UGW umożliwiające m.in. ograniczenie
nadmiernego wzrostu płac i akceptowanie innych ograniczeń wynikających z rygorystycznej
polityki
pieniężnej.
Dotychczas
bowiem
zróżnicowane
metody
stosowane
przez
poszczególne kraje nie pozwalałyby na otrzymanie w pełni porównywalnych wyników. Jest
to tym bardziej istotne, że nawet małe niedokładności w liczeniu stopy inflacji mogą
rzutować na to, czy dany kraj spełnia określony traktatem z Maastricht warunek odnośnie
do cen, czy nie.
33
Deficyt budżetowy
W 1996 r. deficyt w budżetach krajów członkowskich UE wyniósł 4,4% PKB Unii jako
całości, a w 1995 r. 5%. Ta poprawa była efektem zarówno poprawy koniunktury
gospodarczej, jak i mniej ekspansywnej, niż poprzednio, polityki handlowej. 13
Większość ekonomistów zgadza się co do tego, że zbyt wysoki deficyt finansów
publicznych zagraża w dłuższym okresie stabilności cenowej oraz niezależności polityki
monetarnej, a także wywołuje niekorzystne zjawiska gospodarcze (np. spirala zadłużenia,
bądź „efekt wypychania”).
Rozważania tego typu wpłynęły na włączenie do Traktatu.
Kryterium określającego maksymalny poziom deficytu budżetowego krajów, które chcą
partycypować w Unii walutowej. Zasadniczo ma ona wynieść nie więcej niż 3% PKB. Może
– wyjątkowo – wynosić więcej, jeżeli po pierwsze, w każdym z ostatnich lat przed wyborem
członków UGW „zbliża się” do wartości referencyjnej oraz po drugie, znajduje się
„w pobliżu” tej wartości. 14
Dług publiczny
DŁUG PUBLICZNY – jest rezultatem kumulowania się deficytów władz publicznych,
zarówno w stosunku do podmiotów krajowych, jak i zagranicznych. W przypadku krajów
UE dług ten nie powstał w wyniku jakichś nadzwyczajnych zdarzeń i okoliczności
(np. wojna) jak się ocenia, skutkiem krótkowzrocznej polityki budżetowej prowadzonej
w przyszłości. 15
Kryteria pozwalające ocenić stan finansów publicznych i zapobiegać niekorzystnej
polityce finansowej państw członkowskich określone zostały w art. 2 Protokołu, art. 104c
TWE oraz w Protokole o postępowaniu w porządku wystąpienia nadmiernego deficytu
budżetowego (również załączonym do TWE).
Sumaryczne zadłużenie publiczne kraju (rządu centralnego i rządów federalnych)
w ostatnim roku przed wywołaniem państw członkowskich Unii walutowej nie może
13
Ewa Latoszek, Krystyna Michałowska-Gorywoda, Eufemania Teichman, Lucjan Ciamaga,
Leokadia Oręziak „Unia Europejska”, Podręcznik akademicki Wydawnictwo Naukowe PWN
Warszawa 1999 r, str. 280-281
14
Frank Emmert, Mateusz Morawiecki „Prawo Europejskie” Wydawnictwo Naukowe PWN
Warszawa-Wrocław 1999 r., str.39
15
Ewa Latoszek, Krystyna Michałowska-Gorywoda, Eufemania Teichman, Lucjan Ciamaga,
Leokadia Oręziak „Unia Europejska”, Podręcznik akademicki Wydawnictwo Naukowe PWN
Warszawa 1999 r. str. 283-284
34
przekraczać 60%. Produkt Krajowy Brutto, przynajmniej w ciągu poprzedzających lat
w sposób „wystarczająco zdecydowany” zbliżać się do tej wartości reformacyjnej.
Długoterminowe stopy procentowe
Z analiz przeprowadzanych przez Europejski Instytut Monetarny wynika, że długoterminowe
stopy procentowe zależą w dużym stopniu od wiarygodności polityki pieniężnej
i ogólnogospodarczej realizowanej przez poszczególne kraje UE, która to polityka powinna
być nastawiona na niską inflację, niski kurs walutowy i kontrolę nad deficytem budżetowym.
Nieskuteczność w osiągnięciu tych celów oznacza stałe utrzymywanie się wysokich stóp
procentowych na rynku i w efekcie niekorzystne warunki finansowania działalności
gospodarczej. 16
Zbliżenie długoterminowych stóp procentowych (ich średnich wartości rocznych)
w krajach UE w ostatnich latach jest odbiciem przede wszystkim znaczącego postępu
w walce z inflacją.
3.2.
UDZIAŁ W ESW (EUROPEJSKI SYSTEM WALUTOWY).
Stabilizowanie kursów w ESW ma prowadzić do sytuacji, w której ich zmienność
zostanie na tyle ograniczona, że możliwe będzie, niejako w sposób naturalny, nieodwracalne
ich usztywnienie.
Kraje ESW w najbliższej przyszłości nie zdecydują się – jak oceniają specjalność – na
ponowne zawężenia marży wahań kursów, by „nie kusić losu” i nie wystawiać się na ryzyko
ponownego kryzysu walutowego. Tu trzeba jednak dodać, że gdyby faktyczne kursy
rynkowe zmieniały się w tak szerokim przedziale, to trudno byłoby mówić, o ich stabilności
i realnych szansach na ich usztywnienie w przeszłości. Z deklaracji władz poszczególnych
krajów ESW i realizowanej przez nie polityki wynika, że są one zdeterminowane
w utrzymywaniu kursów na poziomie możliwie najbliższym bilateralnym kursom
centralnym, choć najczęściej wymaga to utrzymania wysokich stóp procentowych. Traktat
z Maastricht przewiduje bowiem, że stabilność kursów powinna być zapewniona co najmniej
w dwuletnim okresie poprzedzającym ocenę sytuacji danego kraju.
Poszczególne kraje powinny były więc utrzymać lub ewentualnie zmodyfikować kursy
centralne swej waluty do tego czasu i następnie już ich nie zmieniać.
16
Ewa Latoszek, Krystyna Michałowska-Gorywoda, Eufemania Teichman, Lucjan Ciamaga,
Leokadia Oręziak „Unia Europejska”, Podręcznik akademicki Wydawnictwo Naukowe PWN
Warszawa 1999 r. str. 284-285
35
W praktyce jednak w połowie1996 r., zawężenia dopuszczalnej w ramach ESW marży
wahań do  2,25% nie nastąpiło, a w przyszłości też jest to mało prawdopodobne. 17
Po za kwestią dotyczącą przedziału dopuszczalnych wahań, istotnym z punktu widzenia
omawianego kryterium, zagadnieniem w ramach ESW jest też ewentualne włączenie do
niego walut tych krajów UE, które aktualnie w systemie nie uczestniczą. W maju 1996 r.
rząd włoski zadeklarował wolę ponownego włączenia lira do ESW (udział tej waluty
w systemie został zawieszony w 1992 r.).
3.3.
DZIAŁANIA DOSTAWCZE KRAJÓW CZŁONKOWSKICH.
Perspektywa ustanowienia UGW, otwarta przez wejście w życie traktatu Maastricht,
odgrywa rolę swego rodzaju „terapii grupowej” dla krajów UE, mającej na celu sprostanie
warunkom udziału w tej Unii. Rada Unii Europejskiej określa ogólne kierunki polityki
gospodarczej dla tych krajów z uwzględnieniem wspólnych celów odnośnie do inflacji
finansów publicznych, stabilność kursów walutowych i zatrudnienia.
Wiele krajów UE podjęło rywalizację tzw. narodowych programów zbieżności (national
convergence programmes), nastawionych na realizację w okresie kilkuletnim wyników
gospodarczych dających szansę na wejście do UGW. Istotnym elementem tych programów
jest zobowiązanie się przez poszczególne kraje do dyscypliny budżetowej, która nie
zagrażając wzrostowi gospodarczemu, ma jednocześnie prowadzić do uzdrowienia finansów
publicznych.
Od 1994 r. takie programy są realizowane przez Portugalię, Danię, Grecją, Irlandię,
Hiszpanię i Holandię, a ich realizacja podlega stałemu nadzorowi ze strony Komisji i Rady.
Rada dokonuje, na bazie raportów przygotowanych przez Komisję, oceny sytuacji
ekonomicznej danego kraju, przekazuje mu stosowane zalecenia odnośnie do realizowanej
polityki. Odpowiedzialność za tą politykę, na obecnym etapie budowy UGW, ponoszą
jeszcze narodowe banki centralne. Stąd też głównym instytutem oddziaływania na nie przez
EIM jest jedynie perswazja. Od 1994 r. EIM prowadzi, zarówno ex ante, jak i ex post,
ocenę polityk pieniężnych realizowanych przez narodowe banki centralne. Instytut jest
17
Ewa Latoszek, Krystyna Michałowska-Gorywoda, Eufemania Teichman, Lucjan Ciamaga,
Leokadia Oręziak „Unia Europejska”, Podręcznik akademicki Wydawnictwo Naukowe PWN
Warszawa 1999 r. str. 285-286
36
ważnym forum konsultacji między krajami członkowskimi w sprawie realizowanej prze nie
polityki, a także zmian dokonywanych w przepisach narodowych w zakresie kwestii
leżących w polu jego zainteresowania.
Wśród banków centralnych krajów UE największą niezależnością cieszy się bank centralny
NIEMIEC – Bundesbank. We wrześniu 1995 r. znalazł się na pierwszym miejscu wśród 20
banków centralnych. Na świecie cieszy się największą autonomią. Za nim znalazły się banki
Centralne:
-
Szwajcarii, Austrii, Danii, USA, Irlandii, Holandii, Kanady, Luksemburga, Francji,
Włoch, Finlandii, Szwecji, Wielkiej Brytanii, Australii, Nowej Zelandii, Japonii,
Hiszpanii, Belgii i Norwegii.
Takie uszeregowanie banków centralnych poszczególnych krajów wynika m.in. z faktu,
że głównym celem polityki pieniężnej Bundesbanku jest „ochrona wartości pieniądza”.
W przypadku banków centralnych Szwajcarii, Austrii i Danii kluczowym celem tej polityki
jest stabilność kursu walutowego.
Z kolei – uklasowanie banku centralnego USA na piątym miejscu uzasadnia się tym, że jego
działalność ma nie tylko stabilności cen, ale także ochronie poziomu zatrudnienia. 18
Bank Francji, który uzyskał niezależność z początku 1994 r. umieszczony został na
dziesiątej pozycji wśród najbardziej niezależnych banków centralnych na świecie. Wśród
banków centralnych UE najmniejszą autonomią charakteryzują się banki Grecji, Hiszpanii
i Portugalii. Oznacza to, że w dużej mierze muszą się one stosować do instrukcji wg poleceń
wydawanych im przez Ministerstwo Finansów.
Nadanie autonomii bankom centralnym krajów UE widziane jest jako kluczowy warunek
wiarygodności polityki pieniężnej przyszłego ESBC, którego elementem miałyby być te
banki. Polityka ta ma być bowiem nastawiona na stabilność cen, a praktyka pokazuje, że cel
ten skutecznie może być realizowany tylko przez bank centralny cieszący się rzeczywistą
niezależnością.
18
Ewa Latoszek, Krystyna Michałowska-Gorywoda, Eufemania Teichman, Lucjan Ciamaga,
Leokadia Oręziak „Unia Europejska”, Podręcznik akademicki, Wydawnictwo Naukowe
PWN, Warszawa 1999 r., str. 286-288
37
IV.
DĄŻENIA POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ.
4.1.
POLSKA NA DRODZE DO CZŁONKOWSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ.
Polska od początku transformacji stawiała sobie za zadanie ścisłą współpracę
z ówczesną EWG i docelowo – pełne członkostwo w tej organizacji. Taki cel przyświecał
też polskim negocjacjom układu Europejskiego. Polska traktowała układ o stowarzyszeniu
jako instrument ułatwiający przygotowanie do członkostwa, a nie jako cel sam w sobie.
Kolejne rządy – niezależnie od opcji politycznej – były zgodne w popieraniu tego celu
i konsekwentnie zabiegały o to, by wspólnota najpierw podjęła decyzję o rozszerzeniu na
Wschód, a następnie określiła kalendarz dojścia do członkostwa.
Zaproszenie Polski do negocjacji wyrażone wstępnie w opinii Komisji Europejskiej
z 16 lipca 1997 r. i następnie potwierdzone przez Radę Europejską w Luksemburgu
w grudniu tegoż roku oraz rozpoczęcie rokowań akcesyjnych umożliwiają Polsce
urzeczywistnienia tego celu śledząc rozwój stosunków Polska - UE w okresie 1989 r., a
w szczególności ewolucję stanowiska władz wspólnotowych i państw członkowskich
wydaje się, że rozpoczęcie negocjacji nie nastąpiłoby jeszcze, gdyby nie konsekwentne
i zdecydowane zabiegi polskiej dyplomacji oraz innych krajów stowarzyszonych,
najbardziej zainteresowanych przystąpieniem do Unii Europejskiej. Pod ich wpływem
Unia podjęła w czerwcu 1993 r. polityczną decyzję o rozszerzaniu, a następnie
potrzebowała kilku dalszych lat, by zdecydować o rozpoczęciu negocjacji akcesyjnych.
Ważnym dokumentem przygotowanym wspólnie przez kraje Grupy Wyszechradzkiej
z września 1992 r. Polska, Węgry i Czecho-Słowacja stwierdziły w nim, że „naszym
ostatecznym celem jest przystąpienie do Wspólnoty Europejskiej lub Unii Europejskiej,
gdy ona powstanie (...) Sygnatariusze memorandum wyrazili zdecydowaną wolę do
ubiegania się o członkostwo oraz wejścia do Unii najpóźniej pod koniec tego stulecia”
i wezwali „Wspólnoty i ich państwa członkowskie, by odpowiedziały na nasze wysiłki
poprzez jasne stwierdzenie, że integracja naszych gospodarek i społeczeństw
prowadzących do członkostwa na wspólnotach jest również celem samych Wspólnot.
Istotnym elementem tego dokumentu nie tylko to, że bardzo mocno wskazywał na
znaczenie członkostwa we Wspólnotach jako kotwicy dokonujących się przemian, ale
również fakt, że było to wspólne stanowisko krajów Grupy Wyszechradzkiej, które
pierwsze rozpoczęły demokratyczne przemiany w Europie i pierwsze rozpoczęły
negocjowanie umów stowarzyszeniowych. To stanowisko wzmocniło pozycję każdego
z tych trzech państw.
38
W kilka tygodni po wejściu w życie Układu Europejskiego 8 kwietnia 1994 r., rząd
polski złożył oficjalny wniosek o członkostwo w Unii Europejskiej. Członkostwo Polski
w Unii Europejskiej będzie służyć utrzymaniu pokoju i stabilności w Europie dzięki
eliminacji skutków podziału naszego kontynentu.
Rząd dał wyraz przekonaniu, że Polska w pełni spełnia kryteria polityczne
i ekonomiczne sformułowane przez Radę Europejską w Kopenhadze w 1993r.
Oczekujemy podjęcia w tym okresie konkretnych działań, które umożliwi Polsce
osiągnięcie członkostwa w roku 2000.
Po złożeniu wniosku o członkostwo UE, nie zmniejszyła się aktywność polskiej
dyplomacji na rzecz skłonienia Unii do jak najszybszego opracowania kalendarza dojścia
do rozpoczęcia negocjacji. Gdyby nie konsekwentne działanie Polski na forum
dyplomatycznym, popierane przez pozostałe państwa Grupy Wyszechradzkiej, jest
prawdopodobne, że Unia jeszcze dłużej zwlekałaby z decyzją rokowań. Równocześnie
w Polsce trwały prace związane nie tylko z wyobrażaniem Układu, ale też
z przygotowaniami do członkostwa wykraczające poza wymogi określone w Układzie. 19
Aktualny kształt Unii uniemożliwia praktyczne przyjęcie nowych państw. Chodzi
przede wszystkim o konieczność instytucjonalnych, w tym uprawnienia procesu
decyzyjnego, którego zasadnicze parametry określono dla niewielkiej grupy państw
członkowskich.
Oto warunki jakie powinny spełniać państwa starające się o członkostwo w Unii (Rada
Europejska, Kopenhaga, 1993 r.):

stabilne instytucje polityczne, gwarantujące demokrację, rządy prawa, przestrzeganie
praw człowieka oraz poszanowanie i ochronę mniejszości;

funkcjonowanie gospodarki rynkowej i jej zdolność do sprostania konkurencji oraz
presji sił rynkowych wewnątrz Unii;

zdolność do przyjęcia zobowiązań członka Unii, włącznie z podzieleniem celów Unii
politycznej, gospodarczej i walutowej.
Następujące państwa stowarzyszone deklarują wolę przystąpienia do Unii;

10 państw Europy Środkowej i Wschodniej; Polska, Węgry, Czechy, Słowacja,
Rumunia, Litwa, Łotwa, Estonia, Bułgaria, Słowenia;

3 państwa Europy Południowej: Cypr, Malta (wstrzymały wniosek w 1996 r.), Turcja.
19
Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska „Polska w drodze do Unii Europejskiej”, Polskie
Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1999 r., str.113-116
39
W Polsce od wielu lat podejmowane są działania, by sprostać warunkom i kryteriom
członkostwa w Unii. Oprócz naprawy, prywatyzacji i urynkowania gospodarki, rząd
realizuje program dostosowania krajowych norm prawnych do standardów Wspólnoty
(około 10 tysięcy przepisów). Obejmuje on przede wszystkim przygotowania kadrowe,
dostosowanie gospodarki, harmonizację prawa, działania informacyjne mające na celu
utrzymanie wysokiego poziomu poparcia społeczeństwa polskiego dla członkostwa w UE,
a także działania zewnętrzne, skierowane do państw Unii, promujące Polskę jako
atrakcyjnego partnera.
Strategia ta będzie musiała uwzględnić opinię Komisji z lipca 1997 r. Według Komisji
Polska jest w stanie spełnić kryteria członkostwa Unii w ciągu czterech najbliższych lat.
Musi jednak w tym czasie dokonać głębokiej reformy gospodarki, poprawić system
prawny i funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości oraz utrzymać stabilność polityczną.
Największe zmiany muszą być przeprowadzone w dziedzinie gospodarki. Komisja
zwróciła też uwagę na zbyt wolną demonopolizację i prywatyzację telekomunikacji
polskiej, czego skutkiem jest za niski poziom telefonizacji i świadczenia usług. 20
Poza tym Komisja krytycznie oceniła istniejące w Polsce ograniczenia wolności prasy
(dziennikarz musi w określonych przypadkach ujawniać źródła informacji oraz ponosi
karę za obrazę władz państwowych), funkcjonowanie administracji państwowej,
sądownictwa i policji.
Warto dodać, że wraz z raportem o kandydatach Komisja przedstawiła program
pomocy UE dla krajów stowarzyszonych na lata 2000-2006. Przewiduje on znaczny
wzrost nakładów na wspieranie przekształceń wewnętrznych, służących dostosowaniu się
do warunków członkostwa. Ze środków tych będzie mogła skorzystać Polska.
20
Irena Popiuk-Rysińska „Unia Europejska” Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne
Warszawa 1998 r., str.115-121
40
4.2.
PRZEWIDYWANE KORZYŚCI I KOSZTY CZŁONKOSTWA POLSKI W
UNII EUROPEJSKIEJ.
Ogólnie rzecz biorąc, nadzieje Polski związane z członkostwem w Unii są
zbliżone do oczekiwań państw, które już wcześniej się do niej przyłączyły. Nie są jednak
z nimi tożsame. Motywy, którymi kieruje się nasz kraj, mają charakter gospodarczy,
polityczny i społeczny.
Jeżeli chodzi o gospodarkę, Polska liczy przede wszystkim na jej szybszy rozwój
i modernizację. Pierwszym bezpośrednim skutkiem udziału w Unii będą ułatwienia
handlowe. Zostaną zlikwidowane istniejące jeszcze przeszkody w przepływie towarów
przemysłowych między Polską a Unią. Wraz z integracją będą także znikać bariery
w przepływie towarów z polskiego rolnictwa. To poprawi sytuację polskich eksporterów
i konkurencyjność polskich produktów. Będzie zachęcać do zwiększania wywozu.
Rozwój handlu wpłynie na zwiększenia produkcji, co z kolei spowoduje dodatkowy
wzrost produktu krajowego. Te pozytywne tendencje wystąpiły w Europie Zachodniej
w trakcie tworzenia wspólnego rynku i nic nie wskazuje na to, by w Polsce miało być
inaczej.
Otwarcie polskiej gospodarki znacznie zwiększy presję konkurencji. Będzie zmuszać
do modernizacji przedsiębiorstw i restrukturyzacji całej gospodarki. Ponadto Polska
spodziewa się, że uczestnictwo w Unii spowoduje większy napływ kapitału i wzrost
zainteresowania inwestorów.
Polska jako państwo słabiej rozwinięte miałoby dostęp do wszystkich programów
pomocniczych Unii. Mogłaby przede wszystkim korzystać ze środków Funduszy
Strukturalnych.
Dążenie Polski do członkostwa w Unii są w pewnym stopniu wzmacniane przez inne
kraje Europy Środkowej i Wschodniej starające się o przyjęcie do Unii. Gdyby jedynie
Polska została poza strukturami integracyjnymi, grozi jej marginalizacja gospodarcza
i pogorszenie warunków działania polskich firm na rynkach europejskich w stosunku do
konkurencji.
W sferze politycznej Polska kieruje się przede wszystkim potrzebą stanu
bezpieczeństwa i pozycji państwa na arenie międzynarodowej. Przystąpienie do Unii
pozwoli Polsce wejść do strefy pokojowych, stabilnych i partnerskich stosunków między
państwami. Polska uzyska pośrednio wsparcie ugrupowania, do którego będzie należeć.
Pozostawanie zaś z boku narażałoby ją na marginalizację w życiu międzynarodowym.
Można też liczyć na to, że jeżeli Polska zwiąże się trwale z Unią, podzielającą
41
i chroniącą system wartości demokratycznych, będzie to sprzyjać wzmacnianiu
demokracji wewnętrznej.
Warto też dodać, że członkostwo w Unii mogłoby stworzyć lepszy klimat polityczny
i społeczny dla reformowania gospodarki.
Jeżeli integracja pobudzi rozwój gospodarczy, obywatele mogą oczekiwać nowych
miejsc pracy, zmniejszenia bezrobocia oraz poprawy poziomu życia, konsumenci mogą
liczyć na obniżanie cen wielu artykułów przemysłowych. Obywatele polscy będą mogli
też korzystać ze swobód rynku wewnętrznego, nie należy się jednak spodziewać szybkiej
liberalizacji przepisów dotyczących przepływu siły roboczej.
Członkostwo Polski w Unii to nie tylko korzyści, ale i koszty. W sferze gospodarczej
należy liczyć się z tym, że wzrost konkurencji na polskim rynku spowoduje upadek
niekonkurencyjnych firm. Część przedsiębiorstw będzie zmuszona ograniczyć produkcję,
wskutek tego nastąpi prawdopodobnie przejściowy wzrost bezrobocia.
Polska będąc członkiem Unii będzie brać udział w finansowaniu jej budżetu. Według
różnych szacunków wpłata Polski w 2000 r. wyniosłaby około 1,5-1,9 mld. ECU. 21
Stąd też potrzebna jest odpowiednia polityka państwa, która będzie wspierać
przekształcenia strukturalne, łagodzić ich negatywne skutki oraz powoli i systematycznie
zbliżać swoje ustawodawstwo do przepisów Unii. Im te różnice będą mniejsze, tym
słabszy będzie „szok” integracyjny.
21
Irena Popiuk-Rysińska „Unia Europejska”, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne,
Warszawa 1998 r., str. 219-220.
42
4.3.
POLACY ZA CZŁONKOSTWEM W UNII EUROPEJSKIEJ.
Na tle społeczeństw Europy Środkowej i Wschodniej Polacy, obok Rumunów,
wyróżniają się pozytywnym stosunkiem do Unii Europejskiej. Wśród państw Grupy
Wyszechradzkiej tylko w Polsce liczba osób dobrze myślących o Unii (46%) znacznie
przewyższyła liczbę osób wyrażających opinie negatywne.
Według danych Centrum Badania Opinii Publicznej (CBOS) ponad połowa Polaków
(55%) dawała Unii oceny pozytywne. Byli to przede wszystkim ludzie młodzi z wyższym
wykształceniem, z dużych miast, prywatni przedsiębiorcy, osoby zadowolone ze swego
poziomu życia oraz mający kierownicze stanowiska. Natomiast obojętny stosunek do Unii
wyrażali najczęściej rolnicy.
Gdyby w Polsce odbyło się referendum w sprawie członkostwa w Unii za
przystąpieniem głosowałoby 80% badanych. W grupie deklarującej taki zamiar
znajdowali się ludzie poniżej 45 roku życia, z miast do 500 tysięcy mieszkańców,
zamieszkali przede wszystkim na Pomorzu i Górnym Śląsku, mający wykształcenie
wyższe lub
zasadnicze, prywatni
przedsiębiorcy i
kierownicy.
Przeciwnikami
przystąpienia do Unii są natomiast osoby starsze (55-64 lata), bezrobotni, emeryci,
mieszkańcy dużych miast oraz osoby najczęściej uczestniczące w praktykach religijnych.
Tabela nr3.:Odpowiedzi na pytanie o sposób głosowania w ewentualnym referendum
w sprawie przystąpienia do UE (w %)
Za przystąpieniem
77
72
80
Przeciw przystąpieniu
6
9
7
Trudno powiedzieć
17
9
13
Żródło:Irena Popiuk-Rysińska „Unia Europejska” Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne
Warszawa 1998 r., str.122
Większość badanych prywatnie ocenia bilans korzyści i strat, jakie przyniesie
członkostwo (patrz tabela). Dominuje przy tym opinia (61%), że na korzyści z integracji
trzeba poczekać kilka lat. Badani spodziewają się najczęściej korzystnych zmian
w gospodarce, poprawy własnego poziomu życia oraz zmniejszenie bezrobocia.
43
Tabela nr 4: Odpowiedzi na pytanie o bilans strat i korzyści jakie może przynieść pełna
integracja z UE (w%)
Odpowiedzi
Polsce
Zakładowi pracy Respondentowi
respondentas
osobiście
Więcej korzyści niż strat
44
36
28
Więcej strat niż korzyści
9
9
6
Tyle samo korzyści co strat
28
22
23
Trudno powiedzieć
19
33
43
Żródło:Irena Popiuk-Rysińska „Unia Europejska” Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne
Warszawa 1998 r., str.123
Natomiast obawy Polaków budzą zwłaszcza następujące sprawy: trudności
w dopasowywaniu polskiej gospodarki do wynagań Unii, konkurencja zachodnich towarów,
trudności dotyczące rolnictwa, straty finansowe państwa oraz ograniczenia samodzielności
kraju.
Na zakończenie warto dodać, że zdecydowana przewaga w ostatnich latach zwolenników
członkostwa Polski w Unii nie przesądza wyników przyszłego narodowego referendum.
Badania pokazują bowiem, że wiedza Polaków o Unii jest powierzchowna. W tej sytuacji
opinie są podatne na zmiany. Trzeba liczyć się z tym, że mogą na nie wpłynąć różne
czynniki, takie jak: napływ informacji o Unii, niezmienione uaktywowanie przeciwników
członkostwa Polski w Unii czy bolesne przekształcenia gospodarcze, towarzyszące
dostosowaniu się kraju do wymagań wspólnotowych. 22
4.4.
ROZSZERZENIE UNII NA WSCHÓD.
16 grudnia 1991 r.Wspólnoty Europejskie zawarły z Polską, ówczesną Czech-
Słowacją i Węgrami umowy o stowarzyszeniu nazwane Układami Europejskimi. Układy z
Polską i Węgrami weszły w życie 1 lutego 1994 r., a z Czechami i Słowacją – dokładnie rok
później. W Układach Europejskich uznaje się, że ostatecznym celem sygnatariuszy z Europy
Środkowej jest uzyskanie członkostwa we Wspólnotach, stowarzyszenie ma zaś tworzyć
właściwe ramy dla procesu stopniowej integracji. W związku z tym Układy Europejskie
wykraczają znacznie poza problematykę wchodzącą tradycyjnie w zakres polityki handlowej.
22
Irena Popiuk-Rysińska „Unia Europejska. Polacy za członkostwem w Unii Europejskiej”
Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne Warszawa 1998 r., str.121-128
44
Wprawdzie postanowienia odnoszące się do obrotów towarowych zajmują znaczną część
umów, ale Układy Europejskie zawierają również cały szereg postanowień odnośnie do
przepływu pracowników, zakładania przedsiębiorstw, świadczenia usług, przepływu
kapitału, konkurencji, zbliżania przepisów prawnych, współpracy gospodarczej, kulturowej
i finansowej.
Część handlowa Układów Europejskich jest oparta na zasadzie wzajemności i przewiduje
budowę strefy wolnego handlu towarami przemysłowymi między krajami stowarzyszonymi
a WE (oraz stopniową liberalizację handlu towarami rolniczymi szczególnie w odniesieniu
do przetworzonych towarów rolno-spożywczych). Jakkolwiek ustępstwa handlowe są
wzajemne, to jednak proces ich wprowadzania w życie ma charakter asymetryczny tzn.
silniejszy partner (UE) otwiera swój rynek w szybszym tempie niż partner słabszy.
W kolejnych latach analogiczne Układy Europejskie, jak z Polską, Węgrami, Czechami
i Słowacją, Unia zawarła z Bułgarią, Rumunią, Litwą, Łotwą, Estonią i Słowenią.
W przypadku Bułgarii i Rumunii warunki towarzyszenia nie odbiegają od modelu
zastosowanego wcześniej w odniesieniou do czwórki państw. Natomiast układy z państwami
bałtyckimi, przy całej treści są jednak nieco bardziej „ambitne”. Okres przejściowy,
przeznaczony na wdrażanie postanowień umownych, został dla Litwy i Łotwy skrócony
o połowę, w przypadku zaś Estonii nie ustalono w ogóle okresu przejściowego, co oznacza,
że po ratyfikacji Układ Europejski zacznie obowiązywać od razu w całej rozciągłości,
przynosząc znaczna liberalizację we wzajemnych obrotach towarowych, usługowych
i kapitałowych. W układach podpisanych z krajami bałtyckimi widać ponadto dążenie do
Unii do przyznania tym krajom takiego statusu, jaki w tym czasie osiągnęła wcześniej
stowarzyszona z UE „szóstka”. Rzecz dotyczy – tzw. strategii przedczłonkowskiej, przyjetej
podczas „szczytu” UE w Essen w grudniu 1994 r., która objęła stowarzyszone państwa
Europy Środkowej i Wschodniej i ma im pomóc w przygotowaniach do przyszłego
członkostwa w Unii. Wraz z podpisaniem Układów Europejkich kraje bałtyckie zostały
oficjalnie objęte przez UE wspomnianą strategią.
Zdecydowanie odmiennie kształtuje się polityka handlowa Unii Europejskiej wobec tych
krajów Europy Wschodniej, w których proces transformacji politycznej i ekonomicznej jest
jeszcze słabo zaawansowany. Dotyczy to krajów tworzących Wspólnotę Niepodległych
Państw (WNP).
Z takimi krajami Unia zawiera niepreferencyjne umowy o partnerstwie i współpracy,
obejmujące dość szeroki zakres kwestii politycznych, gospodarczych i kulturalnych.
W dziedzinie handlu umowy o partnerstwie i współpracy nie przewidują preferencji
45
celnych, ale Unia ułatwia krajom WNP dostęp do swego rynku przez zniesienie
ograniczeń ilościowych z wyjątkiem tekstyliów, węgla, stali i paliwa nuklearnego.
Umowy wprowadzają też pewną liberalizację w dziedzinie zagranicznych inwestycji
bezpośrednich (czyli traktowanie narodowe tj. niegorsze od traktowania firm miejscowych,
dla inwestorów UE) oraz handlu usługami.
Umowy nie zobowiązują Unii do świadczenia pomocy finansowej, ale faktycznie taka pomoc
występuje. Ranga stosunków handlowych między UE a krajami WNP znacznie wzrosła
z początkiem 1995 r., kiedy to wraz z przystąpieniem Finlandii do UE, Unia zaczęła
bezpośredio graniczyć z WNP. 23 Dotychczas umowy o partnerstwie i współpracy zostały
podpisane z Ukrainą, Rosją i Białorusią (umowa parafowana) i Mołdawią (wszystkie
w 1992 r.) oraz z Kazachstanem (umowy podpisane w 1995 r.).
23
„Integracja Europejska. Rozwój rynku.”, Wydawnictwo Naukowe PWN,
Warszawa-Łódź 2000 r., str.274-276.
46
15 krajów UE
56%
43%
Hiszpania
Belgia
49%
Francja
50%
Portugalia
51%
Luksemburg
52%
Włochy
52%
57%
Holandia
Tak
Niemcy
58%
Grecja
58%
Irlandia
59%
64%
Austria
66%
Wlk.Brytania
69%
Szwecja
72%
Finlandia
74%
Dania
0%
20%
40%
60%
80%
Wykres nr 3: Czy uważasz, że Polska, Węgry, Czechy i Słowacja staną się członkami UE
do 2010 r.?
Źródło: Irena Popiuk-Rysińska „Unia Europejska” Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne
Warszawa 1998 r., str.125
47
34%
Słow enia
43%
36%
Turcja
44%
Litw a
37%
40%
Estonia
37%
40%
Bułgaria
37%
42%
Słow acja
38%
41%
Rum unia
38%
42%
38%
39%
Łotw a
43%
36%
Cypr
Czechy
36%
Polska
29%
50%
30%
57%
Islandia
0%
49%
51%
Węgry
Szw ajcaria
44%
33%
Malta
Norw egia
Za
Przeciw
25%
70%
15%
72%
14%
20%
40%
60%
80%
Wykres nr 4: Czy opowiadasz się za przyjęciem do UE wymienionych państw?
Żródło: Irena Popiuk-Rysińska „Unia Europejska” Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne
Warszawa 1998 r., str. 126
48
BIBLIOGRAFIA
1) Centrum Informacji Europejskiej, „Unia Europejska. Informator Ogólny”
Warszawa 2000 r.
2) Frank Emmert, Mateusz Morawiecki, „Prawo Europejskie”
Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Wrocław 1999 r.
3) Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska, „Polska w drodze do Unii Europejskiej”
Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1999 r.
4) Ewa Latoszek, Krystyna Michałowska-Gorywoda, Eufemania Teichman, Lucjan Ciamaga,
Leokadia Oręziak, „Unia Europejska” - Podręcznik akademicki
Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999 r.
5) Aleksander Noble „Przewodnik po Unii Europejskiej. Przewodnik od Rzymu do
Maastricht i Amsterdamu”, Warszawa 1998r.
6) Urszula Płowiec „Polska i Unia Europejska - Stan obecny i wyzwanie na przyszłość”.
PWN, Warszawa 2000 r.
7) Irena Popiuk-Rysińska „Unia Europejska” Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne,
Warszawa 1998 r.
8) Janina Witkowska, Zofia Wysokińska, „Integracja Europejska. Rozwój rynku.”
Wydawnictwo Naukowe PWN , Warszawa-Łódź 2000r.
49
SPIS WYKRESÓW
Wykres nr 1 ; „Piramida preferencji handlowych UE”, Irena Popiuk-Rysińska „Unia
Europejska”, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1998 r.,
Wykres nr 2 : „Waga poszczególnych walut w koszyku ECU”, Aleksander Noble
„Przewodnik po Unii Europejskiej: Od Rzymu do Maastricht i Amsterdamu”,
Warszawa 1998 r.,
Wykres nr 3 : „Czy uważasz, że Polska, Węgry, Czechy i Słowacja staną się członkami
UE do 2010 r.?, Irena Popiuk-Rysińska „Unia Europejska”, Wydawnictwo Szkolne i
Pedagogiczne, Warszawa 1998 r.,
Wykres nr 4 : „Czy opowiadasz się za przystąpieniem do UE wymienionych państw?”,
Irena Popiuk-Rysińska „Unia Europejska”, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne,
Warszawa 1998 r.
50
SPIS TABEL
Tabela nr 1 : „Korzyści unii celnej i mechanizm ich powstawania.”, Irena Popiuk-Rysińska
„Unia Europejska” Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1998 r.,
Tabela nr 2 : „Główni uczestnicy handlu międzynarodowego w 1997 r. według wartości
obrotów.”, Pod redakcją Urszuli Płowiec „Polska i Unia Europejska”- Stan obecny i
wyzwanie na przyszłość.” Warszawa 2000 r.,
Tabela nr 3 : „Odpowiedzi na pytanie o sposób głosowania w ewentualnym referendum w
sprawie przystąpienia do UE (w %)”, Irena Popiuk-Rysińska „Unia Europejska”
Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne Warszawa 1998 r.,
Tabela nr 4 : „Odpowiedzi na pytanie o bilans strat i korzyści jakie może przynieść pełna
integracja z UE (w%)”, Irena Popiuk-Rysińska „Unia Europejska” Wydawnictwo Szkolne i
Pedagogiczne Warszawa 1998 r.
51
52
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards