1. UWARUNKOWANIA POLSKIEJ POLITYKI ZAGRANICZNEJ

advertisement
1. UWARUNKOWANIA POLSKIEJ POLITYKI ZAGRANICZNEJ
Typologia uwarunkowań polityki zagranicznej państwa:
1. obiektywne wewnętrzne
a) środowisko geograficzne państwa
b) potencjał ludnościowy
c) potencjał gospodarczy i naukowo-techniczny
d) system społeczno-polityczny
2. subiektywne wewnętrzne
a) percepcja środowiska międzynarodowego przez własne społeczeństwo i państwo oraz postawy społeczne
wobec innych państw i narodów
b) własne koncepcje polityki zagranicznej
c) jakość i aktywność własnej służby zagranicznej i dyplomacji
3. obiektywne zewnętrzne
a) trendy ewolucji najbliższego danemu państwu środowiska międzynarodowego
b) pozycja państwa w systemie stosunków i ról międzynarodowych
c) struktura i zasięg umownych powiązań międzynarodowych państwa oraz obowiązujące prawo
międzynarodowe
4. subiektywne zewnętrzne
a) międzynarodowa percepcja danego państwa i narodu oraz oczekiwania i wymagania stawiane danemu państwu
przez inne państwa
b) koncepcje polityki zagranicznej innych państw
c) jakość oraz aktywność służby zagranicznej i dyplomacji innych państw
Dynamika uwarunkowań polskiej polityki zagranicznej w latach 1918-2006
Długość granic:
dziś: 3582 km
1918: 5529 km
Granice
II RP
Niemcy
ZSRR
Czechosłowacja
Litwa
Rumunia
W. M. Gdańsk
Łotwa
PRL
Czechosłowacja
ZSRR
NRD
III RP
Czechy
Słowacja
Ukraina
Niemcy
Białoruś
Rosja
Litwa
1912 km
1412 km
984 km
507 km
349 km
121 km
109 km
1310 km
1244 km
460 km
790 km
539 km
529 km
467 km
416 km
210 km
103 km
1
Mniejszości narodowe w II RP
Druga Rzeczpospolita:
obszar o powierzchni 388 tys. km2
27 milionów osób (według spisu z 1921)
69,2 %
Polacy
15-16 %
Ukraińcy
8-10 %
Żydzi
4-6 %
Białorusini
2-3 %
Niemcy
2. UWARUNKOWANIA POLSKIEJ POLITYKI ZAGRANICZNEJ w LATACH 1945-1989
Uwarunkowania zewnętrzne
a) decyzje wielkich mocarstw dotyczące Polski
- Teheran 28 XI – 1 XII 1943:
* wschodnia granica Polski będzie ustalona na zasadzie etnograficznego rozdzielenia ludności według linii Curzona
* zachodnia granica Polski zostanie przesunięta na linię Odry (z włączeniem prowincji opolskiej)
* Polska otrzyma też południową część Prus Wschodnich
- Jałta 4 - 11 II 1945:
* wschodnia granica Polski powinna opierać się na linii Curzona z ewentualnymi odchyleniami 5-8 km na korzyść
Polski
* na zachodzie i północy Polska powinna uzyskać znaczny przyrost terytorialny (konieczne jest w tej mierze
zasięgnięcie opinii polskiego rządu); ostateczna delimitacja zachodniej granicy Polski nastąpi na konferencji pokojowej
z Niemcami
* utworzenie rządu polskiego uznawanego przez wszystkie państwa koalicji antyfaszystowskiej – Rząd Tymczasowy
RP (przekształcony z PKWNu 31 XII 1944) powinien zostać zreorganizowany na szerszej podstawie demokratycznej,
z włączeniem przedstawicieli demokratycznych z kraju i z zagranicy, nazwano go Tymczasowym Rządem Jedności
Narodowej (TRJN); aby pomóc w ukonstytuowaniu tego rządu powołano komisję dobrych usług złożoną z
Wiaczesława Mołotowa, Archibalda Kerra (GB) i Williama Harrimana (USA)
* nowy rząd polski zobowiązano do przeprowadzenia możliwie jak najszybciej wolnych i nieskrępowanych wyborów,
opartych na głosowaniu powszechnym i tajnym
TRJN – został utworzony 28 VI 1945 roku, premierem został Edward Osóbka-Morawski, z obozu londyńskiego w
jego skład weszli: Stanisław Mikołajczyk (wicepremier i minister rolnictwa), Władysław Kiernik (minister administracji
publicznej), Czesław Wydech (minister oświaty), Jan Stańczyk (minister pracy i opieki społecznej); Francja uznała
TRJN 29 VI 1945, zaś USA i GB 5 VII 1945, ZSRR uznawał już Rząd Tymczasowy (poprzednika TRJN)
- Poczdam 17 VII – 2 VIII 1945
10 VII 1945 – TRJN przedłożył memorandum pt: „Postulaty Polski w sprawie granicy zachodniej” – przedstawiało
obszerne i szczegółowe uzasadnienie żądania ustanowienia granicy polsko-niemieckiej na Odrze i Nysie Łużyckiej
* przekazanie Polsce pod zarząd niemieckich terenów leżących na wschód od Odry i Nysy Łużyckiej, południową
część Prus Wschodnich oraz obszar Wolnego Miasta Gdańska – z ostateczną delimitacją zachodniej granicy Polski
powinno się zaczekać do przyszłego uregulowania pokojowego (które miało de facto potwierdzić ustalenia osiągnięte
w Poczdamie)
* podjęcie decyzji o przesiedleniu Niemców z polskich Ziem Odzyskanych do Niemiec
b) zimnowojenny podział Europy
* zakończenie wspólnej walki z Niemcami i ich satelitami oznaczało koniec sojuszniczego współdziałania wielkich
mocarstw
* w latach 1945-1947 zdołano doprowadzić do zawarcia traktatów pokoju z europejskimi satelitami Niemiec, ale do
wypracowania traktatu pokojowego z Niemcami nie doszło, gdyż uwidoczniły się głębokie różnice stanowisk między
mocarstwami okupującymi te państwo
* 1 I 1947 – połączono strefy okupacyjne USA i GB tworząc Bizonię, a 8 IV 1948 włączono do niej strefę francuską
tworząc Trizonię; natomiast jesienią 1949 roku powstały 2 państwa niemieckie: RFN (21 IX) i NRD (7 X)
* ekspansywna polityka ZSRR w krajach Europy Środkowej, instalowanie w tych krajach rządów nie mających
poparcia społecznego, w latach 1945-1949 ZSRR zawarł z krajami Europy Środkowej sieć dwustronnych układów o
przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej, ZSRR głosił także propagandową ideę umacniania solidarności i
budowania współdziałania narodów słowiańskich, przekształconą później w koncepcję budowania obozu państw
socjalistycznych, podczas narady partii komunistycznych i robotniczych 27 IX 1947 roku w Szklarskiej Porębie
2
powołano Biuro Informacyjne Partii Komunistycznych i Robotniczych (Kominform), w skład którego weszły partie
marksistowskie z ZSRR, państw Europy Środkowej oraz Włoska i Francuska Partia Komunistyczna, 8 I 1949 w
Moskwie powołano RWPG, a 14 V 1955 zawiązano Układ Warszawski
Uwarunkowanie wewnętrzne
a) przejęcie władzy w Polsce przez lewicę
25 IV 1943 – zerwanie przez ZSRR stosunków dyplomatycznych z polskim rządem emigracyjnym, który domagał się
wyjaśnienia zbrodni katyńskiej
31 XII 1943 – PPR utworzyła w Warszawie Krajową Radę Narodową Bolesławem Bierutem na czele
22 VII 1944 – formalna data powstania Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego w Lublinie z Edwardem
Osóbką-Morawskim na czele
1 I 1945 – przekształcenie PKWNu w Rząd Tymczasowy, 4 I 1945 został uznany przez ZSRR
27 III 1945 – aresztowanie przez NKWD czołowych działaczy Polskiego Państwa Podziemnego a następnie
wywiezienie ich i osądzenie w Moskwie pod rzekomym zarzutem prowadzenia działań dywersyjnych na zapleczu
Armii Czerwonej
21 IV 1945 – Rząd Tymczasowy zawarł z ZSRR układ o przyjaźni, pomocy wzajemnej i współpracy powojennej
30 VI 1946 – referendum ludowe „3 razy TAK”, referendum zostało sfałszowane
1) Czy jesteś za zniesieniem Senatu? PSL kazał swoim wyborcom głosować na to pytanie na „NIE” (ok.80%
głosujących zagłosowało na „NIE”)
2) Czy chcesz utrwalenia w przyszłej konstytucji ustroju gospodarczego zaprowadzonego przez reformę rolną i
unarodowienia podstawowych gałęzi gospodarki krajowej, z zachowaniem ustawowych uprawnień inicjatywy
prywatnej?
3) Czy chcesz utrwalenia zachodnich granic państwa polskiego na Odrze i Nysie Łużyckiej?
19 I 1947 – wybory do Sejmu Ustawodawczego, wybory były sfałszowane, wygrał Blok Demokratyczny (PPR, PPS,
SL i SD) uzyskując 80% głosów, PSL dostał 10% (naprawdę miał ich ok.54%)
5 II 1947 – prezydentem został wybrany Bolesław Bierut
19 II 1947 – uchwalenie przez Sejm Ustawodawczy Małej Konstytucji (m.in. wprowadziła Radę Państwa, złożoną z
prezydenta, marszałka i wicemarszałków Sejmu i prezesa NIK)
X 1947 – ucieczka Mikołajczyka do USA, marginalizacja PSLu w życiu politycznym
IX 1948 – usunięcie z PPRu pod zarzutem odchyleń prawicowo-nacjonalistycznych grupy działaczy na czele z
Władysławem Gomułką
15 XII 1948 – zjednoczenie polskiego ruchu robotniczego i utworzenie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej
22 VII 1952 – przyjęcie nowej Konstytucji, którą osobiście redagował towarzysz Stalin; zmiana nazwy państwa na
Polską Rzeczpospolitą Ludową, suwerenem konstytucja uczyniła „lud pracujący miast i wsi”
b) koncepcje polskiej polityki zagranicznej w latach 1945-1989
10 I 1942 – w odezwie politycznej PPR wskazuje na potrzebę reorientacji polskiej polityki zagranicznej oraz na zmianę
ustroju społeczno-politycznego Polski; zasadniczym celem ma być współdziałanie z ZSRR oraz z innymi państwami
koalicji antyfaszystowskiej nad utrwalaniem bezpieczeństwa zbiorowego
XI 1943 – w deklaracji programowej „O co walczymy” kierownictwo PPR rozwinęło koncepcję sojuszu Polski z
ZSRR na okres powojenny
Program PKWN w zakresie polityki zagranicznej:
- potrzeba ścisłego sojuszu z ZSRR w interesie bezpieczeństwa Polski oraz sojuszu z innymi państwami, których
tradycje historyczne stawiają je w jednym szeregu z Polską (zapowiedź przyłączenia się do układu sojuszniczego
ZSRR z Czechosłowacją z 12 XII 1943 roku)
- odzyskanie terenów na zachodzie i nad Bałtykiem, uzyskanie odszkodowań wojennych od Niemiec, uznanie prawa
narodu białoruskiego i ukraińskiego do samostanowienia jako podstawę uregulowania granicy wschodniej
- generalna zasada międzynarodowej współpracy ze wszystkimi państwami w interesie rozwoju i postępu
gospodarczego, pokoju i bezpieczeństwa
Po utworzeniu Rządu Tymczasowego i TRJN program polityki zagranicznej pozostawał bez zmian
29 IV 1946 – na posiedzeniu KRN wiceminister spraw zagranicznych Zygmunt Modzelewski oświadczył, że Polska
nie jest zainteresowana istnieniem jakichkolwiek bloków
3 zasady polityki zagranicznej PRL (minister Rapacki przedstawił je w 1960 na łamach Spraw Międzynarodowych):
1. Jedność, przyjaźń, sojusz i współpraca z ZSRR i innymi bratnimi krajami socjalistycznymi (deklaracje o przyjaźni i
pogłębianiu współpracy).
2. Solidarność i poparcie dla narodów walczących o wolność, niezależność i postęp.
3. Realizacja zasad pokojowego współistnienia między krajami o odmiennych ustrojach społeczno-politycznych.
3
W znowelizowanej 10 II 1976 roku Konstytucji Lipcowej zapisano przyjaźń i współpracę z ZSRR.
29 VI – 3 VII 1986 – X zjazd PZPR; wychodząca z izolacji Polska przedstawiła szeroki program aktywności
międzynarodowej; podstawowe cele i kierunki polskiej polityki zagranicznej:
1. Umacnianie sojuszu, przyjaźni i współpracy z ZSRR oraz całą wspólnotą państw socjalistycznych.
2. Działanie na rzecz powrotu do odprężenia, dialogu i współpracy w stosunkach między Wschodem a Zachodem
(przez uznanie historycznej konieczności pokojowego współistnienia państw o odmiennych ustrojach oraz dążenie do
zbudowania ogólnoeuropejskiego systemu bezpieczeństwa zbiorowego).
3. Popieranie sprawiedliwej walki narodów Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej o niepodległość, samostanowienie,
postęp społeczny przeciwko imperializmowi, neokolonializmowi i dyskryminacji rasowej.
4. Umacnianie ONZ, jej roli w procesach utrwalania pokoju i bezpieczeństwa na świecie oraz równoprawnej
współpracy międzynarodowej.
5. Działanie na rzecz uzyskania realnych postępów w zakresie rozbrojenia.
6. Rozwijanie szerokiej, wszechstronnej, wolnej od dyskryminacji współpracy gospodarczej ze wszystkimi państwami
świata na zasadach partnerstwa i wzajemnych korzyści.
7. Propagowanie wielkiego dorobku Polski w dziedzinie kultury i sztuki, poszerzanie międzynarodowej współpracy
kulturalnej służącej wzajemnemu wzbogacaniu narodowego i ogólnoludzkiego dziedzictwa kulturalnego w duchu
umacniania zaufania i przyjaźni między narodami.
8. Sprzyjanie umacnianiu związków z krajem pochodzenia licznej Polonii zagranicznej.
3. UDZIAŁ POLSKI w REGULACJI POKOJOWEJ po DRUGIEJ WOJNIE ŚWIATOWEJ
A. Udział Polski w przygotowaniu traktatów pokojowych dla byłych sojuszników III Rzeszy
1. Udział w sporze o procedurę przygotowania traktatów
Alianci zdecydowali się na powołanie Rady Ministrów Spraw Zagranicznych, której celem było przygotowanie
traktatów pokojowych dla byłych satelitów Niemiec, rozwiązanie nie załatwionych spraw terytorialnych powstałych w
związku z zakończeniem wojny w Europie oraz przygotowanie regulacji pokojowej z Niemcami.
W skład RMSZ weszli przedstawicieli 5 wielkich mocarstw: USA, GB, ZSRR, FRA i CHI. W Poczdamie
postanowiono, że w toku prac nad traktatami pokojowymi RMSZ będzie składać się z przedstawicieli tych mocarstw,
które podpisały układy rozejmowe z danymi państwami nieprzyjacielskimi, a więc:
- Włochy: USA, GB, ZSRR + FRA (uznano ją za sygnatariusza warunków kapitulacji Włoch)
- Rumunia, Bułgaria i Węgry: USA, GB, ZSRR
- Finlandia: GB, ZSRR
Za wspólną zgodą państw-sygnatariuszy układów rozejmowych dopuszczono możliwość udziału w pracach nad
traktatami tych państw, które byłyby tym szczególnie zainteresowane (w przypadku dyskutowania spraw bezpośrednio
ich dotyczących).
11 IX 1945 – pierwsza sesja RMSZ w Londynie (została zerwana 2 X 1945)
25 IV 1946 – druga sesja RMSZ w Paryżu (4 VII 1946 – podjęcie decyzji o zwołaniu konferencji pokojowej)
29 VII – 15 IX 1946 – konferencja pokojowa w Paryżu z udziałem 21 państw (USA, GB, ZSRR, FRA, CHI, AUS,
NZL, IND, RPA, BEL, HOL, BSRR, USRR, POL, CAN, NOR, ETI, BRA, CZE, YUG, GRE) – decyzje podjęte
podczas konferencji ws. warunków traktatów pokojowych miały stanowić jedynie propozycje dla RMSZ
Między ZSRR a GB i USA istniał spór o zasady głosowania, a dokładnie o rodzaj większości głosów przy
podejmowaniu decyzji (czy zwykła, czy kwalifikowana). Ostatecznie stosunkiem głosów 15:6 przeforsowano w
komisji regulaminowej propozycję brytyjską, przewidującą 2 rodzaje uchwał:
- podejmowane zwykłą większością głosów
- podejmowane kwalifikowaną większością 2/3 głosów
Minister spraw zagranicznych Wincenty Rzymowski bronił zasady podejmowania uchwał większością 2/3 głosów,
ponieważ stanowiła ona wyraz jedności i współdziałania wielkich mocarstw, w czym Polska widziała gwarancję
trwałości przyjętych rozwiązań i utrzymania pokoju.
2. Spór o klauzule polityczne:
a) ws. likwidacji pozostałości faszyzmu i ścigania przestępców wojennych we Włoszech
- Polska najwięcej uwagi poświęcała przygotowaniu traktatu pokojowego z Włochami, gdyż była z nimi w stanie
wojny i miała zobowiązania sojusznicze w stosunku do Jugosławii, która to zgłaszała szereg postulatów i roszczeń
względem Włoch
4
- Polska zażądała włączenia do traktatu pokojowego klauzuli zobowiązującej Włochy do rozwiązania wszelkich
organizacji politycznych, wojskowych i paramilitarnych o charakterze faszystowskim oraz wszelkich innych organizacji
prowadzących propagandę wrogą Narodom Zjednoczonym
- zażądano też ustanowienia zakazu zatrudniania w służbach publicznych i organizacjach wykonujących funkcje prawa
publicznego działaczy partii faszystowskiej
- ostatecznie w traktacie zawarto klauzulę zakazującą istnienia organizacji faszystowskich we Włoszech i zapis o tym,
że Włochy podejmą wszelkie środki niezbędne w celu ścigania zbrodniarzy wojennych
b) uznanie Bułgarii za stronę wojującą w koalicji antyfaszystowskiej
- Polska zaangażowała się w obronę interesów Bułgarii, gdyż rząd polski dążył do umocnienia bułgarskiego rządu
Frontu Ojczyźnianego, który wszedł na drogę reform społeczno-gospodarczych, takich jak w Polsce i innych krajach
Europy Środkowej, Polsce chodziło o pozyskanie Bułgarii, by wspomagała w przyszłości określoną argumentację
regulacji problemu niemieckiego i żeby odciąć Bułgarię od tradycyjnych wpływów niemieckich
- Wincenty Rzymowski twierdził, że naród bułgarski został wciągnięty do wojny po stronie państw osi przez
dyktatorski rząd związany z hitlerowskimi Niemcami wbrew własnej woli, a następnie podjął walkę partyzancką, która
doprowadziła do zerwania tego sojuszu
- polskie postulaty nie zostały uwzględnione, a polski delegat Stefan Wierbłowski przedstawiony projekt traktatu
nazwał niesprawiedliwym i dyskryminacyjnym
3. Spór o klauzule terytorialne:
a) granica jugosłowiańsko-włoska i statut Wolnego Terytorium Triestu
- Polska popierała wszelkie roszczenia Jugosławii względem Triestu i Krainy Julijskiej, Polska proponowała
przyznanie Jugosławii Istrii, miast Rijeka i Zadar, Triest miałby otrzymać autonomię w ramach Jugosławii, a port
miałby otrzymać statut międzynarodowy i być dostępny także dla innych państw
- ostatecznie Jugosławii przyznano większą część Krainy Julijskiej a Włochom pozostawiono Gorycję i Monfalcone
- co do statusu WTT zadecydowano o jego umiędzynarodowieniu i podzieleniu na 2 strefy – A obejmującą miasto
wraz z portem, okupowaną przez wojska aliantów zachodnich i B będącą przedmieściami Triestu i okupowaną przez
armię jugosłowiańską
- Polska była niechętna umiędzynarodowieniu Triestu, polscy delegaci (Wincenty Rzymowski, Józef Winiewicz)
opowiadali się za zwierzchnictwem Jugosławii nad tym obszarem. Gdy zdano sobie sprawę, że jest to niemożliwe,
postanowiono zgłosić do statutu poprawki, które zabezpieczyły interesy jugosłowiańskie: w zakresie powiązań
ekonomicznych Polska zażądała wspólnej administracji linii kolejowej z Jugosławią, połączenie systemów
monetarnych WTT i Jugosławii oraz ustanowienie pełnej unii ekonomicznej, Polska popierała propozycję
jugosłowiańską domagającą się wzajemnych praw dla obywateli Jugosławii i Triestu do osiedlania się, pracy i handlu,
Polska proponowała, by prowadzenie spraw zagranicznych Triestu powierzyć Jugosławii a także, żeby w
demokratyczny sposób mieszkańcy Triestu mogli wybrać władze ustawodawcze i wykonawcze
b) granica bułgarsko-grecka
- Grecja zażądała pewnych korekt granicznych na terenie Rodopów, argumentując to względami strategicznymi
(chodziło o bezpieczeństwo biegnącej tuż przy istniejącej granicy linii kolejowej), w odpowiedzi Bułgaria domagała się
zwrotu Tracji Zachodniej, która została włączona do Grecji po I wojnie światowej
- przeciwko żądaniom greckim opowiedział się polski delegat, płk Marian Naszkowski
- jeśli chodzi o roszczenia Bułgarii względem Tracji Zachodniej, to Polska nie mogła się włączyć do dyskusji na ten
temat, gdyż nie brała udziału w pracach komisji polityczno-terytorialnej ds. Bułgarii, jednakże na plenum konferencji
Wincenty Rzymowski wyraził ogólne poparcie dla Bułgarii, a pod koniec konferencji Stefan Wierbłowski stwierdził,
że Tracja Zachodnia powinna znaleźć się w granicach Bułgarii
4. Spór o klauzule wojskowe:
a) demilitaryzacja granicy bułgarsko-greckiej
- zakaz budowania fortyfikacji i umocnień przy granicy bułgarsko-greckiej
- płk Marian Naszkowski popierał Bułgarię, twierdząc, że to Grecja ma przewagę militarną nad Bułgarią (ostatecznie
państwa zachodnie przeforsowały postanowienie o demilitaryzacji granicy)
b) zakaz posiadania przez bułgarską flotę kutrów torpedowych
- Polska była przeciwna temu zakazowi, jednak nie udało się tego przeforsować (kraje zachodnie zaakceptowały
grecką tezę o agresywnym nastawieniu Bułgarii w stosunku do sąsiadów)
5. Spór o klauzule ekonomiczne:
a) żądanie reparacji od Włoch
- polski delegat Tadeusz Łychowski wystąpił z żądaniem zapłacenia przez Włochy 10 mln $ odszkodowania za straty
materialne wyrządzone przez wojska włoskie przebywające na terytorium okupowanej Polski, zażądano też umorzenia
5
włoskich wierzytelności z tytułu tzw. pożyczki tytoniowej zaciągniętej przez rząd Polski w 1924 oraz z tytułu budowy
w stoczniach włoskich statków transatlantyckich „Batory” i „Piłsudski”
- ostatecznie polskie długi wobec Włoch zostały zgodnie z prawem umorzone
b) żądanie reparacji od Węgier i Rumunii
- w stosunku do Węgier strona polska wielkość reparacji oszacowała na 8,6 mln przedwojennych złotych (za szkody
materialne poczynione przez wojska węgierskie w Polsce), jednakże wycofała tę poprawkę do projektu traktatu po 37
dniach
- poprawkę do projektu traktatu o przyznanie Polsce reparacji od Rumunii wycofano dzień po jej złożeniu
c) żądanie restytucji mienia wywiezionego przez polskich uchodźców cywilnych i wojskowych jesienią 1939 roku
- wobec Węgier wystąpiono z żądaniem restytucji majątku wartości 51 mln $
- wobec Rumunii wystąpiono z żądaniem restytucji majątku wartości 47 mln $
- w obu przypadkach restytucja miała objąć mienie należące przed 1 IX 1939 do Narodów Zjednoczonych lub ich
obywateli, a przejętego przez te państwa po tej dacie, jeśli restytucja okaże się niemożliwa do przeprowadzenia w ciągu
6 miesięcy, licząc od daty wejścia w życia traktatów pokojowych, Węgry i Rumunia będą zobowiązane do wypłacenia
odszkodowania w wysokości równej wartości tych dóbr w chwili ich zarekwirowania
d) żądanie zmniejszenia zobowiązań reparacyjnych Bułgarii
Polscy negocjatorzy w czasie konferencji paryskiej: Wincenty Rzymowski, Zygmunt Modzelewski, Stanisław
Skrzeszewski, Józef Winiewicz, Stefan Wierbłowski, płk Marian Naszkowski, gen. Stefan Mossor, Tadeusz Łychowski
Traktaty pokojowe z sojusznikami Niemiec
10 II 1947 – oficjalna ceremonia w Paryżu, podpisania traktatów pokojowych z Bułgarią, Rumunią, Węgrami,
Finlandią i Włochami
15 IX 1947 – wejście w życie traktatów pokojowych z byłymi satelitami Niemiec (w przypadku Polski traktat z
Włochami wszedł w życie 4 II 1948)
B. Starania Polski o zapewnienie demokratycznego i pokojowego rozwoju Niemiec
Demilitaryzacja i skierowanie gospodarki niemieckiej na pokojowe tory
3 IV 1945 – Gomułka przemawia podczas manifestacji w Warszawie, uchwała KC PPR w V 1945: stwierdzono, że
należy pozbawić Niemców sprzętu wojskowe i bazowego przemysłowej, dzięki czemu nie będą już mogli powrócić do
polityki agresji
16 VIII 1945 – podpisanie umowy między rządami Polski i ZSRR ustanawiającej rozmiar udziału Polski w reparacjach
wojennych przypadających ZSRR: Polska miała otrzymać 15% dostaw z radzieckiej strefy okupacyjnej oraz 30%
dostaw z zachodnich stref okupacyjnych, z tym że równowartość ich połowy Polska powinna zrekompensować
towarami własnej produkcji; ponadto ZSRR zrzekł się na rzecz Polski własności niemieckiej z terytoriów, które
zostały przyłączone do Polski
16 XI 1946 – Wincenty Rzymowski wysłał notę do ministrów spraw zagranicznych Wielkiej Czwórki o dopuszczenie
Polski do prac nad przygotowaniem regulacji pokojowej dla Niemiec
XII 1946 – Dyrektor Departamentu Prasy i Informacji MSZ stwierdził, że przede wszystkim należy pozbawić
Niemców przemysłu wojennego i zlikwidować Wehrmacht a następnie zmierzać do demokratycznej reedukacji
narodu niemieckiego
Początek 1947 – rząd polski domagał się rozszerzenia obowiązku spłaty odszkodowań wojennych o dostawy z
bieżącej produkcji przemysłowej
14 I 1947 – memorandum rządu polskiego stwierdzające, że każdy plan gospodarczy w stosunku do Niemiec
powinien spełniać następujące warunki:
- zapewnienie rozwoju gospodarki niemieckiej dla celów pokojowych, przy wyłączeniu przemysłu zbrojeniowego i
dawnych form monopolistycznych niemieckich,
- zabezpieczenie pierwszeństwa odbudowy krajom zniszczonym przez Niemcy, w celu stworzenia równowagi
gospodarczej w tych krajach, co uchroni je przed supremacją gospodarczą Niemiec,
- zapewnienie takiego kierunku rozwoju produkcji niemieckiej, który zabezpieczy słuszny odszkodowanie od Niemiec
27 I 1947 – polski delegat Stefan Wierbłowski mówi, że odbudowa gospodarki niemieckiej, w żadnym wypadku nie
może wyprzedzać odbudowy gospodarek krajów zniszczonych
5 VI 1947 – ogłoszenie Planu Marshalla – Polska początkowo odniosła się do niego pozytywnie, zastrzegając, że
odbudowę Europy powinno się rozpocząć od najbardziej zniszczonych krajów
6
9 VII 1947 – rząd Polski odmówił uczestnictwa w Planie Marshalla, gdyż nie chce uczestniczyć w odbudowie
gospodarczej Niemiec, która może doprowadzić do odrodzenia niemieckiego ekspansjonizmu i zaborczości
14 IX 1947 – w związku z uzgodnieniem przez USA i GB planu rozwoju gospodarczego Bizonii rząd Polski
wystosował noty, w których wskazywał, że plan te doprowadzi do odbudowy niemieckiej potęgi przemysłowej, co
rodzi groźbę dla bezpieczeństwa Europy, pozostaje w sprzeczności z zasadą priorytetu odbudowy krajów
zniszczonych wskutek agresji niemieckiej oraz z zasadą nieprzekraczalnie przez Niemcy przeciętnego poziomu życia w
krajach europejskich, a także że plan podniesienia produkcji przemysłowej w Niemczech stanowi jednostronnie
podjętą próbę rewizji zobowiązań o niemieckie reparacje
Demokratyzacja i reedukacja narodu niemieckiego
PPS i PPR twierdziły, że zagrożenie ze strony Niemiec zniknie wtedy, gdy dokonają się w Niemczech zasadnicze
przemiany społeczno-ustrojowe, a zwycięstwo socjalizmu rozwiąże tzw. kwestię niemiecką.
Wielka Czwórka w celu zniszczenia agresywności niemieckiej, przygotowania narodu niemieckiego do odbudowy
swego życia społecznego na zasadach demokratycznych i umożliwienia mu włączenia się do pokojowej współpracy
międzynarodowej, zadecydowała o demokratyzacji, denazyfikacji, demilitaryzacji i dekartelizacji Niemiec (zasada 4D).
30 IV 1946 – Gomułka mówi w Warszawie, że Polska będzie zagrożona przez Niemcy dopóty, dopóki naród
niemiecki nie wyrzeknie się raz na zawsze podbojów innych ziem i nie zniszczy u siebie sił, które go pchały i
prowadziły do imperialistycznych podbojów
I 1947 – rząd Polski w memorandum sformułował 5 warunków które miały stanowić podstawy pokojowej i
demokratycznej przebudowy Niemiec:
1. Warunkami ładu międzynarodowego jest demokratyczna i pokojowa przebudowa Niemiec przez rozbrojenie,
demilitaryzację i denazyfikację.
2. Do czasu wejścia w życie traktatu pokojowego najwyższą władzę w Niemczech powinna sprawować Sojusznicza
Rada Kontroli, która powinna czuwać nad jednolitością zasad wykonywania programu rozbrojenia, demilitaryzacji i
denazyfikacji.
3. Należy przedsięwziąć wszelkie kroki dla przeobrażenia psychiki niemieckiej przez rozciągnięcie skutecznej kontroli
nad wychowaniem społeczeństwa w duchu idei demokratycznych i pokojowych oraz przez sprzyjanie rozwojowi
instytucji demokratycznych.
4. Powinien obowiązywać w Niemczech zakaz propagandy w kierunku rewizji granic, połączenia Niemiec z Austrią i
idei supremacji Niemiec nad innymi narodami.
5. Likwidacja Prus jako źródła trwałego zagrożenia pokoju w Europie.
Odbudowa politycznej i gospodarczej jedności Niemiec
5 VI 1945 – powołanie Sojuszniczej Rady Kontroli, która miała sprawować władzę najwyższą w Niemczech
I 1947 – memorandum rządu polskiego przedstawione podczas konferencji w Londynie zakładało: 1) odbudowę
jedności politycznej Niemiec, przy współudziale narodu niemieckiego na bazie demokratyzacji i pokojowej
przebudowy oraz pod kontrolą mocarstw okupacyjnych oraz 2) odbudowę jedności gospodarczej, realizowanej na
podstawie planu zapewniającego pokojowy rozwój gospodarki niemieckiej
Podstawowym warunkiem odbudowy politycznej i gospodarczej jedności Niemiec ma być jednolitość zasad
wykonywania programu rozbrojenia, demilitaryzacji i denazyfikacji na obszarze całych Niemiec. Dużą wagę Polska
przywiązywała do współdziałania ze sobą mocarstw okupacyjnych i do zachowania unitarnej formy państwa
niemieckiego.
Polityka mocarstw zachodnich prowadząca do budowy separatystycznego państwa zachodnioniemieckiego wywołała
ostry sprzeciw Polski i innych krajów Europy Środkowej i Wschodniej. Z inicjatywy Polski zostały zwołane 2
konferencje, na których domagano się pełnego wykonania umowy poczdamskiej:
a) 17-18 II 1948 – w Pradze z udziałem POL, CZE i YUG
b) 23-24 VI 1948 – w Warszawie z udziałem POL, CZE, ZSRR, YUG, BUŁ, RUM, HUN i ALB; przyjęto
oświadczenie, w którym zawarty był program zapewnienia pokojowego kierunku rozwoju Niemiec, oparty na:
doprowadzeniu do końca demilitaryzacji Niemiec, ustanowieniu tymczasowej kontroli 4 mocarstw nad Zagłębiem
Ruhry, utworzenia tymczasowego rządu ogólnoniemieckiego, zawarcia traktatu pokojowego z Niemcami i
wypracowania sposobów zapewniających wykonanie przez Niemcy ich zobowiązań reparacyjnych
4. STOSUNKI POLSKI z PAŃSTWAMI SOCJALISTYCZNYMI
- stanowiły priorytetowy kierunek polskiej polityki zagranicznej
- treść, intensywność, dynamika i formy polityki zależały w zasadniczym stopniu od polityki ZSRR
7
A. Stosunki z ZSRR
26 VII 1944 – 2 tajne porozumienia podpisane w Moskwie przez delegację PKWN:
1) Porozumienie ws. administracji wyzwalanych ziem polskich – administracja polska będzie podporządkowana
dowództwu Armii Czerwonej
2) Porozumienie ws. przyszłych granic Polski – granica wschodnia będzie przebiegać w przybliżeniu na linii Curzona z
poprawkami na rzecz Polski na Suwalszczyźnie i w Puszczy Białowieskiej, część Prus Wschodnich z Królewcem
zostanie włączona do ZSRR, który zobowiązał się popierać na forum międzynarodowym żądania Polski wytyczenia
granicy zachodniej na Odrze i Nysie Łużyckiej (do tego porozumienia zawarto potem umowy wykonawcze o
obustronnej wymianie ludności z BSRR i USRR 9 IX 1944 oraz z LSRR 22 IX 1944)
31 XII 1944 – Gomułka na VI sesji krajowej KRN wysunął postulat zawarcia z ZSRR traktatu sojuszniczego
4 I 1945 – ZSRR uznał Rząd Tymczasowy
21 IV 1945 – podpisanie przez Rząd Tymczasowy Układu o przyjaźni, pomocy wzajemnej i współpracy powojennej
między RP a ZSRR – w razie agresji Niemiec albo państwa z nimi sprzymierzonego druga strona układu bezzwłocznie
udzieli napadniętemu pomocy i poparcia wszystkimi dostępnymi środkami, oba państwa mają współdziałać na rzecz
pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego
6 VII 1945 – umowa o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego i repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej i
żydowskiej oraz o prawie zmiany obywatelstwa polskiego przez osoby narodowości rosyjskiej, białoruskiej, litewskiej i
rusińskiej, zamieszkałe na terytorium Polski, i ich wyjeździe do ZSRR
7 VII 1945 – podpisanie układu handlowego i umowy o wzajemnych dostawach towarów
16 VIII 1945 – kolejne porozumienia instytucjonalizujące stosunki polsko-radzieckie:
- umowa o ostatecznej delimitacji granicy polsko-radzieckiej (15 II 1951 została podpisana z ZSRR umowa o
wymianie przygranicznych odcinków terytoriów państwowych: Polska otrzymała 480 km2 w obwodzie drohobyckim –
część Bieszczad z Ustrzykami Dolnymi, a oddała obszar takiej samej powierzchni województwa lubelskiego, ludność
wymienionych obszarów została wysiedlona) + protokół regulujący zasady żeglugi przez Cieśninę Pilawską (do
Elbląga nie mogły wpływać statki pod obcą banderą)
- porozumienie o podziale niemieckich reparacji pomiędzy ZSRR a Polskę (w I 1946 powołano Polsko-Radziecką
Komisję Reparacyjną)
- umowa węglowa – Polska zobowiązała się dostarczać ZSRR węgiel po symbolicznej cenie 1,22 $ za tonę
15-26 I 1948 – podpisanie szeregu umów gospodarczych:
- o wzajemnych dostawach towarów o wartości 1 mld $ na lata 1948-1952
- o dostawach dla Polski na warunkach kredytowych urządzeń przemysłowych w latach 1948-1956
- o dostawie 200 tysięcy ton zboża do Polski
18 XI 1956 – podpisanie przez Gomułkę i Cyrankiewicza oraz Chruszczowa i Bułganina „Wspólnej Deklaracji o
rozmowach między delegacją KC PZPR i rządu PRL a KC KPZR i rządu ZSRR”
- umorzono zadłużenie Polski wobec ZSRR wg stanu z 1 XI 1956, czyli ok. 500 mln $
- porozumiano się w kwestii uregulowania płatności z tytułu przewozów kolejowych i płatności niehandlowych
- rząd radziecki zobowiązał się do dostawy w 1957 roku 1400 tysięcy ton zboża na kredyt
- ZSRR zgodził się udzielić Polsce długoterminowego kredytu w wysokości 700 mln rubli na pokrycie dostarczonych
przez ten kraj towarów
17 XII 1956 – podpisanie „Umowy między rządem PRL a rządem ZSRR o statusie prawnym wojsk radzieckich
czasowo stacjonujących w Polsce”
25 III 1957 – zawarcie umowy o repatriacji (po 1956 wróciło do Polski z ZSRR ok. 240 tysięcy osób)
8 IV 1965 – odnowienie Układu o przyjaźni i pomocy wzajemnej
29 XII 1970 – podpisanie polsko-radzieckiej umowy handlowej na lata 1971-1975
25 II 1971 – Polska podpisała umowę ws. wybudowania dla ZSRR 25 statków
15 XI 1971 – podpisanie umowy o współpracy w dziedzinie turystyki
30 X 1980 – Breżniew wyraził przekonanie, że polscy komuniści sami potrafią rozwiązać ostre problemy rozwoju
politycznego i gospodarczego
5 XII 1980 – narada w Moskwie przywódców państw Układu Warszawskiego w czasie której poruszono sprawę
sytuacji wewnętrznej w Polsce
4 III 1981 – Breżniew zarzucił I Sekretarzowi KC PZPR Stanisławowi Kani, że sytuacja wewnętrzna w Polsce nie
ulega poprawia, wbrew temu co ustalili w grudniu 1980
Połowa III 1981 – na terytorium Polski rozpoczęły się manewry wojsk państw UW
23 IV 1981 – wizyta delegacji radzieckiej w Polsce
5 VI 1981 – list KC KPZR do KC PZPR, w którym bardzo krytycznie oceniono sytuację w Polsce
8
14 VIII 1981 – wizyta Kani i Jaruzelskiego u Breżniewa w Moskwie – znowu krytyka sytuacji wewnętrznej w Polsce
oraz polityki kierownictwa PZPR
11 IX 1981 – Breżniew żąda w rozmowie telefonicznej od Kani wprowadzenia stanu wojennego
2-4 XII 1981 – podczas spotkania Komitetu Ministrów Obrony UW przedstawiciel radziecki postawił wniosek o
odbycie kolejnych manewrów Armii Radzieckiej w Polsce od 24 XII
13 XII 1981 – Jaruzelski wprowadził stan wojenny w Polsce (18 XII 1982 – zawieszenie stanu wojennego,
22 VII 1983 – zniesienie stanu wojennego)
4 V 1984 – Jaruzelski podpisał z Czernienką długofalowy program rozwoju współpracy gospodarczej i naukowotechnicznej między PRL a ZSRR do 2000 roku
21 IV 1987 – podpisanie deklaracji o współpracy w dziedzinie ideologii, nauki i kultury
11-15 VII 1988 – wizyta Gorbaczowa w Polsce
Granica wschodnia Polski
11 II 1945 – Jałta, wzdłuż linii Curzona z odchyleniami od niej na 5 do 8 km na korzyść Polski
16 VIII 1945 – umowa z ZSRR, potwierdzenie zapisów z Jałty
15 II 1951 – umowa z ZSRR o zamianie odcinków terytoriów państwowych: Polska dostała 480 km2 w obwodzie
drohobyckim, a oddała obszar takiej samej powierzchni województwa lubelskiego, ludność wymienionych obszarów
została wysiedlona
18 III 1957 – protokół o rozgraniczeniu wód terytorialnych w Zatoce Gdańskiej, granicą jest linia prostopadła do linii
brzegu, wyprowadzona z końcowego punktu polsko-radzieckiej granicy państwowej
17 VII 1985 – umowa o rozgraniczeniu mórz terytorialnych, stref ekonomicznych, stref rybołówstwa morskiego i
szelfu kontynentalnego na Bałtyku
Przesłanki idei solidarności słowiańskiej:
1. Wspólnota kulturowa.
2. Podobne doświadczenia historyczne.
3. Zbliżony stopień rozwoju społeczno-ekonomicznego.
4. Podobne struktury społeczne.
B. Stosunki z Jugosławią
30 III 1945 – uznanie Rządu Tymczasowego przez Jugosławię i nawiązanie stosunków dyplomatycznych
18 I 1946 – podpisanie układu handlowego
16 III 1946 – podpisanie konwencji o współpracy kulturalnej
18 III 1946 – marszałek Josip Broz-Tito i premier Edward Osóbka-Morawski podpisali w Warszawie Układ o
przyjaźni i wzajemnej pomocy
- w razie agresji ze strony Niemiec, państw będących ich sojusznikami w czasie ostatniej wojny lub jakiegokolwiek
innego państwa, które sprzymierzyłoby się z Niemcami, bądź ich byłymi sojusznikami w takiej agresji, druga strona
jest zobowiązana udzielić natychmiastowej wojskowej oraz innej pomocy
- w przypadku powstania zagrożenia dla pokoju i bezpieczeństwa jednej ze stron oraz w innych sprawach dotyczących
interesów obu krajów mają być obowiązkowo przeprowadzone konsultacje
- układ został zawarty na 20 lat, z możliwością automatycznego przedłużenia na kolejne 5 lat
30 IX 1949 – Polska wypowiedziała Układ o przyjaźni i wzajemnej pomocy
Przesłanki sojuszu polsko-jugosłowiańskiego:
1. Wspólnota doświadczeń historycznych (brak własnego państwa, tradycje walki narodowowyzwoleńczej, czynny
opór przeciw okupantowi podczas II wojny światowej); solidarność słowiańska (Kongres Słowiański w Belgradzie w
1946)
2. Wspólnota interesów w polityce zagranicznej (maksymalne osłabienie agresywnych sąsiadów, minimalizacja
zagrożenia ponowną agresją, realizacja roszczeń terytorialnych wobec pokonanych państw Osi – Broz-Tito dąży do
inkorporacji Triestu i ma w tym poparcie Polski, w zamian on popiera zachodnią granicę Polski na Odrze i Nysie
Łużyckiej)
C. Stosunki z Czechosłowacją
23 I 1942 – rząd Władysława Sikorskiego podpisał z rządem Edwarda Benesza układ o zasadach powojennej
konfederacji polsko-czechosłowackiej
30 I 1945 – Czechosłowacja uznała Rząd Tymczasowy
9
Między Polską a Czechosłowacją istniały kwestie sporne o Zaolzie, Kotlinę Kłodzką, Głubczyce, Racibórz, Koźle,
wałbrzyskie zagłębie węglowe, Spisz i Orawę.
VII 1946 – po powstaniu w Czechosłowacji komunistycznego rządu Klementa Gottwalda stosunki Polski z
Czechosłowacją poprawiły się
10 III 1947 – podpisanie w Warszawie przez premierów Józefa Cyrankiewicza i Klementa Gottwalda Układu o
przyjaźni i pomocy wzajemnej
- w razie agresji Niemiec albo państwa z nimi sprzymierzonego druga strona układu bezzwłocznie udzieli
napadniętemu pomocy i poparcia wszystkimi dostępnymi środkami
- zobowiązanie do prowadzenia wspólnej polityki nie tylko w wypadku agresji niemieckiej, ale także w celu
zapobiegania powstaniu samej groźby napaści ze strony Niemiec lub państwa z nimi sprzymierzonego
- zobowiązanie do rozstrzygnięcia w ciągu 2 lat sporów terytorialnych istniejących między obydwoma państwami
- zagwarantowanie praw polskiej mniejszości narodowej w Czechosłowacji oraz praw czeskiej i słowackiej mniejszości
w Polsce
2 V 1947 – podpisanie tzw. małej umowy handlowej
4 VII 1947 – podpisanie układu gospodarczego i umowy kulturalnej (utworzono Polsko-Czechosłowacką Radę
Współpracy Gospodarczej)
III 1957 – z wizytą do Czechosłowacji udał się wicepremier Jaroszewicz
VII 1957 – utworzenie Polsko-Czechosłowackiego Komitetu Współpracy Gospodarczej i Naukowo-Technicznej
13 VI 1958 – podpisanie umowy o ostatecznym wytyczeniu granicy polsko-czechosłowackiej
1 III 1967 – odnowienie Układu o przyjaźni o pomocy wzajemnej
14 III 1974 – deklaracja o umacnianiu przyjaźni i pogłębianiu współpracy (druga zawarta 6 VII 1977)
Różnice między układami o przyjaźni i pomocy wzajemnej z Jugosławią i Czechosłowacją
Jugosławia
Czechosłowacja
układ łatwy do wynegocjowania, brak kwestii spornych – układ trudny do wynegocjowania, kwestie sporne to:
biorąc pod uwagę jugosłowiańskie poparcie dla polskiej
* granica (Zaolzie, Kotlina Kłodzka, Głubczyce,
granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej i polskiego Szczecina Racibórz, Koźle, wałbrzyskie zagłębie węglowe, Spisz i
oraz polskie poparcie dla jugosłowiańskich roszczeń
Orawa
wobec Triestu
* ochrona praw mniejszości polskiej w Czechosłowacji
casus foederis: agresja ze strony Niemiec, państw
casus foederis: agresja ze strony Niemiec albo państwa z
będących ich sojusznikami w czasie ostatniej wojny lub
nimi sprzymierzonego
jakiegokolwiek innego państwa, które sprzymierzyłoby
się z Niemcami, bądź ich byłymi sojusznikami w takiej
agresji
oświadczenie przywódców, że sojusz nie jest realizacją
wynik realizacji polityki blokowej „trójstronnego
polityki blokowej, a ma na celu zapewnienie
sojuszu” POL, CZE i ZSRR
bezpieczeństwa
podpisany 18 III 1946 (wypowiedziany 30 IX 1949)
podpisany 10 III 1947
D. Stosunki z Węgrami
18 VI 1948 – Układ o przyjaźni, współpracy i wzajemnej pomocy
- w razie agresji Niemiec albo państwa z nimi sprzymierzonego druga strona układu zobowiązuje się udzielić
napadniętemu pomocy i poparcia wszelkimi dostępnymi środkami
- obowiązek konsultacji w ważnych kwestiach międzynarodowych, dotyczących interesów stron
16 V 1968 – odnowienie Układu o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej
E. Stosunki z Bułgarią
29 V 1948 – Układ o przyjaźni, współpracy i wzajemnej pomocy
- w razie agresji Niemiec albo państwa z nimi sprzymierzonego druga strona układu zobowiązuje się udzielić
napadniętemu pomocy i poparcia wszelkimi dostępnymi środkami
- obowiązek konsultacji w ważnych kwestiach międzynarodowych, dotyczących interesów stron
6 IV 1967 – odnowienie Układu o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej
10
F. Stosunki z Rumunią
9 IX 1947 – podpisanie Bank Polski i Narodowy Bank Rumuński porozumienia o zwrocie 2738 kg polskiego złota
oraz 10 IX 1948 – podpisanie umowy o likwidacji wierzytelności Rumunii poprzez wypłacenie Polsce
2 mln $ dostawami towarowymi
26 I 1949 – Układ o przyjaźni, współpracy i wzajemnej pomocy (został najpóźniej podpisany, gdyż były problemy ze
zwrotem polskiego mienia wwiezionego do Rumunii po rozpoczęciu wojny oraz z repatriacją Polaków)
- w razie agresji Niemiec albo państwa z nimi sprzymierzonego druga strona układu zobowiązuje się udzielić
napadniętemu pomocy i poparcia wszelkimi dostępnymi środkami
- obowiązek konsultacji w ważnych kwestiach międzynarodowych, dotyczących interesów stron
12 XI 1970 – odnowienie Układu o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej
I 1971 – podpisanie umowy handlowej
19 V 1977 – deklaracja o umacnianiu przyjaźni i pogłębianiu współpracy
G. Stosunki z NRD
7 X 1949 – proklamowanie niepodległości NRD
18 X 1949 – Polska uznała Tymczasowy Rząd NRD
6 VII 1950 – układ zgorzelecki między Polską a NRD o wytyczeniu ustalonej i istniejącej polsko-niemieckiej granicy
państwowej – NRD w imieniu całych Niemiec uznała zachodnią granicę Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej
27 I 1951 – podpisanie we Frankfurcie nad Odrą Aktu o wykonaniu wytyczenia państwowej granicy między Polską a
Niemcami
Pomimo podpisania układu zgorzeleckiego stosunki pomiędzy Polską a NRD układały się nie najlepiej.
23 VIII 1953 – rząd polski wydał oświadczenie o zaprzestaniu pobierania reparacji od Niemiec w jakiejkolwiek formie
17 IV 1957 – podpisanie umowy kredytowo-inwestycyjnej na podstawie której NRD zobowiązała się udzielić Polsce
pożyczki w wysokości 400 mln rubli
VI 1957 – wizyta Gomułki i Cyrankiewicza w Berlinie podczas której Polska wyraziła zgodę na tzw. akcję łączenia
rodzin, która dotyczyła wyjazdu z Polski osób pochodzenia niemieckiego, mających rodziny w NRD
15 III 1967 – podpisanie Układu o przyjaźni i współpracy
I 1971 – podpisanie umowy handlowej
1 I 1972 – porozumienie z NRD ws. ułatwień w ruchu podróżnym dla obywateli obu państw
20 VI 1973 – deklaracja o umacnianiu przyjaźni i pogłębianiu współpracy
28 V 1977 – odnowienie traktatu sojuszniczego z NRD – rozszerzenia casus foederis: obowiązek udzielenia sobie
wzajemnej pomocy w przypadku zbrojnej napaści jakiegokolwiek państwa lub grupy państw
1985-1989 – spór między NRD a Polską dotyczący użytkowania przez Polskę toru wodnego, będącego podejściem do
portów w Świnoujściu i Szczecinie (spór był utrzymywany w tajemnicy)
22 V 1989 – umowa PRL a NRD o rozgraniczeniu obszarów morskich w Zatoce Pomorskiej, NRD uznała, że tor
podejściowy do portów w Świnoujściu i Szczecinie znajduje się na polskim morzu terytorialnym bądź morzu otwartym
Układy o przyjaźni i współpracy Polski z innymi krajami socjalistycznymi
Sojusznik
Pierwsza seria
Druga seria
ZSRR
21 IV 1945
8 IV 1965
Czechosłowacja
10 III 1947
1 III 1967
Jugosławia
18 III 1946
Węgry
18 VI 1948
16 V 1968
Bułgaria
29 V 1948
6 IV 1967
Rumunia
26 I 1949
12 XI 1970
NRD
15 III 1967
- agresja Niemiec lub państw z
- brak dokładnie określonego agresora – jakiekolwiek
nimi sprzymierzonych
państwo podejmujące agresję; tylko w układach z ZSRR,
Różnice (casus
- obowiązek konsultacji ws.
CZE i NRD określono agresora jako RFN lub
foederis i
międzynarodowych tylko z
jakiekolwiek inne państwo lub grupa państw, która by się z
konsultacje)
YUG, RUM, BUŁ i HUN
nim sprzymierzyła
- zapis o konieczności konsultacji znalazł się we
wszystkich układach
11
H. Stosunki z azjatyckimi państwami socjalistycznymi
ChRL
- 4 X 1949 – Polska nawiązała stosunki dyplomatyczne z nowo powstałym państwem chińskim
- 29 I 1950 – podpisanie umowy o współpracy gospodarczej
- 3 IV 1951 – podpisanie umowy o współpracy kulturalnej
- 28-29 VII 1954 – wizyta w Warszawie chińskiego premiera Czou En-laja
- IX 1954 – delegacja rządowa z Bierutem na czele udała się do Pekinu na obchody 5-lecia ChRL
W 1950 obroty handlowe z ChRL wynosiły 34 mln rubli, a w 1956 342 mln rubli
11-16 I 1957 – do Polski przybyła delegacja ChRL pod przewodnictwem Czou En-laja
IV 1957 – z rewizytą do Chin udał się premier Cyrankiewicz
28-30 IX 1986 – wizyta Jaruzelskiego w ChRL – podpisanie umowy o współpracy kulturalnej i naukowej
5 VI 1987 – podpisanie umowy o współpracy gospodarczej i technicznej
7 VI 1988 – podpisanie umowy ws. wzajemnego popierania i ochrony inwestycji oraz konwencji konsularnej
KRLD
- 15 X 1947 – rząd PRL uznał KRLD i wyraził zgodę na nawiązanie stosunków dyplomatycznych
- 2 VI 1952 – podpisanie pierwszego układu handlowego
- 27 VII 1953 – Polska została wybrana do Komisji Nadzorczej Państw Neutralnych, której zadaniem było ustalenie
linii demarkacyjnej wzdłuż 38°N i strefy zdemilitaryzowanej po obu stronach o szerokości 4 km
- 28 VII 1953 – prezydium rządu PRL podjęło uchwałę o udzieleniu nieodpłatnej pomocy w odbudowie gospodarki
narodowej KRLD
- 13 XI 1953 – podpisanie umowy o pomocy gospodarczej
24-28 IX 1986 – wizyta Jaruzelskiego w KRLD
I. Stosunki wielostronne
22-27 IX 1947 – podczas narady partii komunistycznych i robotniczych w Szklarskiej Porębie powołano Biuro
Informacyjne Partii Komunistycznych i Robotniczych (Kominform), w skład którego weszły partie
marksistowskie z ZSRR, państw Europy Środkowej oraz Włoska i Francuska Partia Komunistyczna
- Kominform miał służyć jako narzędzie kontrolowania przez Moskwę partii rządzących w krajach Europy Środkowej
oraz integracji tych państw wokół ZSRR
- pierwszą siedzibą Kominformu był Belgrad (do 1948), a potem Bukareszt
- został rozwiązany 17 IV 1956 roku
5-8 I 1949 – podczas narady przedstawicieli państw socjalistycznych w Moskwie zdecydowano o powołaniu Rady
Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (po zawiązaniu RWPG została zamrożona dobrze rokująca współpraca
gospodarcza z Czechosłowacją)
20 VI 1957 – podpisanie umowy o clearingu wielostronnym
14 XII 1959 – podpisano statut RWPG, utworzono Komitet Wykonawczy i zwiększono liczebność stałych komisji
Rady
1962 – przyjęcie do RWPG Mongolii, 1972 – przyjęcie Kuby, 1978 – przyjęcie Wietnamu
W ramach RWPG ZSRR wyraźnie faworyzował NRD i Czechosłowację kosztem Polski.
27-29 XI 1971 – przyjęcie podczas obrad w Bukareszcie „Kompleksowego programu dalszego pogłębiania i
doskonalenia współpracy oraz rozwoju integracji socjalistycznej krajów członkowskich RWPG”
25-26 IV 1985 – sesja RWPG w Warszawie – przyjęto program w dziedzinie oszczędzania i racjonalnego
wykorzystania zasobów mineralnych do 2000 roku
28 VI 1991 – rozwiązanie RWPG w Budapeszcie
9 III 1954 – oświadczenie rządu PRL popierające radziecką propozycję utworzenia ogólnoeuropejskiego systemu
bezpieczeństwa zbiorowego
5 V 1955 – ZSRR, POL, ALB, BUŁ, RUM, CZE, HUN i NRD podpisały w Warszawie „Układ o przyjaźni,
współpracy i pomocy wzajemnej”, który ukonstytuował Układ Warszawski
- układ mówił o obowiązku udzielenia sobie przez państwa pomocy w przypadku napaści zbrojnej dokonanej przez
jakiekolwiek państwo lub grupę państwo na każde państwo-stronę układu
- układ był ograniczony zasięgiem działania do terytorium Europy i otwarty dla innych państw regionu
- układ przewidywał utratę jego mocy obowiązującej w dniu wejścia w życie ogólnoeuropejskiego układu o
bezpieczeństwie zbiorowym
26 IV 1985 – przedłużono Układ Warszawski na 20 lat z możliwością utrzymania na następne 10 (podpisanie tego
12
układu w Warszawie świadczy o odzyskaniu przez Polskę pozycji wiarygodnego uczestnika wspólnoty państw
socjalistycznych i odbudowie jej roli w Europie)
31 III 1991 – rozwiązanie struktur wojskowych Układu Warszawskiego
1 VII 1991 – rozwiązanie Układu Warszawskiego w Pradze
Idea jedności bloku socjalistycznego w polskiej polityce zagranicznej:
1. Krytyka niezależnej polityki ChRL, Jugosławii (oba państwa za podważanie przywództwa ZSRR w gronie państw
socjalistycznych), Rumunii (za wyłamanie się ze wspólnej polityki blokowej w kwestii niemieckiej) oraz Albanii (za
odrzucenie propozycji zacieśnienia współpracy gospodarczej w ramach RWPG, została usunięta z RWPG w 1961)
2. II seria układów sojuszniczych (układy o przyjaźni współpracy i pomocy wzajemnej), przyczyny:
- układy z lat 40-tych były zawarte na 20 lat (ze względu na zmianę okoliczności postanowiono zawrzeć nowe)
- dążono do uniknięcia pogłębienia się widocznych już pęknięć w bloku wschodni
3. Współudział Polski w interwencji w Czechosłowacji w 1968 roku
7 II 1968 – spotkanie w Ostrawie Gomułki z Aleksandrem Dubczkiem, podczas którego I Sekretarz KC KPCz
proponuje Gomułce budowę socjalizmu z ludzką twarzą przy współudziale Węgier; Gomułka uznał ten plan za
nierealny
8-9 V 1968 – spotkanie w Moskwie szefów partii ZSRR, POL, NRD, HUN i BUŁ; prawdopodobnie już wtedy
została podjęta decyzja o nieuchronności interwencji wojskowej w Czechosłowacji (została potwierdzona na kolejnej
naradzie w Warszawie w dniach 14-15 VII 1968)
20/21 VIII 1968 – początek interwencji państw Układu Warszawskiego w Czechosłowacji; ze strony polskiej wzięło
udział ok. 26 tysięcy żołnierzy, oddziałami polskimi dowodził gen. Florian Siwicki; Polacy zajęli obszar około 20
tysięcy km2.
Gomułka zdecydował się na udział wojsk polskich w interwencji, ponieważ obawiał się, że sukces czechosłowackiego
eksperymentu groziłby powtórzeniem się czegoś takiego w Polsce, nie podobały mu się również czechosłowackie
tendencje do zacieśniania współpracy z RFN (kosztem interesów i prestiżu NRD).
5. STOSUNKI POLSKI z PAŃSTWAMI ZACHODNIMI
- w latach 1945-1989 nie stanowiły priorytetowego kierunku polskiej polityki zagranicznej
- treść, intensywność, dynamika i formy zależały od ogólnego klimatu międzynarodowego w powojennej Europie
A. Dialektyka odbudowy i ograniczania stosunków w latach powstania podziału Europy 1945-1955
Stosunki z Francją 1945-1947
- z państw zachodnich tradycyjnie Polskę najlepsze stosunki łączyły z Francją (wspólny wróg w postaci Niemiec oraz
podobne podejście do kształtowania bezpieczeństwa międzynarodowego w powojennej Europie)
23 XII 1944 – w wyniku porozumienie Stalina z de Guallem przedstawiciel francuskiego Rządu Tymczasowego
przybył do Lublina w celu utrzymywania roboczych kontaktów z PKWN
29 VI 1945 – Francja jako pierwszy kraj zachodni uznała TRJN
Polską chciała zawrzeć z Francją i innymi państwami zachodnimi podobny układ sojuszniczy jaki zawarła z ZSRR,
CZE i YUG.
Francja w swojej strefie okupacyjnej w Niemczech zakazała antypolskiej i rewizjonistycznej działalności, popierała
polską granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej, z kolei Polska udzieliła poparcia francuskim postulatom terytorialnym
względem Niemiec ws. przyłączenie do Francji okręgu Saary i umiędzynarodowienia Zagłębia Ruhry.
29 IV 1946 – wiceminister spraw zagranicznych Zygmunt Modzelewski oświadczył, że rząd polski chce wzmocnić i
rozszerzyć tradycyjne więzi przyjaźni łączące Polskę i Francję
Francja ociągała się z zawarciem układu sojuszniczego z Polską.
19 II 1947 – zawarcie umowy o współpracy kulturalnej
12 III 1947 – Modzelewski przesłał francuskiemu odpowiednikowi notę z polskim projektem „Traktatu przymierza i
pomocy wzajemnej między RP a Francją”, Francja nie przyjęła tej propozycji (liczyła na poparcie ZSRR dla swojej
wschodniej granicy)
VII 1947 – Francja zaproponowała Polsce układ zmniejszający zakres wzajemnych gwarancji i zobowiązań w sferze
bezpieczeństwa oraz zastępujący wszystkie poprzednie umowy – Polska nie przyjęła tej propozycji
Od końca 1947 roku stosunki z Francją zaczęły się systematycznie pogarszać.
Stosunki z USA i GB 1945-1947
- wrogie podejście USA i GB do nowej władzy w Polsce, preferowali polityków z obozu londyńskiego
13
- niechętny stosunek do postulatów terytorialnych TRJN względem Niemiec (np. wystąpienie 5 III 1946 Winstona
Churchilla w Fulton)
IV 1946 – rząd USA udzielił Polsce 90 mln $ kredytu
23 V 1946 – GB podpisała z Polską umowę o likwidacji wzajemnych zobowiązań finansowych
6 IX 1946 – sekretarz stanu USA James Byrnes powiedział w Stuttgarcie, że granica na Odrze i Nysie Łużyckiej jest
tylko tymczasowa, do czasu zwołania konferencji pokojowej z Niemcami
Stosunki Polski z USA i GB antagonizowało również odwlekanie w czasie przeprowadzenia wyborów
parlamentarnych w Polsce przez TRJN (w Poczdamie polska delegacja zobowiązała się przeprowadzić wybory
parlamentarne wiosną 1946). Od szybkiego przeprowadzenia wolnych wyborów GB uzależniała udzielenie pomocy
gospodarczej (opóźniała też powrót polskich żołnierzy z GB)
19 VIII 1946 – rządy USA i GB wystąpiły z oficjalnymi notami, żądając przeprowadzenia w Polsce wolnych i
nieskrępowanych wyborów
22 XI 1946 – ambasadorzy USA i GB w Warszawie wręczyli noty interwencyjne w związku z represjami wobec PSLu
GB i USA nie uznały wyników wyborów z 19 I 1947 roku
Stosunki z państwami zachodnimi w latach 1947-1955
Sprzeczności międzysojusznicze odnośnie przyszłości Niemiec spowodowały, że Polska zaczęła protestować przeciw
ograniczaniu dostaw reparacyjnych ze stref zachodnich dla ZSRR (część tych dostaw była przeznaczona dla Polski),
liberalnemu podejściu tych mocarstw do procesu denazyfikacji, objęciu zachodnich stref okupacyjnych Planem
Marshalla, integrowaniu stref okupacyjnych, prowadzącym do tworzenia separatystycznego organizmu państwowego.
II 1947 – minister spraw zagranicznych GB i lider opozycji Churchill przyjęli specjalnego wysłannika rządu polskiego
Stanisława Grabskiego
9 VI 1947 – podpisanie układu handlowego z GB (36 mln £)
14 I 1949 – podpisanie umowy handlowej z GB na 5 lat (300 mln £)
10 I 1951 – Kongres USA usankcjonował embargo na handel Polską (wkrótce do embarga przyłączyła się GB i inne
państwa zachodnie)
5 I 1952 – zawieszenie przez USA stosowania traktatu o przyjaźni, handlu i prawach konsularnych z 1931 roku
(odebrało to Polsce KNU w stosunkach dwustronnych)
Polska wyraziła swój sprzeciw w związku z powstaniem RFN z zachodnich stref okupacyjnych a następnie
protestowała przeciwko integracji RFN ze strukturami zachodnimi – z UZE, EWO (25 VIII 1954 Polska wystąpiła
nawet z propozycją zawarcia z Francją traktatu przymierza i pomocy wzajemnej) i NATO.
B. Rozwój stosunków w okresie odwilży i odprężenia międzynarodowego 1955-1981
- po śmierci Stalina i zakończeniu wojny w Korei układem rozejmowym w stosunkach Wschód-Zachód zaczęto
odchodzić od ostrej konfrontacji
11 XI 1953 – podpisanie z GB układu handlowego na lata 1954-1956 (Polska zobowiązała się też wypłacić
Brytyjczykom 6 mln £ z tytułu przedwojennego długu i nacjonalizacji przemysłu)
XI 1953 – wizyta parlamentarzystów francuskich w Polsce
7 VI 1957 – minister rolnictwa Edward Ochab podpisał umowę na mocy której Polska otrzymała od USA kredyt w
wysokości 30 mln $
2-5 VIII 1959 – wizyta wiceprezydenta USA Nixona w Polsce
21 VIII 1960 – rząd amerykański odblokował aktywa polskie w bankach USA
17 XI 1960 – prezydent Eisenhower przywrócił Polsce KNU
Od 1956 roku do końca lat 60-tych Polska podpisała z FRA, GB i innymi krajami zachodnimi szereg
długoterminowych umów gospodarczych, kulturalnych, komunikacyjnych i płatniczych.
Podstawowym celem polskiej polityki zagranicznej po 1956 było uzyskanie potwierdzenia trwałości polskiej
zachodniej granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej. Zgłaszanie przez Polskę inicjatyw rozbrojeniowych i umacniających
bezpieczeństwo europejskie miało osłabiać militaryzację RFN.
25 III 1959 – de Gaulle zadeklarował, że zjednoczenie Niemiec nie będzie mogło się dokonać, jeśli naród niemiecki
nie uzna swoich wszystkich obecnych granic
9-16 IX 1965 – wizyta premiera Cyrankiewcza we Francji
18-21 III 1966 – wizyta ministra spraw zagranicznych Francji w Warszawie – podpisanie umowy o współpracy
kulturalnej i naukowo-technicznej
6-11 IX 1967 – wizyta de Gaulla w Polsce (największe wydarzenie międzynarodowe tego okresu w Europie)
14
Normalizacja stosunków z RFN
16 XI 1956 – podpisanie porozumienia o wzajemnych dostawach towarów w wysokości 70 mln $
14 I 1957 – Gomułka wyraził gotowość nawiązania bezwarunkowo stosunków dyplomatycznych z RFN (ponowił
propozycję 22 IX pod warunkiem uznania przez RFN granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej)
7 III 1963 – podpisanie 3-letniej umowy handlowej oraz porozumienia o ustanowieniu przedstawicielstwa handlowego
RFN w Polsce
RFN cały czas dążył do przywrócenia granic niemieckich z 31 XII 1937 i likwidacji NRD.
18 XII 1965 – list biskupów polskich do biskupów niemieckich ws. pojednania między obu narodami
17 IV 1966 – Gomułka na wiecu w Poznaniu powiedział, że granica Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej stanowi
podstawowy element bezpieczeństwa i pokoju w Europie
28 IV 1966 – rząd PRL stwierdził, że warunkiem normalizacji stosunków Polski i RFN jest uznanie istniejących
granic, a także wyrzeczenie się przez RFN wrogości w stosunku do NRD
1966-1969 – na forum Układu Warszawskiego POL, CZE i NRD ustaliły katalog 5 warunków wstępnych, które
powinna spełnić RFN w procesie normalizacji stosunków ze swoimi wschodnimi sąsiadami:
1. Uznanie ostateczności i nienaruszalności wszystkich granic istniejących w Europie, w tym zachodniej granicy Polski
na Odrze i Nysie Łużyckiej oraz granicy między RFN a NRD.
2. Prawnomiędzynarodowe uznanie NRD.
3. Uznanie statusu Berlina Zachodniego jako odrębnej jednostki politycznej.
4. Rezygnacja przez RFN z dążenia do posiadania broni jądrowej i przystąpienia do układu o nieproliferacji.
5. Uznanie układu monachijskiego za nieważny od samego początku.
17 V 1969 – Gomułka wysunął propozycję zawarcia układu międzynarodowego ws. uznania granicy na Odrze i Nysie
Łużyckiej na wzór układu zgorzeleckiego z NRD z 1950 roku
7 XII 1970 – podpisanie w Warszawie przez Cyrankiewicza i Willy’ego Brandta „Układu między PRL a RFN o
podstawach normalizacji stosunków wzajemnych”
- uznanie przez RFN zachodniej granicy Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej
- potwierdzenie nienaruszalności istniejących granic i integralności terytorialnej
- oświadczenie, że w stosunkach wzajemnych RFN i PRL będą kierować się zasadami Karty NZ
- układ nie dotyczył wcześniej zawartych przez strony lub ich dotyczących umów międzynarodowych
- po podpisaniu układu pojawiły się odmienne jego interpretacje
- Bundestag ratyfikował umowę 17 V 1972 a Rada Państwa PRL 26 V 1972
- wszedł w życie 3 VI 1972
- zaraz po wejściu układu w życie nawiązano stosunki dyplomatyczne
22 III 1973 – w przemówieniu w Poznaniu Edward Gierek podniósł kwestie odszkodowań za krzywdy wyrządzone
Polakom przez III Rzeszę
RFN wiązała sprawę postulatów odszkodowawczych i kredytowych Polski z realizacją przez Polskę indywidualnych
wniosków wyjazdowych do RFN w ramach łączenia rodzin.
9 XI 1975 – ministrowie spraw zagranicznych Stefan Olszowski i Genscher podpisali 4 porozumienia:
1. Układ o przyznaniu Polsce niskooprocentowanego kredytu finansowego w wysokości 1 mld marek
2. Umowę o zaopatrzeniu emerytalnym i wypadkowym
3. Porozumienie ws. uregulowania wzajemnych roszczeń rentowych (Polska otrzymała 1,3 mld marek ryczałtu)
4. Zapis protokolarny w którym Polska zgodziła się udzielić pozwolenia na wyjazd z Polski od 120 do 125 tysięcy
osób (łącznie w latach 70-tych wyjechało z Polski do RFN ponad 180 tysięcy osób)
22 II 1972 – powołanie Komisji UNESCO PRL i RFN ds. Podręczników Szkolnych (4-7 IV 1976 – Komisja
zakończyła prace nad redakcją podręczników szkolnych z historii i geografii)
1 XI 1974 – umowa o współpracy gospodarczej, przemysłowej i technicznej
8-12 VI 1976 – Gierek podczas wizyty w RFN podpisał 5-letnią umowę gospodarczą, umowy o współpracy
kulturalnej, naukowej i technicznej
21-25 XI 1977 – rewizyta w Polsce kanclerza Helmuta Schmidta
Modelowe stosunki z Francją w latach 70-tych
27 XI 1970 – podpisanie w Warszawie „Deklaracji o przyjaźni o współpracy polsko-francuskiej” – ustanowiła ona
regularne konsultacje na temat aktualnych problemów międzynarodowych
2-6 X 1972 – wizyta Gierka we Francji, podpisana została kolejna „Deklaracja o przyjaźni i współpracy” oraz 10-letni
układ o rozwoju współpracy gospodarczej, przemysłowej, naukowej i technicznej
15
17-20 VI 1975 – wizyta prezydenta Giscarda d’Estainga, podpisanie 20 VI „Karty zasad przyjaznej współpracy między
PRL a Francją”
Prezydent Giscard d’Estaing złożył 2 prywatne wizyty w Polsce w I 1976 i IX 1978.
12-14 IX 1977 – wizyta Gierka w Paryżu – podjęcie decyzji o utworzeniu w Paryżu Polskiego Ośrodka Kultury, a w
Warszawie Ośrodka Kultury Francuskiej
Stosunki z innymi państwami zachodnimi w latach 70-tych
31 V – 1 VI 1972 – wizyta w Polsce Nixona, 28-29 VII 1975 – wizyta Forda, 29-31 XII 1977 – wizyta Cartera
8-13 X 1974 – rewizyta Gierka
IX 1973 – zorganizowanie w Gdańsku konferencji ws. ochrony, regeneracji i korzystania z zasobów żywych Morza
Bałtyckiego – przyjęcie 13 IX konwencji w tej sprawie
19 V 1980 – zorganizowanie przez Gierka spotkania Giscard d’Estainga i Breżniewa w Warszawie (ich spotkanie nie
przyniosło żadnych rezultatów)
W latach 70-tych miała miejsce znaczna intensyfikacja kontaktów Polski z Zachodem. Dotyczyła ona zakupu licencji i
know-how, kooperacji przemysłowej, wspólnych przedsięwzięć na rynkach państw trzecich. Głównymi partnerami
Polski były RFN i Francja. W 1975 roku wysokość importu towarów z krajów zachodnich przewyższyła wysokość
importu towarów z krajów socjalistycznych (49,3% do 45,8%). Wzrosło też znacznie zadłużenie Polski – w 1981 roku
wyniosło 24,7 mld $.
C. Regres w stosunkach z Zachodem i próby ich odbudowy 1981-1989
Reakcja państw zachodnich na wydarzenia sierpniowe 1980 roku – podkreślenie, że wydarzenia w Polsce są
wewnętrzną sprawą Polski i że nie będą w nie ingerować. Jednocześnie ostrzegły ZSRR, żeby nie podejmował
interwencji militarnej w Polsce. USA zapowiedziały, że w razie takiej interwencji w Polsce zostaną zastosowane w
stosunku do ZSRR sankcje polityczne i gospodarcze a USA zacieśni współpracę z ChRL.
Wprowadzenie stanu wojennego w Polsce 13 XII 1981 roku wywołało szok na Zachodzie. Państwa zachodnie
zaapelowały o jak najszybsze jego uchylenie i zastosowały sankcje wobec PRL. Ronald Reagan 23 XII zapowiedział
zastosowanie sankcji stosunku do PRLu (zawieszenie kredytów i gwarancji kredytowych, wprowadzenie ograniczeń w
eksporcie technologii, zawieszenie prawa połowów ryb przez statki polskie na wodach morskich USA, zawieszenie
komunikacji lotniczej z Polską, wprowadzenie ograniczeń w podróżowaniu polskich dyplomatów po terytorium USA)
a 27 XII także w stosunku do ZSRR (które zostało przez USA obarczone winą za wprowadzenie przez władze PRL
stanu wojennego).
4 I 1982 – ministrowie spraw zagranicznych państw WE wysunęli pod adresem Polski żądanie zniesienia stanu
wojennego, zwolnienia internowanych i podjęcia dialogu z Kościołem i Solidarnością
11 I 1982 – Rada Północnoatlantycka zakwestionowała prawo wprowadzenia przez polskie władze stanu wojennego
(że nie było to zgodne z prawnomiędzynarodowymi zobowiązaniami Polski), nałożyła sankcje gospodarcze (także
zawieszenie gwarancji kredytowych), zapowiedziała ograniczenie współpracy naukowej, technicznej i kulturalnej oraz
odłożenie negocjacji ws. refinansowania polskich długów
Sprawę Polski chciano podnieść na Spotkaniu Madryckim KBWE w II 1982, ale spowodowało to 15-miesięczną
przerwę w jego pracach.
Równolegle z polityką karania i izolacji władz PRL na arenie międzynarodowej, państwa zachodnie uruchomiły
pokaźną pomoc humanitarną dla społeczeństwa polskiego (największym donatorem była RFN).
Władze polskie zaczęły demaskować nieprzyjazną politykę USA i ich sojuszników (działalność Jerzego Urbana),
podjęto też działania eliminujące penetrację obcych wywiadów na terytorium Polski i kontaktowanie się ich z
podziemiem politycznym, podjęto politykę zmierzającą do wyjścia kraju z międzynarodowej izolacji.
IX 1984 – podczas XXXIX sesji ZO w Nowym Jorku minister spraw zagranicznych Stefan Olszowski spotkał się ze
swoimi odpowiednikami z GB, FRA, ITA, SWE i RFN.
Straty Polski spowodowane sankcjami wyniosły między 13 a 15 mld $.
Po dojściu do władzy 1 X 1982 w RFN kolacji CDU/CSU i FPD kierowany przez kanclerza Helmuta Kohla rząd
podjął próbę europeizacji niemieckiego problemu i podważania treści „Układu o podstawach normalizacji stosunków
wzajemnych”. 21 VII 1984 w Sejmie Jaruzelski oświadczył, że Polska nie da odrzucić się od granicy na Odrze i Nysie
Łużyckiej oraz od Bałtyku.
21 XII 1984 – wizytę w Polsce złożył minister spraw zagranicznych Włoch Andreotti i podpisał umowę o współpracy
gospodarczej
6 III 1985 – wizytę w Polsce złożył minister spraw zagranicznych RFN Genscher
4 XII 1985 – wizyta Jaruzelskiego we Francji
16
12 VI 1986 – Polska przystąpiła do MFW i IBRD (wystąpiła z tych organizacji 14 III 1950)
12-14 I 1987 – wizyta Jaruzelskiego we Włoszech
19 II 1987 – USA uchyliły ostatnie restrykcje ekonomiczne wobec Polski
12 IV 1987 – wizyta w Polsce ministra spraw zagranicznych Francji, Raimonda
23 IX 1987 – spotkanie w ONZ ministra spraw zagranicznych Mariana Orzechowskiego z sekretarzem stanu USA
Georgem Shultzem
28 IX 1987 – wizyta w Polsce wiceprezydenta USA George Busha – spotkał się z Jaruzelskim, Glempem i
przywódcami opozycji z Solidarności, podpisanie porozumienia o wymianie naukowo-technicznej w dziedzinie
medycyny, rolnictwa i ochrony środowiska
8 XII 1987 – podpisanie z GB umowy ws. popierania i wzajemnej ochrony inwestycji
1 II 1988 – podpisanie z USA umowy o komunikacji lotniczej
3-4 XI 1988 – wizyta Margaret Thatcher w Warszawie
9 XII 1988 – Wałęsa złożył wizytę w Paryżu, był przyjmowany z honorami należnymi głowie państwa
14-16 II 1989 – wizyta premiera Rakowskiego w Paryżu
10-13 IV 1989 – prezydent Włoch Cossiga odwiedza Polskę
14-16 VI 1989 – wizyta prezydenta Mitteranda w Warszawie (spotkał się z Jaruzelskim, Glempem i Wałęsą)
9 VII 1989 – wizyta prezydenta Georga Busha w Polsce, wsparł gen. Jaruzelskiego
6. STOSUNKI POLSKI z KRAJAMI ROZWIJAJĄCYMI SIĘ
- nigdy nie stanowiły naczelnego celu polskiej polityki zagranicznej
- stosunki z krajami Trzeciego Świata rozwijały się w ścisłej zależności od treści stosunków z ZSRR oraz ewolucji
sytuacji na terytoriach zależnych i ich relacji z metropoliami
A. Aktywność Polski w pierwszym etapie dekolonizacji (1945-1955)
Początek 1946 – na I sesji ZO i RB ONZ Polska żądała wycofania obcych wojsk z Egiptu, Sudanu, Syrii, Libanu,
Indonezji i Indochin
29 XI 1947 – Polska poparła rezolucję ZO o podziale Palestyny na 2 państwa: żydowskie i palestyńskie; Polska
opowiadała się z prawem Palestyńczyków do własnego państwa, uznała także niepodległość Izraela, nawiązała
współpracę z Izraelem, licząc że ten wkroczy na drogę rozwoju prowadzącą do ustroju socjalistycznego
2 X 1949 – Stefan Wierbłowski na forum ZO powiedział, że wszystkie ludy kolonialne, które osiągnęły dostateczny
stopień rozwoju dla rządzenia się samodzielnie, powinny natychmiast uzyskać niepodległość, zaś te, które takiego
stopnia rozwoju jeszcze nie osiągnęły, powinny popierane przez inne państwa w kierunku zdobycia zdolności do
samorządu, żeby mogły w najkrótszym czasie uzyskać niezależność
1948-1952 – Polska mocna angażowała się w międzynarodowe debaty na temat Libii, Erytrei, Somali Włoskiego oraz
Tunezji, Maroka i Algierii
17 VIII 1950 – wiceminister spraw zagranicznych Stanisław Skrzeszewski apelował w ONZie o pokój w Korei (tak
samo Stefan Wierbłowski 6 XII 1950)
27 VII 1953 – Polska została wybrana do Komisji Nadzorczej Państw Neutralnych, której zadaniem było ustalenie
linii demarkacyjnej wzdłuż 38°N i strefy zdemilitaryzowanej po obu stronach o szerokości 4 km
21 VII 1954 – przedstawiciele Polski zostali powołani w skład 3 Międzynarodowych Komisji Nadzoru i Kontroli dla
Wietnamu, Kambodży i Laosu, których zadaniem było kontrolowanie i nadzorowanie realizacji postanowień układów
genewskich
B. Wspieranie dekolonizacji i rozwijanie współpracy z państwami nowo wyzwolonymi (1955-1981)
18-24 IV 1955 – I Afroazjatycka Konferencja Solidarności w Bandungu z udziałem 29 państw Afryki i Azji; Polska
pozytywnie oceniła rezultaty tej konferencji, postrzegając rodzący się ruch państw niezaangażowanych jako siłę
antyimperialistyczną
Polska solidaryzowała się z walką narodów Trzeciego Świata o pełną niezależność polityczną i ekonomiczną,
opowiadała się za całkowitą likwidacją kolonializmu i neokolonializmu, traktowała te państwa jako ideowego
sojusznika w globalnej konfrontacji z imperializmem.
23-27 VI 1955 – Polskę odwiedził premier Jawaharlal Nehru z Indirą Gandhi; 18 I 1973 Indie odwiedził premier Piotr
Jaroszewicz i podpisał o deklarację o przyjaźni i współpracy między Polską a Indiami; ogólnie stosunki gospodarcze,
naukowo-techniczne i kulturalne oraz współpraca z Indiami układały się bardzo dobrze.
IV 1957 – premier Cyrankiewicz udał się w podróż do Azji i złożył wizytę w ChRL, KRLD, Wietnamie, Mongolii,
Birmie, Kambodży i Indiach
17
Na początku lat 60-tych wizytujący Polskę przedstawiciele państw Ameryki Łacińskiej, Afryki i Azji wyrażali poparcie
dla trwałości polsko-niemieckiej granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej.
Polska popierała naród algierski w jego walce przeciw francuskim kolonizatorom.
14 XII 1960 – poparła w ZO „Deklarację ws. przyznania niepodległości krajom i narodom kolonialnym”, dzięki
czemu weszła w skład Komitetu 24 Państw czuwającego nad wykonywaniem deklaracji i aktywnie w nim działała
Generalnie Polska popierała kraje arabskie w ich sporach z krajami zachodnimi i Izraelem (w latach 1956 – Kampania
Sueska, 1958 – interwencja USA i GB w Libanie i Jordanii, 1967 – wojna sześciodniowa, 1973 – wojna Jom Kippur),
poparła rząd Patrice’a Lumumby w wojnie Konga z Belgią w 1960 roku, potępiała politykę apartheidu i dyskryminacji
rasowej w RPA, opowiadała się za niepodległością Angoli i Namibii, przeciwko wojnie domowej w Nigerii (tzw.
secesja Biafry), przeciwko amerykańskiej interwencji w Wietnamie (26 II-3 III 1973 – Polska uczestniczyła w paryskiej
konferencji ws. zakończenia wojny w Wietnamie, minister spraw zagranicznych Stefan Olszowski był
współprzewodniczącym tej konferencji), rozwijała bliskie stosunki z Algierią, Irakiem, Syrią, Angolą, Mozambikiem,
Etiopią i Nikaraguą, potępiła pucz wojskowy w Chile w 1973 roku
W 1950 roku obroty handlowe Polski z krajami rozwijającymi się wyniosły 45 mln $, w 1960 roku było to 200 mln $ a
w 1970 roku już 480 mln $.
C. Ograniczenie współpracy i próby jej odbudowy
W latach 1980-1982 znacznie spadły obroty handlowe Polski z krajami rozwijającymi się (o ok.40%)
9 VI 1982 – Polski MSZ potępił inwazję Izraela na Liban
9-10 IX – Polskę odwiedził przywódca Libii płk Muammar Kadafi
Jesień 1982 – minister spraw zagranicznych Stefan Olszowski odwiedził Kolumbię, Wenezuelę, Indie i Kuwejt
6 VI 1983 – Prezydium Rady Ministrów przyjęło długofalowy program rozwoju współpracy z krajami rozwijającymi
się
11-15 II 1985 – premier gen. Jaruzelski złożył wizytę w Indiach
XI/XII 1985 – Jaruzelski składa wizyty w Libii, Tunezji i Algierii
W 1985 Egipt zdecydował się na normalizację zamrożonych pod koniec lat 70-tych stosunków z Polską z uwagi m.in.
na dobre relacje łączące Polskę z Jassirem Arafatem. Z kolei w połowie lat 80-tych Polska zapoczątkowała odbudowę
stosunków z Izraelem, co wywołało krytyczne reakcje w Syrii, Libii i OWP.
Pozytywnie układała się współpraca Polski z Nikaraguą, Afganistanem, Angolą, Jemenem i Etiopią.
7. ZAANGAŻOWANIE POLSKI na RZECZ ROZBROJENIA i UMACNIANIA POKOJU i
BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO
A. Inicjatywy na rzecz rozbrojenia i ograniczenia zbrojeń w Europie Środkowej
Plan Rapackiego:
- zgłoszony 2 X 1957 roku na XII sesji ZO (następnie rozwinięty 14 II 1958 w memorandum rządu PRL)
- plan utworzenia strefy bezatomowej w Europie Środkowej, obejmującej POL, CZE, NRD i RFN
- państwa strefy zobowiązałyby się do nieprodukowania, nieutrzymywania, niesprowadzania i niezezwalania na
rozmieszczenie na ich terytorium broni jądrowej oraz urządzeń służących do jej obsługi i przenoszenia
- użycie broni jądrowej przeciw obszarowi byłoby zakazane
- USA, GB, ZSRR i FRA zobowiązałyby się do nieutrzymywania broni jądrowej w uzbrojeniu swoich wojsk
stacjonujących na obszarze państw strefy, nieutrzymywania i nieinstalowania na obszarze państw strefy żadnego
sprzętu ani urządzeń przeznaczonych do jej obsługi
- przestrzeganie przyjętych zobowiązań miał zabezpieczać system ścisłej międzynarodowej kontroli i inspekcji
naziemnej oraz powietrznej
- Plan Rapackiego został poparty przez ZSRR, CZE i NRD, natomiast odrzucony przez USA, GB i RFN – państwa te
argumentowały, że ustanowienie strefy bezatomowej w Europie Środkowej naruszałoby równowagę sił na niekorzyść
NATO z powodu istnienia znaczącej przewagi sił konwencjonalnych państw Układu Warszawskiego
- 4 XI 1958 – I modyfikacja Planu Rapackiego – podział planu na 2 etapy:
I etap: zakaz produkcji broni jądrowej na terytoriach państw strefy oraz zakaz wyposażania w tę broń i w urządzenia
do jej obsługi tych armii
II etap: rozpoczęcie rokowań na temat zmniejszenia zbrojeń konwencjonalnych, a ich redukcja nastąpiłaby równolegle
z całkowitą dezatomizacją strefy
- 28 III 1962 – II modyfikacja Planu Rapackiego – propozycja rozszerzenia zakresu terytorialnego proponowanej
strefy o inne państwa europejskie, które zechciałyby do niej przystąpić
18
- pomimo zmian polska propozycja została znowu odrzucona (USA opierały swą strategię w Europie na doktrynach
zakładających wykorzystanie broni jądrowej, a RFN czyniła zabiegi o wyposażanie Bundeswehry w broń nuklearną)
Plan Gomułki:
- sformułowany 28 XII 1963 przez Gomułkę na wiecu w Płocku
- skonkretyzowany w memorandum rządu PRL z 29 II 1964
- zakładał zamrożenie zbrojeń jądrowych i termojądrowych na obszarze POL, CZE, NRD i RFN, z możliwością
przystąpienia do takiej strefy także innych państw (pozostałe elementy były wzorowane na Planie Rapackiego)
- przewidywał tylko częściowe kroki rozbrojeniowe, bez naruszania istniejącej równowagi sił (nie zakładał
dezatomizacji 4 państw środkowoeuropejskich, ale proponował utrwalenie istniejącego stanu rzeczy)
- plan został poparty przez państwa socjalistyczne i negatywnie oceniony przez państwa zachodnie
Plan Jaruzelskiego:
- geneza jego powstania była związana z amerykańsko-radzieckimi negocjacjami ws. likwidacji rakiet jądrowych
średniego i krótkiego zasięgu, dużym zbliżeniem na linii NRD-RFN, chęcią odbudowy nadszarpniętego
międzynarodowego prestiżu Polski
- został przedstawiony 8 V 1987
- następnie rozwinięty w Memorandum rządu PRL ws. zmniejszenia zbrojeń i zwiększania zaufania w Europie
Środkowej z 17 VII 1987 i oświadczenia rządu PRL z 15 VI 1988
- dotyczył terytoriów 4 państw: POL, CZE, NRD, RFN, HOL, BEL, LUX, DAN i HUN (w dalszej perspektywie
planem miała być objęta cała Europa – od Atlantyku po Ural)
- składał się z 4 punktów:
1. Stopniowe wycofywanie i redukcja operacyjnych i taktycznych rodzajów uzbrojenia jądrowego.
2. Zmniejszanie ilości 3 najbardziej niebezpiecznych rodzajów broni konwencjonalnej: broni o największej sile rażenia,
broni o największej precyzji rażenia, broni służących do prowadzenia operacji zaczepnych.
3. Włączenie do dialogu rozbrojeniowego i objęcie budową doktryn militarnych – chodziło o zapewnienie takiej
ewolucji doktryn militarnych, aby mogły zostać uznane za wzajemnie za ściśle obronne oraz żeby zapobiec ich
rozwojowi w kierunku ofensywnym i agresywnym.
4. Ciągłe poszukiwanie nowych środki budowy zaufania i bezpieczeństwa (CSBM), np.: uzgodnienie parametrów
ograniczających rozmiary i intensywność określonych rodzajów działalności wojskowej, wzajemna informacja
wojskowa, procedury szybkiego wyjaśniania sytuacji budzących zaniepokojenie którejkolwiek ze stron, ustanowienie
odpowiedniego systemu weryfikacji wykonania zobowiązań (organy kontrolne, obserwacje, inspekcje, wymiana
informacji).
B. Rola w procesie KBWE
14 XII 1964 – Rapacki proponuje na forum ZO zwołanie ogólnoeuropejskiej konferencji bezpieczeństwa (Polska
dostrzegała potrzebę udziału w takiej konferencji także państw neutralnych i niezaangażowanych oraz USA i CAN
jako członków NATO)
19-20 I 1965 – na posiedzenie w Warszawie Doradczy Komitet Polityczny państw Układu Warszawskiego
opowiedział się za zwołaniem takiej konferencji
10 X 1966 – wystąpienia wiceministra spraw zagranicznych Józefa Winiewicza na XXI sesji ZO, gdzie przedstawił on
sugestie ws. porządku obrad proponowanej konferencji (konferencja powinna skoncentrować się na wszechstronnym
omówieniu problemów bezpieczeństwa europejskiego a także zagadnieniach europejskiej współpracy gospodarczej
oraz problematyce wzajemnych stosunków naukowo-technicznych i kulturalnych)
17 III 1969 – Doradczy Komitet Polityczny państw UW wystosował apel do wszystkich krajów Europy ws. podjęcia
przygotowań do zwołania konferencji bezpieczeństwa i współpracy
5 V 1969 – rząd Finlandii wyraził gotowość zorganizowania konferencji na swoim terytorium
22 XI 1972 – w Helsinkach rozpoczęły się rozmowy przygotowawcze z udziałem 32 państw europejskich, USA i
CAN
3 VII 1973 – 1 VIII 1957 – właściwe obrady KBWE
3 VII 1973 – na sesji inauguracyjnej minister spraw zagranicznych Stefan Olszowski powiedział, że konferencja jest
historyczną szansą dokonania przełomowego zwrotu w dziejach Europy i stworzenia w przyszłości zbiorowego
systemu bezpieczeństwa i współpracy na kontynencie europejskim
19
Propozycje polskiej delegacji:
- projekty dokumentów dotyczących zasad stosunków międzypaństwowych (kluczowe znaczenie dla Polski miała
zasada nienaruszalności granic i integralności terytorialnej), zastosowania środków zmierzających do zmniejszenia
napięcia w Europie, współpracy gospodarczej, naukowo-technicznej i kulturalnej,
- utworzenie grupy roboczej ds. finansowych i technicznych,
- wspólnie z Francją propozycja trójfazowego przebiegu konferencji,
- wspólnie z Bułgarią projekt dokumentu o „podstawowych kierunkach rozwoju współpracy w dziedzinie kultury,
kontaktów i wymiany informacji” oraz propozycję ws. podręczników szkolnych
- Polska była autorem lub współautorem 14 propozycji, które stały się podstawą dokumentu końcowego
- Polska odegrała znaczącą rolę na forum KBWE
1 VIII 1975 – podpisanie Aktu Końcowego KBWE
Działania Polski na rzecz umacniania i poszerzenia procesu KBWE
Władze Polski uznały, że przyjęcie Aktu Końcowego KBWE oznaczało ostateczne zamknięcie okresu powojennego
w Europie i otwarcie nowych perspektyw dla przyjaznej współpracy wszystkich państw uczestniczących w konferencji.
5 VIII 1975 – Biuro Polityczne KC PZPR i Prezydium Rządu PRL podjęło wspólną decyzję o ws. specjalnego
programu realizacji postanowień Aktu Końcowego KBWE
20 III 1976 – przyjęcie tego programu w formie uchwały Rady Ministrów
2 XI 1977 – na Spotkaniu Belgradzkim Polska przedłożyła propozycję zawierającą ogólne sugestie ws. warunków
współpracy gospodarczej (dynamizacja i liberalizacja wymiany handlowej, pełne stosowanie KNU, rozwijanie
kooperacji przemysłowej)
9 XI 1977 – zgłosiła projekt dokumentu na temat współpracy i wymiany kulturalnej
8 XII 1980 – podczas spotkania w Madrycie Polska wystąpiła z propozycją zwołania w Warszawie konferencji ws.
odprężenia militarnego i rozbrojenia w Europie (KOMIR) a także wspólnie z ZSRR przedłożyła propozycję ws.
szybkiego zwołania konferencji na temat ogólnoeuropejskiej współpracy w dziedzinie energetyki
12 XII 1980 – wspólnie z Węgrami przedstawiła projekt liberalizacji ruchu wizowego między krajami KBWE
8 XII 1986 – na Spotkaniu Wiedeńskim KBWE Polska przedłożyła propozycję rozszerzenia mandatu konferencji
sztokholmskiej (odbyła się w I 1984 ws. środków budowy zaufania i bezpieczeństwa oraz rozbrojenia w Europie) o
sprawę rozbrojenia konwencjonalnego w Europie
11 VII 1988 – Polska poparła inicjatywę Gorbaczowa ws. utworzenia europejskiego Centrum Zapobiegania Nagłej
Napaści
26-27 XI 1988 – pierwsza Konferencja Przewodniczących Parlamentów Europy, USA i CAN w Warszawie
C. Inicjatywy na rzecz pokoju i rozbrojenia powszechnego
Charakterystycznym elementem polskiej polityki zagranicznej była teza o niepodzielności pokoju w skali globalnej, za
gwarancję niepodzielności pokoju Polska uważała ścisłą współpracę wielkich mocarstw.
21 I 1946 – wiceminister spraw zagranicznych Zygmunt Modzelewski zgłosił wniosek ws. prawnego unormowania
zagadnień związanych ze stosowaniem energii jądrowej (wykorzystanie energii atomowej wyłącznie w celach
pokojowych, wyjęcie broni atomowej i innej broni masowej zagłady spod prawa, likwidacja istniejących zapasów broni
atomowej, stworzenie odpowiedniego mechanizmu kontrolnego dla zabezpieczenie przed naruszeniem przyjętych
zobowiązań)
12 XI 1948 – polski delegat zaproponował w Komitecie Politycznym ZO projekt rezolucji na temat:
- redukcji zbrojeń przez zmniejszenie o 1/3 wszystkich sił zbrojnych i zbrojeń
- stworzenia w ramach RB ONZ organu kontrolnego, który przy podejmowaniu decyzji ws. inspekcji nie musiałby
kierować się zasadą jednomyślności stałych członków RB
- utworzenia międzynarodowego organu, który miałby zbierać informacje na temat zbrojeń i sił zbrojnych od stałych
członków RB ONZ
17 X 1952 – na forum VII sesji ZO przedstawiciel Polski wystąpił z projektem rezolucji zatytułowanej: „O
zapobieżeniu nowej wojnie światowej i utrwaleniu pokoju oraz przyjaznej współpracy między narodami”
( 1’ postulowano w nim natychmiastowe zakończenie wojny w Korei, 2’ zalecenie, aby wszyscy stali członkowie RB
zmniejszyli o 1/3 swoje siły zbrojne, 3’ przyjęcie uchwały o bezwarunkowym zakazie stosowania broni atomowej i
innych środków masowej zagłady oraz ustanowienie ścisłej kontroli nad wykonywaniem tej decyzji, 4’ przystąpienie
wszystkich państw do Protokołu Genewskiego z 17 VI 1925 o zakazie używania w wojnie gazów duszących, trujących
lub podobnych oraz środków bakteriologicznych, 5’ zawarcie przez USA, ZSRR i GB układu mającego na celu
redukcję zbrojeń wielkich mocarstw i utrwalenie pokoju międzynarodowego)
20
27 IX 1960 – Gomułka na XV sesji ZO podniósł ideę przeprowadzenia ogólnoświatowego plebiscytu ws. broni
jądrowej i innych broni masowej zagłady oraz powszechnego i całkowitego rozbrojenia
Polska była też inicjatorem powstania oenzetowskich raportów o skutkach stosowania broni jądrowej, na temat
ekonomicznych i społecznych skutków rozbrojenia oraz o skutkach użycia broni chemicznej i bakteriologicznej.
D. Propozycje tworzenia pozamilitarnych gwarancji bezpieczeństwa międzynarodowego
10 X 1974 – Gierek na XXIX sesji ZO przedstawił ideę wychowania społeczeństw w duchu pokoju (była też
przedstawiona na Spotkaniu Belgradzkim 11 XI 1977) – 15 XII 1978 ZO przyjęło Deklarację ZO ONZ o
przygotowaniu społeczeństw do życia w pokoju
20 XII 1983 – ZO na wniosek Polski uchwaliło rezolucję o środkach budowy zaufania w międzynarodowych
stosunkach gospodarczych
27 IX 1985 – Jaruzelski na XL sesji ZO zaproponował sporządzenia przez ekspertów studium o następstwach
militaryzacji kosmosu, przyjęcie przez państwa zasady swobodnego przepływu doświadczeń, licencji i technologii
służących ochronie środowiska naturalnego, utworzenia pod egidą SG ONZ międzynarodowego centrum badania
długu i rozwoju
E. Udział w operacjach pokojowych
1953-1994: w Komisji Nadzorczej Państw Neutralnych w Korei uczestniczyło 1061 polskich obserwatorów (w tym
794 żołnierzy)
1954-1976: w Międzynarodowych Komisjach Kontroli i Nadzoru w Wietnamie, Laosie i Kambodży uczestniczyło
1948 polskich żołnierzy
1973-1980: 11699 polskich żołnierzy brało udział w operacji pokojowej ONZ UNEF II (Synaj)
1974-1993: 3662 polskich żołnierzy brało udział w operacji pokojowej UNDOF (front izraelsko-syryjski)
Polacy brali tez udział w misjach pokojowych w Nigerii, Namibii, Iraku/Iranie
Łącznie w misjach pokojowych wzięło udział ponad 19 tysięcy polskich oficerów i żołnierzy oraz kilkuset ekspertów
cywilnych.
8. TRANSFORMACJA POLSKIEJ POLITYKI ZAGRANICZNEJ
16-18 I 1989 – poparcie na Plenum KC PZPR idei zwołania Okrągłego Stołu w celu zawarcia z opozycją
porozumienia na zasadach kompromisu
6 II-5 IV 1989 – obrady Okrągłego Stołu
17 IV 1989 – ponowna rejestracja NSZZ Solidarność
4 VI 1989 – pierwsza tura wyborów do Sejmu i Senatu (II tura odbyła się 18 VI)
17 VII 1989 – wznowienie stosunków dyplomatycznych z Watykanem
19 VII 1989 – Zgromadzenie Narodowe wybrało generała Jaruzelskiego większością jednego głosu na stanowisko
prezydenta
12 IX 1989 – sejm zaprzysiągł rząd Tadeusza Mazowieckiego (12 ministrów było z Solidarności, po 4 z PZPR i ZSL,
3 z SD i 1 niezależny)
Punkty expose Mazowieckiego dotyczące polskiej polityki zagranicznej:
- Polska będzie zabiegać o pomoc finansową ze strony międzynarodowych instytucji finansowych i ułatwienia
kredytowe ze strony zagranicznych banków prywatnych
- Polska dalej przywiązuje dużą wagę do współpracy gospodarczej z ZSRR i krajami RWPG, jednakże jest też bardzo
zainteresowana współpracą z EWG
- Polska pragnie współtworzyć nową Europę i przezwyciężać powojenne podziały świata
- Polska chce aktywnie uczestniczyć w europejskich organizacjach politycznych i gospodarczych
- Polska chce otworzyć się na Europę, ale nie odrzuca dotychczasowych powiązań i zobowiązań
- Polska pragnie układać stosunki sojusznicze z ZSRR w myśl zasady równoprawności i poszanowania suwerenności
- Polska będzie dążyć do rozwoju współpracy z krajami regionu, w szczególności z NRD i Czechosłowacją
- Polska musi nadrobić zaległości we współpracy z EWG, USA i innymi gospodarczymi potęgami
- Polska musi unormować stosunki z innymi państwami i wznowić z tymi, z którymi zostały zerwane (np. Watykan)
- Polska powinna rozwijać stosunki gospodarcze i pojednać się z RFN (tak jak Francja)
- Polska powinna rozwijać współpracę z nowo uprzemysłowionymi krajami Azji, Afryki, Pacyfiku, Bliskiego Wschodu
i Ameryki Łacińskiej
21
- Polska będzie zabiegać o zaangażowanie inwestycyjne, kapitałowe i technologiczne ze strony innych państw w Polsce
(m.in. w celu walki z rosnącym zadłużeniem)
18-21 X 1989 – pierwsza wizyta zagraniczna Mazowieckiego w Watykanie, abp Józef Kowalczyk został minowany
nuncjuszem apostolskim i przybył do Polski 9 XII 1989
1 XI 1989 – ustanowienie stosunków dyplomatycznych z Koreą Południową
9-14 XI 1989 – wizyta kanclerza Köhla w Polsce – zawarto 8 umów państwowych, Mazowiecki z Köhlem wygłosili
wspólne oświadczenie
23 XI 1989 – wizyta Mazowiecki w Moskwie, przeprowadzono rozmowy z Gorbaczowem i premierem Ryżkowem,
poruszono kwestię mechanizmów wymiany, dostaw surowców dla Polski i długu Polski wobec ZSRR, w drodze
powrotnej delegacja Polska udała się do Katynia
4 XII 1989 – spotkanie przywódców partii i rządów obozu państw socjalistycznych w Moskwie (w ramach Komitetu
Doradczego Układu Warszawskiego), ze strony polskiej brali w nim udział Jaruzelski, Mazowiecki, Skubiszewski i
Rakowski
28 XII 1989 – sejm uchwalił zmiany w konstytucji (zmiana nazwy państwa z PRL na RP, usunięto preambułę
mówiącą o socjalistycznym charakterze państwa polskiego a także artykuły o kierowniczej roli PZPR i sojuszu z
ZSRR)
27-29 I 1990 – obrady XI Zjazdu PZPR, podjęto uchwałę o samorozwiązaniu partii (powstały 2 nowe ugrupowania –
Polska Unia Socjaldemokratyczna i Socjaldemokracja RP)
9 II 1990 – sejm podjął uchwałę o przywróceniu Orzełkowi korony
27 II 1990 – wznowienie stosunków dyplomatycznych z Izraelem
11 III 1990 – wznowienie stosunków dyplomatycznych z Chile
27 V 1990 – wybory samorządowe
6 VII 1990 – odwołano z rządu Mazowieckiego ministra obrony narodowej gen. Floriana Siwickiego i ministra spraw
wewnętrznych gen. Czesława Kiszczaka
9 VII 1990 – nawiązanie stosunków z Suwerennym Zakonem Rycerzy Maltańskich
17 VII 1990 – minister Skubiszewski bierze udział w paryskiej konferencji ws. zjednoczenia Niemiec
1 X 1990 – Jaruzelski podpisał dekrety o skróceniu kadencji i rozpoczęła się oficjalna kampania wyborcza
14 XI 1990 – podpisanie z RFN układu o potwierdzającego istniejącą granicę między zjednoczonymi Niemcami a
Polską
25 XI 1990 – pierwsza tura wyborów prezydenckich (Wałęsa 40%, Tymiński 23%, Mazowiecki 18%, Cimoszewicz
9%), II tura odbyła się 9 XII (wygrał Wałęsa 74%, Tymiński zdobył 26%)
27 XI 1990 – Mazowiecki po przegranej w I turze wyborów prezydenckich ustąpił ze stanowiska premiera
12 I 1991 – sejm zaprzysiągł rząd Jana Krzysztofa Bieleckiego
1-9 VI 1991 – czwarta pielgrzymka Jana Pawła II do Polski (14 VIII był jeszcze na Światowym Kongresie Młodzieży
w Częstochowie)
28 VI 1991 – likwidacja Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej w Budapeszcie
1 VII 1991 – likwidacja Układu Warszawskiego w Pradze
28 VIII 1991 – nawiązanie stosunków dyplomatycznych z Łotwą
2 IX 1991 – nawiązanie stosunków dyplomatycznych z Litwą
21 IX 1991 – nawiązanie stosunków dyplomatycznych z Estonią
17 X 1991 – podpisanie traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy pomiędzy Polską a RFN
27 XI 1991 – wybory do sejmu pierwszej kadencji
26 XI 1991 – Polska została przyjęta do Rady Europy
18 XII 1991 – nawiązanie stosunków dyplomatycznych z RPA
23 XII 1991 – sejm powołał rząd Jana Olszewskiego
27 XII 1991 – nawiązanie stosunków dyplomatycznych z Ukrainą
9. STOSUNKI POLSKA – UNIA EUROPEJSKA
20 IX 1988 – nawiązanie stosunków dyplomatycznych z WE
Integracja ze WE priorytetem polskiej polityki zagranicznej (większym niż wstąpienie do NATO)
VII 1989 – ustanowienie przedstawicielstwa dyplomatycznego przy WE
19 IX 1989 – zawarcie umowy o handlu oraz współpracy handlowej i gospodarczej z EWG
18 XII 1989 – decyzja Rady Ministrów WE o wprowadzeniu programu bezzwrotnej pomocy technicznej dla Polski i
Węgier – PHARE
22
Początek 1990 roku – propozycja powołania Stałej Rady Współpracy Gospodarczej (jej celem miało być
utrzymywanie stałego dialogu pomiędzy państwami europejskimi)
1 II 1990 – Mazowiecki w PE wyraził chęć stowarzyszenia się Polski ze WE
26 IV 1990 – Skubiszewski w expose powiedział, że stowarzyszenie ze WE jest pilnym zadaniem polskiej polityki
zagranicznej
19 V 1990 – złożenie wniosku ws. zawarcia ze WE umowy o stowarzyszeniu
21 VI 1990 – przedstawienie w Brukseli „Memorandum ws. zasad stowarzyszenia Polski z EWG”
22 XII 1990 – rozpoczęcie pierwszej tury negocjacji plenarnych ws. zawarcia układu o stowarzyszeniu
26 I 1991 – powołanie Pełnomocnika ds. Integracji Europejskiej i Pomocy Zagranicznej (28 I nominację otrzymał
Jacek Saryusz-Wolski)
22 XI 1991 – zakończenie negocjacji – największe problemy sprawiały państwa, które obawiały się konkurencji w
dziedzinie ekonomicznej i rywalizacji w dostępie do funduszy pomocowych (SPA, POR, GRE, IRL)
16 XII 1991 – podpisanie Układu Europejskiego ustanawiającego Stowarzyszenie między RP a WE
- stopniowa integracja Polski z WE
- ustanowienie odpowiednich ram dla dialogu politycznego między RP a WE
- rozwój handlu i harmonijnych stosunków gospodarczych
- stworzenie podstaw dla pomocy finansowej i technicznej
- rozwój współpracy w dziedzinie kultury
20 X 1992 – ratyfikacja przez Polskę Układu Europejskiego
1 III 1992 – weszła już wtedy w życie część Układu Europejskiego dotycząca handlu
1 II 1994 – wejście w życie Układu Europejskiego
11 IX 1992 – złożenie Przewodniczącemu Rady Europejskiej wspólnego polsko-czesko-węgierskiego „Memorandum
o umocnieniu procesu integracji ze WE oraz o przyszłym członkostwie”
29 IV 1993 – expose Skubiszewskiego uznające za główny cel Państw Europy Środ.-Wsch. członkostwo w WE
21-22 VI 1993 – w Kopenhadze Rada Europejska stwierdziła, że kraje Europy Środ.-Wsch. będą mogły
uzyskać członkostwo po zrealizowaniu określonych warunków politycznych i gospodarczych:
1. Stabilność instytucji gwarantujących zasady demokracji i praworządności, przestrzeganie praw obywatelskich i
respektowanie praw mniejszości narodowych
2. Istnienie funkcjonującej gospodarki rynkowej
3. Zdolność kraju do sprostania presji konkurencji oraz siłom rynkowym wewnątrz UE
4. Zdolność kraju do podjęcia obowiązków członka UE – przystosowanie się do wymogów unii politycznej,
gospodarczej i monetarnej, przyjęcie dorobku prawnego UE
5. Przystąpienie kandydata jest uzależnione od nieutracenia przez UE dotychczas osiągniętego poziomu integracji
Zwycięstwo Lewicy nie zmieniło polskiego nastawienia do członkostwa w UE.
Krytyka Układu Europejskiego:
- brak jednoznacznej zapowiedzi członkostwa
- brak strategicznej wizji integracji w rolnictwie
- zbyt wolne tempo liberalizacji dostępu polskich produktów do wspólnego rynku
- brak gotowości WE do wsparcia polskich działań dostosowawczych do członkostwa
8 IV 1994 – złożenie przez Olechowskiego w Atenach formalnego wniosku o przyjęcie do UE
- Polska chciała, żeby okres stowarzyszenia potraktować jako okres przygotowawczy do pełnego członkostwa
9-10 XII 1994 – Rada Europejska na posiedzeniu w Essen przyjęła tzw. strategię przedczłonkowską, której realizacja
ma pomóc państwom stowarzyszonym w dostosowaniu się do warunków przyszłego członkostwa
26-27 VI 1995 – przyjęcie Białej Księgi ws. przygotowania krajów stowarzyszonych z Europy Środ.-Wsch. do
integracji z jednolitym rynkiem UE na posiedzeniu Rady Europejskiej w Cannes
14 III 1996 – uchwała Sejmu „Narodowa Strategia Integracji” – nakreślenie zadań stojących przed Polską jako
kandydatem do UE, ukierunkowanie prointegracyjnego wysiłku sił politycznych i instytucji państwowych oraz
przygotowanie negocjacyjne polskich negocjatorów umowy akcesyjnej
8 VIII 1996 – powołanie Komitetu Integracji Europejskiej, reforma Centrum administracji państwowej
VII 1997 – przyjęcie programu dostosowania polskiego prawa do prawa UE
28 I 1997 – przyjęcie przez rząd „Narodowej Strategii Integracji”
1 VII 1997 – powołanie Międzyresortowego Zespołu ds. Przygotowań Negocjacji Akcesyjnych z UE (premier, MSZ,
sekretarz KIE, główny negocjator)
23
16 VII 1997 – ogłoszenie przez KE „Agendy 2000”, KE zaliczyła Polskę do grupy sześciu państw najlepiej
przygotowanych do rozpoczęcia negocjacji akcesyjnych, wezwanie do poszerzenia UE
12-13 XII 1997 – podjęcie w Luksemburgu przez Radę Europejską decyzji o rozpoczęciu rokowań z
sześcioma krajami kandydującymi, w tym z Polską
Polska implementowała ok. 10 tys. Przepisów prawa UE, bardzo pozytywnie odnosiła się do WPZiB
Utworzenie stanowiska Pełnomocnika Rządu ds. Negocjacji o Członkostwo RP w UE – od 24 III 1998 pierwszym
Głównym Negocjatorem był Jan Kułakowski, zastąpił go w X 2001 Jan Truszczyński
31 III 1998 – rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych z UE
3 IV-XI 1998 – proces screeningu, czyli przeglądu prawa polskiego pod kątem jego zgodności z acquis
communautaire
28 VI 1998 – przyjęcie przez Rząd „Narodowego programu przygotowań do członkostwa w UE” – zawarto w nim
bilans osiągnięć w dostosowywaniu systemu prawnego i gospodarczego do wymogów UE
4 XI 1998 – opublikowanie przez Komisję Europejską pierwszego Raportu Okresowego na temat postępów państw
kandydujących na drodze do członkostwa w UE
10 XI 1998 – formalne zamknięcie negocjacji w 3 pierwszych dziedzinach: nauka i badania; edukacja, kształcenie i
młodzież; małe i średnie przedsiębiorstwa
26 XI 1999 – zakończenie dziewiątego rozdziału negocjacyjnego
10-11 XII 1999 – podczas szczytu UE w Helsinkach zapowiedziano m.in., że UE będzie gotowa do podpisania
traktatów członkowskich z najlepiej przygotowanymi kandydatami w końcu 2002, co oznaczało w praktyce możliwość
przyjęcia nowych członków najwcześniej w 2004
30 XII 1999 – powołanie Rady Integracji Europejskiej jako organu opiniodawczo-doradczego premiera
13 VII 2000 – utworzenie nadzwyczajnej Komisji Prawa Europejskiego w Sejmie
7-11 2000 – podpisanie Traktatu Nicejskiego – przyznanie Polsce 54 miejsc (50 po wejściu Bułgarii i Rumunii do
UE) w PE i 27 głosów w Radzie UE (wchodzi w życie 1 II 2003)
31 XII 2000 – Polska miała zamkniętych 13 rozdziałów negocjacyjnych
26 I 2001 – podpisanie w Brukseli między RP a UE Wieloletniej Umowy Finansowej warunkującej wdrożenie
programu przedakcesyjnego SAPARD (Program na rzecz Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich)
27 VII 2001 – Polska miała zamkniętych 17 na 30 rozdziałów negocjacji, 21 XII 2001 już 20 rozdziałów a w VII 2002
już 26 (najtrudniejsze rozdziały o rolnictwie, polityce konkurencji, polityce regionalnej, finansach i budżecie)
13 XI 2001 – „Raport Okresowy KE o postępie Polski w kierunku akcesji” – ocena pozytywna
15 XI 2001 – przyjęcie przez Rząd „Europejskiej Strategii Rządu RP” – celem wejście do UE w 2004, zakończenie
negocjacji do końca 2002, dobre przygotowanie RP do członkostwa, zapewnienie udziału społeczeństwa w procesie
przystępowania do UE, przygotowanie stanowiska RP wobec wszystkich zagadnień dotyczących przyszłości UE i
wspólnych polityk, odgrywanie znaczącej roli przez Polskę w swoim regionie
18 XI 2002 – pojawia się oficjalna data rozszerzenia UE – 1 V 2004
13 XII 2002 – koniec negocjacji akcesyjnych na szczycie w Kopenhadze
16 IV 2003 – podpisanie przez Polskę w Atenach Traktatu Akcesyjnego
7-8 VI 2003 – referendum ws. członkostwa Polski w UE
58,85% frekwencja, 77,45% za wstąpieniem, 22,55% przeciw
23 VII 2003 – Kwaśniewski ratyfikował Traktat Akcesyjny
9 IX 2003 – Rząd Polski sformułował krytyczną ocenę projektu Traktatu ustanawiającego konstytucję dla Europy
(4 postulaty: 1) utrzymanie systemu ważenia głosów w Radzie UE ustalonego Traktatem z Nicei, 2) wprowadzenie
prezydencji grupowej zamiast ustanowienia jednego prezydenta UE, rezygnacja z koncepcji utworzenia Rady ds.
Ogólnych i Legislacyjnych, utrzymanie zasady ”jeden kraj – jeden głos” w Kolegium Komisji Europejskiej,
3) zapewnienie udziału wszystkich członków UE w podejmowaniu decyzji dotyczących ustanawiania mechanizmów
współpracy w obszarze WPZiB oraz odzwierciedlenie w Traktacie Konstytucyjnym roli NATO w euroatlantyckim
systemie bezpieczeństwa, 4) wpisanie do preambuły Traktatu Konstytucyjnego odwołania się do tradycji
chrześcijańskiej)
13 XII 2003 – na posiedzeniu Rady Europejskiej nie uzgodniono nowego systemu liczenia głosów w Radzie UE z
powodu sprzeciwu Polski i Hiszpanii
1 V 2004 – wejście Polski wraz z 9 innymi krajami do UE
13 VI 2004 – pierwsze w Polsce wybory do Parlamentu Europejskiego (wygrała PO 24,1%, potem LPR 15,2%,
PiS 12,7%, Samoobrona 10,8%, SLD-UP 9,3%, UW 7,3%, PSL 6,3%, SdPl 5,3%)
XI 2004 – Danuta Hübner objęła tekę komisarza ds. polityki regionalnej w KE pod kierownictwem J.M. Barroso
24
10. STOSUNKI POLSKI z NATO
Mazowiecki w expose sejmowym powiedział, że RP będzie respektować zobowiązania sojusznicze, zaś Skubiszewski
wśród priorytetów polskiej polityki zagranicznej uznał poszanowanie zobowiązań wobec państw UW, reformę
RWPG, otwarcie na Zachód, nie wymienił w tym kontekście kontaktów z NATO, większe nadzieje w kwestii
bezpieczeństwa zbiorowego w Europie RP wiązała w tym czasie z KBWE
21 III 1990 – Minister spraw zagranicznych Krzysztof Skubiszewski złożył oficjalną wizytę w Kwaterze
Głównej NATO w Brukseli, gdzie spotkał się z Sekretarzem Generalnym Manfredem Wörnerem i stałymi
przedstawicielami państw członkowskich
7-8 VI 1990 – W Turnberry (Szkocja) na spotkaniu Rady Północnoatlantyckiej (NAC) ministrowie spraw
zagranicznych NATO ogłosili "Posłanie z Turnburry", w którym zaproponowali Związkowi Sowieckiemu oraz
krajom Europy Środkowej i Wschodniej nawiązanie współpracy z NATO
6 VII 1990 – Na szczycie NATO w Londynie ogłoszono Deklarację Londyńską, w której NATO zaproponował
państwom Europy Środkowej i Wschodniej nawiązanie partnerskich stosunków i rozwój kontaktów wojskowych
13-15 IX 1990 – Wizyta w Polsce Sekretarza Generalnego NATO Manfreda Wörnera, w przemówieniu wygłoszonym
w Sejmie RP wskazał na możliwość utworzenia w Europie, opartego na współpracy, stabilnego systemu
bezpieczeństwa
26-28 XI 1990 – Zgromadzenie Północnoatlantyckie (forum międzyparlamentarne państw NATO) przyznało status
obserwatorów parlamentarzystom z Polski i 9 innych państw Europy
1 VII 1991 – rozwiązanie UW, wcześniej 31 III 1991 rozwiązanie struktur wojskowych UW
3 VII 1991 – Wizytę w Kwaterze Głównej NATO w Brukseli złożył Prezydent RP Lech Wałęsa
7-8 XI 1991 – W Rzymie podczas spotkania Rady Północnoatlantyckiej na szczeblu szefów państw i rządów
ogłoszono przyjęcie przez NATO nowej Koncepcji Strategicznej oraz wydano Deklarację Rzymską w sprawie pokoju
i współpracy, zapowiedź utworzenia Północnoatlantyckiej Rady Współpracy (NACC)
20 XII 1991 –W Brukseli, z udziałem 16 państw NATO i 9 Europy Środkowej, odbyło się inauguracyjne
posiedzenie Północnoatlantyckiej Rady Współpracy (NACC), Rada stała się forum współdziałania NATO z
państwami Europy Środkowej i Wschodniej, krajami pozostałymi po rozpadzie Związku Sowieckiego oraz krajami
europejskimi posiadającymi status państw neutralnych
I/II 1992 – Minister obrony narodowej Jan Parys powiedział, że RP chce w dłuższej perspektywie czasu zostać
członkiem Przymierza Atlantyckiego
10 III 1992 – Na nadzwyczajnym spotkaniu ministrów spraw zagranicznych i przedstawicieli państw
Północnoatlantyckiej Rady Współpracy ogłoszono pierwszy Plan Pracy dla Dialogu, Partnerstwa i Współpracy
(NACC Work Plan)
III 1992 – inicjatywa Lecha Wałęsy NATO-bis – przejściowe porozumienie ws. bezpieczeństwa z zadaniem
przygotowania uczestników do członkostwa w NATO (regionalny system bezpieczeństwa państw Europy Środkowej i
Wschodniej we współpracy z NATO)
6 V 1992 – Deklaracja Trójkąta Wyszechradzkiego zapowiadająca starania o członkostwo w NATO
8 V 1992 – Skubiszewski powiedział, że celem polskiej polityki jest stopniowe i faktyczne włączenie Polski w system
bezpieczeństwa NATO
X 1992 – wizyta Suchockiej w Brukseli – celem polskiej polityki zagranicznej jest członkostwo w NATO
2 XI 1992 – przyjęcie przez Komitet Obrony Kraju doktryny polityki bezpieczeństwa i obrony państwa
(„Założenia polskiej polityki zagranicznej” i „Polityka bezpieczeństwa i strategii obronnej RP”) – członkostwo w
NATO stało się strategicznym celem Polski (integracja ze strukturami zachodnimi, dobrosąsiedzkie stosunki w
regionie, udział w tworzeniu architektury bezpieczeństwa europejskiego)
25 VIII 1993 – Podczas wizyty w Warszawie Borys Jelcyn po kilku flaszkach zapewnił Wałęsę, że nie ma nic
przeciwko planom atlantyckim RP
1 IX 1993 – Prezydent Lech Wałęsa w licie wystosowanym do Sekretarza Generalnego NATO stwierdził, że
członkostwo w NATO jest jednym z priorytetów polskiej polityki zagranicznej
30 IX 1993 – Po konflikcie z Dumą Borys Jelcyn wystosował list do przywódców państw zachodnich (USA, GBR,
FRA, GER), w którym wbrew wcześniejszym deklaracjom przestrzegł, że przyjęcie państw Europy Środ.-Wsch. do
NATO mogłoby spowodować izolację Rosji – rosyjsko weto dla rozszerzenia NATO
10-11 I 1994 – Na szczycie w Brukseli NATO przedstawiło państwom Europy Środ.-Wsch., w tym krajom
powstałym po rozpadzie ZSRR, propozycję współpracy z NATO w ramach programu Partnerstwo dla Pokoju
– PdP (Partnership for Peace – PfP), PdP było planem współpracy wojskowej z państwami NACC – wspólnych
25
ćwiczeń wojskowych, udziału w operacjach pokojowych, humanitarnych i poszukiwawczo-ratowniczych oraz zakładał
możliwość konsultacji z partnerami z NATO w razie zagrożenia bezpieczeństwa
12 I 1994 – Prezydenci państw Grupy Wyszehradzkiej (Czechy, Słowacja, Węgry i Polska), na spotkaniu z
prezydentem Billem Clintonem w Pradze, zaakceptowali program Partnerstwa dla Pokoju, a ten oświadczył, że
NATO będzie rozszerzone o nowe państwa
2 II 1994 – Podczas wizyty w Kwaterze Głównej NATO w Brukseli Premier Waldemar Pawlak podpisał
Dokument Ramowy Partnerstwa dla Pokoju
25 IV 1994 – Polska przedłożyła w Kwaterze Głównej NATO swój Dokument Prezentacyjny "PdP"
5 VII 1994 – Polska i NATO przyjęły lndywidualny Program Partnerstwa (IPP) (Polska była pierwszym z państw
programu PdP, które uzgodniło z NATO ten program)
12-16 IX 1994 – W Biedrusku pod Poznaniem, w ramach Partnerstwa dla Pokoju, odbyły się (pod
kryptonimem "Cooperative Bridge") pierwsze wspólne ćwiczenia wojskowe, w których uczestniczyły jednostki
z 13 państw członkowskich Sojuszu i z krajów partnerskich
8 X 1994 – Kongres amerykański przyjął "poprawkę Browna", upoważniającą prezydenta USA do rozszerzenia na
Polskę, Czechy, Słowację i Węgry korzyści związanych ze współpracą wojskową z NATO na zasadach sojuszniczych,
łączą się one m.in. z możliwościami otrzymywania nadwyżek broni amerykańskiej, w swej najnowszej wersji ustawa
zawierała program ułatwienia przyjęcia wspomnianych krajów do NATO
3 XI 1994 – Prezydent Clinton podpisał ustawę zawierającą tę poprawkę
1 XII 1994 – NAC na szczeblu ministrów spraw zagranicznych poleciła Radzie Ambasadorów przygotowanie studium
na temat warunków i procesu rozszerzenia NATO
16 II 1995 – Izba Reprezentantów Kongresu USA przyjęła uchwałę o Odrodzeniu Bezpieczeństwa Narodowego
(National Security Revitalization Act) przewidującą rozszerzenie NATO o Czechy, Polskę, Słowację i Węgry
26-29 V 1995 – w Budapeszcie (po raz pierwszy nie w kraju członkowskim NATO) obradowało Zgromadzenie
Północnoatlantyckie. Opowiedziało się ono za powiększeniem Sojuszu, przyjęciem do niego do końca 1998 r. Polski,
Węgier, Czech, Słowacji i Słowenii oraz za jednoczesnym umocnieniem stosunków z Rosją
28 IX 1995 – Sekretarz Generalny NATO Willy Claes dokonał pierwszej prezentacji "Studium o rozszerzeniu
NATO", dokumentu omawiającego różne aspekty procesu rozszerzenia i stawiającego pewne wymagania
kandydatom w zakresie budowy systemu demokratycznego, budowy gospodarki rynkowej, utworzenia
demokratycznej cywilnej kontroli sił zbrojnych i uzyskania gotowości do wypełniania obowiązków wynikających z
przyszłego członkostwa (uzyskanie interoperacyjności z siłami NATO)
5 XII 1995 – Rząd RP podjął decyzję o wysłaniu w ramach operacji IFOR polskiego kontyngentu wojskowego do
Boni i Hercegowiny
5 XII 1995 – Rada Północnoatlantycka, obradująca w Brukseli na szczeblu szefów dyplomacji, zadecydowała o
przejściu do "kolejnej fazy procesu rozszerzenia NATO". Miała ona obejmować:
1. "indywidualne, intensywne, dwustronne i wielostronne konsultacje"
2. "umocnienie Partnerstwa dla Pokoju", co ma ułatwić osiągnięcie "zdolności do wzięcia na siebie obowiązków
członkostwa, a pozostałym (krajom) posłużyć do umacniania długofalowego partnerstwa z Sojuszem"
3. rozważenie przez NATO "wewnętrznej adaptacji i innych kroków niezbędnych do zapewnienia, aby rozszerzenie
pozwoliło zachować skuteczność Sojuszu"
4 IV 1996 – Polska przekazała NATO Indywidualny Dokument Dyskusyjny ws. rozszerzenia NATO
prezentujący argumenty Polski na rzecz poszerzenia Sojuszu, wizję europejskiej architektury bezpieczeństwa i
przyszłej roli NATO, podsumowanie polskiego udziału w międzynarodowych misjach pokojowych
7 V 1996 – w Brukseli odbyło się pierwsze spotkanie w ramach indywidualnego dialogu Polska-NATO
26 VII 1996 – Senat USA uchwalił ustawę przyznającą pomoc wojskową Polsce, Węgrom, Republice Czeskiej i
Słowenii jako krajom najbardziej kwalifikującym się do wejścia do NATO
6 IX 1996 – Sekretarz Stanu USA Warren Christopher oświadczył w przemówieniu w Stuttgarcie, że nadzwyczajny
szczyt NATO wiosną 1997 powinien zapoczątkować proces rozmów z pierwszymi krajami, o które Sojusz postanowi
się rozszerzyć, jednoczenie zaproponował Moskwie sformalizowanie strategicznego partnerstwa w postaci Karty
NATO-Rosja
22 X 1996 – Prezydent Bill Clinton w przemówieniu wygłoszonym w Detroit po raz pierwszy podał konkretną datę
powiększenia NATO: oświadczył, że pierwsi nowi członkowie spośród krajów Europy Środ.-Wsch. powinni być
przyjęci do Sojuszu Atlantyckiego najpóźniej w 1999 roku (50-1ecie Sojuszu)
10 XII 1996 – w Brukseli odbyło się spotkanie Rady Północnoatlantyckiej na szczeblu ministrów, w komunikacie
końcowym NAC m.in. sprecyzowała termin przyszłorocznego szczytu NATO (8-9 VII 1997 Madryt) oraz
zadeklarowała, że w czasie tego szczytu pierwsza grupa kandydatów do członkostwa otrzyma zaproszenie do
26
rozpoczęcia rozmów akcesyjnych; zapowiedziano także dalsze prace w kierunku rozwoju współpracy NATO z
państwami partnerskimi m.in. poprzez rozwój programu Partnerstwa dla Pokoju (PdP) oraz koncepcję powołania
Rady Partnerstwa Euroatlantyckiego (EAPC)
30 V 1997 – w Sintrze (Portugalia) na spotkaniu ministrów spraw zagranicznych państw NATO oraz krajów
uczestniczących w NACC utworzono Radę Partnerstwa Euroatlantyckiego (Euro-Atlantic Partnership Council EAPC), przekształconą z NACC
8 VII 1997 – Na szczycie szefów państw i rządów NATO w Madrycie podjęto decyzję o zaproszeniu Polski,
Czech i Węgier do rozmów w sprawie członkostwa w NATO, decyzja ta zawarta została w "Deklaracji o
Euroatlantyckim Bezpieczeństwie i Współpracy", deklaracja stanowiła ponadto, że celem NATO jest podpisanie
Protokołu Akcesyjnego w czasie najbliższej sesji NAC (16 XII 1997) i zakończenie procesu ratyfikacyjnego w terminie
umożliwiającym uzyskanie przez zaproszone państwa członkostwa do IV 1999
1 VIII 1997 – Sejm RP przyjął uchwałę, upoważniającą rząd do przystąpienia do rozmów akcesyjnych i zobowiązującą
go do zapewnienia NATO o woli przyjęcia zobowiązań oraz o gotowości poniesienia niezbędnych kosztów
wynikających z członkostwa
16 IX 1997 – Rozpoczęły się rozmowy akcesyjne pomiędzy NATO a Polską, pierwsza runda rozmów akcesyjnych
RP-NATO poświęcona była głównym zobowiązaniom politycznym zawartym w Traktacie Północnoatlantyckim
24 IX 1997 – Rada Północnoatlantycka zdecydowała o formie i zakresie udziału Polski, Czech i Węgier w wybranych
dziedzinach aktywności NATO w czasie pomiędzy podpisaniem Protokołów Akcesyjnych a formalnym
przystąpieniem do NATO, obejmowały one m.in. informowanie o bieżącej działalności NATO, zapoznanie z
panującymi w NATO procedurami i zobowiązaniami, zapewnienie możliwości wyrażania, przez kraje zaproszone,
własnych opinii dotyczących działalności NATO, decyzja ta zapewniła również uczestnictwo polskich przedstawicieli
w posiedzeniach wybranych organów NATO z prawem zabierania głosu w dyskusji
29 IX 1997 – Odbyła się druga sesja rozmów akcesyjnych RP z NATO, poświęcona była głównie aspektom
obronnym członkostwa RP w NATO, w szczególności omówiono stosunek Polski do koncepcji strategicznej NATO
oraz do zintegrowanej struktury wojskowej i sojuszniczego systemu planowania obronnego
9 X 1997 – Odbyła się trzecia sesja rozmów akcesyjnych RP z NATO, poświęcona została w całości sprawom
finansowym, a w szczególności zamierzeniom Polski dotyczącym utrzymania, na odpowiednim poziomie, zdolności
obronnej oraz planowanego udziału Polski we wspólnie finansowanych przedsięwzięciach
23 X 1997 – w Kwaterze Głównej NATO w Brukseli odbyło się czwarte – ostatnie spotkanie w ramach rozmów
akcesyjnych RP-NATO, poświęcone było podsumowaniu i wnioskom ze spotkania ekspertów ws. ochrony i dostępu
do informacji niejawnych, zakończeniu dyskusji nad finansowymi aspektami członkostwa Polski w NATO oraz
omówieniu elementów listu ministra spraw zagranicznych, który winien zamykać rozmowy akcesyjne
10 XI 1997 – Minister SZ Polski wystosował do Sekretarza Generalnego NATO list, w którym strona Polska
oficjalnie zaakceptowała wysokość swych składek (2,48%) do cywilnego i wojskowego budżetu Sojuszu oraz
Programu lnwestycyjnego NATO w Dziedzinie Bezpieczeństwa (NSIP)
14 XI 1997 – Minister SZ RP Bronisław Geremek przekazał Sekretarzowi Generalnemu NATO list wyrażający wolę
RP przystąpienia do Traktatu Północnoatlantyckiego, dokument potwierdzał wolę RP otrzymania zaproszenia do
Sojuszu oraz gotowość przyjęcia obowiązków związanych z członkostwem
16 XII 1997 – w Brukseli ministrowie spraw zagranicznych państw NATO podpisali Protokoły Akcesyjne dla
Polski, Czech i Węgier; protokoły te, w roku 1998, stanowiły przedmiot ratyfikacji w szesnastu krajach NATO, za
moment zakończenia procedury ratyfikacji przez dane państwo uznaje się przekazanie instrumentów ratyfikacyjnych
rządowi USA – depozytariuszowi Traktatu Waszyngtońskiego
28 XII 1997 – Przedstawiciele Polski, Czech i Węgier po raz pierwszy uczestniczyli (na prawach obserwatorów) w
cotygodniowym spotkaniu Rady Północnoatlantyckiej na szczeblu ambasadorów.
2 II 1998 – Kanada jako pierwszy kraj Sojuszu ratyfikowała Protokoły Akcesyjne, a 4 II przekazała dokumenty
ratyfikacji Departamentowi Stanu USA
30 IV 1998 – Senat USA zaaprobował dokumenty ratyfikacji Protokołów Akcesyjnych, które 20 VIII zostały
przekazane Departamentowi Stanu USA.
29 I 1999 – Sekretarz Generalny NATO, J. Solana wystosował do Polski, Czech i Węgier formalne
zaproszenia do przystąpienia do Traktatu Północnoatlantyckiego
17 II 1999 – Sejm, a następnie tego samego dnia Senat przyjęły ustawę o ratyfikacji Traktatu
Północnoatlantyckiego, sporządzonego w Waszyngtonie dnia 4 IV 1949 roku, w dniu 18 II ustawa została
podpisana przez Prezydenta; weszła w życie w dniu 19 II w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej
26 II 1999 – Prezydent podpisał, po uprzedniej kontrasygnacie Premiera, akt przystąpienia Rzeczypospolitej
Polskiej do Traktatu Północnoatlantyckiego
27
5 III 1999 – Szef Komitetu Wojskowego NATO oznajmił, że Polska, Czechy i Węgry spełniają minimalne warunki
członkostwa w NATO
12 III 1999 – w Independence (stan Missouri – USA) Minister Spraw Zagranicznych RP, prof. B. Geremek
przekazał na ręce Sekretarz Stanu USA, M. Albright akt przystąpienia Polski do Traktatu
Północnoatlantyckiego, z tą chwilą RP stała się formalnie stroną Traktatu – członkiem NATO
24 III-11 VI 1999 – NATO zaangażowało się w konflikt zbrojny w Kosowie, bombardowanie Jugosławii
23-25 IV 1999 – jubileuszowy szczyt NATO w Waszyngtonie, Polska inauguruje swój udział w NAC
27 V 1999 – Prezydent Kwaśniewski ratyfikował 7 umów międzysojuszniczych, tzw. prawny dorobek NATO
(acquis communautaire)
28-31 V 1999 – w Warszawie odbyła się wiosenna sesja Zgromadzenia Północnoatlantyckiego, skupiająca
parlamentarzystów z krajów NATO, tematyka spotkania dotyczyła m.in. kryzysu w Kosowie oraz rozszerzenia
NATO, Zgromadzenie zmieniło swoją nazwę na Zgromadzenie Parlamentarne NATO
4 I 2000 – Rada Ministrów RP przyjęła dokument „Strategia Bezpieczeństwa RP”
23 V 2000 – Rada Ministrów RP przyjęła dokument „Strategia Obronności RP”
30 I 2001 – Rada Ministrów przyjęła „Program przebudowy i modernizacji technicznej sił zbrojnych RP w latach
2001-2006”
12 IX 2001 – po raz pierwszy w historii NATO uruchomiona została procedury związana z Artykułem Piątym
Traktatu Waszyngtońskiego, który mówi, że atak na dowolne państwo NATO jest atakiem na cały Sojusz
29 III 2004 – kolejne rozszerzenie NATO, tym razem o SVK, SLO, RUM, BUŁ, LIT, ŁOT i EST
Koszt dostosowania do standardów NATO – 1,55 mld $
Składka członkowska Polski w NATO – 35 mln $ rocznie i stanowi 2,46% całego budżetu NATO
11. STOSUNKI POLSKI Z USA
Przed 1989 – sankcje polityczne, zwłaszcza po wprowadzeniu Stanu Wojennego, spadek wymiany handlowej polskoamerykańskiej, wojna propagandowa, jednakże Amerykanie pozytywnie odnosili się w stosunku do polskiego
społeczeństwa, wspierając jednocześnie ugrupowania opozycyjne
IV 1989 – przemówienie G.Busha w Hamtramck – przedstawienie planu długofalowej pomocy gospodarczej dla
Polski
VII 1989 – wizyta G.Busha w Warszawie
Polskim władzom zależało na nadaniu stosunkom polsko-amerykańskim charakteru partnerskiej współpracy, żeby te
stosunki przestały być funkcją amerykańskiej polityki wobec ZSRR
XI 1989 – wizyta L.Wałęsy w USA, G.Bush udekorował go Prezydenckim Medalem Wolności, wystąpienie Wałęsy
przed Kongresem, podziękowanie za zaangażowanie USA w sprawy Polski i apel o podjęcie korzystnej dla obu stron
współpracy
III 1990 – wizyta Mazowieckiego w USA, podpisanie traktatu o stosunkach handlowych i gospodarczych, zabiegi
Mazowieckiego o włączenie Polski do udziału w rokowaniach „2+4” w kwestiach dotyczących granic zjednoczonych
Niemiec, poparcie Polski przez USA w negocjacjach dotyczących wycofania wojsk radzieckich z terytorium Polski
Utworzenie przez USA Funduszu Stabilizacyjnego polskiej waluty, powołanie Polsko-Amerykańskiego Funduszu
Przedsiębiorczości, poparcie polskich starań o uzyskania pomocy finansowej w MFW i Banku Światowym, wspieranie
polskich sił politycznych, bujny rozwój wymiany naukowej, współpraca uczelni wyższych
Przekonanie o zbieżności interesów Polski i USA w kwestiach dla nas fundamentalnych:
- konieczność utrwalenia demokratycznego porządku w Europie
- zintegrowanie Europy Środkowej z instytucjami euroatlantyckimi
- kontynuowanie amerykańskiego przywództwa w NATO
- utrzymanie amerykańskiej obecności w Europie jako gwaranta bezpieczeństwa i stabilności
- poparcie operacji „Pustynna Burza” a następnie reprezentowanie interesów amerykańskich w Bagdadzie
Istotne okazało się przekonanie amerykańskiego establishmentu i opinii publicznej o celowości przyjęcia Polski do
NATO. Dopiero odchodzenie od prozachodniej polityki przez Rosję oraz wojna w byłej Jugosławii skłoniły USA do
powiązania Europy Środ.-Wsch. ze strukturami zachodnimi.
Koniec 1994 – uznanie Polski przez Departament Handlu USA za jeden z najszybciej rozwijających się rynków świata,
czyli zaliczenie RP do grupy państw, które mogą odegrać dużą rolę w stosunkach gospodarczych z USA.
I 1994 – Na szczycie w Brukseli NATO przedstawiło państwom Europy Środ.-Wsch. propozycję współpracy z
NATO w ramach programu Partnerstwo dla Pokoju, otwarcie NATO na przyjęcie nowych członków w przyszłości
28
8 VII 1997 – Na szczycie szefów państw i rządów NATO w Madrycie podjęto decyzję o zaproszeniu Polski, Czech i
Węgier do rozmów w sprawie członkostwa w NATO – Europa Środ.-Wsch. stała się obszarem o pierwszorzędnym
znaczenie dla interesów USA
Uchwalenie przez Kongres ustaw popierających starania Polski i umożliwiających objęcie Polski programem pomocy
wojskowej: Participation Act of 1994, Participation Act Amendments of 1995 i NATO Enlargement Facilitation Act
of 1996.
Przygotowanie przez polski MSZ programu NATO Awareness Programme przedstawiającego polski punkt widzenia
na przyszłość bezpieczeństwa europejskiego i zaprezentowania go w USA.
Współdziałanie władz polskich ze środowiskami polonijnymi w USA – wywieranie przez Polonię oddolnego nacisku
na Biały Dom, Kongres i środki masowego przekazu.
Wykorzystanie udziału w PdP dla zacieśnienia bilateralnej współpracy wojskowej.
Udział polskich wojskowych w szkoleniach w USA.
VII 1994 – „Inicjatywa Warszawska” Clintona – oferta pomocy wojskowej (druga wizyta Clintona w Polsce miała
miejsce w 1997 roku)
II 1995 – zniesienie amerykańskich restrykcji na handel sprzętem specjalnym z Polską
1995 – objęcie Polski pomocą wojskową i uzyskanie przez RP dostępu do najnowszych technologii w dziedzinie
uzbrojenia
1996 – udzielenie Polsce pomocy w ramach programu Foreign Military Financing
IX 1998 – udzielenia przez USA pożyczki Polsce w wysokości 100 mln $ na poprawę stanu przygotowań polskiego
wojska do zadań wynikających z członkostwa w NATO
VI 2001 – wizyta G.W.Busha w Warszawie
VII 2002 – wizyta Kwaśniewskiego w USA – administracja G.W.Busha zaproponowała zacieśnienie współpracy
wojskowej w ramach NATO
30 I 2003 – ogłoszenie tw. Listu Ośmiu (podpisany przez premierów GB, SPA, ITA, POR, DAN, POL, HUN i
CZE), który wzywał do więzi transatlantyckiej w uwolnieniu świata od groźby jaką stanowi broń masowego rażenia
będąca w posiadaniu Saddama Husajna i wyrażał zdecydowane poparcie dla ewentualnej interwencji zbrojnej USA w
Iraku
5 II 2003 – wizyta Millera w Waszyngtonie, który zadeklarował poparcie dla polityki USA wobec Bagdadu
17 III 2003 – Kwaśniewski podpisał zgodę na udział polskiego kontyngentu wojskowego (ok. 200 żołnierzy) w
zbliżającej się interwencji wojskowej w Iraku (wojna rozpoczęła się 20 III)
15 IV 2003 – udział Polski w konferencji w Nasiriji, dotyczącej przyszłości i odbudowy Iraku (na zaproszenie USA),
Polska otrzymała też ofertę wzięcia udziału w zarządzaniu jedną ze stref okupacyjnych
18 IV 2003 – podpisanie umowy z amerykańskim koncernem Lockheed Martin na zakup 48 samolotów
wielozadaniowych F-16
30-31 V 2003 – wizyta Busha juniora w Krakowie, podziękowanie za udział Polski w interwencji w Iraku
26-27 I 2004 – wizyta Kwaśniewskiego w Waszyngtonie, zabiegi o zniesienie wiz dla Polaków
Zabiegi Polski o zaangażowanie USA w Europie Środkowej, prezentowanie przez RP interesów całego regionu.
1998 – powstanie Polsko-Amerykańsko-Ukraińskiej Inicjatywy Współpracy – pomoc Ukrainie we wdrażaniu reform
gospodarczych
Wspieranie przez Polskę krajów bałtyckich w ich dążeniach do integracji ze strukturami euroatlantyckimi
Poparcie USA dla wstąpienia Polski do UE.
Współdziałanie w zwalczaniu terroryzmu po zamachach z 11 X 2001 (m.in. zorganizowanie w Warszawie konferencji
międzynarodowej na temat terroryzmu w XI 2001).
Początek 2002 – wysłanie jednostki GROM do Afganistanu
Promocja demokracji i praw człowieka.
1999 – na prośbę USA Polska przejęła na siebie inicjatywę ws. uchwalenia rezolucji potępiającej naruszanie praw
człowieka na Kubie
VI 2000 – zorganizowanie w Warszawie z inicjatywy Departamentu Stanu USA konferencji „Ku Wspólnocie
Demokracji” – przyjęcie Deklaracji Warszawskiej
W 2001 export do USA wynosił 852 mln $ a import z USA 1690 mnl $.
Objęcie Polski Systemem Preferencji Celnych.
Amerykańskie firmy zajmują drugie wśród zagranicznych inwestorów w Polsce.
29
Redukcja polskiego zadłużenia względem USA o 70% w 1991.
W latach 1990-1996 Polska dostała od USA 800 mln $ w ramach programu „Suport for East European Democracy”.
Utworzenie Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności w 2000 roku.
Lobbowanie amerykańskiej Polonii na rzecz polskich interesów w USA (Polonię osłabiają wewnętrzne spory liderów,
nie ma też tak dużych wpływów jak inne mniejszości w USA).
Popularyzacja polskiej kultury i nauki.
Problem roszczeń amerykańskich Żydów w stosunku do mienia pozostawionego w Polsce.
12. STOSUNKI POLSKI z NIEMCAMI
W interesie Polski leżało sprzyjanie zjednoczeniu Niemiec, pod warunkiem, że nie naruszy ono powojennego kształtu
granic Polski, siłą rzeczy bezpieczeństwo międzynarodowe Polski zależało od przyszłego terytorialnego i politycznego
statusu zjednoczonych Niemiec.
12 IX 1990 – podpisanie w Moskwie traktatu o ostatecznej regulacji wobec Niemiec – uznanie między innymi granicy
polsko-niemieckiej na Odrze i Nysie Łużyckiej
3 X 1990 – zjednoczenie Niemiec
9-14 XI 1989 – wizyta kanclerza Köhla w Warszawie – zawarto liczne umowy państwowe i porozumienia
międzyresortowe
7 II 1990 – Skubiszewski w Niemieckim Towarzystwie Polityki Zagranicznej w Bonn mówi o polsko-niemieckiej
wspólnocie interesów (pojęciu używane głównie przez polską myśl polityczną)
14 XI 1990 – zawarcie w Warszawie traktatu Polska-RFN o potwierdzeniu istniejącej granicy – uznanie granicy
na Odrze i Nysie Łużyckiej za nienaruszalną i ostatecznie uregulowaną, jednoczesne wykluczenie możliwości
jakichkolwiek roszczeń terytorialnych
17 VI 1991 – podpisanie w Bonn Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy
- uregulowano sprawę mniejszości niemieckiej w Polsce
- RFN zadeklarowało poparcie Polski w kwestii integracji ze strukturami zachodnimi oraz zgodziło się na redukcję
zadłużenia
- zobowiązanie do rozstrzygania wszelkich drogą pokojową i do wzajemnej pomocy w sytuacjach zagrożenia
- wspieranie współpracy regionalnej i transgranicznej
- niemiecka deklaracja wsparcia dla przemian rynkowych w Polsce oraz gotowość współdziałania ekonomicznego
- na później odłożono regulację spraw majątkowych, prawo powrotu do ziem ojczystych i kwestię podwójnego
obywatelstwa w stosunku do Niemców
Niemcy są największym partnerem handlowym Polski – ok. 35% eksportu i ok. 24% importu Polski przypada na
rynek niemiecki, w roku 2001 eksport do Niemiec wyniósł 12,414 mld $ a import z Niemiec 12,046 mld $
Do 2000 roku Niemcy zainwestowali w Polsce 7 mld $.
Na polskiej granicy zachodniej działają 4 euroregiony: Nysa, Szprewa-Nysa-Bóbr, Pro Europa Viadrina i Pomerania.
XI 1995 – podpisanie deklaracji intencji o współpracy między województwami i landami przygranicznymi
Wymiana młodzieży w ramach działającej od 1993 roku Polsko-Niemieckiej Współpracy Młodzieży.
Współpraca kulturalno-naukowa i oświatowa opiera się na:
- Umowie o współpracy kulturalnej między rządami RP i RFN z 14 VII 1997
- Umowie o współpracy naukowo-technicznej między rządami RP i RFN z 10 XI 1989
Stanowisko Niemiec w stosunku wejścia Polski do NATO nie było początkowo jednoznaczne – RFN oglądała się w
tej sprawie na USA i Rosję, dopiero po tym, jak USA jasno zadeklarowały, że są za rozszerzeniem NATO na kraje
Europy Środ.-Wsch., to również RFN zaczęło wspierać polskie dążenia akcesyjne (głównymi motywami było
stabilizowanie sytuacji za swoją wschodnią granicą i umacnianie własnego bezpieczeństwa, RFN nie chciało już być
państwem flankowym NATO). RFN zabiegało także o zinstytucjonalizowanie współpracy NATO-Rosja.
Od samego początku RFN wspierała dążenia Polski do wejścia do UE, polska droga do Europy prowadzi przez
Niemcy (tak pisze Manfred Alexander). Jednakże im bliżej było daty wstąpienia Polski do UE, tym bardziej
społeczeństwo niemieckie obawiało się rozszerzenia (bali się wzrostu przestępczości, napływu taniej siły roboczej,
zwiększenie obciążeń finansowych RFN wobec budżetu UE, gorsze funkcjonowanie instytucji UE).
30
XII 1994 – podczas prezydencji niemieckiej w UE przyjęto w Essen dokument „Strategia dla integracji krajów
stowarzyszonych Europy Środ.-Wsch. z UE”
III 1999 – przyjęcie podczas szczytu berlińskiego Agendy 2000
Kanony niemieckiej polityki zagranicznej:
1. Ścisły sojusz z partnerami europejskimi i niepodejmowanie indywidualnych działań.
2. Niepodważalny sojusz transatlantycki, nawet jeżeli jego partnerstwo staje się coraz częściej przedmiotem krytycznej
refleksji ze strony Niemiec.
3. Europocentryczna orientacja niemieckiej polityki.
4. Zdecydowane respektowanie racji Rosji i trwałe sytuowanie stosunków z nią w kręgu żywotnych perspektywicznych
interesów Niemiec.
13. STOSUNKI POLSKI z PAŃSTWAMI ZACHODNIMI po 1989
A. Stosunki Polski z Francją
26 IV 1990 – Skubiszewski w expose sejmowym wskazał na wielką wagę stosunków Polski z Francją, wskazał też na
konieczność poprawy współpracy gospodarczej
9 IV 1991 – Traktat o przyjaźni i solidarności – zawarty podczas oficjalnej wizyty Wałęsy w Paryżu, Francja
zobowiązała się sprzyjać rozwojowi ścisłych kontaktów Polski z WE, wprowadzono mechanizm regularnych
konsultacji w sprawach dwustronnych oraz na temat istotnych problemów międzynarodowych, zwłaszcza dotyczących
bezpieczeństwa
Francja poparła stanowisko Polski w sprawie granicy polsko-niemieckiej.
15 VI 1992 – zawarcie porozumienia o współpracy w dziedzinie obronności (kolejne porozumienia w 1998)
1-2 VII 1994 – wizyta w Warszawie premiera Eduarda Balladura i przedstawienie planu Paktu Stabilności w Europie
27 VI 1995 – Oleksy podczas spotkania w Paryżu z premierem Alainem Juppe, uzyskał zapewnienie, że Francja uważa
Polskę za państwo, które w pierwszej grupie powinno wstąpić do UE
I 1996 – wizyta Kwaśniewskiego we Francji
11-13 IX 1996 – wizyta Chiraca w Polsce, powiedział w parlamencie, że Polska może wejść do UE już w 2000
Początek 1997 – premier Cimoszewicz składa wizytę we Francji, powiedział, że wstąpienie Polski do NATO nie
powinno odsuwać się w czasie z powodu porozumienia NATO-Rosja
XI 1997 – Polska uzyskała status obserwatora przy Międzynarodowej Organizacji Frankofobii
13-16 VII 1998 – wizyta Geremka w Paryżu
15-16 VII 1999 – wizyta premiera Lionela Jospina w Polsce, dalsze poparcie starań Polski o członkostwo w UE
2000 – wizyty Kwaśniewskiego, Buzka i Bartoszewskiego
4 IV 2002 – umowa o współpracy w dziedzinie obronności między Polską i Francją
Polska jest najważniejszym francuskim partnerem w Europie Środ.-Wsch. we współpracy gospodarczej i naukowo
technicznej.
W latach 1998-2000 nastąpił znaczny przyrost inwestycji francuskich w Polsce.
W 2000 roku import z Francji wynosił 3,411 mld $ a eksport 1,782 mld $.
21 IV 1991 – porozumienie z Klubem Paryskim dotyczące redukcji zadłużenia
30 X 1991 – umowa o redukcji polskiego zadłużenia względem Francji o 50%
Poparcie francuskich elit politycznych i społeczeństwa dla polskich aspiracji do członkostwa we WE i NATO,
jednakże w końcu 2001 roku poparcie francuskiego społeczeństwa dla rozszerzenia UE wynosiło ok. 30%
Obawy budziły wysokie koszty rozszerzenia, obawa przed wzrostem niemieckich wpływów w Europie Środ.-Wsch.,
słabe przygotowanie Polski do członkostwa, negatywne dl Francji skutki integracji polskiego rolnictwa z UE, zbyt
proamerykańska polityka Polski
VI 1991 – prezydent Mitterrand powiedział, że akcesja krajów Europy Środ.-Wsch. do UE potrwa dziesiątki lat
19 XI 2001 – minister spraw zagranicznych Francji zaproponował równoczesne przyjęcie do UE Rumunii i Bułgarii
wraz kończącą już negocjacje dziesiątką – próba opóźnienia rozszerzenia UE
31
Trójkąt Weimarski – organizacja powołana przez Polskę, Niemcy i Francję w 1991 roku w celu rozwoju współpracy
między tymi krajami i promocji odradzającej się Polski na arenie międzynarodowej. Oprócz spotkań na szczeblu
przywódców państw spotykają się też m.in. ministrowie spraw zagranicznych i ministrowie obrony.
Pierwsze takie spotkanie odbyło się w 1991 roku w Weimarze pomiędzy Skubiszewskim, Rolandem Dumasem i
Genscherem, następne na szczeble przywódców państw odbyły się 21 IX 1993 w Gdańsku, 21 II 1998 w Poznaniu,
7 V 1999 w Nancy, 27 II 2001 w Hambach, 9 V 2003 we Wrocławiu, 19 V 2005 w Nancy i 5 XII 2006 w Mettlach.
Buzek powiedział, że linia łącząca Paryż z Berlinem i Warszawą jest kręgosłupem Europy.
B. Stosunki Polski z Wielką Brytanią
1998 – expose Geremka – po raz pierwszy podkreślono znaczenie Wielkiej Brytanii dla celów polskiej polityki
zagranicznej
Od 1997 roku coraz intensywniejsza współpraca na wszystkich szczeblach.
Wielka Brytania otworzyła swój rynek pracy dla Polaków od dnia rozszerzenia UE.
6 X 2000 – wizyta Blaira w Warszawie, zaproponował przyjęcie nowych członków do UE już w 2004 roku
2 XI 2001 – spotkanie Millera z Blairem – Blair powiedział, że nie wyobraża sobie kolejnego rozszerzenia bez Polski
Do 2001 roku brytyjskie przedsiębiorstwa zainwestowały w Polsce 2,63 mld $.
W 2001 roku eksport do Wielkiej Brytanii wyniósł 1,8 mld $, zaś import 2,1 mld $.
Polska zachęcała do aktywniejszej brytyjskiej polityki względem Ukrainy.
C. Stosunki Polski z Włochami
X 1989 – wizyta Mazowieckiego we Włoszech
Prezydent Włoch, Cossiga mocno zaangażował się na rzecz udzielenia przez Zachód mocnego wsparcia politycznego i
finansowego dla Polski.
Włochy jako pierwsze z państw zachodnich udzieliły Polsce kredytu w wysokości 400 mln $.
8 II 1991 – wizyta Wałęsy we Włoszech
11 X 1991 – podpisanie polsko-włoskiego Traktatu o przyjaźni i współpracy
II 1992 – wizyta Olszewskiego w Rzymie – stwierdził, że Polska chce jak najszybciej wejść do EWG
III 1992 – wizyta prezydenta Cossigi w Polsce – powiedział Wałęsie, że istnieje potrzeba udzielenia znacznej pomocy
gospodarczej państwom Europy Środ.-Wsch.
17 V 1994 – W.Pawlak spotkał się z Berlusconim a ten zapewnił go o włoskim poparciu dla polskich euroatlantyckich
aspiracji
VI 1995 – wizyta prezydenta Scalfaro w Polsce, wielka manifestacja przyjaźni z jego strony, strasznie nas wychwalał
10-11 III 1997 – wizyta Prodiego w Polsce – włoska ofensywa polityczna i gospodarcza w Europie Środ.-Wsch.
XII 1997 – IV 1998 2 podróże Buzka i 1 Geremka do Włoch
12 III 1999 – premier Włoch d’Alema w Warszawie razem z Polakami świętuję wejście do NATO
8-9 IX 1999 – minister spraw zagranicznych Dini podczas wizyty w Polsce opowiedział się za jak najszybszym
zakończeniem negocjacji członkowskich UE z Polską
14-15 III 2000 – Prezydent Włoch Ciampi przemawiał przed polskim parlamentem, podziękował Polsce za jej wkład
w 1000-letnią historię Europy
II 2001 – wizyta Buzka we Włoszech
II 2002 – wizyta Kwaśniewskiego we Włoszech
W 2001 roku eksport do Włoch wynosił 1,948 mld $, zaś import z Włoch wynosił 6,1 mld $.
Do 2001 roku Włochy zainwestowały w Polsce 3,5 mld $.
Włosi zdecydowali się darować na ok. 33 mln $ długu pod warunkiem, że przeznaczymy te pieniądze na finansowanie
projektów ochrony środowiska.
D. Stosunki Polski ze Stolicą Apostolską
12 IX 1945 – TRJN wypowiedział konkordat z 1925 roku i zerwał stosunki dyplomatyczne z Watykanem
17 VII 1989 – nawiązanie przez rząd Mazowieckiego stosunków dyplomatycznych z Watykanem
20 X 1989 – wizyta Mazowieckiego ze Skubiszewskim w Watykanie (pierwsza zagraniczna podróż) –
podkreślenie związków z Zachodem, symboliczne zamanifestowanie zerwania żelaznej kurtyny, podziękowanie za
wkład w przeprowadzenie zmian ustrojowych w Polsce
32
8 II 1991 – wizyta Wałęsy w Watykanie
28 VII 1993 – podpisanie konkordatu
- został zawarty przez rząd, któremu parlament udzielił wcześniej wotum nieufności, a następnie parlament został
rozwiązany
- brak zapisu o czasie obowiązywania i klauzuli wypowiedzenia
- nie było odpowiednich ustaw „okołokonkordatowych”
- porównanie konkordatu do konstytucji wskazywało na niezgodność pewnych jego fragmentów z ustawą zasadniczą:
prawo obywateli do milczenia w sprawach wyznania, prawo wyższych uczelni do autonomii, prawo dziecka do
uwzględnienia w procesie wychowania jego sumienia i przekonań
- kwestie sporne dotyczyły: aborcji, cmentarzy komunalnych i kościelnych, małżeństw kanonicznych, nauki religii w
szkołach publicznych, finansowania Papieskiej Akademii Teologicznej
23 II 1998 – Kwaśniewski i Jan Paweł II ratyfikowali konkordat
25 III 1998 – wizyta Buzka w Watykanie i wymiana dokumentów ratyfikacyjnych
11 VI 1999 – podczas pielgrzymki do Polski papież przemawiał w parlamencie – wyraził uznanie i poparcie dla dążeń
Polski do integracji z UE
3 I 2002 – wizyta Millera w Watykanie – rozmawiał z papieżem o problemach integracji europejskiej
Pielgrzymki papieża Jana Pawła II do Polski: 2-10 VI 1979, 16-23 VI 1983, 8-14 VI 1987, 1-9 VI oraz 13-16 VIII
1991, 22 V 1995, 31 V – 10 VI 1997, 5-17 VI 1999, 16-19 VIII 2002
25-28 V 2006 – pielgrzymka Benedykta XVI do Polski
E. Stosunki Polski z Hiszpanią
X 1989 – wizyta króla Juana Carlosa w Polsce
VI 1990 – minister spraw zagranicznych Hiszpanii Ordonez powiedział, że nie można doprowadzić do ponownej
izolacji krajów Europy Środ.-Wsch., należy ułatwić tym państwom integrację z Zachodem
IX 1990 – wizyta Mazowieckiego w Hiszpanii
26-27 X 1992 – wizyta Skubiszewskiego w Hiszpanii, podpisanie polsko-hiszpańskiego Traktatu o przyjaźni i
współpracy – zobowiązanie Hiszpanii do popierania Polski w jej dążeniach do integracji ze WE
1 VII 1994 – obustronne zniesienie wiz
3-4 XI 1994 – wizyta ministra spraw zagranicznych Javiera Solany – wyraził poparcie dla europejskich aspiracji Polski,
w szczególności członkostwa w UE i NATO
I 1998 – wizyta premiera Aznara w Warszawie i podpisanie Wspólnej Deklaracji ws. nadania polsko-hiszpańskim
stosunkom specjalnego i uprzywilejowanego charakteru, wprowadzenie mechanizmu corocznych spotkań i konsultacji
1999 – ogłoszenie przez Hiszpanię „Rozszerzenia 2000”, planu dynamizacji kontaktów gospodarczych z Polską i
innymi państwami Europy Środkowej
IX 1999 – wizyta Buzka w Hiszpanii, Aznar ocenił Polskę jako najważniejszego partnera Hiszpanii w Europie
Środkowej i wyraził pełne poparcie dla członkostwa Polski w UE
V 2001 – wizyta Juana Carlosa w Polsce
VII 2001 – otwarcie przez Buzka i Aznara Roku Polskiego w Hiszpanii
XII 2001 – wizyta Aznara w Polsce i deklaracja zakończenia negocjacji akcesyjnych przez Polskę do końca 2002
W 2001 roku eksport do Hiszpanii wyniósł 715 mln $, zaś import z Hiszpanii wyniósł 1,135 mld $.
Do 2001 roku Hiszpanie zainwestowali w Polsce 380 mln $.
W 2001 roku Polska zakupiła w Hiszpanii średnie samoloty transportowe za 200 mln $.
14. STOSUNKI POLSKI ze WSCHODNIMI SĄSIADAMI
A. Pożegnanie z ZSRR i stosunki Polski z Rosją
IX 1989 – Mazowiecki w expose potwierdza zobowiązania sojusznicze w ramach UW, chce oprzeć stosunki polskoradzieckie na demokratycznych podstawach a także wyjaśnić zaszłości historyczne
X 1989 – polski Prokurator Generalny wystąpił do swojego radzieckiego odpowiednika z wnioskiem o wszczęcia
śledztwa ws. polskich oficerów zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Miednoje i z wnioskiem o rehabilitację
przywódców Państwa Podziemnego skazanych w Procesie Szesnastu
13 IV 1990 – umowa o wzajemnych stosunkach gospodarczych
33
IX 1990 – Skubiszewski przedstawił radzieckiemu ambasadorowi w Warszawie notę wzywającą do niezwłocznego
podjęcia rozmów ws. wycofania wojsk radzieckich z terytorium Polski
X 1990 – wizyta Skubiszewskiego w Moskwie a także w Mińsku i Kijowie
Polityka dwutorowości – strategia wypracowana wiosną/latem 1990 (stosowana od jesieni 1990) – ustanowienie i
rozwój stosunków z kierownictwem i elitami radzieckich republik związkowych równolegle ze stosunkami z władzami
centralnymi ZSRR
16 X 1990 – Deklaracja o przyjaźni i dobrosąsiedzkiej współpracy
1 I 1991 – przejście na rozliczenia dewizowe w handlu wzajemnym
28 VI 1991 – rozwiązanie RWPG w Budapeszcie
1 VII 1991 – rozwiązanie Układu Warszawskiego w Pradze
3 IX 1991 – umowa o współpracy w dziedzinie handlu i gospodarki
Problemy związane z wycofaniem wojsk radzieckich z Polski:
Rozmowy rozpoczęły się 15 XI 1990 roku w Moskwie.
Polacy domagali się wypłacenia odszkodowań za straty ekologiczne, zaś Rosjanie domagali się odszkodowań za
mienie, wysuwali żądania, by Polska powstrzymała się od współpracy z obcymi wywiadami, udziału w innych
sojuszach, zapewniła wolność tranzytu dla Armii Radzieckiej przez swoje terytorium, inne pomysły to sfinansowanie
ze stroną polską budowy osiedli w ZSRR dla wycofywanych żołnierzy albo utworzenie spółek polsko-radzieckich na
terenach byłych baz, w których zatrudnieni byliby żołnierze.
22 V 1992 – podpisanie w Moskwie pakietu dokumentów regulujących wycofanie i tranzyt wojsk rosyjskich
oraz kwestie finansowe w tym Traktatu o przyjaznej i dobrosąsiedzkiej współpracy
Podwaliny pod stosunki oparte były na poszanowaniu suwerenności, partnerstwie i dobrosąsiedztwie:
- strony uznawały nienaruszalność swoich granic
- strony wyrzekały się roszczeń terytorialnych
- pokojowe rozstrzyganie sporów i nieagresja
- konsultacje w razie zagrożenia bezpieczeństwa
- życzliwa neutralność w przypadku konfliktu z państwami trzecimi
- rozwój stosunków gospodarczych i kulturalnych (łącznie ze zwrotem dóbr kultury)
- współpraca regionalna, ekologiczna, naukowa, w walce z przestępczością itp.
6 VI 1991 – rozpoczęcie procesu wycofywania wojsk radzieckich z Polski
28 X 1992 – ostatnie rosyjskie jednostki bojowe opuściły Polskę
15 IX 1993 – ostatni żołnierz rosyjski opuszcza Polskę
2 X 1992 – podpisano serię porozumień: o współpracy polskich województw z obwodem kaliningradzkim, obwodem
leningradzkim i o współpracy transgranicznej, a Rosja zgodziła się na ruch przez Cieśninę Pilawską statków pod
polską banderą
25 VIII 1993 – podczas wizyty w Warszawie Borys Jelcyn po kilku flaszkach zapewnił Wałęsę, że nie ma nic
przeciwko planom atlantyckim RP, podpisanie porozumienia o budowie nowego gazociągu tranzytowego JamalEuropa
Od wiosny 1993 Rosjanie zaczęli protestować przeciwko rozszerzeniu NATO na Wschód.
Problemy w stosunkach polsko-rosyjskich:
- kwestia militaryzacji obwodu kaliningradzkiego
- kwestia swobody żeglugi po Zalewie Wiślanym i przez Cieśninę Pilawską
- kwestia korytarza tranzytowego z Białorusi do Kaliningradu
- problem dotyczący polskich połowów na Morzu Ochockim
- kwestia interwencji rosyjskiej w Czeczenii (Rosjanom nie podobały się polskie konwoje humanitarne do Czeczenii
działalność czeczeńskiego ośrodka informacyjnego w Krakowie)
- konflikt wokół kościoła katolickiego w Moskwie
Po dojściu do władzy koalicji SLD-PSL Olechowski miał pomysł, żeby przez zacieśnienie współpracy gospodarczej
neutralizować sprzeczności w sferze bezpieczeństwa.
X 1994 – incydent na Dw. Wschodnim w Warszawie – premier Czernomyrdin odwołał wizytę w Polsce
W 1994 Jelcyn nie przyjechał do Warszawy na rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego, a w 1995 na rocznicę
wyzwolenia Oświęcimia, z kolei Wałęsa w 1995 nie pojechał na paradę zwycięstwa w Moskwie
IX 1995 – propozycja RWPG-bis, odbudowy instytucjonalnej współpracy gospodarczej państw byłego bloku
radzieckiego
34
IV 1996 – wizyta Kwaśniewskiego w Moskwie
XI 1996 – podpisanie przez Cimoszewicza w Moskwie deklaracji o liberalizacji handlu oraz porozumienia o
ostatecznej kwestii wzajemnego zadłużenia
I 1997 – aresztowanie na Morzu Ochockim polskiego statku „Aquariusa”
I 1998 – Rosja zażądała od UE rzekomych rekompensat za koszty, jakie poniesie w związku z jej rozszerzeniem na
Wschód
1999 – ukończenie budowy pierwszej nitki gazociągu jamajskiego, Gazprom proponował Polsce budowę złączki
międzysystemowej łączącej gazociąg białoruski ze słowackim, omijając tym samym ukraiński
20 I 2000 – Polska uznała za szpiegów 9 rosyjskich dyplomatów i wydaliła ich z kraju, a miesiąc później grupa
protestujących oblała farbą rosyjski konsulat w Poznaniu i spaliła rosyjską flagę
10 VII 2000 – wizyta Kwaśniewskiego w Moskwie
28 VII 2000 – otwarcie polskiego cmentarza w Katyniu
V 2001 – wizyta premiera Kasjanova w Polsce
XII 2001 – Miller podpisał w Moskwie Deklarację o rozwoju współpracy gospodarczej, handlowej, finansowej i
naukowo-technicznej
16-17 I 2002 – wizyta Putina w Warszawie
12 II 2003 – podpisanie protokołu do porozumienia z Rosją (z 25 VIII 1993) o systemie gazociągów do tranzytu
rosyjskiego gazu przez terytorium RP i dostawach rosyjskiego gazu do Polski (Polska zaoszczędziła ok. 5 mld $)
20-21 II 2003 – wizyta premiera Michaiła Kasjanowa w Polsce, tematem rozmów były współpraca gospodarcza,
techniczno-wojskowa, kulturalno-naukowa, sprawy wizowe i aktywizacja kontaktów regionalnych
28 VI 2003 – spotkanie Kwaśniewskiego z Putinem w Bałtijsku
1 X 2003 – wprowadzenie wiz dla Rosjan (wymóg UE)
B. Stosunki Polski z Białorusią
X 1990 – wizyta Skubiszewskiego w Mińsku (zakończona nieporozumieniem, bo Białorusini wysunęli roszczenia
terytorialne w stosunki do białostocczyzny)
10 X 1991 – wizyta białoruskiego premiera w Warszawie, podpisanie Deklaracji o dobrym sąsiedztwie, wzajemnym
zrozumieniu i współpracy
27 XII 1991 – uznanie niepodległości Białorusi
23 VI 1992 – wizyta przewodniczącego Rady Najwyższej Stanisława Szuszkiewicza w Warszawie i podpisanie
Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy
1994 – od wyborów prezydenckich na Białorusi stosunki między obydwoma krajami ulegały systematycznemu
ochłodzeniu
Kwestie sporne: sprawa katolickich księży oraz mniejszości polskiej na Białorusi.
30 III 1996 – spotkanie Kwaśniewskiego i Łukaszenki w Puszczy Białowieskiej na Białorusi
20 XI 1996 – oświadczenie prezydentów Polski, Ukrainy i Litwy na temat kryzysu politycznego na Białorusi
1999 – uruchomienie w Polsce radia „Racja”, początek szykanowania Związku Polaków na Białorusi
2001 – Polska uznała wybory prezydenckie na Białorusi za nieuczciwe
C. Stosunki Polski z Ukrainą
Juliusz Mieroszewski i Jerzy Giedroyć głosili ideę zacieśniania stosunków z Ukrainą, „Nie ma niepodległej Polski bez
niepodległej Ukrainy, podobnie jak nie ma niepodległej Ukrainy bez niepodległej Polski”.
13 X 1990 – wizyta Skubiszewskiego w Kijowie, podpisanie Deklaracji o zasadach i głównych kierunkach rozwoju
współpracy, potwierdzenie nienaruszalności granicy
4 IV 1991 – podpisanie umowy międzyrządowej o handlu i współpracy gospodarczej
2 XI 1991 – uznanie niepodległości Ukrainy przez Polskę
Utrzymanie niepodległości Ukrainy zaczęła mieć kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa Polski.
8 I 1992 – pełne nawiązanie stosunków dyplomatycznych
18 V 1992 – podpisanie w Warszawie przez prezydentów Wałęsę i Kravchuka Traktatu o dobrym sąsiedztwie,
przyjaznych stosunkach i współpracy
- potwierdzenie nienaruszalności granic
- rozstrzyganie wszelkich sporów środkami pokojowymi
- wyrzeczenie się stosowania siły w stosunkach wzajemnych
35
- zagwarantowanie mniejszościom narodowym prawa do utrzymywania, wyrażania i rozwijania tożsamości narodowej,
kulturowej, języka i religii, wykluczenie dyskryminacji, pełna równość pod względem prawnym
XII 1992 – wizyta Skubiszewskiego w Kijowie, zapewnienie ze strony władz ukraińskich o strategicznym partnerstwie z
Polską
12-13 I 1993 – podczas wizyty w Kijowie Suchocka podpisała kilka umów gospodarczych
VIII 1993 – Suchocka uznała Ukrainę za strategicznego partnera Polski
Polska odrzuciła kandydaturę Kijowa do Grupy Wyszehradzkiej a później do CEFTA, poparła za to starania Ukrainy
o członkostwo w IŚE i RE. Wałęsa odrzucił również w V 1993 (zaprezentowany przez Kravchuka w Budapeszcie w
II 1993) Plan Kravchuka – instytucjonalizacji konsultacji i stworzenia sztabu antykryzysowego wybranych państw
(UKR, BEL, POL, CZE, SVK, LIT, ŁOT, EST, AUS, HUN, BUŁ, RUM, MOŁ).
XII 1992 – propozycja Wałęsy utworzenia Komitetu Konsultacyjnego Prezydentów Polski i Ukrainy (inauguracja
działalności Komitetu miała miejsce podczas wizyty Wałęsy w Kijowie w dniach 24-26 V 1993)
Kwestie sporne: Ukraina żądała od Polski potępienie przez Akcji Wisłą i wypłaty Ukraińcom rekompensat, z kolei
Polska chciała odbudować polskie cmentarze wojskowe.
Polska negatywnie odniosła się do włączenia Ukrainy do dialogu weimarskiego oraz do ukraińskiej propozycji strefy
bezatomowej w Europie Środkowej i Wschodniej.
Ukraina obawiała się wstąpienia Polski do NATO, co mogło wywołać wzmożenie na nią presji przez Rosję.
21 III 1994 – wizyta ukraińskiego szefa dyplomacji Złenki w Warszawie – podpisanie deklaracji o zasadach polskoukraińskiego partnerstwa i porozumienia międzyrządowego o współpracy w zakresie ochrony miejsc pamięci i
spoczynku ofiar wojny i represji politycznych
VIII 1994 – podpisanie przez Pawlaka i Masoła Deklaracji o zasadach i kierunkach współpracy gospodarczej
I 1995 – po wizycie Kuczmy w Warszawie wznowiono działalność Komitetu Konsultacyjnego Prezydentów
VI 1996 – wizyta Kuczmy w Polsce, apel o poparcie ukraińskich aspiracji do udziału w strukturach europejskich,
podpisanie porozumienia o ruchu bezwizowym i o ochronie i zwrocie dóbr kultury
10 X 1996 – wizyta Cimoszewicza w Kijowie – podpisanie porozumienia o wzajemnych dostawach uzbrojenia,
techniki wojskowej i świadczenia usług o charakterze techniczno-wojskowym
21 V 1997 – „Wspólne oświadczenie o zgodzie i pojednaniu” wydane przez Kwaśniewskiego i Kuczmę, w którym
uczczono pamięć ofiar konfliktów polsko-ukraińskich (na mocy którego miała ruszyć odbudowa Cmentarza Orląt
Lwowskich)
VII 1997 – podpisanie Karty o szczególnym partnerstwie NATO-Ukraina (Zięba twierdzi, że z inicjatywy
Kwaśniewskiego), Polska została włączona do Komisji NATO-Ukraina
1998-2000 – okres ożywienia stosunków, Kwaśniewski z Kuczmą spotkali się 15 razy
1998 – batalion UKRPOLBAT uzyskał gotowość operacyjną
IX 1998 – Geremek podczas wizyty w Kijowie proponuje powołanie Polsko-Ukraińskiej Stałej Konferencji Integracji
Europejskiej
27-28 IX 1998 – wizyta prezydenta Kwaśniewskiego na Ukrainie, m.in. omawiano kwestie związane z odbudową
Cmentarza Orląt Lwowskich
29 X 1998 – podpisanie deklaracji o utworzeniu Polsko-Amerykańsko-Ukraińskiej Inicjatywy Współpracy (PAUCI),
udzielanie pomocy małym firmom i samorządom lokalnym w celu wspierania reform makroekonomicznych
11 II 1999 – powołanie Stałej Polsko-Ukraińskiej Konferencji ds. Integracji Europejskiej, jej celem było
rozwiązywanie problemów, jakie mogą powstać w stosunkach dwustronnych w związku z wejściem Polski do UE
VII 2000 – UKRPOLBAT rozpoczął misję w Kosowie
14-15 III 2001 – mediacja Kwaśniewskiego w Kazimierzu Dolnym w sporze pomiędzy Kuczmą a ukraińską opozycją
23 VIII 2001 – Kwaśniewski uczestniczy w obchodach 10-ej rocznicy niepodległości Ukrainy
Polska aktywnie wspierała Ukrainę w jej planach wstąpienia do UE i NATO. Oba państwa wzajemnie się wspierają na
forach różnych organizacji międzynarodowych.
D. Stosunki Polski z Litwą
Polska uznała Litwę dopiero 26 VIII 1991, jako 17-te państwo (Litwa ogłosiła niepodległość 11 III 1990) – tak
późne uznanie spowodowane polityką dwutorowości wobec ZSRR, Polacy mieszkający na Litwie nie poparli Aktu
Niepodległości Litwy, opowiedzieli się po stronie ZSRR.
2 IX 1991 – wznowienie stosunków dyplomatycznych
36
I 1992 – wizyta Skubiszewskiego w Wilnie i podpisanie deklaracji o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej
współpracy oraz konwencji konsularnej (spór dotyczący buntu Żeligowskiego – Litwini zażądali oficjalnego potępienia
tej akcji oraz uznania przez POL, że Wilno jest stolicą LIT)
26 IV 1994 – Traktat o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy
Kontakty wielostronne z Litwą mają miejsce na forum RPMB, Euroregionu Bałtyku, a od 2004 także w UE i NATO
Polska wspierała dążenia Litwy do NATO, przekazaliśmy Litwie kilkakrotnie polskie uzbrojenie i wyposażenie,
powstał też polsko-litewski batalion dla celów operacyjnych (POLLITBAT).
Kwestie sporne – głównie problemy mniejszości narodowych (polskie szkolnictwo na Litwie, niekorzystna dla
Polaków reforma administracyjna i reprywatyzacja ziemi, pisownia polskich nazwisk w języku narodowym).
I 1995 – wizyta prezydenta Brazauskasa i podpisanie Deklaracji prezydentów Polski i Litwy o współpracy
1995 – utworzenie partii Akcja Wyborcza Polaków na Litwie
16 IX 1995 – umowa o współpracy transgranicznej (dotycząca euroregionów Niemen i Bałtyk)
VI 1997 – wizyta Brazauskasa w Warszawie i podpisanie wspólnej deklaracji o poparciu Polski dla litewskich dążeń do
NATO i UE
IX 1997 – Cimoszewicz podpisał w Wilnie umowę o współpracy w turystyce i protokół intencyjny ws. budowy
autostrady Via Baltica
16 II 1998 – Kwaśniewski wziął udział w obchodach 80 rocznicy uzyskania przez Litwę niepodległości
Juliusz Mieroszewski – twórca idei partnerstwa strategicznego z Litwą.
W 2001 roku Polski export na Litwę wyniósł 750 mln $ a import 250 mnl $.
15. WSPÓŁPRACA TRANSGRANICZNA i MIĘDZYREGIONALNA
A. Euroregiony – obszary transgraniczne, w ramach których prowadzona jest współpraca między jednostkami
reprezentującymi regiony dwóch lub więcej państw (jednostki samorządu terytorialnego). Każdy z nich jest powołany
na podstawie prawa wewnętrznego danego państwa. Celem euroregionów jest rozwój regionalny (w tym gospodarczy i
planowanie przestrzenne), rozbudowa infrastruktury, współdziałanie w sferze społecznej, ochrona środowiska,
statystyka transgraniczna. Można też wymienić turystykę i działalność kulturalno-edukacyjną. Na granicach Polski
powstało 16 euroregionów. Poza regionami prowadzącymi działalność na wszystkich granicach naszego kraju, istnieje
również z państwami niegraniczącymi z Polską, jak ze Szwecją, Węgrami, Rumunią, Danią, oraz Łotwą. Działalność
regionalną regulują Europejska Konwencja Ramowa o Współpracy Transgranicznej między Wspólnotami i Władzami
Terytorialnymi z 1980 roku (tzw. Konwencja Madrycka), Europejska Karta Samorządu Terytorialnego i Europejska
Karta Samorządu Regionalnego.
1.
Euroregion Nysa – 21 XII 1991 Polska, Niemcy, Czechy
2.
Euroregion Karpacki – 14 II 1993 Polska, Ukraina, Słowacja, Węgry, Rumunia
3.
Euroregion Szprewa-Nysa-Bóbr – 21 IX 1993 Polska, Niemcy
4.
Euroregion Pro Europa Viadrina – 21 XII 1993 Polska, Niemcy
5.
Euroregion Pomerania – 15 XII 1995 Polska, Niemcy, Szwecja
6.
Euroregion Bałtyk – 22 II 1998 Polska, Litwa, Łotwa, Rosja, Szwecja, Dania
7.
Euroregion Niemen – 6 VI 1997 Polska, Litwa, Białoruś, Rosja
8.
Euroregion Bug – 29 IX 1995 Polska, Ukraina, Białoruś
9.
Euroregion Tatry – 26 VIII 1994 Polska, Słowacja
10. Euroregion Beskidy – 18 II 2000 Polska, Czechy, Słowacja
11. Euroregion Śląsk Cieszyński – 22 IV 1998 Polska, Czechy
12. Euroregion Silesia – 3 XI 1997 Polska, Czechy
13. Euroregion Pradziad – 2 VII 1997 Polska, Czechy
14. Euroregion Glacensis – 5 XII 1996 Polska, Czechy
15. Euroregion Dobrava – 24 I 2001 Polska, Czechy
16. Euroregion Puszcza Białowieska – 25 V 2002 Polska, Białoruś
Rola Polski w strukturach współpracy subregionalnej:
Polska ma status obserwatora przy Radzie Arktycznej od 1998, a także od 1992 przy Euroarktycznym Regionie Morza
Barentsa (BEAR) i od 1993 przy Czarnomorskiej Współpracy Gospodarczej (BSEC).
Polska jest członkiem Rady Europy od 26 XI 1991, jest też członkiem OECD od 22 XI 1996.
Polska jest członkiem-założycielem WTO (1 VII 1995).
Od 4 IV 1995 Polska była partnerem stowarzyszonym UZE, a od 23 III 1999 jest członkiem stowarzyszonym.
37
B. Grupa Wyszehradzka
9 IV 1990 – spotkanie w Bratysławie, jednakże bez konkretnych rezultatów
15-17 II 1991 – podpisanie przez Wałęsę, Havla i premiera Węgier Jozsefa Antalla w Wyszehradzie deklaracji
formułującej podstawowe cele ugrupowania i sposoby ich realizacji (Deklaracja Rzeczpospolitej Polskiej,
Czeskiej i Słowackiej Republiki Federalnej i Republiki Węgierskiej w dążeniu do integracji europejskiej)
- harmonizacja postępowania na rzecz współpracy i ścisłych kontaktów z instytucjami europejskimi
- swobodne kontakty obywateli, instytucji, kościołów i organizacji społecznych
- współpracy gospodarcza na zasadach rynkowych i wzajemnie korzystny handel
- rozwój infrastruktury transportowej i komunikacyjnej
- współpraca ekologiczna
- współdziałanie w zakresie informacji i kultury
- pełna realizacja praw mniejszości narodowych
- poparcie dla współpracy na szczeblu samorządowym i lokalnym
Doprowadzenie do rozwiązania RWPG 28 VI 1991 roku i Układu Warszawskiego 1 VII 1991.
Szczyty GW w Krakowie 5-6 XI 1991 i Pradze 5-6 V 1992 – potwierdzenie podstawowych celów współdziałania:
ułatwienie uzyskania członkostwa w NATO i UE, a także zajęcie stanowiska ws. wojny w Jugosławii i pomocy dla
krajów WNP.
11 IX 1992 – złożenie Przewodniczącemu Rady Europejskiej wspólnego polsko-czesko-węgierskiego „Memorandum
o umocnieniu procesu integracji ze WE oraz o przyszłym członkostwie”
21 XII 1992 – zawarcie porozumienia CEFTA (Środkowoeuropejska strefa wolnego handlu), weszło ono w życie
1 III 1993, w 1996 przystąpiła do niego Słowenia, w 1997 Rumunia, w 1998 Bułgaria, w 2002 Chorwacja a w 2006
Macedonia; od kiedy kraje GW wstąpiły do UE, CEFTA straciło na znaczeniu
12 I 1994 – Prezydenci państw Grupy Wyszehradzkiej (Czechy, Słowacja, Węgry i Polska), na spotkaniu z
prezydentem Billem Clintonem w Pradze, zaakceptowali program Partnerstwa dla Pokoju, a ten oświadczył, że
NATO będzie rozszerzone o nowe państwa
Etapy działalności:
1990-1992 – tworzenie i ustalanie podstawowych kierunków aktywności
1993-1997 – zaniechanie współdziałania politycznego, z wyjątkiem kwestii wojskowych i integracji z UE
1997-1998 – ożywienie kooperacji spowodowane zaproszeniem POL, CZE i HUN do NATO i rozpoczęciem
negocjacji akcesyjnych z UE
21 X 1998 – spotkanie premierów w Budapeszcie
14 V 1999 – spotkanie premierów w Bratysławie, uzgodniono utworzenie funkcji przewodniczącego GW
Ustalono, że premierzy będą spotykać się 2 razy do roku
9 VI 2000 – utworzenie Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego w Bratysławie o kapitale zakładowym milion
EURO – dla wspierania kultury, edukacji, wymiany młodzieży, w 2005 było to już 3 mln EURO
Ostatnie spotkania GW: Budapeszt 21 X 1998, Bratysława 14 V 1999, Vysokie Tatry 16 X,3 XII 1999, Gniezno 28 IV
2000, Budapeszt 4 V 2000, Praga 9 VI 2000, Karlove Vary 13 X 2000, Bratysława 19 XII 2000, Pszczyna 19 I 2001,
Kraków 1 VI 2001, Tihany 25 VIII 2001, Krynica Górska 10 IX 2001, Luksemburg 5 XII 2001, Trencin 25 V 2002,
Esztergom 30 VI 2002, Castolovice 22 VIII 2002, Dobriš 1 X 2003, Kroměříž 12 V 2004, Kaz. Dolny 10 VI 2005
C. Inicjatywa Środkowoeuropejska
11 XI 1989 – Quadragonale (ITA, AUS, HUN, YUG), w 1990 przystąpiła Czechosłowacja (Pentagonale)
1 VIII 1990 – przyjęcie Dokumentu Politycznego Pentagonale na spotkaniu Szefów Rządów w Wenecji
26 VII 1991 – przystępuje Polska na spotkaniu w Dubrowniku (Heksagonale), od 1992 ugrupowanie działa
pod nazwą Inicjatywa Środkowoeuropejska; obecnie członkami są ALB, AUS, BEL, BiH, BUL, Czarnogóra,
CRO, CZE, FYROM, MOL, POL, RUM, SER, SVK, SLO, UKR, HUN, ITA
Według Włoch, będących inicjatorem współpracy, IŚE miała wypełnić lukę powstającą po rozpadzie bloku
wschodniego, zapobiec ewentualnej hegemonii Niemiec w Europie Środkowej oraz ułatwić państwom
postkomunistycznym rozwój współpracy z Zachodem.
Celem IŚE jest umacnianie spójności Europy, politycznej, gospodarczej i społecznej stabilności oraz bezpieczeństwa.
Działalność IŚE obejmuje m.in.: konsultacje polityczne, wspieranie instytucji demokratycznych i przestrzegania praw
człowieka, współpracę transgraniczną, realizację różnych zadań gospodarczych i społecznych.
X 1995 – przyjęcie Regulaminu IŚE przez Szefów Rządów w Warszawie oraz doprowadzenie do powstania w Trieście
38
organu koordynującego współpracę w postaci Ośrodka Informacji i Dokumentacji IŚE, przekształconego w 1997 w
Komitet Wykonawczy
28-29 XI 1997 – przyjęcie na spotkaniu Szefów Rządów i MSZ w Sarajewie Deklaracji Sarajewskiej, określającej
strategię IŚE, która koncentruje się na trzech priorytetach:
- umacnianiu kooperacji między krajami członkowskimi,
- wzmacnianiu ich udziału w integracji europejskiej,
- wspieraniu krajów najbardziej potrzebujących pomocy
Uzupełnieniem Deklaracji jest, ustalany na okres 2 lat, Plan Działań zawierający listę przedsięwzięć, projektów i
programów do realizacji w ramach trzech w/w priorytetów.
22 VI 2001 – na spotkaniu w Mediolanie ministrowie spraw zagranicznych państw IŚE podjęli formalną decyzję o
utworzeniu w ramach Funduszu Współpracy IŚE
Spotkania na szczeblu premierów: Dubrownik 27 VII 1991, Wiedeń 18 VII 1992, Budapeszt 17 VII 1993, Triest
16 VII 1994, Warszawa 7 X 1995, Graz 9 XI 1996, Sarajewo 29 XI 1997, Zagrzeb 21 XI 1998, Praga 6 XI 1999,
Budapeszt 25 XI 2000, Triest 23 XI 2001
D. Rada Państw Morza Bałtyckiego
Polskie priorytety w regionie Bałtyku po 1989 roku: ochrona środowiska, współpraca gospodarcza, wspieranie
przemian demokratycznych, przyspieszenie działań prointegracyjnych, transport, kultura, współdziałanie małych i
średnich przedsiębiorstw.
2-3 IX 1990 – konferencja w Ronneby na Gotlandii, na której z inicjatywy Polski i Szwecji przyjęto Deklarację
Morza Bałtyckiego dotyczącą kwestii ekonomicznych; omawiano też kwestie transportu, komunikacji, handlu i
gospodarki, kultury i edukacji, współdziałania władz i samorządów lokalnych; w konferencji uczestniczyły Niemcy,
Dania, Szwecja, Finlandia, ZSRR, Norwegia, Polska, Czechosłowacja i Białoruś
IX 1991 – powołanie w Gdańsku Związku Miast Bałtyckich w celu realizacji współpracy w ochronie środowiska,
telekomunikacji, polityce kulturalnej i nawiązywanie bliższej współpracy z instytucjami UE; siedzibę ma w Gdańsku,
zrzesza ok. 100 miast z 10 państw
5-6 III 1992 – utworzenie z inicjatywy Danii i Niemiec Rady Państw Morza Bałtyckiego podczas konferencji
ministrów spraw zagranicznych w Kopenhadze; członkami RPMB są Niemcy, Dania, Polska, Rosja, Litwa,
Łotwa, Estonia, Finlandia, Szwecja, Norwegia, od 1995 Islandia, Komisja Europejska jest obserwatorem
Cele ugrupowania: współdziałanie we wspieraniu instytucji demokratycznych, gospodarce, ochronie środowiska,
kulturze, transporcie, telekomunikacji, energetyce, ochronie zdrowia, sprawach socjalnych i turystyce
1994 – powstanie organu wykonawczego RPMB – Bałtyckiej Rady Ministrów (siedzibę ma w Tallinie)
V 1994-V 1995 – polskie przewodnictwo w RPMB, zakończone sesją ministerialną w Gdańsku, polskimi celami było
dalsze pogłębianie współpracy regionalnej, umacnianie zaufania i bezpieczeństwa, przystosowanie państw
nieczłonkowskich UE do norm i standardów europejskich
3-4 V 1996 – spotkanie premierów członków RPMB w Visby, omawiano kwestie zwalczania zorganizowanej
przestępczości
Spotkania na szczycie: Visby 3-4 V 1996, Ryga 22-23 I 1998, Kolding 12-13 IV 2000, Sankt Petersburg 10 VI 2002
Trzy grupy robocze Rady Państw Morza Bałtyckiego:
1. Wspieranie instytucji demokratycznych i praw człowieka.
2. Współpraca gospodarcza.
3. Sprawy bezpieczeństwa jądrowego i radiologicznego + grupa zadaniowa ds. zwalczania przestępczości
zorganizowanej.
E. POLSKA w OBWE po 1989
14 XII 1964 – Rapacki proponuje na forum ZO zwołanie ogólnoeuropejskiej konferencji bezpieczeństwa
- Polska dążyła do ustabilizowania europejskiego status qou, zwłaszcza do akceptacji istniejących granic
- łagodzenie politycznego podziału Europy, o ile oczywiście było to możliwe
- od 1977 działał w Polsce Komitet Helsiński, który monitorował realizację humanitarnych postanowień Aktu
Końcowego KBWE przez władze państwowe
Główne motywy zaangażowania Polski w procesie KBWE po 1989:
1. Rekonstrukcja systemu bezpieczeństwa w pozimnowojennej Europie
2. Umacnianie i promocja wartości demokratycznych
39
3. Zapobieganie konfliktom i rozwiązywanie kryzysów
4. Stabilizowanie stosunków z sąsiadami
5. Utrwalanie korzystnego ładu wojskowego w Europie
18 I 1990 – Mazowiecki przemawiając w Sejmie proponuje utworzenie Rady Współpracy Europejskiej jako organu
stałego KBWE (forum konsultacji i koordynacji działań państw uczestniczących w procesie KBWE), następnie
Mazowiecki przedstawił ją 30 I na forum ZPRE
19-21 XI 1990 – na szczycie Paryżu zdecydowano o powołaniu 6 form instytucjonalizacji (spotkania na szczycie
szefów państw i rządów, Rada KBWE, Komitet Wysokich Przedstawicieli, Sekretariat, Centrum Zapobiegania
Konfliktom, Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka – siedzibę ma w Warszawie)
X 1991 – Polska zgłosiła na forum Komitetu Wysokich Przedstawicieli w Pradze propozycję utworzenia sił
pokojowych KBWE, jednak nie spotkała się ona zainteresowaniem
11 XI 1992 – delegat Polski przedstawił na wiedeńskim Forum Współpracy w Dziedzinie Bezpieczeństwa projekt
„Kodeksu postępowania państw w dziedzinie bezpieczeństwa” (liczący 12 zasad mających sprzyjać stabilizowania
sytuacji na obszarze KBWE); polska propozycja stałą się podstawą zaaprobowanego na szczycie w Budapeszcie w XII
1994 „Kodeksu postępowania państw w zakresie polityczno-wojskowych aspektów bezpieczeństwa”
9 XII 1993 – Rząd Polski przekazał rządowi Szwecji dokument ratyfikacji Konwencji o koncyliacji i arbitrażu
(ratyfikowała ją 4 XI 1993)
XII 1996 – na szczycie w Lizbonie Rosja wniosła pomysł modelu wspólnego i wszechstronnego bezpieczeństwa
europejskiego w XXI wieku (przyjęto deklarację o centralnej roli OBWE w kwestii bezpieczeństwa europejskiego) –
Polska przyjęła go negatywnie
1 I 1998 – Polska objęła na rok przewodnictwo w OBWE, 3 zadania polskiej prezydencji wg Kwaśniewskiego:
1. Zapobieganie konfliktom
2. Umacnianie nowego ładu polityczno-wojskowego w Europie, włączając w to kontrolę zbrojeń
3. Umacnianie instytucji demokratycznych i ochrona praw człowieka
Stosunek Polski do ESDI:
VI 1999 – Rada Europejska proklamuje politykę obronną w formule ESPD
6 XII 1999 – Polska apeluje do UE o pełny udział w podejmowaniu decyzji przez Piętnastkę ws. możliwych
interwencji wojskowych i o uzależnienie takich decyzji od uprzedniej akceptacji NATO, europejskie planowanie
wojskowe powinno być podporządkowane Koncepcji Strategicznej NATO, a tworzenie sił wojskowych dla operacji
UE powinno odbywać się w zgodzie z systemem planowania obronnego NATO
Polska uważa UE za niewystarczającego gwaranta bezpieczeństwa w Europie i uznaje stałą obecność USA w Europie
za niezbywalną
15 XII 1999 – Geremek na sesji NAC w Brukseli przedstawił 3 tezy wyrażające stanowisko Polski ws. ESDI:
1. NATO jest i pozostanie kamieniem węgielnym bezpieczeństwa europejskiego
2. ESDP jest decydującym czynnikiem wzmacniającym efektywność NATO
3. Ustanowienie jasnych mechanizmów współpracy NATO-UE ma żywotne znaczenie dla kwestii bezpieczeństwa
4 I 2000 – Rząd przyjmuje Strategię Bezpieczeństwa RP, w myśl której Polska powinna dążyć do rozwoju ESDI nie w
ramach UE, ale w NATO; stwierdzenie, że NATO jest głównym czynnikiem politycznej i wojskowej stabilności w
Europie, drugim filarem bezpieczeństwa Polski ma być system kształtujący się w stosunkach UE/UZE-NATO;
postrzeganie ESDI jako wąskiej części NATO, a nie jako szerokiej koncepcji umacniania zdolności UE w dziedzinach
bezpieczeństwa i obrony; rozwój ESDP nie może prowadzić do osłabienia NATO i więzi transatlantyckiej między UE
a USA; decyzje w sprawach ESDP powinny być podporządkowane NATO
Misje petersberskie:
- od początku Polska domagała się włączenia jej do procesu podejmowania decyzji o przygotowaniu, podjęciu i
prowadzeniu misji petersburskich, a także do włączenia CZE, HUN, NOR, ISL i TUR
- udział Polski operacji Concordia i Proxima w Macedonii oraz EUPOL w Bośni
W sprawie europejskich sił szybkiego reagowania Polska zadeklarowała, że weźmie udział w ich tworzeniu, jednak
przy zastrzeżeniu, że nie będzie się to wiązało z dodatkowymi kosztami w stosunku do zobowiązań podjętych już w
NATO (odpowiednikiem misji petersberskich w NATO jest cywilne planowanie kryzysowe – CEP).
Na III konferencji planistycznej w V 2003 Polska zadeklarowała oddanie do dyspozycji UE 1500 żołnierzy do
prowadzenia misji petersberskich.
40
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

66+6+6+

2 Cards basiek49

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards