Zaburzenia mowy dzieci niepełnosprawnych intelektualnie i ich

advertisement
Zaburzenia mowy dzieci niepełnosprawnych intelektualnie i ich terapia
Mowa jest istotnym czynnikiem warunkującym rozwój psychiczny człowieka,
jak również regulującym jego stosunki z otoczeniem. W literaturze bardzo wyraźnie
podkreśla się wzajemne uwarunkowania rozwoju mowy dziecka z jego rozwojem
psychicznym i motorycznym.
Upośledzenie umysłowe to stan głębokich i rozległych zaburzeń sprawności
orientacyjno-poznawczych oraz zdolności przystosowania społecznego, którym towarzyszą
zaburzenia motoryki, a często także odchylenia od stanu fizycznego. Związek pomiędzy
inteligencją a mową jest tak wyraźny, iż często twierdzi się, że mowa dziecka jest
najlepszym wskaźnikiem poziomu jego inteligencji. Odnosi się to nie tylko do początków
mowy i poziomu inteligencji we wczesnych latach, ale także do zakresu słownika w różnych
okresach życia.
Badania dzieci niepełnosprawnych intelektualnie dowodzą, że tylko jedna trzecia
wykazuje prawidłowy poziom rozwoju mowy.
Wszystkie dzieci niepełnosprawne
intelektualnie są jednocześnie opóźnione w rozwoju mowy, ale tylko niektóre dzieci
opóźnione w rozwoju mowy są niepełnosprawne intelektualnie. Dzieje się tak dlatego, gdyż
opóźnienie językowe jest uzależnione od kilku podstawowych czynników, do których zalicza
się: upośledzenie umysłowe, niedosłuch i głuchotę, autyzm i inne zaburzenia psychiczne,
mózgowe porażenie dziecięce i inne zaburzenia neurologiczne, opóźnienie w dojrzewaniu
fizjologicznym, skrajne zaniedbanie środowiskowe. Zanim więc przypiszemy upośledzeniu
umysłowemu odpowiedzialność za opóźniony rozwój mowy, należy wyeliminować pozostałe
czynniki powodujące owe opóźnienie.
Zatem podstawowym sygnałem upośledzenia umysłowego jest właśnie opóźniony
rozwój mowy. Te zespolone opóźnienia są często sprzężone z różnymi zaburzeniami mowy
i zachowania. Z tego wynikają następujące kombinacje: opóźniony rozwój umysłowy +
opóźniony rozwój mowy + zaburzenia mowy + zaburzenia zachowania.
ORM
u
dzieci
niepełnosprawnych
intelektualnie
ma
równomierny
lub
nierównomierny charakter. Dotyczyć więc może wszystkich sfer słownej działalności, czyli
potrzeby kontaktu słownego, programowania, realizacji, kontroli słownego aktu oraz
porównywania rezultatu z wcześniejszym planem, a przejawia się to w anormalnym
str. 1
i opóźnionym rozwoju fonologicznego, morfologicznego, syntaktycznego, semantycznego
poziomu języka.
Omawiając zależności pomiędzy ORM a upośledzeniem umysłowym, należy
rprzybliżyć również następujące pojęcia:

samoistny opóźniony rozwój mowy: dzieci później zaczynają mówić, a dalszy
rozwój ich mowy przebiega z pewnymi trudnościami. Do tej grupy należą przypadki
opóźnienia rozwoju mowy czynnej, występujące przy prawidłowym słuchu, dobrym
rozumieniu wypowiedzi oraz przy normalnym poziomie rozwoju umysłowego.
Niektórzy autorzy traktują ten zespół jako przejaw dolnej granicy prawidłowego
rozwoju mowy.

niesamoistny opóźniony rozwój mowy: towarzyszy upośledzeniu umysłowemu,
afazji,
dyzartrii,
dyslalii,
jąkaniu,
niedosłuchowi,
mózgowemu
porażeniu
dziecięcemu, autyzmowi.

globalny (rozumienie + mówienie)

parcjalny, który dotyczy wybiórczo:
 rozumienia (stosunków przestrzenno-czasowych, relacji gramatyczno-logicznych,
wyrazów, zdań, dłuższych wypowiedzi).
 mówienia (słownictwa czynnego, struktur gramatycznych, wymowy).
 porozumiewania
się
(językowej
sprawności
sytuacyjnej,
społecznej,
pragmatycznej).
Ze względu na głębokość ORM dzielimy na: głęboki, znaczny, umiarkowany i lekki.
Liczne badania potwierdzają prawidłowość, że im niższy poziom inteligencji tym
mniejsza sprawność komunikacyjna dziecka; im głębszy deficyt umysłowy, tym większe
upośledzenie myślenia abstrakcyjnego i opóźnienie rozwoju mowy.
Zdaniem Z. Tarkowskiego, o sprawności komunikowania się osób niepełnosprawnych
intelektualnie
nie
decyduje
tylko
stopień
upośledzenia,
ale wiele
czynników
pozaintelektualnych, takich jak: motywacja, lęk komunikacyjny, nastawienie otoczenia,
a także wychowanie językowe i osobowość. To one mają bardzo ważne znaczenie
w potocznej, codziennej komunikacji słownej. Odpowiednio kształcone i stymulowane dzieci,
zwłaszcza lekko upośledzone umysłowo, stają się pełnosprawnymi użytkownikami języka
str. 2
potocznego mówionego i choć nie ułatwia on kariery szkolnej, to jest zupełnie wystarczający
w codziennej komunikacji werbalnej.
W przypadku upośledzenia umysłowego również etiologia ma znaczący wpływ na
frekwencję zaburzeń mowy. Występują one częściej u dzieci z zespołem Downa i dzieci
z mózgowym porażeniem dziecięcym niż u dzieci lekko upośledzonych zaniedbanych
pedagogicznie. Z wiekiem częstość występowania zaburzeń mowy u niepełnosprawnych
intelektualnie obniża się. Odsetek tych zaburzeń jest szczególnie wysoki w okresie
przedszkolnym i wczesnoszkolnym, później stopniowo zmniejsza się, co jest prawdopodobnie
efektem dojrzewania, uczenia się i terapii logopedycznej. Jednak u znaczącej liczby
zaburzenia mowy nie ustępują. Aby mówić, trzeba przecież osiągnąć pewien minimalny
poziom rozwoju umysłowego. Trwa dyskusja nad ustaleniem tego minimum. Jedni autorzy
przyjmują, że osiągnięcie 18-24 miesiąca rozwoju intelektualnego jest niezbędne, by dziecko
niepełnosprawne intelektualnie zaczęło mówić, inni zaś obniżają ten poziom do 14 miesięcy.
Jednakże osoby głęboko upośledzone umysłowo, które nie są zdolne osiągnąć tego poziomu,
nie zaczną mówić nigdy, a będą jedynie zdolne do wokalizy. Takim dzieciom warto
zaproponować inne formy wspomagające komunikację. Nowsze badania ujawniają, ze ubogi
zasób słów i słabe opanowanie struktur składniowych wcale nie jest równoznaczne
z niemożnością porozumienia się. Mimo znacznych zaburzeń artykulacji, słabo opanowanej
gramatyki i niewielkiego słownika dzieci opóźnione potrafią nawiązać i utrzymać dialog
z innymi ludźmi: członkami rodziny i nieznajomymi.
Według Z. Tarkowskiego możemy wyróżnić dwa zasadnicze modele rozwoju mowy
dzieci niepełnosprawnych intelektualnie: inny u dzieci lekko upośledzonych (model
rozwoju
mowy
nie
różni
się
zasadniczo
od
modelu
rozwoju
mowy
u osób z norma intelektualna) i inny u upośledzonych w stopniu głębszym (model rozwoju
mowy różni się zasadniczo od modelu rozwoju mowy osób w normie). Generalnie można
przyjąć, że im głębsze upośledzenie umysłowe, tym poważniejsze jest opóźnienie rozwoju
mowy. Niezależnie od stopnia upośledzenia umysłowego, dzieci nim obciążone opanowują
ograniczony kod językowy. Rozmiar tego ograniczenia zależy od głębokości niedorozwoju.
Upośledzenie umysłowe wiąże się z niedorozwojem wyspecjalizowanych struktur
mózgowych odpowiedzialnych za przebieg złożonych procesów psychicznych, w których
zachowane są bardziej elementarne czynności. Zaburzenie to charakteryzuje nieprawidłowy
przebieg takich procesów intelektualnych, jak: wnioskowanie, uogólnianie, abstrahowanie,
str. 3
czy zapamiętywanie, itp. W efekcie tych zakłóceń dochodzi do zaburzeń wszelkich form
zachowań werbalnych, które zależą od poziomu tych zdolności.
W analizie etiologii zaburzeń mowy i upośledzenia umysłowego Z. Tarkowski wyróżnia
następujące relacje:
 zaburzenia mowy i upośledzenie umysłowe mają różną etiologię,
 zaburzenie mowy i upośledzenie umysłowe mają wspólną etiologię,
 upośledzenie umysłowe jest przyczyną zaburzeń mowy,
 zaburzenia mowy stanowią przyczynę upośledzenia umysłowego.
Etiologiczna klasyfikacja zaburzeń mowy u osób upośledzonych umysłowo
(wg. E.M. Minczakiewicz):

upośledzenie umysłowe (oligofazja);

uszkodzenie struktur korowych mózgu (alalia, afazja);

uszkodzenie układu pozapiramidowego (anartria, dysartria);

nieprawidłowa budowa anatomiczna lub uszkodzenie narządów mowy (dysglosja);

nieprawidłowe oddziaływanie wychowawcze środowiska rodzinnego: brak podniet
do mówienia, brak odpowiednich wzorców, nadmiar bodźców itp. (dyslalia);

zaburzenia emocjonalne (mutyzm, tachylalia, bradylalia);

inne trudne do ustalenia (jąkanie, giełkot).
T. Gałkowski wymienia wiele czynników zaburzeń mowy u niepełnosprawnych
intelektualnie. Mają one charakter neuropatologiczny, psychologiczny i społeczny.
Jedną z częstszych przyczyn zaburzeń mowy u dzieci upośledzonych umysłowo według
autora jest nieprawidłowa budowa narządów artykulacyjnych. Spośród innych czynników
istotne są deficyty poznawcze oraz ograniczenia abstrakcyjnego myślenia, stanowiące
podstawę budowania złożonych wypowiedzi zdaniowych. Często też przyczyną zaburzeń
mowy są braki w zakresie sfery ruchowej, które powodują ograniczenia w ruchach dowolnych
warg, języka oraz koordynacji tych czynności. T. Gałkowski podkreśla również rolę
czynników psychologicznych mających duży wpływ na mowę. Są to właściwe motywacje
do
porozumiewania
się,
krótkotrwała
pamięć
słuchowa,
ograniczenia
myślenia
abstrakcyjnego, wpływy środowiska kulturalnego, rodzinnego i czynniki emocjonalne.
str. 4
Cechy mowy u dzieci z upośledzeniem umysłowym (wg A. Szuniewicz):

bełkot (dyslalia);

jąkanie;

zespół wad (zaburzenia mowy są cięższe, bardziej złożone i nawarstwione);

mowa nosowa;

rotacyzm;

mowa bezdźwięczna.
Wady wymowy, zdaniem Minczakiewicz E., mogą zakłócać wypowiedzi dzieci
upośledzonych umysłowo w różnym stopniu. Mogą to być:

nieznaczne zakłócenia (wypowiedź na ogół zrozumiała);

zakłócenia znacznego stopnia (wypowiedź zrozumiała jedynie dla osób stale
przebywających w kontakcie z dzieckiem);

zakłócenia w wysokim stopniu (wypowiedź jest zupełnie nie zrozumiała nawet dla
osób najbliższych).
Cechy mowy u dzieci z upośledzeniem umysłowym (wg. E.M.Minczakiewicz):

brak mówienia i rozumienia;

zaburzenia
artykulacyjne:
seplenienie,
rynolalia,
reranie
(rotacyzm),
wymowa
bezdźwięczna, nieprawidłowa wymowa [t, d, k, g] - substytucje i deformacje;

zaburzenia głosu: chrypka, zanik głosu, dysfonia;

zaburzenia płynności mówienia: jąkanie, giełkot, bradylalia, tachylalia.
Ogólnie przyjmuje się, iż do cech mowy osób z upośledzeniem umysłowym w stopniu
lekkim, a szczególnie umiarkowanym i znacznym należą:

ubogie słownictwo;

liczne agramatyzmy i dysgramatyzmy;

ograniczona umiejętność budowania zdań (do zdań dwuwyrazowych lub tylko kilku
słów), jeśli są to raczej proste i niekompletne;

wadliwa artykulacja;

zaburzenia głosu i słuchu;

mowa cicha, monotonna, bez odpowiedniej intonacji oraz akcentów logicznych;
str. 5

mowa bełkotliwa;

tempo mowy zwolnione lub przyspieszone;

echolalia;

zaburzona płynność mowy (jąkanie, giełkot)

występują trudności w posługiwaniu się swobodną mową, a wypowiedziom często
towarzyszą gesty wspomagające;

brak tzw. gotowości komunikacyjnej, preferowany jest raczek krzyk i inne formy
niewerbalnych apeli.
Dzieci mają o wiele większe trudności w aktualizacji słownika niż sprawni umysłowo
rówieśnicy, a słownik czynny o wiele uboższy od biernego. Zauważa się nie sformułowanie
struktury słowa, naruszenie procesów organizacji pól semantycznych. Dzieci rozpoczynające
naukę w pierwszej klasie w większości nie znają nazw otaczających ich przedmiotów, przede
wszystkim części tych przedmiotów itp. okładka, strona, rama. Podstawę ich słownika
(leksykonu) stanowią przede wszystkim rzeczowniki mające konkretne znaczenie, brak jest
słów uogólniających itp. meble, pojazdy, owoce, odzież. W aktywnym słowniku dzieci
niepełnosprawnych intelektualnie brakuje czasowników oznaczających sposoby poruszania
się zwierząt itp. skacze, lata, pełza. Ponadto dzieci używają bardzo małą ilość słów
oznaczających
cechy
przedmiotu
itp.
kolor,
wielkość,
kształt,
smak,
zapach.
Słowa o przeciwstawnym znaczeniu (antonimy) stosują bardzo rzadko. Równie rzadko
używają przymiotników oznaczających wady i zalety ludzi. W wypowiedziach tych dzieci nie
słyszy się prawie przysłówków - tam, tu, potem. Zauważa się niewłaściwe używanie słów charakterystyczne są zmiany słów mających „rozpływające się” znaczenie (skacze, pełza „idzie”, gruby, wysoki - „duży”). Obserwuje się także zmieszanie słów z jednej rodziny, i tak
słowem bluzka dzieci nazywają: podkoszulkę, bluzkę, blezer czy sweter.
Dzieci
niepełnoprawne
intelektualnie
zdecydowanie łatwiej
zauważają
podobieństwa przedmiotów niż różnice. Słownik bierny jest bogatszy niż czynny, ale
trudno jest go aktualizować. Często dla uzyskania odpowiedniego słowa potrzebne są pytania
naprowadzające. Obserwuje się zwolnione tempo formułowania i jakościowe różnice
w strukturze znaczenia słów, przez dłuższy czas dominuje konkretne odniesienie znaczenia
słowa, kiedy słowo oznacza tylko konkretny przedmiot.
W mowie dzieci niepełnoprawnych intelektualnie znacznie częściej niż u ich
rówieśników z normą intelektualną spotykamy się z zaburzeniami w budowie słów. Jest to
str. 6
najczęściej przestawienie głosek sąsiadujących ze sobą sylab (kula - „luka”) - samogłoski
zostają na swoim miejscu, przestawieniu ulegają tylko spółgłoski.
Zaburzenia sylabowej struktury na poziomie słowa przejawiają się w opuszczaniu
sylab (telewizor - „telezor”, „lewizor”), dotyczy to najczęściej początkowej lub środkowej
sylaby. Najczęściej te nieprawidłowości obserwujemy w słowach złożonych z 3-5 sylab
i w słowach, w których występują zbiegi spółgłosek.
Mowa dzieci często bywa monotonna, mało wyrazista, pozbawiona emocji. Tempo
mowy ulega zwolnieniu lub przyśpieszeniu. Głos: cichy, słaby, pozbawiony modulacji lub
na odwrót - głośny, ostry, krzykliwy.
W wypowiedziach dzieci zaburzona jest również poprawność gramatyczna
wypowiedzi, co przejawia się w licznych agramatyzmach, trudnościach podczas wypełniania
zadań wymagających znajomości reguł gramatycznych. Nieprawidłowości zauważa się
podczas odmieniania rzeczowników przez przypadki, czasowników przez osoby, w zakresie
używania liczby pojedynczej i mnogiej, rodzaju męskiego i żeńskiego, czasu przeszłego,
teraźniejszego, przyszłego, trybu przypuszczającego.
Dzieci porozumiewają się najczęściej za pomocą zdania prostego, albo zdań
z prostym dopełnieniem (np. Pani zrywa kwiaty. Dzieci idą do szkoły.). W samodzielnej
mowie posługują najczęściej fragmentarycznymi zdaniami opuszczając podmiot i orzeczenie
(np. Łowi ryby. Rzucił. Pobiegł. W łódce siedzi.).
Charakterystyczne dla dzieci z lekkim stopniem niepełnosprawności intelektualnej
w wieku przedszkolnym jest nieukształtowane się w pełni etapów programowania
wewnętrznego i strukturalizacji gramatycznej wypowiedzi słownej. Występują objawy
agramatyzmu typu: błędy w związku zgody i rzędu, opuszczenie lub zbyteczność elementów
w zdaniu, niepoprawne określenie formy czasownika.
Cechy charakterystyczne mowy narracyjnej są ściśle związane z rodzajem
i formą wypowiedzi. O wiele łatwiej dzieciom jest powtórzyć tekst, niż samym stworzyć
opowiadanie. Kształtowanie mowy narracyjnej charakteryzuje się zwolnionym tempem
rozwoju i jakościowymi zmianami. Dzieci z niepełnosprawnością intelektualną przez długi
okres zatrzymują się na etapie: - pytanie - odpowiedź i mowy sytuacyjnej. Proces tworzenia
się mowy narracyjnej u dziecka wymaga stałej stymulacji i pomocy od strony dorosłego,
która przejawia się albo w postaci pytań wspomagających albo w podpowiedziach. Natomiast
str. 7
mowa kontekstowa, czyli mowa dotycząca treści wychodzącej poza granice bezpośredniej
sytuacji rozwija się bardzo długo i dla wielu dzieci jest niedostępna.
Wyniki badań wykazują, że wypowiedzi dzieci niepełnosprawnych intelektualnie
są gorsze pod względem kompozycyjnym. Często brakuje w nich wstępu lub zakończenia,
a także spójności logicznej i formalnej między zasadniczymi elementami treściowymi.
Wykazują o wiele niższą sprawność w stosowaniu różnych środków stylistyczno-językowych
charakterystycznych dla form narracyjnych. Charakteryzują się większym udziałem błędów
składniowych związanych z rozpoczynaniem lub kończeniem struktur w niewłaściwym
miejscu toku myślowego, z potokowym ujmowaniem myśli, z rażącymi naruszeniami zasad
szyku wyrazowego, a także z nieprawidłowym stosowaniem wskaźników zespolenia, bądź
pomijaniem wyrazów istotnych dla treści struktury.
Podsumowując, wraz z pogłębieniem się upośledzenia umysłowego rośnie liczba osób
z zaburzeniami mowy. Ocenia się, że zaburzenia mowy występują u około 50% dzieci
lekko upośledzonych umysłowo, u 70% umiarkowanie i znacznie upośledzonych, oraz
u 90-100% dzieci z głębokim upośledzeniem umysłowym (za: Tarkowski Z.).
U dzieci z lekką niepełnosprawnością intelektualną stwierdza takie same wady
wymowy, co u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym, ale są one bardziej złożone,
nawarstwione i występują częściej. Jest to związane między innymi z nieprawidłowym
funkcjonowaniem aparatu artykulacyjnego, fonacyjnego, oddechowego oraz brakiem
koordynacji pracy tych trzech aparatów.
Prawie wszystkie dzieci niepełnosprawne intelektualnie mają w młodszym wieku
szkolnym wady wymowy. Wady te są zazwyczaj rozpoznawane jako dyslalia, a tymczasem
bywa to często dyzartria, szczególnie u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym. Wady
wymowy u dzieci upośledzonych umysłowo są o wiele bardziej skomplikowane niż u dzieci
rozwijających się prawidłowo. Przyczyną tego bywają także anomalie anatomiczne
(np. podniebienie gotyckie, zbyt duży lub zbyt mały język, rozszczep warg, braki
w uzębieniu) powodujące dysglosję.
Wyniki prowadzonych badań przez A. Szuniewicz i E. Minczakiewicz potwierdzają
tezę, iż w populacji dzieci głębiej upośledzonych umysłowo w porównaniu z lekko
upośledzonymi umysłowo wzrasta wskaźnik tzw. zespołów wad. Obydwie autorki zgodnie
stwierdziły, że nasilenie wad wymowy występuje szczególnie między 8 a 12 rokiem życia.
str. 8
Szuniewicz, badając wady wymowy dzieci upośledzonych umysłowo w warszawskich
szkołach specjalnych ustaliła, że największy procent dzieci z wadami wymowy znajduje się
w klasach pierwszych, a ponadto w szkołach znajdujących się w śródmieściu jest mniej dzieci
z wadami wymowy niż w szkołach usytuowanych na peryferiach.
Badając zależność między zaburzeniami mowy a płcią Szuniewicz A., jak również
Minczakiewicz E. ustaliły, że wady wymowy występują znacznie częściej u chłopców niż
u dziewcząt będących w tym samym wieku i o podobnym poziomie rozwoju intelektualnego.
Ponadto Szuniewicz w swoich badaniach sugerowała, że leworęczność pozostaje w dużym
powiązaniu z zaburzeniami mowy. Natomiast Minczakiewicz na podstawie swoich badań
ustaliła, że nie ma wyraźnego związku między lateralizacją a zaburzeniem mowy. Wprawdzie
przy lateralizacji skrzyżowanej wskaźnik zaburzeń mowy okazał się wyższy niż przy
lateralizacji nieustalonej, ale generalnie większość badanych uczniów z lateralizacją
skrzyżowaną i nieustaloną nie zdradzała żadnych symptomów nieprawidłowej mowy.
Terapia logopedyczna dzieci niepełnosprawnych intelektualnie
Istotą terapii logopedycznej dzieci niepełnosprawnych intelektualnie jest
szeroko rozumiane wychowanie językowe (Jastrzębowska G., Pelc-Pękala O., 1999).
W zależności od danej osoby, jej poziomu upośledzenia umysłowego, możliwości
komunikacji werbalnej oraz indywidualnego programu pracy logopedycznej, program terapii
ukierunkowany jest na:

stymulowanie rozwoju mowy dziecka (niemal od jego urodzenia) przez logopedę przy
wsparciu osób z najbliższego otoczenia dziecka, poprzez:
 rozmawianie o rzeczach, które się razem z dzieckiem wykonuje,
 obdarzanie komentarzem każdą czynność wykonywaną przy dziecku,
w obecności dziecka zadawanie samemu sobie pytania i odpowiadanie na nie,
 zachęcanie dziecka do opisywania tego, co widzi wokół siebie, co robi i co
chce robić,
 prowokowanie dziecka do nazywania przedmiotów, którymi się bawi,
 zachęcanie dziecka do opowiadania o tym, co widziało na spacerze, co zostało
kupione w sklepie itp.

doskonalenie wymowy już ukształtowanej,
str. 9

korygowanie występujących nieprawidłowości (w razie potrzeby).
Takie działania (postawa i zachowania językowe) rodziców mają na celu wzbudzanie tzw.
radości mówienia i chęci powiadamiania, ponadto mają one zwrócić uwagę dziecka na
słowo i na korzyści płynące z jego posługiwania się.
Terapia logopedyczna osób lekko upośledzonych umysłowo powinna polegać na
usprawnieniu ich komunikacji w stopniu umożliwiającym samodzielne radzenie sobie
w życiu, a nie wypracowanie starannej bądź bezbłędnej wymowy.
Terapię osób umiarkowanie i znacznie upośledzonych rozpoczyna się od wypracowania
właściwych nawyków związanych z mówieniem, tj:
 prawidłowego oddechu,
 emisji głosu,
 przełykania śliny,
 zamykania ust,
 patrzenia na rozmówcę (Minczakiewicz 1993).
Następnie uczymy prostych słów, dążąc do tego, by pacjent opanował taki zasób
słownictwa, który jest mu niezbędny do życia i społecznego funkcjonowania (przynajmniej
w zakresie podstawowym).
Następnie kształcimy zdolności:
 formułowania pytań, próśb, poleceń,
 sygnalizowanie własnych potrzeb, życzeń, pretensji,
 nawiązywania i prowadzenia rozmowy,
 odpowiadania na pytania,
 opowiadania.
Istotą nie jest to, ile i jakie zjawiska logopedyczne obserwuje się w mowie dzieci
upośledzonych umysłowo, lecz to, na ile utrudniają im one komunikowanie się z innymi
ludźmi. A zatem, nie jest ważne, ile dziecko przyswoi sobie słów, ale to, czy słowa pozwolą
mu na przekazanie jego intencji i osiągnięcie celu wypowiedzi. Właśnie takie podejście
powinno wyznaczać kierunek oraz cel terapii, którym jest optymalne usprawnienie procesu
komunikacji, by dziecko zaspokajało potrzebę porozumiewania się z innymi. Komunikacja ta
może mieć charakter werbalny i niewerbalny.
Terapia logopedyczna osób lekko upośledzonych umysłowo powinna polegać zatem na
usprawnianiu ich komunikacji w stopniu umożliwiającym samodzielne radzenie sobie
str. 10
w życiu, a nie wypracowanie starannej czy bezbłędnej wymowy. Z kolei terapia
logopedyczna osób umiarkowanie i znacznie upośledzonych jako element rewalidacji,
powinna być nastawiona na wszechstronną stymulacje rozwoju. Terapie rozpoczynamy od
wypracowania właściwych nawyków związanych z mówieniem: Prawidłowego oddechu,
emisji głosu, przełykania śliny, zamykania ust, patrzenia na rozmówce (Minczakiewicz,
1993).
Następnie ucząc pacjenta prostych słów, dążymy do tego, aby opanował on taki zasób
słownictwa, jaki jest mu niezbędny do życia i społecznego funkcjonowania. Następnie
kształcimy zdolność:

formułowania pytań, próśb, poleceń,

sygnalizowania własnych potrzeb, życzeń, pretensji,

nawiązywania i prowadzenia rozmowy,

odpowiadania na pytania,

opowiadania.
Wspomniane umiejętności można wypracować tylko u niektórych jednostek (Jastrzębowska,
Pelc-Pękala, 1999).
Program terapii logopedycznej dzieci niepełnosprawnych intelektualnie, które nie
potrafią komunikować się werbalnie, ukierunkowany jest na opanowanie komunikacji
niewerbalnej. Aby mówić, trzeba osiągnąć pewien minimalny poziom rozwoju umysłowego.
Trwa dyskusja nad ustaleniem tego minimum. Jedni autorzy przyjmują, że osiągnięcie 18-24
miesiąca rozwoju intelektualnego jest niezbędne, by dziecko upośledzone umysłowo zaczęło
mówić, inni zaś obniżają ten poziom do 14 miesięcy. Jednakże jednostki głęboko
upośledzone umysłowo, które nie są zdolne osiągnąć tego poziomu, nie zaczną mówić nigdy,
a będą jedynie zdolne do wokalizy. Takim dzieciom należy zaproponować komunikację
AAC.
Opracowanie - mgr. A.D. Kubińska
logopeda, specjalista w zakresie neurologopedii
str. 11
Bibliografia:
1. T. Gałkowski, Wybrane problemy rozwoju mowy dzieci upośledzonych umysłowo.
W:
Wybrane
zagadnienia
z
psychologii
dziecka
upośledzonego
umysłowo,
Red. Z. Sękowska, UMCS, Lublin 1983.
2. E. Minczakiewicz, Z badań nad zaburzeniami mowy u dzieci upośledzonych umysłowo.
W: J. Pańczyk (red.): Z zagadnień oligofrenopedagogiki, WSPS, Warszawa 1989.
3. E. Minczakiewicz, Kształtowanie i usprawnianie mowy dzieci upośledzonych umysłowo
w
stopniu
umiarkowanym
i
znacznym,
„Szkoła
Specjalna”
1984,
nr
3;
4. E. Minczakiewicz, Zaburzenia mowy u upośledzonych umysłowo. W: Diagnoza i terapia
zaburzeń mowy, red. T. Gałkowski, Z. Tarkowski, T. Zaleski, Lublin 1993;
5. Z. Tarkowski, Zaburzenia mowy u dzieci upośledzonych umysłowo, W: Logopedia.
Pytania i odpowiedzi. Podręcznik akademicki, red. T. Gałkowski i G. Jastrzębowska,
Opole 2001.
str. 12
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

słowka

2 Cards kksenia.kot1997

Create flashcards