INSTYTUCJE GOSPODRKI RYNKOWEJ Jerzy Wilkin

advertisement
INSTYTUCJE GOSPODARKI RYNKOWEJ
Jerzy Wilkin i Dominika Milczarek
Wykład 12
Nowa teoria mikroekonomiczna –
Koncepcje przedsiębiorstwa i
przedsiębiorczości
NATURA PRZEDSIĘBIORSTWA
• Podstawowe i „stare” pytania dotyczące
natury przedsiębiorstwa:
– Jaka jest różnica pomiędzy transakcją
realizowaną w ramach firmy a transakcją
pomiędzy oddzielnymi firmami?
– Które czynniki produkcji powinny być
wytwarzane „wewnątrz”, a które powinny być
dostarczane przez niezależnych dostawców?
– Co determinuje stopień integracji pionowej i
poziomej? (K. Schmidt)
2
PRZEDSIĘBIORSTWO JAK INSTYTUCJA
•
Podstawowe pytania stawiane przez Nową
Ekonomię Instytucjonalną w odniesieniu do
teorii przedsiębiorstwa:
–
Czym jest przedsiębiorstwo?
–
Co wytycza granice przedsiębiorstwa?
–
Jak kształtuje się wewnętrzna struktura
organizacyjna współczesnych wielkich
przedsiębiorstw?
3
TEORIE FIRMY
• Neoklasyczna
• Podejście oparte na teorii agencji
• Podejście związane z kosztami
transakcji
– Nowa teoria firmy
4
NEOKLASYCZNA TEORIA
PRZEDSIĘBIORSTWA
• Neoklasyczna teoria przedsiębiorstwa –
Antoine-Augustin Cournot (1838)
• Założenia teorii neoklasycznej:
– przedsiębiorstwo wytwarza jeden produkt
– działa w konkurencyjnym otoczeniu
– zmiennymi strategicznymi są: wielkość produkcji i
cena
• Cel przedsiębiorstwa: maksymalizacja zysku
przy danej technologii oraz strukturze
popytu.
5
NEOKLASYCZNA TEORIA
PRZEDSIĘBIORSTWA
• Przedsiębiorstwo jest „funkcją produkcji”
(czarną skrzynką), która przetwarza czynniki
produkcji w dobra finalne;
• Nie istnieje problem związany z bodźcami
wewnątrz firmy;
• Granice firmy są wytyczone poprzez
minimum krzywej kosztów przeciętnych.
6
NEOKLASYCZNA TEORIA
PRZEDSIĘBIORSTWA
• Podręcznikowa firma jest „typem idealnym”
(nierealistycznym)
• pomija czas,
• niepewność i
• koszty zdobywania informacji.
• Nie ma zastosowania do większości sytuacji z
rzeczywistego życia gospodarczego.
• Jednak, jest prosta, elegancka, spójna
wewnętrznie oraz dostarcza jednoznacznych
prognoz jakościowych (Blaug 1995).
7
KRYTYKA NEOKLASYCZNEJ TEORII
PRZEDSIĘBIORSTWA
• Inne cele przedsiębiorstwa:
– maksymalizacja funkcji użyteczności wielu
zmiennych;
– maksymalizacja wielkości sprzedaży przy
założonym minimalnym poziomie zysku;
– zaspokajanie potrzeb;
– brak możliwości maksymalizacji ze
względu na niepewność;
– przetrwanie zamiast maksymalizacji.
8
CELE ORGANIZACJI (KORPORACJI)
John Kenneth Galbraith (The New Industrial
State 1967) cele organizacji (korporacji):
• Trwanie;
• Autonomia;
• Minimum zarobków (w tym zysków i
dywidend);
• Rozwój produkcji i ekspansja;
• Technologiczna wirtuozeria.
9
CELE ORGANIZACJI (KORPORACJI)
J.K. Galbraith (The New Industrial State):
„Członkowie technostruktury starają się
przystosować cele korporacji do własnych
celów z takim skutkiem, że korporacja
dopasowuje postawy społeczne do własnych
potrzeb. To, co ma być zdrowym celem
społecznym, jest odbiciem celów korporacji i
członków technostruktury”.
10
KRYTYKA NEOKLASYCZNEJ TEORII
PRZEDSIĘBIORSTWA
• Teoria tłumaczy wielkość produkcji
przedsiębiorstwa, ale nie wielkość samego
przedsiębiorstwa;
• „Przedsiębiorstwo” nie jest jednoznacznie
zdefiniowane:
– Jaka jest różnica pomiędzy kontraktem właściciela
firmy z pracownikami a kontraktem właściciela z
dostawcami?
– Dlaczego pracownicy „należą” do firmy a dostawcy –
nie?
11
KRYTYKA NEOKLASYCZNEJ TEORII
PRZEDSIĘBIORSTWA
• Decydent jest osobą pozbawioną
znaczenia
– Samuelson: W świecie neoklasycznym nie
ma znaczenia czy kapitaliści zatrudniają
pracowników czy pracownicy zatrudniają
kapitalistów.
12
KRYTYKA NEOKLASYCZNEJ TEORII
PRZEDSIĘBIORSTWA
• Peter Drucker The Practise of Management
1954:
– Teoria przedsiębiorstwa i zachowania
podporządkowanego maksymalizacji zysku
wręcz zbankrutowała w ekonomii.
– Zachowanie przedsiębiorstwa zależy od
jego wielkości, zatrudnionych w nim osób,
praw własności, struktury organizacyjnej,
rynków, na których działa, itp.
13
PODEJŚCIE OPARTE NA
TEORII AGENCJI
• Teoria określa optymalny kontrakt pomiędzy
zwierzchnikiem a agentem.
• Problem: nie ma różnicy pomiędzy
kontraktem kształtującym bodźce w firmie, a
kontraktem pomiędzy oddzielnymi firmami.
14
PODEJŚCIE OPARTE NA
TEORII AGENCJI
• Jeśli tworzone są optymalne kontrakty,
to struktura organizacyjna nie odgrywa
roli
– Jakakolwiek alokacja, która może być
wdrożona przez daną strukturę
organizacyjną może być również wdrożona
w ramach innej struktury organizacyjnej
dzięki użyciu odpowiedniego kontraktu (K.
Schmidt)
• Inne ujęcie - pozytywna teoria agencji.
15
PODEJŚCIE ZWIĄZANE Z
KOSZTAMI TRANSAKCJI
• Ronald Coase: (The Nature of the Firm
1937);
• Armen Alchian i Harold Demsetz (Production,
Information Costs and Economic
Organization 1972);
• Benjamin Klein, Robert Crawford i Armen
Alchian (Vertical Integration, Appropriable
Rents and the Competitive Process 1978);
• Oliver Williamson (Market and Hierarchies
1975).
16
DLACZEGO ISTNIEJĄ
PRZEDSIĘBIORSTWA?
• Ronald Coase: Kiedy transakcja ma miejsce
w ramach firmy a kiedy na rynku?
• Dwie formy alokacji zasobów:
– Przez rynek;
– Przez formy organizacyjne, jakimi są
przedsiębiorstwa.
• Rynek i przedsiębiorstwo są alternatywnymi
formami alokacji zasobów;
• Podobnie ujmuje tę sprawę Kenneth Arrow.
17
DLACZEGO ISTNIEJĄ
PRZEDSIĘBIORSTWA?
• Ronald Coase: Wybór form zależy od
wysokości kosztów transakcji z nią
związanych;
• W przypadku transakcji jednorazowych i
krótkookresowych przewagę ma alokacja
rynkowa;
• W przypadku transakcji powtarzających się i
długookresowych lepszym rozwiązaniem jest
organizacja przedsiębiorstwa.
18
DLACZEGO ISTNIEJĄ
PRZEDSIĘBIORSTWA?
• Ronald Coase: Odmienne mechanizmy
alokacji powodują powstawanie
odmiennych kosztów transakcji:
• W małych grupach formy organizacyjne
(administrowanie) są bardziej efektywnym
mechanizmem alokacji;
• Im większa grupa (firma), tym większe
„koszty administracyjne” i bardziej
efektywny mechanizm cenowy.
19
DLACZEGO ISTNIEJĄ
PRZEDSIĘBIORSTWA?
• Armen Alchian i Harold Demsetz:
– Przedsiębiorstwo jako koalicja współpracujących
ze sobą osób;
– Ludzie współpracujący w zespole osiągają większą
wydajność niż osoby pracujące oddzielnie i
koordynujące swą działalność poprzez rynek;
– Rola właściciela przedsiębiorstwa: monitorowanie;
– Przedsiębiorstwo splotem kontraktów zawieranych
między właścicielem a członkami zespołu
produkcyjnego;
– Brak różnicy między stosunkami wewnątrz
przedsiębiorstwa a stosunkami na rynku.
20
DLACZEGO ISTNIEJĄ
PRZEDSIĘBIORSTWA?
• Klein, Crawford, Alchian oraz Williamson teoria przedsiębiorstwa powiązana z kosztami
transakcji i teorią kontraktu niepełnego
– Przedsiębiorstwo (lub inna organizacja) jest
podstawowym przykładem kontraktu niepełnego;
– Koszty transakcji związane z przygotowaniem
kontraktu zmuszają strony do podpisania
niepełnych kontraktów;
– Dopełnianie i renegocjowanie kontraktu
niepełnego powoduje zmniejszenie efektywności
(asymetria informacji, specyfika zasobów).
21
DLACZEGO ISTNIEJĄ
PRZEDSIĘBIORSTWA?
• Wyspecjalizowanie zasobów a przewaga
przedsiębiorstwa nad rynkiem.
– problem integracji pionowej
• Organizacja przedsiębiorstwa jako reakcja
na problem niepewności i ryzyka w
gospodarowaniu.
• Rozwój współczesnych przedsiębiorstw był
przede wszystkim ukierunkowany dążeniem
do zmniejszenia kosztów transakcyjnych a
nie rozwojem technologii (współczesne
korporacje).
22
GRANICE PRZEDSIĘBIORSTWA
• Problem granic przedsiębiorstwa:
– Ronald Coase:
• Przedsiębiorstwo jako sieć zintrenalizowanych
kontraktów;
• Porównanie krańcowych kosztów transakcji w
organizacji i transakcji rynkowych;
– Sanford Grossman i Oliver Hart (The Costs
and Benefits of Ownership 1986)
• Koncentracja własności zasobów
wyspecjalizowanych w organizacji;
• Możliwości motywowania stron kontraktu.
23
GRANICE PRZEDSIĘBIORSTWA
• Outsourcing
– Wydzielenie zadań dotychczas wykonywanych w
ramach przedsiębiorstwa i trwałe przekazanie ich
realizacji firmie zewnętrznej
– Moda czy trwały element praktyki gospodarczej?
– Zjawisko nowe, czy z nową nazwą?
– Każdego zadania, czy tylko niektórych?
– Zawsze z korzyścią?
E. Płusa „Powierzanie podmiotom zewnętrznym
zadań związanych z zarządzaniem kadrami a
efektywność przedsiębiorstwa” (2006)
24
KULTUROWE ŹRÓDŁA
PRZEDSIĘBIORCZOŚCI
B. Berger Kultura przedsiębiorczości (1994)
• Dotychczas studia nad przedsiębiorczością
były zdominowane przez ekonomistów.
• Ich prace nie ukazują pełnego obrazu
przedsiębiorczości:
– wpływ czynników społecznych, jak przekonania
moralne, normy i wartości;
– te czynniki wyznaczają ogólne ramy, w których
jednostki mogą rozwijać swoją przedsiębiorczość i
poszukiwać dla siebie nowych możliwości.
25
KULTUROWE ŹRÓDŁA
PRZEDSIĘBIORCZOŚCI
M. Weber, Etyka protestancka i duch
kapitalizmu (1905)
Etyka wczesnego kalwinizmu a życie
gospodarcze:
• Asceza;
• Oszczędność (ograniczanie konsumpcji);
• Pracowitość;
• Dążenie do zysku jako wyraz woli Boga.
26
KULTUROWE ŹRÓDŁA
PRZEDSIĘBIORCZOŚCI
„Jeśli Bóg pokazał wam sposób, w jaki legalnie
możecie zyskać więcej niż w inny sposób, nie
szkodząc przy tym ani własnej duszy ani
cudzej i jeśli sposób ten odrzuciliście,
wybierając mniej zyskowny, to przekreślacie
jeden z celów waszego zawodu – powołania,
odrzucacie godność zarządcy (steward) Boga i
odmawiacie przyjęcia darów jego oraz użycia
ich dla Niego, kiedy On tego żąda. Wolno
wam pracować, aby być bogatymi dla Boga,
ale nie dla ciała i grzechu” (Baxter)
27
KULTUROWE ŹRÓDŁA
PRZEDSIĘBIORCZOŚCI
• F. Fukuyama (1995): Zaufanie jako podstawa
etyki biznesu i efektywnego gospodarowania.
• „Przedsiębiorczy familizm”, np. w
Hongkongu, Chinach, Włoszech.
28
KULTUROWE ŹRÓDŁA
PRZEDSIĘBIORCZOŚCI
Korzyści skali i zaufanie (na podstawie Fukuyama 1995)
Warunki
Kapitał społeczny
Wyniki
• Możliwe korzyści
skali
• Wysokie koszty
informacji
• Oportunistyczne
zachowania
pracowników
• Koszty transakcji
• USA, Japonia i Niemcy
• Wysoki poziom zaufania
do osób spoza rodziny
• Profesjonalni
menedżerowie; moralna
odpowiedzialność za
większą grupę
• Duże
przedsiębiorstwa
• Wykorzystywanie
korzyści skali
• Innowacyjność
• Chiny
• Niski poziom zaufania
na zewnątrz rodziny
• Zarządzanie przez
członków rodziny,
moralna odpowiedzialność
wobec członków rodziny
• Małe
przedsiębiorstwa
• Przewaga w
zdobywaniu kapitału
początkowego
• Mniejsza
innowacyjność
29
PODSUMOWANIE
„Zaakceptowanie przez część współczesnych
ekonomistów ograniczeń ludzkiej
racjonalności pobudziło rozwój teorii
kosztów transakcji, praw własności,
niekompletnych kontraktów, a te pozwoliły
na rozwój nowej ekonomii firmy” (Ząbkowicz
2005).
30
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards