socjo_pytania_i_odpowiedzi

advertisement
Geneza socjologicznych zainteresowań społeczeństwem
a) ustalajac rozwój aktywności poznawczej socjologii – mamy do czynienia z historia
socjologii
b)kiedy przedmiotem zainteresowania jest to , jakie problemyspoleczne zaprzątały w
przeszłości uwage badaczy stając się osrodkami ich zainteresowania – z historią mysli
socjologicznej
c)gdy zajmujemy się sposobami poznania rzeczywsitosci społecznej czy doskonalenia
metod badania zjawisk społecznych –z historia analizy socjologicznej
Przyczyny późnego powstania socjologii jako nauki
-nie dostrzegano obok sformalizowanych przejawowi zycia spol ( panstwo, kościół ) tego
co w społeczeństwie rodzi się spontanicznie ( opinie , nastroje, zbiegowisko )
-bark było odpowiedznich metod badawczych
-konieczne było wykształcenie się i sprecyzowanie pojecia społeczeństwa jako
przedmiotu tejze nauki
Przeslanki wyodrebienia się socjologii
- wyodrębnienie z doświadczanego pierwotnie jako całość porzadku przyrodniczego –
porzadku ludzkiego, wyraźne oddzielenie spol od panstwa
- uczynienie ze społeczeństwa przedmiotu systematycznej refleksji, a także stworzenie
nauki ktorej celem jest wykrywanie prawd faktów o spol
-wyznaczenie socjologii bardzo ścisłych rygorów formalnych, poddanie surowej kontroli
danych empirycznych, oczyszczenie myslenia socjologicznego z pozostalowsci
religijnych, filozoficznych
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Definicja i przedmiot badań socjologii
Socjologia to najmłodsza z nauki społecznych. Słowo „socjologia” jest neologizmem
składającym się z łacińskiego societas (wspólnota, społeczeństwo) i greckiego logos
(nauka, wiedza). Socjologia oznacza naukę o społeczeństwie.
A ) Socjologia historyczna – tendencja do budowania teorii historii ( A. Comte, H.
Spencer, K. Marks)
B ) Socjologia analityczna – trend do tworzenia systematycznych teorii dot. Natury
i istoty społeczeństwa (E. Durkhaim , M. Webber )
C ) Socjologia empiryczna – tendencja do empirycznego badania współczesnych
faktów społecznych związanych z problematyka miasta, rodziny , zakładu pracy itd.
Działalność badawcza socjologii:
1) uchwycić prawo w działaniu
2) jakie zmiany społeczne prawo wywołuje, jakie instrumenty są najskuteczniejsze;
skuteczne oddziaływanie prawa na społeczeństwo
3) problematyka społecznego działania prawa
2. Funkcje socjologii.
A)diagnostyczna –diagnoza społ., powinna dawać nam możliwość prawidłowego wyboru
działań ekonomicznych,
B)prognostyczna (przewidywania) – na podstawie badań musimy przewidzieć zachowania
społeczeństwa po wybranej, naszej decyzji,
C)socjotechniczna – polega na podejmowaniu praktycznych działań zmierzających do
modyfikowania postaw i zachowań ludzkich,
D)humanistyczno-poznawcza – dostarcza wszechstronnej wiedzy o człowieku, świecie,
społeczeństwie, kumuluje wiedzę o człowieku.
3. Podział socjologii na ogólną i szczegółową.
Socjologia obejmuje swoim zasięgiem ogromny obszar niemal calej rzeczywistości społecznej. Stąd
pojawila się, na określonym etapie rozwoju tej dyscypliny, mniej wiecej od konca XIX w. potrzeba
podzielenia obszaru jej badań na mniejsze jednostki – potrzeba specjalizacji. Dzisiaj możemy mówic
( za S. Kosińskim ) o :
1) socjologii OGOLNEJ ( teoretycznej ) – której rola polega na tworzeniu teorii i aparatu pojęciowego
oraz opracowywaniu metod badawczych, co służyłoby socjologii szczegolowej i naukom pokrewnym.
Sklada się ona z 4 teorii :
a) STRUKTUR SPOLECZNYCH – bada rózne zbiorowości społeczne, w tym samo społeczeństwo i
dzieli się na teorie makrostruktur społecznych i mikrostruktu społecznych
b) ZMIAN lub ROZWOJU SPOLECZNEGO – bada przemiany zachodzące w róznych
zbiorowosciach społecznych
c) ZACHOWANIA SPOLECZNEGO JEDNOSTKI
d) ZACHOWANIA SPOLECZNEGO ZBIOROWOSCI
2 ) socjologii SZCZEGÓLOWEJ( empirycznej ) – której zadanie polega na badaniu realnie
istniejącej rzeczywistości społecznej. Badania terenowe dotyczą określonego fragmentu tejże
rzeczywistości stąd specjalizacja tych badań doprowadziła do powstania szeregu subdyscyplin
socjologicznych, wśród których warto wymienić socjologię miasta, wsi, medycyny, pracy,
oświaty i wychowania, kultury, moralności, wiedzy, wsi i rolnictwa, morską, organizacji,
religii, rodziny czy wreszcie socjologię prawa.
4. Przedmiot socjologii wg. Comte'a.
Wkład Comte’a do nauki można ująć w trzech zasadniczych tezach:
1. nadania nowej nauce stosunkowo szybko zaakceptowanej nazwy
2. określenia przedmiotu badań socjologii
3. zaoferowania powstającej nauce specyficznych metod badawczych
Zdaniem a. Comte’a socjol;ogia jest nauką o zjawiskach społecznych. Nie podal on jednak
definicji zjawiska społecznego, gdyz socjologia jako ostatnia w systemie nauk bierze na siebie
ciężar badania wszystkich zjawisk, którymi nie zajmumą się dziedziny ja poprzedzające.
Celem socjologii jest natomiast odkrywanie praw społecznych, czyli rządzących społeczeństwem.
5. Teoria statyki i dynamiki społecznej A. Comte’a
Comte dzielil socjologie na statyke i dynamike spoleczną ( fundamentalne naukowe rozróżnienie
dla całości nauk – stan statyczny i dynamiczny )
Statyka spoleczna „teoria porzadku społecznego” ma badac prawa współistnienia, akcje , relacje
zachodzące miedzy róznymi czesciami systemu społecznego. Comte twierdzil, ze społeczeństwo
jest organizmem, a wiec istanieje wzajemna zależność jego elementów składowych. Jednostki
ludzkiej nie można rozważać inaczej jak w odniesieniu do społeczeństwa. Rzeczywistoścuia jest
tylko zbiorowość, stad społeczeństwa nie da się sprowadzic do prostego zbioru jednostek.
tak jak w organizimieu również i w społeczeństwie zadchodzą wzajemne oddziaływania
wytwarzające stan harmonii, stąd podstawowym pojeciem statyki społecznej jest konsensus.
Wlasnie teoria statyki społecznej zajmuje się róznymi instytucjami społecznymi pod kątem
kształtowania się społecznego konsensusu, zgody społecznej. Podstawowym elementem
składowym społeczeństwa jest rodzina, nie zas indywidualna jednostka. Zespol rodzin lacząc się i
współpracując tworzy państwo.
rząd jako organ daje jednostce prace na miare jej możliwości, ale również dla korzyści calego
społeczeństwa. Wladza panstwowa powinna uczyc zasad moralności obyczajów tradycji. Wladza
duchowa powinna być oddzielona od świeckiej.
Dynamika spoleczna – to teoria postepu społecznego. Przedmiotem dynamiki jest badanie praw
ciąglego i koniecznego rozwoju ludzkości, gdyz ma on charakter prawidłowy. Postę społeczny
zaley od środowiska biologicznego ( rasa, gleba, klimat, miejsce zamieszkania ) oraz gęstości
zaludnienia i zwiazaego z nim podzialu pracy, popytu na żywność itp.
Glownym czynnikiem postepu jest duch ludzkości, stąd jego stan ma znaczenie decydujące.
Najważniejszym prawem rozwoju społecznego jest prawo trzech stadiów : faza teologiczna
(człowiek tworzy fikcje –mitologie i posluguje się wyobraźnia zamiast rozumem ), metafizyczna
(zjawiska zaczeto wyjaśniać przez odwolanie do przyczyn metafizycznych – bogowie zostali
zastapieni przez abstrakcje w postaci natury, rozumu, ducha ) i pozytywna (człowiek odrzuca
wszystkie fikcje i opiera swoje poznanie na faktach ). Historia jest realizacja doskonalego ladu
społecznego, zapewniającego stabilizacje bez stagnacji, ewolucje bez rewolucji. Przedmiotem
dziejów jest ludzkość jako całość.
6. Metody badawcze w socjologii A. Comte’a
Obserwacja – jest prawodlowo stosowana pod warunkiem, iż jest to obserwacja zewnetrzna wobec
badanego obiektu. Szczegolowych dyrektyw dot. Obserwacji dostarczają badaczowi teoria statyki
i dynamiki spol.
Eksperyment – bezpośredni eksperyment wprawdzie nie może mieć miejsca ale sama przyroda
dostarcza eksperymentów w formie pośredniej. Np. rewolucje i inne wewnętrzne zaburzenia
społeczeństwa.
Metoda porównawcza – wartos poznawcza może mieć dla nauki o społeczeństwie porównywanie
róznych stanów społeczeństwa na róznych obszarach ziemi, a w ramach jednego narodu – faz
rozwoju cywilizacji ludzkiej.
Metoda HISTORYCZNA – najwazniejsza z pktu widzenia socjologii . Powyzsze wynika z faktu,
iż w zjawiskach społecznych ma miejsce ciągły wpływ pokolen na siebie.
7. Socjologia w systemie nauk wedlug Comte’a
A. Comte cala dotychczasowa wiedze usystematyzowal, biorac pod uwagę dwa zasadnicze
kryteria :
1 ) HISTORYCZNE - , to jest kolejność powstania – ułożył nauki począwszy od tej, która
powstala najczesniej, kończąc na tej która powstala najpóźniej
2) LOGICZNE – które podzielil na 3 podkryteria
- stopien malejącej ogolnoscii abstrakcyjności
- stopien rosnącej złożoności
- stopien rosnącej doniosłości praktycznej
W ten sposób nauki stworzyly hierarchie przedstawiajaca się w sposób następujący :
1 ) matematyka ( nauka o wszelkich cialach )
2) astronomia ( nauka o ruchu wszelkich cial )
3) fizyka i chemia ( nauki o cialach ziemskich )
4) biologia ( badajaca prawa zycia _
5) socjologia
1,2,3 – badaja ciala martwe
4,5 – odnosza się do cial zorganizowanych, ożywionych
Wszystkie te nauki SA ze soba wzajemnie powiazane, tworza całość.
Socjologia jest nauka która powstala najpóźniej, jest najmniej ogolna i abstrakcyjna ( najbardziej
konkretna) najbardziej zlozona i bezposrenio zwiazana z praktyką. Nie mogla by ona jednak
powstac bez nauk ja poprzedzających. Korzysta bowiem z ich osiągnięć.
8. Definicja i przykłady faktów społecznych wedlug E.
Durkheima
Dla Durkheima socjologia to nauka o faktach społecznych. Kazda nauka bada określony rodzaj
faktów. Podobnie jest z socjologią, tyle ze ta zajmuje się specyficznym ich rodzajem, tj. faktami
społecznymi.
Faktem społecznym – jest wszelki sposób ‘ robienia’ ( dzialania) utrwalony lub nie, zdolny do
wywierania na jednostkę zewnetrzengo przymusu, albo inaczej – taki który jest w danym
społeczeństwie powszechny, mając jednak wlasną egzystencje niezalezna od jego jednostkowych
manifestacji. SA wiec faktami społecznymi fakty prawne morlane obyczajowe religijne a także –
samobójstwo, moda, małżeństwo, prokreacja , jezyk. Tkwią one w wytwarzającym je
społeczeństwie nie zas w jego członkach.
Cechami faktów społecznych SA ich zewnętrzność i przymus społeczny.
1 – Są ‘bezososbowe’ , gdyz większość naszych idei nie zostala przez nas wypracowana, tylko
przysza do nas z zewnatrz.
2 – fakty społeczne wywieraja na ans presje, zobowiązują, stawiaja określone wymagania. (
postępując niezgodnie można narazic się na konsekwencje : sankcje prawne, rekacje
społeczeństwa itp. )
RELIGIA – wzorcowy fakt społeczny. Nie jest istotne dla Durkheima w co wierzy grupa – istotne
jest ze wierzenia cementuja jedność grupy. Szczegolna role przypisywal Durkheim obrzędom
religijnym które pelnia następujące funkcje :
A) wprowadzaja jednostke w Zycie religijne
B) Są integracyjne wobec zbiorowości
C) kultywując tradycje grupowe stanowia o odrębności zbiorowosci
D) podtrzymują jednostkę w chwilacvh załamań i kryzysów
sposoby badania faktów społecznych :
1 – wyjaśnienia psychologiczne, indywidualne motywacje jednostek – bezwartościowe
2 – dlas socjologa prawo to fenomen społeczny który powinien c rozpatrywany niezależnie od
tego co jednostki o nim myslą. ( badanie faktow spol ‘ od zewnątrz’ )
3 – postulat ‘metodycznej niewidzy’ –wyzbycie się wszelkich emocji i uprzedzen nt. badanego
faktu spol.
9. Prawo jako wskaźnik solidarności ( ‘zwiazku’ , ‘zaleznosci
wzajemnej’ ) społecznej
Prawo jest według Durkheima faktem społecznym, ponieważ jest sposobem zachowania
przyjętym powszechnie, zewnętrznym wobec jednostki i przymusowym. Było też
widocznym, obiektywnym składnikiem solidarności społecznej. Wyróżnił dwa rodzaje
prawa ( w zależności od rodzaju sankcji ), s którymi korespondują dwa rodzaje
solidarności społecznej.
Pierwszy typ prawa Durkheim nazywa represyjnym. Jego najbardziej czystym
rodzajem jest prawo karne. Operuje ono sankcją, której zadanie polega na ukaraniu
winnego naruszenia norm tegoż prawa, na zadaniu mu jakiejś straty, dolegliwości w
postaci utraty wolności, honoru, majątku czy życia. Sankcje represyjne są wskaźnikiem
statycznej tradycyjnej świadomości zbiorowej.
Drugi typ prawa określić można jako restytucyjne. Ma ono na celu nie tyle ukaranie
winnego i zadanie mu cierpienia, ile przywrócenie stanu rzeczy, jaki istniał przed faktem
naruszenia prawa. Sankcje restytucyjne wyrażają świadomość zbiorową społeczeństwa
wewnętrznie zróżnicowanego, dynamicznego. Przykładem tego rodzaju jest prawo
cywilne, handlowe, administracyjne, konstytucyjne, czy procedury prawne.
Durkheim wyróżnił dwa rodzaje prawa restytucyjnego. Pierwszy to negatywne
prawo restytucyjne, obracające się wokół relacji człowieka z rzeczą – prawo własności.
Drugi rodzaj to prawo restytucyjne pozytywne ( koopreacyjne ), które ma swe źródło we
współdziałaniu między ludźmi, rozwijającym podział pracy, prawo zobowiązań,
handlowe, administracyjne, konstytucyjne, czy procedury prawne.
Różnica pomiędzy dwoma wyżej wymienionymi typami prawa odzwierciedla
różnicę pomiędzy dwoma rodzajami solidarności społecznej: mechaniczną i organiczną.
Solidarność mechaniczna występuje w spoleczeństwach o przewadze prawa
represyjnego. Zerwanie więzi solidarności mechanicznej stanowi przestępstwo. Jest nim
każdy czyn, który wywołuje wobec jego sprawcy charakterystyczną rekcję zwaną karą.
Czyn ten bowiem uraża silne i określone stany świadomości zbiorowej. Jest to więź oparta
na podobieństwie, ma ona charakter mechaniczny. Społeczeństwo nie jest wewnętrznie
zróżnicowane, stąd jego związek z jednostką jest bezpośredni Solidarność mechaniczna
jest odwrotnie proporcjonalna do stopnia zróżniocwania i ujednostkowienia
społeczeństwa.
Solidarność organiczna występuje w społeczeństwach bardziej zróżnicowanych,
gdzie przeważa prawo restytucyjne. Istnieje tam dobrze rozwinięty podział pracy. Ludzie
się wzajemnie potrzebują i uzupełniają. Słabnie świadomość zbiorowa, wykształca się
osobowość, rozpowszechnia się i uzyskuje aprobatę społeczna, indywidualizm. Ten typ
solidarności jest wprost proporcjonalny do stopnia zróżnicowania społeczeństwa.
Społeczeństwa ewoluują od solidarności mechanicznej do organicznej.
10. Rodzaje solidarności społecznej według Durkheima
Solidarność społeczna wiąże się z rodzajami prawa. Durkheim wyróżnił dwa rodzaje
solidarności społecznej:
Solidarność mechaniczna – występuje w społeczeństwach o przewadze prawa represyjnego.
Solidarność organiczna – występuje w społeczeństwach bardziej zróżnicowanych, gdzie
przeważa prawo restytucyjne
------------------------------Wyróżnia 2 rodzaje: mechaniczną i organiczną. Solidarność mechaniczna występuje w
społeczeństwach o przewadze prawa represyjnego. Społeczeństwo nie jest wewnętrznie
zróżnicowane, stąd jego związek z jednostką jest bezpośredni. Nad członkami społeczeństwa
góruje „świadomość zbiorowa”. Solidarność mechaniczna jest odwrotnie proporcjonalna do
stopnia zróżnicowania i ujednostkowienia społeczeństwa. Zerwanie jej więzi jest
przestępstwem, bo moralnie słuszne jest jedynie uczestnictwo w życiu zbiorowym.
Solidarność organiczna występuje w społeczeństwach zróżnicowanych, gdzie przeważa
prawo restytucyjne. Istnieje tam dobrze rozwinięty podział pracy. Ludzie się wzajemnie
potrzebują. Aprobatę uzyskuje indywidualizm. Wierzenia i praktyki zatracają charakter
religijny ba rzecz racjonalnego myślenia
Prawo represyjne[mające za cel ukaranie winnego]
 solidarność mechaniczna
Prawo restytucyjne[ma na celu nie tyle ukaranie winnego, co przywrócenie naruszonego stanu rzeczy; dzieli się
na p. negatywne(człowiek-rzecz) i p. pozytywne(człowiek-człowiek)]
 solidarność organiczna
11. Prawo samobójstw i ich rodzaje według Durkheima
Samobojstwo nie jest wedlug Durkheima, aktem o charakterze indywidualnym,
psychologicznym lecz faktem społecznym. To , że jednostka zalamuje się pod wpływem
pewnych okoliczności oznacza, że stan społeczeństwa przyczynil się do samobójstwa.
Samobójstwo jest to fakt społeczny. Nie jest indywidualne. To efekt stanu społeczeństwa.
Durkheim wyróżnił następujące rodzaje samobójstw:
Durkheim wyróżnił 4 rodzaje samobójstw :
1) EGOISTYCZNE – wywolane odosobnieniem jednostki od grupy i spolecznosci
2)ANOMICZNE – wywolane są stanem anomii, najczesciej w trakcie przewrotów
politycznych czy ekonomicznych, czasem także w trakcie gwałtownego wzrostu dobrobytu
3)ALTRUISTYCZNE – SA przeciwieństwem egoistycznych, są wyrazem istnienia
nadmiernego związku jednostki z grupa np. Kamikaze
4) FATALISTYCZNE – wywolane tragicznym położeniem jednostki, która nie widzi innego
wyjscia, np. nieuleczalnie chory
Prawo samobójstw – Liczba samobójstw zmienia się w stosunku odwrotnie proporcjonalnym
do stopnia spójności grupy społecznej do ktorej należy jednostka.
12. Przedmiot socjologii według Maxa Webera
Socjologia jest zdaniem Webera, nauką, której zadaniem jest interpretowanie i rozumienie
działań społecznych, a przez to przyczynowe wyjaśnienie ich przebiegu i skutków. Jednakże
zachowanie człowieka jest działaniem dopiero wtedy, gdy jego wykonawca wiąże z nim jakiś
subiektywny sens. „Społecznym” zaś jest tylko działanie, które jest nakierowane na
zachowanie innych ludzi.
Działanie społeczne (czynności społeczne) można zdefiniować na J. Szackim jako takie
zachowanie jednostki (uzewnętrznione lub nie), które zarówno w swojej genezie, jak i
przebiegu jest zorientowane na przeszłe, obecne lub spodziewane zachowanie innych ludzi.
Działania społeczne (czynności społeczne) podzielił Weber na pewne grupy, w zależności
od ich odległości od linii rozgraniczającej czynności wyposażone w znaczenie ( dla
podmiotów które te czynności wykonują ) od zachowań odruchowych. Są to czynności
tradycjonalne, emocjonalne i racjonalne, przy czym te ostatnie dzielą się na
zasadniczo-racjonalne i celowo-racjonalne.
1- Czynności tradycjonalne wykonywane są zgodnie z utrwalonymi nawykami, ale i
przynajmniej minimalną świadomością, ze zgodność ta jest zamierzona i pożądana.
2 - Podstawą czynności emocjonalnej jest uczucie nakazujące zachować się w określony
sposób, bez względu na mogące z tego wyniknąć skutki.
3 - Czynności zasadniczo-racjonalne charakteryzują się świadomym doborem
najskuteczniejszych środków, bez uświadamiania sobie samego celu.
4 - Czynności celowo-racjonalne odznaczają się maksymalną świadomością zarówno
celów działania, jak i środków do tego celu prowadzących. Ten ostatni rodzaj czynności
społecznych, według M. Webera najbardziej zrozumiały, jest punktem wyjścia do oceny
innych rodzajów.
Mimo, że czynności społeczne skierowane są na innych ludzi, istnieje jedynie
prawdopodobieństwo wywołania odpowiedzi z ich strony. Jeśli ta odpowiedź ma miejsce,
to wtedy dopiero powstaje stosunek społeczny.
Socjologie Maxa Webera dzieli się na dwa dzialy : socjologie formalna i historyczną
formalna – wiąze się z budowanym przez Webera skomplikowanym systemem
pojęciowym, stworzonym po to by terminy którymi posluguje się socjolog uwolnic w
możliwie największym stopniu od jezyka potocznego i stworzyc precyzyjne pojecia. Np.
‘dzialanie spoleczne’ , ‘stosunek spoleczny’
historyczna – miala korzystac z wypracowanych na gruncie socjologii formalnej pojec,
po to aby przeprowadzac analize konkretnych procesów historycznych.
13. Rodzaje rozumienia w teorii M. Webera
Metodą służącą do bezpośredniego ujmowania zjawisk świata społecznego jest
rozumienie, które polega na przeżywaniu stanów psychicznych innych ludzi. Dzięki
rozumieniu można poznać czynności społeczne. W przyrodoznastwie chodzi o poznanie,
które dokonywane jest poprzez ujmowanie danego zjawiska od zewnątrz. W naukach
humanistycznych zaś rozumienie polega na bezpośrednim przeżyciu, które ujmuje od
wewnątrz.
M. Weber wyróżnił dwa rodzaje rozumienia: bezpośrednie i wyjaśniające.
Rozumienie bezpośrednie polega na tym, iż znaczenie ludzkich czynności można
ustalić na podstawie pewnych oczywistości – logicznych i psychologicznych. Jest to
elementarny poziom poznania, zmierzający do ustalenia, co dana czynność znaczy. Na
przykład w ten sposób rozumiemy ludzką mimikę i gesty.
Wyższy poziom reprezentuje rozumienie wyjaśniające. Jego celem jest poznanie motywów
jakimi kierowała się dana osoba podejmując określone działanie, ustalenie, dlaczego tak robi.
14. Idealne typy systemów prawnych według Maxa Webera
Typy idealne to pewne hipotetyczne formy, jakie uczony narzuca na płynną rzeczywistość
społeczno-historyczną, aby nadać jej czytelne kontury. Weber uważał, że uczeni od dawna
posługiwali się konstrukcją typów idealnych. Typy idealne mogą mieć szereg funkcji, np.
klasyfikacja zjawisk, ułatwianie analizy teoretycznej zjawisk. Wygłosił postulaty wobec
typów idealnych. Wg niego nie powinny one zwłaszcza mieć charakteru wartościującego.
Prawo może rozwijac się w dwóch wymiarach : jako formalne i materialne ORAZ jako
racjonalne i irracjonalne.
1 ) wymiar FORMALNY – opiera się na tym, że zarówno tworzącym jak i stosujący prawo
opieraja się na regulach i procedurach znajdujących się wewnątrz danego systemu prawa.
‘formalny’ – ‘zgodny z litera prawa’
Podejmowanie decyzji w ramach tej struktury – zarówno w kwestiach natury materialnej, jak
i proceduralnej bierze się pod uwage tylko te cechy stanu faktycznego, które można
podporządkowac przepisom prawa.
2) wymiar MATERIALNY – mamy z nim do czynienia wowcza, gdy podejmowanie decyzji
odbywa się przy użyciou regul lub procedur pozostających na zewnątrz systemu prawnego.
Decyzje opieraja się na zewnętrznych kryteriach o charakterze etycznym, ideologicznym czy
politycznym. Może to być np. odwoływanie się do ‘sprawiedliwosci’ czy ‘równosci’
3) prawo RACJONALNE – stosowanie tych samych kryteriów decyzji do wszystkich
podobnych przypadków. Aby system prawny był racjonalny, w podobny sposób powinny być
rozstrzygane sprawy podobnie usytuowanych podmiotów. Ograniczenie do minimum brania
pod uwage jakichs okoliczności szczegolych.
4) prawo NIERACJONALNE – oznacza, iż wszystkie przypadki należy rozpatrywac
indywidualnie, co może powodowac , iż nawet takie same sytuacje mogą być rozstrzygane w
rózny sposób.
Biorąc pod uwagę możliwe do wystąpienia relacje pomiędzy tymi dwoma wymiarami prawa
skonstruował następujące typy idealne systemów prawnych:
Formalnie irracjonalny - – podejmowanie decyzji opiera się na magii, wyroczni i
objawieniu, a więc przez środki, które nie mogą być kontrolowane przez intelekt, występuje
tu nieprzewidywalność decyzji. Zasięg wymiaru formalnego w takim systemie prawa wyraża
się w tym, ze reguly prawne zawieraja odpowiednie procedury, które maja być stosowane.
Nikt inny jednak poza wladza nier zna tych regul
Materialnie irracjonalny - każda konkretna sytuacja determinuje określoną decyzję, jako
podstawę rozstrzygnięć bierze się pod uwagę różne zewnętrzne wobec systemu prawnego
kryteria o charakterze etycznym, ideologicznym, politycznym, emocjonalnym, wobec tego
jednostki znajdujące się w podobnej sytuacji mogą być różnie potraktowane
Materialnie racjonalny - stosowanie jakiejś jednej, zewnętrznej zasady bądź kryterium, nie
oznacza to jednak, że wszyscy zostaną jednakowo potraktowani – prawo w takim systemie
jest jednak bardziej przewidywalne, gdyz wiadomo jakie zewnętrzne kryterium, zostalo
wybrane i stosowane
Formalnie racjonalny - jasne sprecyzowane reguły są stosowane do wszystkich podobnych
przypadków, wysoka przewidywalność decyzji
15. Rodzaje legitymizacji władzy państwowej przez Maxa Webera
Weber traktuje państwo jako oparty na środkach prawomocnej przemocy stosunek panowania
nad ludźmi. Wyróżnia trzy typy idealne panowania i legitymizacji porządku prawnego:
Panowanie tradycjonalne - opiera się na autorytecie, obyczaju wywodzącego się z dawnych
czasów i nastawieniu, aby go przestrzegać
Panowanie charyzmatyczne - podstawą jest autorytet niecodziennego daru łaski, jaki
posiada określona osoba, ma miejsce całkowite oddanie poddanych osobie charyzmatycznego
przywódcy i zaufanie do jego nadzwyczajnych właściwości – prorok, wódz wojenny,
demagog, lider partyjny
Panowanie legalne (racjonalne) - panowanie uprawomocnione przez samo prawo, reguły
prawne są racjonalnie skonstruowane, mają charakter generalny i abstrakcyjny i obowiązują
wszystkich (rządzonych i rządzących), poddani respektują prawo, a nie wolę osób
wcielających je w życie.
W przypadku dwóch pierwszych rodzajów panowania prawo odnajduje swą legitymizację nie
w sobie, ale jakby poza sobą
16. Stratyfikacja spoleczna wedlug Maxa Webera
Słowo „stratyfikacja” jest pochodzenia łacińskiego. Stratum oznacza warstwę, czyli
stratyfikacja jest „układem, w którym każda ze zbiorowości do niego wchodzących zajmuje w
stosunku do zbiorowości innych pozycję wyższą lub niższą”.
Weber uważa, że istnieją trzy sposoby hierarchicznego grupowania się jednostek jednostek w
społeczeństwie:
Klasa - zdeterminowana ekonomicznie, dzieli się na trzy podklasy: posiada, zysków i
dochodów
Stan - opiera się na wyznaczniku kulturowym, z przynależnością do określonego stanu łączy
się określony styl życia wymagany od osoby która chce do niego należeć
Partia - zrzeszenie o charakterze celowym, przy czym cel partii wiąże się z działaniami na
rzecz zdobycia i utrzymania władzy
17. Grupa społeczna – definicja i cechy.
Grupa spoleczna jest rodzajem zbiorowości społecznej, specyficznym jej typem. Zbiorowosc
spoleczna oznacza pewien zbiór jednostek ( skupienie ludzi ) w którym ksztaltuje się ( choćby
na krotki czas ) wiex spoleczna. Z kolei więź spolecznato ‘ ogol stosunków, relacji i
zależności wiążących jednostke z grupą, zbiorowoscia , ośrodkami kontroli społecznej lub
inna jednostka’
 Spoleczne wyróżniki grupy
a ) świadomość wlasnej odrębności
b ) samo kategoryzacja – proces poznawczy w wyniku ktyorego jednostka opierając się na
społecznych róznicach i podobieństwach miedzy ludźmi, jednych zalicza do członków
wlasnej grupy innych zasnie.
c) proces zachowania interakcji miedzy jednostkami – grupa spoleczna jest zbiorowością, w
ktorej kazda osoba wchodzi lub ma przynajmniej możliwość wejścia w interakcje z kazda
inna osoba nalezaca do danej grupy, a przynajmniej może znac osobiscie wszystkie pozostale
jednostki
Encyklopedia socjologiczna wskazuje dwie zasadnicze róznice miedzy grupą spoleczna a
innymi typami zbiorowosci :
1 ) w grupie społecznej istnieja struktury wewnątrz-grupowe , które powoduja iż jest ona w
stanie przetrwac nawet, gdy nastapi calkowita wymiana jednostek w grupie, można wyróżnić
:
- strukturę socjometryczną – zaklada możliwość rozpoznania danej jednostki jako członka
danej grupy
- strukture przywództwa – obejmuje wiele pozycji przywódczych o różnorodnym charakterze
- strukture komunikowania miedzy członkami grupy – może przybierac roznoroden postacie
2) w grupie spoleczxnej istnieje przymus strukturalny – specyficzna relacja miedzy grupa a jej
członkami
T. Abel definiuje grupe spoleczną jako ‘ pewien specyficzny typ zbiorowości ludzkiej w
odróżnieniu od jakiegokolwiek zbioru jednostek’ Grupe spoleczna od innych typów
zbiorowości ludzkiej odróżniają :
- trwałość
- zorganizowanie ( lub ustrukturalizowanie ) – w przeciwieństwie do tlumu
- w ramach grupy społecznej dochodzi do interakcji i stosunków miedzy członkami grupy
- grupa sklada się z wybranej i ograniczonej liczby uczestników
Abel wyróznia również składniki grupy, które wyjaśniają jej istotę i wskazuja na elementy ja
jednoczące :
- wytwory grupy – obiekt lub sytuacja powstająca dzieki współpracy większej liczby osob
- obraz grupy – można okreslic jako istniejąca w wyobraźni członków grupy świadomość
istoty grupy, jej ponadindywidualnego charakteru, jej odrębności i poczucia przynależności
do niej osob u których takie wyobrażenie istnieje
- normy dzieki którym możliwe jest wlasciwe funkcjonowanie grupy
18. Rodzaje grup społecznych i kryteria ich klasyfikacji
 Według rozmiarów struktur grupy można podzielić ja na tzw. grupy małe oraz wielkie.
„Grypy małe” tworzą mikrostrukturę, a ich podstawowymi składnikami są
poszczególni członkowie. Takie grupy nie dzielą się na podgrupy. Ich członkowie stykają
się bezpośrednio – „twarzą w twarz”. Grupy te nie mogą liczyć więcej niż kilkanaście
osób. Przykładem takich grup może być senat wyższej uczelni czy kolegium dziekańskie
„Wielkie grupy” mają złożoną strukturę zwaną makrostrukturą a ich częściami
składowymi są różne podgrupy. W takich grupach, ze względu na ich wielkość nie ma
możliwości bezpośrednich kontaktów ze wszystkimi członkami grupy.W badaniach
opisuje się zasady kształtowania się stosunków miedzy poszczególnymi członkami grupy.
Przykładem takich grup może być społeczność UMCS, grupa członków UPR
 Według dominującego typu więzi wyróżnić można grupy pierwotne i grupy wtórne.
Grupa pierwotna charakteryzuje się więzią opartą na bezpośrednich stosunkach o
charakterze osobistym, intymnym i w przeważającej mierze niedobrowolnym.
Pierwotność polega na tym, że jest to w zasadzie pierwsza zbiorowość społeczna, z jaką
styka się jednostka i za jej pośrednictwem docierają do jednostki podstawowe informacje
o społeczeństwie. Stąd też grupy pierwotne odgrywają istotną rolę w procesie socjalizacji,
gdyż pod ich wpływem kształtuje się społeczna osobowość jednostki. Przykładami takich
grup jest rodzina, grupa rówieśnicza.
Grupa wtórna opiera się na więzi o charakterze rzeczowym. Jest ona pozbawiona więzów
intymności. Takie grupy bazują na określonych interesach tworzone są dla realizacji
określonego celu. Komunikacja wewnątrz grupy ma charakter nieosobowy. Przykładem
grupy wtórnej jest partia polityczna czy załoga zakładu przemysłowego
 Według stopnia sformalizowania instytucji występujących w danej grupie
dzielimy je na formalne i nieformalne.
Grupa formalna charakteryzuje się więzią bezosobową, formalną kontrolą społeczną i
sformalizowaną strukturą wewnętrzną. Ta ostatnia cecha polega na tym, że określone
osoby uzyskują umocowanie do dokonywanych pewnych czynności w imieniu grupy.
Organ grupy może uzyskać takie upoważnienie do działania w imieniu grupy poprzez
przepis prawa bądź może ono zostać udzielone doraźnie przez osoby, które dopiero
tworzą grupę sformalizowaną.
Grupa nieformalna cechuje się więziami o charakterze osobistym, nieformalną kontrolą
społeczną i nieformalną strukturą wewnętrzną. W takiej grupie nie istnieje upoważnienie
dla kogoś, aby działał w imieniu grupy. Mogą to być na przykład sąsiedzi czy grupa
przyjaciół. Pamiętać należy jednak o tym, że grupy formalne mogą upodabniać się do
grup nieformalnych i odwrotnie.
 Według sposobu uzyskiwania członkostwa grupy można podzielić na genetyczne,
przymusowej należności, ekskluzywne i inkluzywne.
Grupy genetyczne charakteryzują się członkostwem uzyskiwanym ze względu na
pochodzenie od członków danej grupy. Pochodzenie należy rozumieć jednak nie tylko w
sensie biologicznym, ale również kulturowym, na przykład przez instytucję
przysposobienia.
Grupy przynależności przymusowej opierają się na tym, iż za ich członków uważa
się wszystkich, którzy odpowiadają jakimś określonym kryteriom, na przykład prawu
ziemi czy prawu urodzenia. Typowym przykładem takiej grupy jest państwo.
Grupy ekskluzywne są to grupy kontrolowanej przynależności. Grupa taka stawia
szereg barier jakie musi pokonać osoba, która chciałaby do niej przynależeć. Taką barierę
jest często konieczność spełniania szczegółowych, często rygorystycznych kryteriów na
przykład, aby stać się członkiem klubu towarzyskiego czy towarzystwa naukowego.
Grupy inkluzywne to grupy swobodnego dostępu, do których wejście jest łatwe, a
jego warunkiem jest jedynie chęć przestrzegania obowiązujących w grupie norm, na
przykład statutowych.
 Według zadań można podzielić grupy na wspólnotowe i celowe
Grupy wspólnotowe powstają spontanicznie i trwają, gdyż ich członkowie chcą
utrzymywać kontakty między sobą – na przykład grupa przyjaciół.
Grupy celowe powstają do realizacji jakiego celu, niezależnie od tego, czy cel ten
został narzucony czy też podjęty dobrowolnie. Cele mogą mieć różnorodny charakter, od
celów gospodarczych poprzez polityczne, ideologiczne, kulturalne, na przykład naród czy
grupa etniczna.
 Obok przedstawionych rodzajów grup warto wymienić jeszcze grupy terytorialne, na
przykład wieś, miasto, państwo i grupy powstałe na podstawie wartości kulturowych, na
przykład naród czy grupa etniczna.
Dokonując klasyfikacji grupy społecznej, warto również wspomnieć o tzw. grupie
odniesienia. Koncepcja grupy odniesienia wiąże się z nazwiskiem H. Haymana., który
wprowadził to pojęcie do socjologii w latach 40-tych XX wieku. Terminem tym nazwał
grupę, która dla danej jednostki stanowi podstawę porównania, w oparciu o którą
postrzega ona własną sytuację.
Wśród grup odniesienia można wyróżnić poszczególne ich rodzaje, pamiętając, iż
grupa odniesienia to nie tylko taka, do której jednostka należy, ale również obca. Grupy
odniesienia audytoryjnego, poprzez które jednostka postrzega samą siebie, a działają one
dzięki potrzebie konformizmu lub wyróżnienia się z otaczającej społeczności. W
przypadku grupy odniesienia normatywnego jednostka przyjmuje wyznawane przez grupy
wartości i normy, gdyż boi się wykluczenia z grupy lub nieprzyjęci do niej. Ostatni rodzaj
– grupa odniesienia porównawczego jest dla jednostki punktem odniesienia w ocenie
zachowań, osiągnięć i cech tejże jednostki i innych ludzi.
Można wyróżnić grupy odniesienia pozytywne i negatywne. Pierwsza stanowi dla jednostki
źródło norm i wzorów kształtujących jej postępowanie. Wzorom i normom grupy negatywnej
jednostka się przeciwstawia i chce się od nich różnić, w możliwie największym stopniu.
19. Główne założenia teorii elit
W ramach grupy tworzy się, zwłaszcza jeśli te grupy maja wieksze rozmiary, elity grup. Składają
się one z jednostek, które zajmuja w nich wyróżniające się pozycje.
Jeśli chodzi o etymologiczne znaczenie slowa elita, to poszukuje się go albo w łacińskim terminie
‘eligere’ co oznacza ‘dokonywac wyboru’ , albo we francuskim slowie ‘elire’ co rówiez oznacza
‘wybierac’
Z. Bauman ( Wielka enyckopedia powszechna PWN ) pisze o elicie wyróżniając zarówno
potoczne jak i socjologiczne rozumienie tego terminu. Rozumienie potoczne nadaje pojęciu
‘elita’ sens zarówno neutralny jak i wartościujący. W sensie neutralnym jest to zespol jednostek
wyróżniających się od otoczenia pod jakims uznanym za doniosły względem, np. – pod
względem zdolności, wykształcenia, pochodzenia,majątku, prestiżu. W sensie wartościującym
elita może być odbierana jako zjawisko pozytywne – oznacza wtedy zespol jednostek najbardziej
wartościowych przodujących w danej grupie pod jakims względem, bądź jao zjawisko negatywne
– zbior jednostek które odgradzaja się od ogolu w poczuciu swojej faktycznej lub domniemanej
wyższości.
socjologiczne rozumienie terminu ‘elita’ uzależnione jest od szkoly czy kierunku
socjologicznego. Z. Bauman wyróznia trzy glowne koncepcje elit : ideologiczno-normatywna,
historiozoficzna i systematyczna.
ideologiczno-normatywna – stoi na stanowisku elitaryzmu i postuluje wladzę elity jako
najdoskonalszego typu ladu społecznego. Koncepcje te głosili zwolennicy kierunków
przeciwnych demokracji, w tym faszyzmu.
historiozoficzna – podzial na elitę nie-elitę traktuje jako najwaznijsza cechę wszystkich
społeczeństw, a cyrkulacje elit uwaza za glówmny czynnik rozwoju społecznego, ale nie
formuluje programów społecznych.
systematyczna - uznaje badania nad elitami za jeden z możliwych punktów widzenia i jeden z
dzialów socjologii politycznej. ( M. Weber )
obecmnie odchodzi się od wartościującego rozumienia elity na rzecz opisowego. Wedlug niego
elita to ‘ osoby które zajmuja pozycje zdefiniowane jakno najważniejsze w wymiarze
politycznym ( elita władzy ) , gospodarczym ( elita ekonomiczna ), i opiniotwórczym ( elita
kulturalna )
Punktem wyjscia dla teori elit V. Pareta jest teza o heterogeniczności społecznej. Społeczeństwo
ludzkie nie jest zdaniem Pareta jednorodne. Sklada się z jednostek które róznia się miedzy sobą
pod wieloma względami takimi jak wiek Plec sila fizyczna, zdrowie , zdolności intelektualne itd.
Dowodem na powyższe jest chociażby prosta obserwacja – od heterogeniczności pochodzi
zjawisko nierówności społecznej.
zdaniem Pareta w każdym społeczeństwie isnieja elity. Slowa elita używał początkowo w
znaczeniu ‘arystokracja’ lub ‘klasa panująca’ dopiero później Pareto definiuje elite jako tych
którzy SA najlepsi w danej dziedzinie, osiągają w niej najwyższe wskaźniki. Mamy wiec do
czynienia z elitami w każdej dziedzinie działalności ludzkiej. Pojecie elity ma charakter
aksjologicznie neutralny, niezależny od naszych ocen. Sa to elity świętych i bandytów.
Spoleczenstwo sklada sie z elity i nie-elity – to jest z calej reszty. Z kolei elita dzieli się na
rzadzaca i nierzadząca. Ta ostatnia obejmuje cala elite społeczeństwa, a wiec tych wszystkich
którzy osiągnęli w nim sukces. Z tej naturalnej elity społeczeństwa wylania się elita rządzaca.
Składają się na nia ci wszyscy którzy bezpośrednio lub pośrednio odgrywaja role w procesie
rządzenia. Powinni być to ludzie najbardziej kompetentni by rządzić, ale taka sytuacja ma
miejsce jedynie przy właściwej mobilności społecznej. W rzeczywistości zdarza się, iż do elity
rządzącej wchodzą ci, którzy posiadaja jedynie ‘etykietke’ rządzącego, nie zawsze prezentując ku
temu odpowiednie zdolności.
wedlug Pareta klasa rzadzaca istniała w każdym społeczeństwie nawet w tym pozornie
najbardziej demokratycznym. Wszystkie społeczeństwa, niezależnie od formy rządów, były SA i
będą rzadzone przez elitę. El;ity SA oligarchami, różniącymi się proporcjami w zastosowaniu sily
i przebiegłości. Istnienie elity nie wiąze się z istnieniem określonego ustroju a anwet istnieniem
państwa. Elity SA wszedzxie i zawsze tajkie same, niezalenie od okresu historycznego.
Wejscie do elity to rezultat odbywającego się w społeczeństwie procesu selekcji, który
zdolniejszych sytuuje wyżej w hierarchi społecznej, mniej zdolnych na pozycjach niższych.
Pareto wskazuje podstawy selekcji na pierwszym miejscu stawiając – dochody.
(obrazuje to ‘bączek’ lub ‘grot strzaly’– to samo : inteligencja talenty przymioty morlane )
poza dochodzmi :
- slawa wojenna
-prawo dziedziczenia
-protekcjonizm
-wplyw jednostki na społeczeństwo
Pareto uwaza ze stosownie do prawa psychologii elity nie SA trwale. Historia społeczeństw
ludzkich jest historia następstwa elit. Jedne się wznosza inne upadaja .
Okreslony typy elit „lwy” ( rzadza przy pomocy sily ) i „lisy” ( rzadza przy pomocy instynktu
kombinacji” )
Pareto okreslal elite rzadzaca jako tych wszystkich, którzy zdolni SA do sprawowania władzy.
Zdolnosc ta polega przede wszystkim na umiejestnosci tj. woli i możliwości polaczenia dwoch
sposobów, za pomoca których w;ladz ajest sprawowana tj sily i przebiegłości. Każdy rezim
opiera swoją wladze na tejk kombinacji, stad charakter rzadów zalezy wlasnie od strategi
uzywanej do zachowania społecznej kontroli.
Wedlug Pareta wszystkie formy sprawowania rzadów są oligarchiami, a roznica polega jedynie
na proporcji w zastosowaniu sily i przebiegłości dla sprawowania władzy.
Przyczyny śmiertelności ‘ upadania’ elit:
-dziesiatkowanie w bitwach
-degeneracja ich członków – utrata witalności iwoli posługiwania się sila
-brak harmonii miedzy naturalnymi wlasciwisciami jednostki a jej pozycja w strukturze
społecznej
- proces krazenia elit jest procesem cykicznym ‘ falowanie społeczeństwa ‘  )
-do wymioany dochodzi w 3 sferach : politycznej ekonomicznej i ideologicznej
- sfera polityczna lisy,lwy,lisy,lwy – bez wstrzasów jeżeli elita jest ‘otwarta’ na nowych
- cyrkulacja może mieć charakter rewolucyjny
-dążenie do władzy często jest przesłonięte haslami wolności, spraiwedzliwosci itd.
-klasy nizsze mogą wytworzyc elite ale ni SA w stanie sprawowac władzy
- każdy nowy rezim ma tendencje do stawania się dekadenckim, cykl rozpoczyna się od nowa
20-24. Definicja kultury i podział kultury, idee ( poglądy ) jako
element kultury, wartości jako element kultury, normy społeczne
jako element kultury.
Słownika socjologicznego dokonuje rozróżnień pomiędzy kulturą w najszerszym tego słowa
znaczeniu, w znaczeniu węższym i znaczeniu najwęższym.
W najszerszym znaczeniu na kulturę składają się
wytwory człowieka o charakterze zarówno materialnym, jak i niematerialnym, powstałe w
wyniku działania samego człowieka, a nie w drodze naturalnej.
W nieco węższym rozumieniu na kulturę składają się wyuczone i przekazywane z pokolenia na
pokolenie zobiektywizowane wartości, wzory zachowań, normy, idee, wierzenia, wyrażające się
w wytworach materialnej i niematerialnej działalności ludzi w toku ich współdziałania i
współżycia na określonym etapie rozwoju historycznego. Można by więc mówić za Ralphem
Lintonem o „kulturze zachowań" i „kulturze wytworów".
I wreszcie, w najwęższym tego słowa znaczeniu, kultura to system trwałych wartości duchowych
związanych z nauką, sztuką, filozofią i tworzonych dla nich samych, bez względu na materialne
potrzeby.
pojęciu kultury- jej rozliczne, przeciwstawne definicje dają się uszeregować nie tylko w sześć
podstawowych grup, ale nawet w dwie.
W pierwszej z nich należy umieścić wszystkie te definicje, które sprowadzają istotę kultury do postaw
określonej grupy społecznej, wyrosłych ze wspólnoty wyobrażeń, wiedzy oraz idei w danej dziedzinie,
dzięki którym dana grupa porządkuje zdobyte doświadczenia, odnajduje stosowne rozwiązania stających
przed nią problemów i orientuje dalsze działania.
Do drugiej z wymienionych grup zaliczyć wypadnie te wszystkie podejścia do/kultury, które traktują ją
jako zespół wytworów ludzkich powstałych w wyniku swobodnej i świadomej działalności człowieka.
Tak rozumiana kultura obejmuje nie tylko postawy ludzkie, ale w jednakim stopniu wszelkiego rodzaju
narzędzia i wytwory, w tym zachowania i ich zmaterializowany rezultat, m.in. pod postacią instytucji,
dzięki którym dana grupa społeczna zapewnia sobie nie tylko możność przetrwania, ale również
umocnienia swej autoidentyfikacji. Cenny przykład definicji istoty kultury wywodzący się z drugiej
spośród omawianych orientacji dał przed laty kanadyjski socjolog, syntetyzujący dorobek myślowy
nauki francuskiej i anglosaskiej - Guy Rocher*. W jego ujęciu kultura stanowi : "... w mniejszym lub
większym stopniu sformalizowany zespół sposobów myślenia, odczuwania i działania, który
przyswajany i podzielany przez wielość osób służy w sposób tak obiektywny, jak i symboliczny (w
rozumieniu semiotyki, a więc zespołu znaków, nośników abstrakcyjnych treści) do zespolenia
rzeczonych osób w oddzielną, świadomą tego zbiorowość".
Kultura polityczna, religijna, prawna, ekonomiczna
25. Prekursorzy socjologii prawa ze strony przedstawicieli nauk
prawnych.
Friedrich Karl von Savigny 1779 - 1861
-niemiecki historyk i filozof prawa
-wspolzalozyciel Uniwersytetu w Berlinie
-najwybitniejszy przedstawiciel historycznej szkoly prawa
„Duch” narodu jest tym co wiąże go w jedna calość, a przejawia się w takich zjawiskach jak : prawo,
język, obyczaje , państwo. Tak wiec prawo jest tworem ducha narodu, stąd ustawodawca nie może
pozostac wobec tego faktu obojętny
Savigny porównuje rozwój prawa Edo rozwoju języka. Zarównop w przypadku prawa jak i języka nie
ma momentu absolutnego bezruchu. „ Prawo zatem rozwija się wraz z narodem, wraz z nim się
doskonali, a wreszcie obumiera wraz z utratą przez naród odrębnej osobowości”
Początkowo prawo zylo wyłącznie w świadomości narodu, która była właściwym jego siedliskiem.Wraz
ze wzrostem kultury doszlo do wyodrębnienia się róznych kierunków w rozwoju narodu i do pewnej
specjalizacji w zakresie pelnionych przez poszczególne stany funkcji. Takim wyodrebuionym stanem
staja się prawnicy co powiduje ze prawo nabiera kształtu językowego i cech naukowych. Byt prawa od
tej pory jest bardziej sztuczny i skomplikowany, albowiem zyje ono podwojnym zyciem-raz jako całość
zycia narodu, raz jako specjalna nauka uprawiana przez prawników.
Dwa elementy prawa :
polityczny – związany z ogolnym życiem narodu
techniczny – gdy chodzi o naukowy rozwój prawa
Dwa rodzaje prawa
zwyczajowe – wytwarzane przez obyczaj i przekonania narodu
prawnicze – ukształtowane przez nauke prawa
Jeremy Bentham 1748 - 1832
- prekursor utylitaryzmu – człowiek aprobuje to, co jest dla niego użyteczne, a użytecznje jest to , co
sprawia mu przyjemność
‘Spoleczenstwo’ – jest tylko zbiorowa nazwą. Stąd nie można mówić o interesie społeczności bez
zrozumienia czym jest interes jednostki. Ten ostatni zas wynika z samej natury człowieka, która
podsdala go zadam dwóch władców : przyjemności i przykrości. Tylko te dwie sily mogą czlowieka
skłonić do dzialania.
Fundament doktryny – jak najwięcej szczescia dla jak największej liczby ludzi
Zasada utylitaryzmu czyli zapewnienie człowiekowi maksimum przyjemności może być realizowana
zarówno za pomoca moralności jaki i prawa.
Prawo ma swoje źródlo w suwerenie, przez którego wszelkie zarzadzenia musza być wydawane, aby
mogly być nazwane prawem. Takiemu suwerenowi poddani winni SA posłuszeństwo dopoty , dopuki
przykrości z tym związane SA mniejsze niż te które wynikalyby z oporu przeciwko niemu.
Aby prawo realizowalo zasade utylitaryzmu musi być racjonalne. Racjonalne zas będzie wtedy, zezeli
zapewni człowiekowi bezpieczeństwo, obfitość posiadania i róznosc.
Rudolf Ihernig 1818-1892
- podkreślał role prawa jako instrumentu zmiany społecznej
-zaliczany do przedstawicieli pozytywizmu prawniczego ( był tworca teorii interesu )
Prawo ma za zadanie ochraniac interesy jednostki i społeczeństwa. Z tego zaś względu, że SA one
czasami ze spoba sp[rzeczne, stara się je godzić, stając się w ten sposób ‘ gwarantem życia spolecznego’
zmienność prawa wynika z tego, iż interesy ludzkie również się zmieniaja.
Eugene Ehrlich 1862 – 1922
Wedlug niego istnieją dwa rodzaje prawa : prawo ZYWE i prawo POZYTYWNE.
Pierwszy z nich ksztaltuje się w ramach samego społeczeństwa w sposób spontaniczny, na drodze
ewolucji społecznej.
Drugi rodzaj prawa dotyczxy tylko ograniczonej sfery rzeczywistości, gdzyz jakotworzone przez organy
państwowe ma za zadanie jedynie regulowac kwestie związane z organizacyjnymi potrzebami państwa (
administracja, finanse publiczne )
Postulat powstrzymania sie ustawodawcy od dzialania w tych dziedzinach. W których dzialanie rpawa
żywego jest wystarczające.
Prekursorów socjologii prawa doszukiwac się można również wśród przedstawicieli
funkcjonalizmu prawniczego.
Źródla funkcjonalizmu :
1- filozofia pragmatyczna – praktyczna weryfikacja zdania prawdziwego, za prawdziwa uwaza się
jedynie taką teorie, która sprawdza się w życiu.
2 – behawioryzm – oparty na zewnętrznej obserwacji zachowan człowieka. Przedmiotem psychologii
staly się nie przezycia psychiczne, ale zachowanie człowieka.
Funkcjonalizm opieral się w zasadzie na przyjeciu określonej metody badawczej, polegającej na
odejściu od dociekań nad genezą i istota prawa, a skupieniu uwagi na tym, jak ono dziala. Prawnik
powinien wiec przede wszystkim skoncentrowac się na przewidywaniu skutków , jakie wywola prawo.
O. W. Holmes – prawo jest przewidywaniem tego co uczynią sądy
funkcjonalizm nie był kierunkiem jednolitym. Rozwijal się jako REALIZM PRAWNICZY i
IDEALIZM PRAWNICZY.
Realizm prawniczy prawo ujmowal jako realnie istniejąca rzeczywistość, instytucje spoleczną, która
należy badac w sposób empiryczny.
K.N. Llewellyn – prawnik realista powinien skupiac się nie na tym jak powinni zachowywac się
sedziowie, urzednicy czy obywatele ale na tym jak się zachowują.
Sens normie prawnej nadaje dopiero jej faktyczna realizacja.
ideal;izm prawniczy – dla poznania prawa nie wystarczy tylko obserwacja. Koniecznym stalo się
określenie celów prawa – ma ono Godzic sprzeczne interesy w społeczeństwie, zaś idealem byloby
osiagniecie równowagi miedzy tymi sprzecznymi interesami. Prawnik ma zas spełniać role inżyniera
społecznego, który za pomoca norm prawnych wypracowuje kompromis społeczny.
6 rodzajów interesów spol. Które powinno realizowac prawo
1 – powszechne bezspieczenstwo
2 –zabezpieczenie instytucji społecznych – rodzina, religia, prawa polityczne obywateli
3 – moralność
4 – dobra materialne niezbędne do życia
5 – pomoc w rozwoju ekonomicznym, politycznym, kulturalnym
6 – ochrone zycia jednostki – the most import ant
Skandynawski realizm prawniczy ( Axel Hagerstrom )
zadanie nauki, w tym teorii prawa, powinno polegac na odkrywaniu znaczenia uzywanych na gruncie
prawa pojec i odzieraniu ich z jakiejkolwiek metafizyki.
26. Różne ujęcia przedmiotu socjologii prawa .
Istnieje wiele róznych ujęc przedmiotu socjologii prawa.
Kojder wyróznia dwa sposoby podejścia do tego czym jest socjologia prawa : szeroki i wąski
Mówiąc o socjologii prawa w szerokim znaczeniu mamy na mysli uprawianie tej dyscypliny poprzez
zastosowanie metod i technik socjologicznych do badania prawa, a także wskazywanie na to, co
socjologia ma do powiedzenia o prawie.
W wąskim znaczeniu socjologia prawa może być traktowana tak jak to wyobrażał sobie Z.Ziembinski,
jako dyscyplina prawnicza lub socjologiczna.
Pierwsza wersja, która można nazwac socjologiczną – sprowadza się do traktowania socjologii prawa
wlasnie jako pewnego dzialu socjologii. W tym ujeciu na socjologii prawa spoczywaloby zdaniem
Ziembińskiego zadanie badania :
- cech odróżniających prawo jako instytucje spoleczna od instytucji podobnych
- społecznej genezy prawa jako określonego typu instytucji społecznej
-podstawowych funkcji społecznych spełnianych przez system prawny i tych którzy to prawo stosują
- podstawowych kierunkow rozwoju prawa
-spolecznych funkcji zawodow prawniczych
-ideologi prawniczych i doktryn prawnych
Druga wersja socjologii prawa, ktorą można nazwac prawniczą przez Z Ziembinskiego okreslana jest
jako ‘ zespol twierdzen generalizujących systematyczne bądź akcydentalne obserwacje dotyczące
zjawisk prawnych w ich aspekcie spolecznym’
Zwolennikiem socjologi prawa w wersji socjologicznej był A. Pogórecki, który traktowal ja jako nauke
teoretyczną i ogolną, zajmująca się formulowaniem hipotez dotyczących dzialania prawa, to znaczy tego
jak prawo oddzialuje na rzeczywiostosdc spoleczną i jak rzeczywistość spoleczna oddzialuje na prawo.
Wyjaśnienia przy tym wymaga co rozumiał Podgórecki pod pojeciem nauki teoretycznej i ogolnej.
Nauki teoretyczne zajmują się wedlog niego, uogólnianiem zebranych danych opisowych w
prawidłowości pod postacia hipotez, w odróżnieniu od nauk praktycznych, które mowia nam jak
realizowac określone stany rzeczy przy pomocy określonych srodków, tak aby uwzględnic uprzednio
przyjęte oceny.
Z kolei nauki ogolne formulują prawidłowości, w których jako zmienne wystepują ogolne typy ocen,
postaw czy zachowań dotyczących norm prawnych, w przeciwieństwie do nauk szczegółowych, które
zajmują się przeszłymi lub obecnymi indywidualnie oznaczonymi zachowaniami.
Tak więc, socjologii prawa, wedlug Podgóreckiego przypadlaby rola nauki teoretycznej i ogolnej.
Nauki szczegółowe to nauki historyczne, zas podstawowa nauka praktyczna bylaby polityka prawa. Ta
ostatnia rozpadlaby się na szereg szczegółowych polityk dziedzin prawa, takich jak polityka prawa
karnego, polityka prawa finansowego czy polityka prawa cywilnego…
Podgórecki zwrócil uwagę na szereg problemów, którymi powinna interesowac się socjologia prawa.
Naleza do nich :
- zagadnienia znajomości prawa
-kwestia stosunku norm moralnych do norm prawnych
-dzialanie prawa oficjalnego i intuicyjnego/
- rygoryzm i tolerancja prawna
-prestiż prawa
Interesujące ujęcie socjologii prawa przedstawil również G. Seidler, twierdząc, ze jest ona ‘ niczym
wiecej jak zastosowaniem metod socjologicznych do zjawisk prawnych’ Powyzsza definicja oparta jest
na zasadniczej roznicy pomiedzxy socjologia a prawem – tkwiącej w metodzie badawczej. W sklad tak
rozumianej socjologii prawa wchodza zdaniem G. Seidlera nastepujące problemy dotyczące :
- wyobrażen społeczeństwa o praiwe i sprawiedliwości oraz ich zgodnopsci z obowiązującym prawem
-spolecznej znajomości obowiązującego prawa, sposobie informowania obywateli o prawie, wpływu
znajomości norm prawnych na ich zachowanie, zakresu, w jakim ludzie przestrzegają prawa, zakresu w
jakim stosowane są instytucje prawne, sposobu dzialania sankcji oraz czynników ulatwiających i
utrudniających przestrzeganie prawa.
-zachowania aparatu władzy w procesie stosowania prawa np. czynników, jakie maja wpływ na tresc
wydawanych przez sąd czy organy administracji orzeczeń, tego , czy SA one oparte np. na wynikach
badan empirycznych, czy sedziowie lub urzenidcy solidaryzuja się ze swoim srodowkiskiem itp.
Z kolei M. Borucka-Arctowa zakresla obszar socjologii prawa w ten sposób, iż dziedzina ta ma badać
- społeczne tzn. ekonomiczne, kulturalne i polityczne uwarunkowania norm prawnych i instytucji
prawnopolitycznych
- społeczne konsekwencje ustanawiania norm prawnych ( w tym wpływ prawa na oceny, postawy,
warunki jego skuteczności, wpływ na inne normy społeczne, prawo jako czynnik zmiany )
-faktyczne funkcjonowanie norm prawnych i instytucji prawnopolitycznych oraz społeczne
konsekwencje dzialania osob stosujących prawo
Wedlug K. Pałeckiego, zadaniem socjologii prawa jest badanie układu zależności typu :
społeczeństwo – prawo – społeczeństwo, stad można mowic o trzech podstawowych kierunkach badań,
jakie powinny być prowadzone w ramach tej dyscypliny. Ma ona wyjaśniać :
- spoleczną geneze prawa i społeczne przyczyny jego zmian, przy czym zagadnienie pochodzenia prawa
należałoby pozostawic do właściwości antropologa prawa
-zjawiska prawne ( czy społeczne ) zachodzące w ramnach instytucji prawa w szerokim tego slowa
znaczeniu
-spoleczne następstwa funkcjonowania prawa ( w tym funkcje prawa i dyrektywy dotyxczace jego
skuteczności )
zdaniem A. Kojdera socjologia prawa ma za zadanie :
-odkrywac i wyjaśniać zależności miedzy prawem a innymi czynnikami zycia społecznego
- formułować twierdzenia i teorie, które tłumaczyłyby procesy społeczne za pomoca roli jaką odgrywa
w nich prawo
27. Funkcje socjologii prawa
Zadania socjologii prawa:
A. Kojder
-Odkrywać i wyjaśniać zależności między prawem a innymi czynnikami życia społecznego,
-Formułować twierdzenia i teorie, które tłumaczyłyby procesy społeczne za pomocą roli, jaką odgrywa
w nich prawo.
M. Weber
-klasyfikacja systemow prawnych
-wyjasnianie dlaczego maja taki A nie inny kształt
-badac relacje miedzy systemami prawnymi a innymi elementami zycia społecznego
---------------------------------Wyróżniamy szerokie i wąskie ujęcie zadań socjologii prawa. Szerokie ujęcie zakłada zastosowanie
metod i technik socjologicznych do badania prawa oraz wskazanie na to, co socjologia ma do
powiedzenia o prawie. Wąskie ujęcie reprezentowane przez Ziembińskiego traktuje socjologię prawa
jako dyscyplinę prawniczą lub socjologiczną. Gdy traktujemy ją jako dyscyplinę socjologiczną, zadania
socjologii, wg Ziembńskiego, polegają na badaniu: cech odróżniających prawo od innych norm
społecznych, społecznej genezy prawa, podstawowych funkcji społecznych prawa, kierunków rozwoju
prawa, społecznych funkcji zawodów prawniczych, ideologii i doktryn prawnych. Zwolennikiem
socjologicznej wersji był też Podgórecki, traktujący socjologię prawa jako naukę ogólną i teoretyczną,
który do problemów socjologii prawa zaliczył: zagadnienie znajomości prawa, normy moralne a normy
prawne, działanie prawa oficjalnego i intuicyjnego, rygoryzm i tolerancja prawna, prestiż prawa. Z kolei
prawnicze rozumienie socjologii prawa to, wg Ziembińskiego, „zespół twierdzeń generalizujących(...)
obserwacje dot. zjawisk prawnych w ich aspekcie społecznym. Z kolei G. L. Seidler traktuje socjologię
prawa jako zastosowanie metod socjologicznych do zjawisk prawnych. Jego zdaniem socjologia prawa
ma się zajmować następującymi problemami: wyobrażenie społeczeństwa o prawie, społeczna
znajomość prawa, zachowanie aparatu władzy w procesie stosowania prawa.
28. Miejsce socjologii prawa w naukach społecznych
( prawnych )
Można wyróznic trzy stanowiska odnoscnie stosunku socjologii prawa do prawoznawstwa:
1- socjologia prawa jet dyscyplina stanowiaca czesc prawa – takie stanowiska przyjmowali
przedstawiciele nauki radzieckiej
2 – socjologia prawa jest nauka rózna od teorii państwa i prawa ale nie zaklada ono sytuacji w ktoerej
socjologia prawa wchodzi w miejsce teorii prawa
3 – socjologia prawa ma zastapić teorie panstwa i prawa – zwolennikiem tej teorii był A. Pogórecki
Wedlug niego teoria panstwa i prawa nie ujmuje prawa jako zjawiska rzeczywistości społecznej ale ma
za zadanie tłumaczyć prawo jako zjawisko ogolne. Miala by ona pelnic role uslugową w stosunku do
socjologii prawa
Podgórecki wskazal pięc charakterystycznych cech, które odróżniają myslenie kategoriami teorii
panstwa i prawa od tego, które dominuje w socjologii prawa
a) socjologia zmierza do poznania rzeczywistości społecznej na tyle, na ile jest ona związana z
czynnikiem prawnym i jaki ta rzeczywistość ma wpływ na ten czynnik ( interesuje się rzeczywistością
stworzony przez czynnik zwany obowiązywaniem prawa )
b)socjologia prawa zmierza do uchwycenia prawa w dzialaniu, ustalenie jakie zmiany wywoluje prawo
w realiach społecznych, zakres tycvh zmian, jakie instytucje SA najbardziej skuteczne i dlaczego
c) socjologia prawa zajmuje się społecznym dzialaniem prawa ze wzgledów pragmatycznych celem jest
sformułowanie szeroko rozumianych rekomendacji socjotechnicznych ( kierowane do roznych
adresatów ) które pozwola skutecznie zmieniac prawo.
d)socjologia prawa usiluje swoim obserwacjom nadac taki kształt, aby mogly one być przydatne do
wdrozenia w ramach praktyki społecznej
e) socjologia prawa usiluje opuisac rzeczywistość spoleczną empitycznie i w ten sposób dac pelniejszy
jej obraz.
stanowisko Podgóreckiego było ostro krytykowane miedzy innymi przez Arctową, Ziembinskiego
-----------------------------------Miejsce socjologii prawa w naukach prawnych jest różnie sytuowane przez badaczy. Jedni uważają
socjologię prawa jako dyscyplinę socjologiczną, inni odwrotnie- prawniczą. Stąd socjologią prawa
miałby się zajmować albo socjolog, albo prawnik. Z kolei G. L. Seidler twierdził, iż socjologia prawa to
po prostu zastosowanie metod socjologicznych do zjawisk prawnych. Są też różne stanowiska co do
stosunku socjologii prawa do prawoznawstwa. Pierwsze traktuje ją jako część prawoznawstwa(takie
stanowisko głosili naukowcy rzadzieccy)- sprzyja mu koncepcja wielopłaszczyznowego badania prawa,
drugie głosi odrębność od prawoznawstwa, a trzecie, najbardziej kontrowersyjne, reprezentowane przez
Podgóreckiego, postuluje zastąpienie teorii państwa i prawa przez socjologię prawa, gdyż teoria państwa
i prawa nie ujmuje prawa jako rzeczywistości społecznej
29. Metody badan socjologiczno – prawnych i ich klasyfikacja.
S. Nowak – metoda to powtarzalny i skuteczny sposób rozwiązania ogolnego problemu badawczego
Z. Ziembinski – wyróznia 3 stopnie definiowania metody, gdyz wyróznia – metode, metode badawcza,
metodę badawczą naukową
Metoda – świadomie stosowany sposób postepowania zmierzajacy do osiągnięcia określonego celu w
danych warunkach, ilekroć się chce dany cel w danych warunkach osiągnąć.
Metoda badawcza – metoda zmierzająca do ugruntowania w pewnien sposób poznania prawdy w jakiejs
dziedzinie oraz usystematyzowania uznanych twierdzen
Metoda badawcza naukowa - to taka która zostala uznana za wlasciwa w danej fazie rozwoju nauki,
odpowiadajaca w damnym czasie paradygmatowi uprawiania nauki.
Technika – jest wskazaniem narzędzia jakim można się posłużyć w badaniach.
----------A. Podgórecki wyróżnił nastepujące metody:
1 – metoda historyczno – opisowa – bierze pod uwage historyczny punkt widzenia siegając w
przeszłość. Uwzglednia ona rozmaite dokumenty
2 – metoda etnograficzno-porównawcza – polega na badaniu funkcjonowania rozmaitych tworów
kultury w tzw. Społeczeństwach prymitywnych
3 – metoda ankiety i wywiadu – kontrolowana przez badacza rozmowa, prowadzona wedlug z gory
przygotowanego kwestionariusza
4 – metoda analizy materiałów prawnych aktualnie istniejących ( materialy sądowe, administracyjne,
dane statystyczne, protokoly )
5 – metody monograficzne – stanowia polaczenie metody opisu zachowania z technika wywiadu i
zmierzają do wszechstronnego zbadania jakiejs wybranej instytucji prawnej jako całości oraz
wzajemnych kooperacji i napięc pomiedzy jej elementami. ( wtf ?? by Ziembiński )
6 – metoda eksperymentalna – wydawanie aktów prawnych po to by osiągnąć jednynie skutki
poznawcze. Dopuszczane SA eksperymenty w warunkach laboratoryjnych, sztucznie wywolanych.
7 – metody statystyczne - uzywane do celow opisowo – sprawozdawczych, to znaczy aby liczbowo
przedstawiac przebieg określonych procesów społecznych lub liczbowo porządkować zbiór danych
elementów.
Podzial metod badawczych Z.Ziembinskiego :
1 – metody gromadzenia podstawowego materialu empirycznego
2 – metody opracowania podstawowego materialu empirycznego
Na podstawie tego wlasnie podzialu zostaną przedstawione i szerzej omowione poszczególne metody
Do grupy polegającej na zbieraniu materialu nalezą metody:
- badania ‘dokumentow’ w szerokim tego slowa znaczeniu
-gromadzenia nowych obserwacji, przy czym może to być obserwacja bierna – a wiec zjawisk
powstałych niezależnie od inicjatywy badawcza i obserwacja w ramach eksperymentu.
Metody nalezące do drugiej grupy (opracowywanie danych ) dzieli się an monograficzne i
sdtatystyczne
30. Metody badawcze służące do gromadzenia danych. ( Badanie
dokumentów i Obserwacja )
Do grupy polegającej na zbieraniu materialu nalezą metody:
- badania ‘dokumentow’ w szerokim tego slowa znaczeniu
-gromadzenia nowych obserwacji, przy czym może to być obserwacja bierna – a wiec zjawisk
powstałych niezależnie od inicjatywy badawcza i obserwacja w ramach eksperymentu.
Badanie dokumentów i jego rodzaje
Dokumentem może być wszystko to, co jest źródłem danych o faktach i zjawiskach społecznych,
niezależnie od postaci, jaka przyjmuje, a wiec może to być zarówno obraz, rzeźba przedmiot
codziennego urzytku , jak tez pisane źródlo danych.
Wsórd dokumentów szczegolna role przypisac należy dokumentom publicznym ( nieosobistym ) ,
osobistym i przekazom publicystycznym.
Dokumenty publiczne – analiza akt sądowych i administracyjnych oraz róznego rodzaju sprawozdan i
analiz wewnętrznych.
- dostarczaja danych o samym postepowaniu jako zjawisku społecznym i pozwolic na próbe udzielenia
odpowiedzi na pytania o kryteria dostępności do sądu
Dokumenty okolicznościowe – maja charakter subiektywny, nadany przez ich autora. Dokumenty te
informuja także o faktach, ale podlegaja interpretacji która może dawac fałszywy obraz rzeczywistości.
Przekazy publicystyczne – niektóre problemy mogą być pokazywane w sposób zbyt jednostronny
Dokument osobiste – zaliczamy również do okolicznościowych
Pamietac należy o możliwości zafałszowania obrazu rzeczywistości przez samych autorów tych
dokumentów lub osoby trzecie.
Obserwacja - - celowe, tzn. ukierunkowane i zamierzone oraz systematyczne postrzeganie badanego
przedmiotu, procesu lub zjawiska
a) bezposrednia i posrednia – pierwsza wykonywana przez samego badacza, druga charakteryzuje się
tym ze badacz nie bierze udzizlu w procesie zbierania danych i nie ma wpływu na ich powstanie.
b) jawna, ukryta, uczestnicząca – pierwsza- gdy badani wiedza iż SA przedmiotem badan obserwatora,
ukryta nie zdaja sobie sprawy, uczestnicząca – polega na tym iż obserwator stara się wejsc do badanej
zbiorowości w określonej roli społecznej, po to, aby obserowowac ja od wewnątrz.
31. Ankieta i wywiad w badaniach socjologiczno-prawnych.
W wywiadzie biora udzial co najmniej dwie osoby : prowadzący wywiad i respondent. Badajacy ma za
zadanie skłonić respondenta do udzielenia odpowiedzi na pytania dotyczące przedmiotu badań.
- wywiad ustny i pisemny
-kategoryzowany ( kwestionariuszowy ) wedlug z gory przygotowanego kwestionariusza.
Skategoryzowany 50/50. Nieskategoryzowany – prowadzony w sposób swobodny, tyle ze nakierowany
na osiagniecie celu badan.
-jawny / ukryty
-indywidualny / zbiorowy
-panelowy – kolejne zadawanie pytan przez kilku badających jednemu badanemu , co najmniej dwa
kolejne spotkania. Lub gdy jeden badajacy zadaje pytania kilku respondentom.
aby wywiad był przeprowadzony właściwie trzeba spełnić warunki dot :
- organizacji wywiadu
-stawianych pytan
-rejestrowania odpowiedzi
-interpretacji wywiadu
Ankieta – oznacza z ‘zbioeranie materiałów w terenie’
Szkola warszawska – ankieta to kwestionariusz wypelniany bez pośrednictwa osoby trzeciej bądź przy
pomocy ankieterów, którzy jednak maja zadanie dosłownego przekazania pytania w jedną stronę, przy
obniżeniu do niezbędnego minimum swojej roli w interpretowaniu pytań i odpowiedzi.
Szkola Łódzka – ankieta jako technika badawcza tym rózni się od wywiadu, iż polega na pośredniej
formie komunikowania się badacza z respondentem. Zadaniem badacza jest jedyie rozprowadzenie
ankiety i jej zebranie. Nie uczestniczy on zas w samym akcie jej wypelniania, zwraca się do respondenta
za pośrednictwem kwestionariusza.
cechy badan ankietowych :
- są prowadzone na grupie reprezentatywnej
-wyklorzystuje się w nich kwestionariusz wywiadu lub kwestionariusz ankiety w wersjach o wysokim
stopniu standaryzacji
-zebrany material jest opracowywany w sposób ilościowy
Zastosowanie badan ankietowych – w celach naukowych – do weryfikacji hipotez powstałych na
szczeblu teoretycznje refleksji
Rodzaje ankiet :
-pocztowa wysylana i odsylana poczta
-prasowa drukowana w prasie i odsylana przez respondenta
-dolaczona do towarów konsumpcyjnych – odsylana poczta
-radiowa telefoniczna telewizyjna – odp odsylane poczta
-rozdawana – zbiera badacz lub osoba przez niego upowazniona
-audytoryjna – rozdawana określonej zbiorowości
-ogolnie dostepna – wykladana w miejscu publicznym, zwracana w oznaczonym miejscu
Wymogi stawiane dobrej ankiecie :
pytania w niej zamieszczone powinny być formulowane
-w oparciu o znajomość problematyki, ktorej dotyczą
-w sposób zapewniajacy możliwość udzielenia przez respondenta wiarygodnej odpowiedzi
-w sposób dajacy możliwość uzyskania danych obiektywnych, porównywalnych i sprawdzalnych
-tak by nie sugerowac odpowiedzi, z wyczuciem dotykac kwestii wrażliwych
-we właściwej kolejności
Rodzaje pytań :
-otwarte – daja calkowita swobode wypowiedzi
-wprowadzające – ich celem jest ukierunkowanie respondenta na zagadnienia które będą -poruszane w
ankiecie
-o opinie – dot. Osobistych opini i ocen
-faktulane – dot. Informacji o określonych zjawiskach
-o źrodla informacji – wykrycie skad respondent czerpie wiedze nt. określonych zjawisk
- o wiedze
- o sugestioe – maja na celu wydobycie od respondentów prpopzycji rozwiązan określonych problemów
- uzupełniające – w celu uzyskania pewnych dodatkowych informacji
-sondujące – maja na celu uzyskanie szerszych odpwioeidzi od respondenta
-zamkniete – Z gory przewidziane odpoaiwedzi
-pytania polotwarte
32. Metoda obserwacji i jej rodzaje – zawarty w punkcie 30
33. Metody służące do opracowywania danych
Metody statystyczne i monograficzne
Metody statystyczne
-opracowanie danych statystycznych wymaga odpowiedzniego przygotowania
-opracowanie musi się opierac na danych wiarygodnych, możliwych do skategoryzowania,
kompletnych, wskazujących na zjawiska występujące często, nie zas jedynie incydentalnie
-wskaźniki powinny być związane z czasem i środowiskiem, w jakim dana osoba zyje
Metody monograficzne
-opracowanie monograficzne polega na zbieraniu wszelkich danych o jakims zjawisku społecznym
-są to studia konkretnego przypadku
-maja na cely wykrycie pewnych prawidłowości czy potwierdzenie postawionych wczesniej hipotez
34. Stan badan oraz rozwój socjologii w Polsce
Poczatków socjologii prawa w Polsce należy doszukiwac się już w poczatkach Odrodzenia, kiedy
działały tak wybitne postacie jak : Jan Ostroróg ( 1436 – 1501 ) czy Andrzej Frycz Modrzewski ( 1503 –
1572 ) Obydwaj podkreślali szczególną role prawa w zyciu społecznym.
Pierwszy z nich tworząc wizje nowoczesnego państwa polskiego, opowiadal się za reformami, wśród
których znalazluy się postulaty ujednolicenia prawa, stworzenia sprawnego aparatu władzy,
powszechnego opodatkowania swieckich i duchownych, prowadzenia postepowania sadowego w jezyku
polskim.
Prograsm naprawy panstwa w wizji A. Frycza. Modrzewskiego zawieral postulaty jednolitości ocen
prawa bez względu na pochodzenie czy majątek podsądnych, udzialu władzy wykonawczej w tworzeniu
prawa, kodyfikacji prawa w oparciu o prawo rzymskie.
Tezy dotyczące reform prawa, potrzeby jego kodyfikacji, jasności i zrozumiałości, formulowali również
przedstawiciele polskiego Oświecenia
Hugo Kołłątaj (1750 – 1812 ) glosil idee roznowsci wszystkich wobec prawa, isnienie niezbywalnych,
przyrodzonych każdemu człowiekowi praw, które powinny znaleźć się w konstytucjach poszczególnych
panstw jako ‘prawa karydnalne’
mniej znany Teodor Ostrowski ( 1750 -1802 ) zająl się opisywaniem i usystematyzowaniem prawa
sądowego mieszkańców ziem polskich.
Okres rozbiorów spowodowal, iż refleksja nam miejscem prawa w społeczeństwie ozyla dopiero wraz z
odzyskaniem przez Polske niepodległości po I Wojnie Światowej. Najwybitniejsza postacia, która
przyczynila się do rozwoju tejze dyscypliny był Leon Petrażycki – rozwazania dot. Genezy prawa i
moralności, motywacyjnego i wychowawczego dzialania prawa, etapów rozwoju prawa, patologicznego
i niepatologicznego posługiwania się prawem, prawa pozytywnego i intuicyjnego, prawa oficjalnego i
nieoficjalnego czy wreszcie idei polityki prawa
Terminem ‘socjologia prawa’ posługiwali sie uczniowie Petrazyckiego : Jerzy Lande i Henryk Pietka.
Przyczynili się oni przede wszystkim do uporządkowania i interpretacji poglądów swojego mistrza
Jerzy Lande
„norma a zjawisko prawne” , „sprawa teorii prawa” , „ o ocenach”
- wedlug Landego teoria prawa skalda asie z dwoch czesci – realistycznej i analitycznej
przedmiotem czesci pierwszej SA zjawiska społeczne polegające na zachowaniu się ludzi zgodnym z
normami. Czesc analityczna zas bada prawo wyłącznie jako zbiór norm, nizaleznie od tego, cze są
realizowane czy tez nie.
Henryk Pietka
– pierwszy w Polsce wykladowca socjologii prawa
„wstep do nauki prawa”, „ przedmiot i metodoa socjologii prawa”
-opowiadal się za metodo socjologiczno-psychologiczna w socjologii prawa. Prawo to przejaw zycia
społecznego, należy mieć jednak na uwadze ze natura zjawisk społecznych jest niewątpliwie
psychologiczna.
Po II WW w związku ze zmianami ustroju politycznego, które pociągnęły za soba również zmiany w
sferze ekonomicznej i kulturalnej, doszlo pod koniec lat 40tych do wyeliminowania z nauczania
uniwersyteckiego niektórych nauk – kojarzonych z mysla zachodnia- także socjologii.
Przelom lat 50-60 to czas bujnego rozwoju socjologii prawa.
M. Borucka Ractowa, A. Pogórecki, Z.Ziembinski, K. OpaŁek, J. Wróblewski
1963 powstala sekcja socjologii prawa polskiego
badania które były prowadzone w Polsce ( szczegonie duzo w latach 60 0 można podzielic na kilka grup
- badania nad instytucjami społeczno-politycznymi ; funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości z
rzeczywistością, nad sądami społecznymi, nad radami narodowymi
-badania skupijace się wokół funkcjonowania określonych instytucji prawnych lub poszczególnych
norm ; ‘dochowancy’, rozne instytucje prawa rodzinnego, instytucja przysposobienia władzy
rodzicielskiej, alimentacji dzieci
-badania nad zagadnieniami ogolnymi dotyczącymi prawa; badania nad prestiżem prawa
nad moralnymi i prawnymi pogladami społeczeństwa
-badania nad świadomością prawną
-badania nad funkcjami prawa
-badania nad socjalizacja oprawną
35. Stan badan socjologiczno-prawnych na świecie.
Szkoła skandynawska za swoich prekursorów uznaje głównych przedstawicieli realizmu prawniczego.
W państwach skandynawskich prowadzone były badania empiryczne w różnych zagadnieniach
socjologii prawa. Wymienić tu można badania nad poczuciem sprawiedliwości wśród dzieci szkolnych,
nad przestrzeganiem prawa pracy w stosunku do różnych grup zawodowych, nad kierowcami pod
wpływem alkoholu.
Szkoła włoska zawdzięczają w dużej mierze swoje istnienie znajdowaniu się siedziby
Komitetu Badawczego Socjologii Prawa w Mediolanie prowadziła badania głównie dot.
sędziów, administracji wymiaru sprawiedliwości oraz stosunku opinii publicznej do wymiaru
sprawiedliwości.
W szkole amerykańskiej podejmowano badania ławy przysięgłych(z wykorzystaniem
nagrań jej obrad, co było skandalem), czynników, od których zależy podjęcie określonej
decyzji sędziowskiej(tzw. "prawoznawstwo gastronomiczne”), stylów zachowania się policji
w zależności od postrzegania przez nią zatrzymanego
36. Prawo jako zjawisko kulturowe – kultura prawna + 37.
System prawa jako element kultury prawnej
Obecnie coraz większa uwage zwraca się na fakt, że prawo jest składnikiem kultury, a więc
wynikiem dzialania człowieka społecznego. Ważnym momentem w rozwoju prawa było
pojawienie się pisma, gdyz doporowadzilo to do dychotomii pomiedzy prawem pisaneym a
prawem rozumianym jako system zachowań i postaw. O jego hybrydowości swiadczy
również fakt, że z jednej strony mamy do czynienia z prawem ogłaszanym przez ośrodki
władzy, a z drugiej – z prawem pozostającym poza tymi osrodkami.
Prawo jest tez przedmiotem zainteresowania dogmatyki prawa, ale także wielu innych
dziedzin – filozofii, antropologii, socjologii. Proawo jako element kultury ma wiele cech
wspolnych z innymi dziedzinami np. stanowi element nadbudowy nad ludzkimi
zachowaniami.
- prawo może być rozumiane z jednnej strony jako system informacji, z drugiej jako system
kontroli
1. W najszerszym znaczeniu na kulture składają się wytwory człowieka o charakterze
zarówno materialnym, jak i niematerialnym, powstale w wyniku dzialania samego człowieka,
a nie na drodze naturlanej.
2. W nieco węższym rozumieniu na kulture składają się wyuczone i przekazywane z
pokolenia na pokolenie zobiektywizowane wartości, wzory zachowań, normy, idee, wierzenia
wyrażające się w wytworach materialnej i niematerialnej działalności ludzi w toku ich
współdziałania i współżycia na określonym etapie rozwoju historycznego. „kultura
zachowan” i „ kultura wytworów”
3.W najwęzczym tego slowa znaczeniu kultura to system trwałych wartości duchowych
związanych z nauką, sztuką, filozofią i tworzonych dla nich samych, bez względu na
materialne potrzeby.
Bogate życie społeczne przyczynilo się do wyodrebjnienia róznych rodzajów kultur, w
zależności od sfery rzeczywistości. Mówimny wiec o kulturze :
- politycznej
-ekonomicznej
-religijnej
-prawnej
W polskiej socjologii prawa rozpowszechniona jest normatywna koncepcja kultury. Wedlug
M. Boruckiej-Arctowej, w sklad kultury prawnej wchodza normy prawne, które spełniają
określone warunki:
- są społecznie zaakceptowane
-są rozpowszechnione i przekazywane za pomoca symboli i znaków – stad ogromna w tym
względie rola jezyka
- charakteryzuja się pewna trwałością, zwiazaną zazwyczaj z tradycja i ‘dziedzictwem
kulturowym’
K. PaŁecki definiuje ‘ kulture prawna’ jako ‘ zespol społecznie dokonywanych działań
symbolicznych’, realizujących zawarte w prawie wzory działań symbolicznych.
S. Russocki ‘ kultura prawna’ to zespol splecionych ze sobą postaw i zachowań – tak
indywidualnych, jak i zbiorowych – a także ich rezultatów wobec prawa, czyli ogółu
powinności, reguł i norm narzucanych, wyposażonych w stosowna sankcję i systematycznie
egzekwowanych przez właściwy danej społeczności autorytet, a wynikających z podzielanego
przez te zbiorowość systemu wartości.
Prawo jest wytworem kultury a wiec wynikiem dzialania człowieka spolecznego
Prawo jako element kultury ma szereg cech wspolnych z innymi dziedzinami, chociażby to, iż
stanowi element nadbudowy nad ludzkimi zachowaniami i przezyciami oraz przedmiotami
fizycznymi, w których ewentualnie sotaje utrwalone.
Prawo jest w stopniu większym niż inne elementy kultury wynikiem dzialania zbiorowości
społecznych. Jego normy powstają w wyniku oddziaływania miedzy jednostkami, są efektem,
często dlugo i mozolnie wypracowywanego kompromisu. Istotona róznica jest również to ze
cele prawa leża poza nim samym.
K. PaŁecki relacje miedzy prawem a kultura widzi w ten sposób, że prawo stanowi czesc
kultury w zakresie wyznaczonych ilością wzorów działań symbolicznych zawartych w tresci
prawa.
Dzialania symboliczne to takie, które w procesie przekazywania informacji są nocnikami
treści abstrakcyjnych. Ich waga jest tym istotniejsza, iż stanowią one nawjwyzszy poziom
porozumiewania się , właściwy wyłącznie ludziom. Kiedy powstaja nowe normy prawne,
wyznaczające nowe formy działań symbolicznych, to wzbogacaja one kulturę, współtworzą
ja.
Zalety podejścia ‘ kulturologicznego’ do prawa
- pozwala to na zintegrowanie wyników badan róznych dyscyplin
- przybliza prawo ‘zwyklym ludziom’
-może okazac się pomocne przy podnoszeniu jakości tworzenia i stosowania prawa przez
osoby zajmujące się tym zawodowo
-może przyczynic się do zwiekszenia prestiżu prawa, a co za tym idzie jego skuteczności.
kultura prawna a świadomość prawna – świadomość prawna jest nieodłącznym elementem
kultury prawnej i miesci się w niej, obok jeszcze innych elementów.
m. Borucka-Arctowa – o ile można mowic o świadomości prawnej osoby lub grupy osob, o
jej zmianach pod wpływem określonych czynników sytuacyjnych, to w przypadku kultury
prawnej konieczne jest, aby element świadomościowy posiadal cechy pewnej trwałości i
powszechności, i to nie tylko w zasięgu grupowym, ale i pokoleniowym czy
miedzypokoleniowym.
‘Kultura prawnicza’ – pojecie uzywane na okreslenie tych norm i wartości, którymi jako
wzorami zachowania posługują się prawnicy : sedziowie, adwokaci, radcy prawni,
prokuratorzy, notariusze…
Badania empiryczne wykazaly róznice wśród prawników nt. prawa – należałoby to nazywac
wedlug Arctowej „podkulturą prawniczą” a nie kultura prawną.
Trudno mówic a jednej kategorii zawodowej prawników, stad konieczne jest z
socjologicznego punktu widzenia wyróżnianie wielu zawódów prawniczych.
Pożytki z ujęcia kulturowego dla socjologii prawa.
Ze spojrzeniem na prawo w szerszym kontekście, z wyjściem poza świat norm prawnych, z
zastosowaniem do prawa podejścia „kulturologicznego" związane są określone oczekiwania. Według S.
Russockiego, pozwoli to na:
1)zintegrowanie wyników badań różnych dyscyplin,
2)przybliży prawo „zwykłym ludziom",
3)może okazać się pomocne przy podnoszeniu jakości tworzenia i stosowania prawa przez osoby
zajmujące się tym zawodowo,
4)a także może przyczynić się do zwiększenia prestiżu prawa, a co za tym idzie — jego skuteczności.
Prawo w kulturze i różne ujęcia kultury prawnej
Normatywna koncepcja kultury -kultura prawna całokształt normatywnych wzorów zachowania i wartości
związanych z tymi normami, społecznie zaakceptowanych, wyuczonych, przekazywanych za pomocą
symboli znaczeniowych bądź w obrębie jednego pokolenia, bądź z pokolenia na pokolenie, a więc gdy
przekazywanie to ma cechy pewnej trwałości.
Kultura to pewne normatywne wzory czynienia pewnych rzeczy w pewien sposób. Ogół tych
abstrakcyjnych wzorów, przekazywanych symbolicznie (a nie genetycznie) i funkcjonujących w
społeczeństwie jako „idealne punkty odniesienia" rzeczywistych zachowań, tworzy kulturę.
Zgodnie z przyjętą normatywną koncepcją kultury pojęcie „kultury prawnej" obejmuje te normy prawne,
które zostały społecznie zaakceptowane, a więc poza obrębem kultury prawnej pozostaną „normy
martwe", czyli takie normy prawne, które z punktu widzenia empirycznego pozbawione są, jakiejkolwiek
mocy oddziaływania.
Dalszą cechą norm włączonych do „kultury prawnej" :
1)jest ich rozpowszechnienie, są to normy dominujące w całym społeczeństwie bądź jego większości i
przekazane za pomocą symboli, znaków („wyuczone" w szerokim tego słowa znaczeniu),
2)Istotną cechą przy charakterystyce kultury prawnej jest również pewna trwałość norm, zazwyczaj
związana z tradycją i „dziedzictwem kulturowym".
38. Świadomość prawna i jej elementy składowe.
Są 4 stanowiska co do przedmiotu świadomości prawnej. Pierwsze czyni przedmiotem jedynie prawo
pozytywne. Drugie poszerza go o poglądy na władzę państwową. Borucka-Arctowa prezentuje
stanowisko pośrednie uznając za przedmiot świadomości prawnej normy prawne oraz instytucje
polityczne, pod warunkiem że są one uregulowane normami prawnymi; przedmiotem tym mogą też być
zachowania, a w szczególności decyzje podmiotów stosujących prawo. Czwarte stanowisko, najszerzej
ujmujące przedmiot świadomości prawnej reprezentuje Burda, który obejmuje nim nie tylko powinności
prawne, ale i poglądy moralne, polityczne, obyczajowe, i inne bezpośrednio z nimi związane. Następujące
elementy wchodzą w skład świadomości prawnej: wiedza o prawie, ocena prawa, postawy wobec prawa
oraz(co jest sporne) postulaty wobec prawa.
38a - Postulaty wobec prawa jako element świadomości prawnej
Dyskusyjne jest, czy postulaty wobec prawa można w ogóle zaliczyć do elementów świadomości prawnej.
Wyróżnić można 2 przeciwstawne stanowiska. Pierwsze, reprezentowane przez Borucką-Arctową, zakłady, iż
postulaty de lege ferenda są odrębnym elementem świadomości prawnej. Nie mieszczą się w ocenie prawa, bo
niektórzy ludzie nie wychodzi poza ocenę prawa.-oceniają je, ale nie potrafią nic zaproponować. Drugie
stanowisko, reprezentowane przez A. Gryniuk, neguje samodzielność postulatów wobec prawa. Jej zdaniem
postulaty pojawiają się automatycznie, gdy ocena obowiązujących przepisów wypadnie niegatywnie.
38b - Ocena prawa jako element świadomości prawnej
Ocena prawa wiążę się z aksjologią. Brane są pod uwagę najczęściej wartości moralne, religijne, polityczne. Rodzaj
oceny prawa(pozytywna bądź negatywna) jest bardzo ważny, bo w dużej mierze wpływa na zachowanie się
adresata normy prawnej. Oceny prawa są różne u zwykłych obywateli i różne u specjalistów-prawników a nawet
między przedstawicielami poszczególnych zawodów prawn. Na ocenę prawa w dużym stopniu wpływają
doświadczenia z organami stosującymi prawo(głównie nie treść orzeczenia, a jego uzasadnieni-tak uważa A.
Gryniuk) oraz proces socjalizacji. Dla prawnika istotne są także studia prawnicze i praktyka zawodowa.
38c- Znajomość prawa jako element świadomości prawnej
Znajomość prawa pełni wśród elementów świadomości prawnej rolę szczególną, gdyż warunkuje występowanie
pozostałych. Wg A. Gryniuk wiedza laików jest determinowana przez takie czynniki jak: sposoby funkcjo-nowania
porządku prawnego, rodzaj dziedziny prawa, sieć obiegu informacji o prawie, cechy społeczne i oso-biste oraz
sytuacja życiowa adresatów prawa. Są 2 hipotezy co do wystarczającego „nasycenia” społeczeństwa
wiadomościami o normach prawnych: Studniego(maksymalistyczna) i Podgóreckiego (minimalistyczna)
sprowadzająca wiedzę społeczną o prawie do znajomości zasad prawnych. Ignorantia iuris nocet.
39. Czynniki kształtowania się świadomości prawnej
Wyróżniamy 5 zmiennych niezależnych kształtowania się świadomości prawnej:
zmienne struktury społecznej- są to cechy związane z przynależnością do poszczególnych grup
społecznych. Wyznaczają je takie czynniki jak wykształcenie, zawód;
zmienne socjodemograficzne- takie jak wiek, płeć, stan rodzinny, miejsce zamieszkania;
społecznie uznawane i preferowane normy, np. religijne, obyczajowe. Ważne są ich relacje do norm
prawnych(zbieżność, rozbieżność, indyferentność);
doświadczenia i kontakty z prawem a zwłaszcza organami je stosującymi;
zmienne sytuacyjne- wszelkie nie dające się wyliczyć okoliczności, które w danym momencie mogą
wpływać na świadomość prawną, np. tocząca się w danym czasie dyskusja nad projektem ustawy.
40. model kształtowania się świadomości prawnej.
Model kształtowania się świadomości prawnej został skonstruowany przez Borucką-Arctową jako pewien
proces przebiegający od prostego, 3-elementowego schematu do schematu coraz bardziej wewnętrznie
złożonego. Początkiem tego procesu i punktem wyjścia jest aktualny stan regulacji prawnej. Kolejnym
elementem schematu jest zespół czynników kształtowania się świadomości prawnej(zmienne struktury
społecznej, socjode-mograficzne, uznawane normy, doświadczenia i kontakty z prawem, zmienne
sytuacyjne). Model kształtowania się świadomości prawnej wygląda w ten sposób, że wychodząc od
aktualnego stanu regulacji prawnej, którą dzielimy na poszczególne gałęzie prawa, przechodzimy przez
zespół czynników kształtowania się świadomości prawnej aż do bloku określanego jako świadomość
prawna. Blok ten to zespół poglądów odnoszących się do prawa jako całości bądź stanowiących ogólną
ocenę organów stosujących prawo. Wejście do bloku świadomości prawnej może nastąpić jedynie przez tę
część schematu, która obrazuje znajomość prawa.
dodatek - świadomość prawna normatywna a świadomość prawna rzeczywista
Świadomość prawa normatywna(ś. w. w węższym znaczeniu) to pewien pożądany stan akceptacji przez
adresatów podstawowych wartości moralnych reprezentowanych przez porządek prawny. W jej skład
wchodzi jedynie wiedza o prawie obowiązującym oraz prawdziwa wiedza o wartościach moralnych
porządku prawnego połączona z aprobatą tych wartości. W skład świadomości prawnej w szerszym
znaczeniu- rzeczywistej- wchodzi zarówno prawdziwa, jak i fałszywa wiedza o prawie obowiązującym,
zarówno pozytywne, jak i negatywne postawy w stosunku do podstawowych wartości moralnych
porządku prawnego.
41. Elementy składowe postaw wobec prawa i ich wzajemna zależność.
Są 3 elementy składowe postaw wobec prawa: znajomość prawa, ocena i element behawioralny.
Znajomość prawa to czynnik poznawczy a ocena to czynnik emocjonalny. Wszystkie 3 składniki są ze
sobą powiązane i uzupełniają się wzajemnie. Element poznawczy zakreśla pole działania postawy,
element emocjonalny prezen-tuje oceną tak zakreślonego przedmiotu postawy oraz określa kierunek
emocjonalnego nań reagowania poprzez emocje pozytywne i negatywne a także stopień natężenia uczuć.
Element poznawczy w pewnym stopniu deter-minuje element afektywny, ponieważ nasze oceny są
uzależnione od rozległości wiedzy w przedmiocie postawy. Natomiast na podstawie ocen powstaje pewien
program działania.
42. Legalizm jako postawa wobec prawa.
Legalizm to postawa akceptacji norm ze względu na ich charakter- na to, że zostały ustanowione przez
kompet-entny organ z zachowaniem właściwej procedury. Jest to więc kryterium formalne. Można też
dodać kryterium materialne- ocenę norm ze względu na ich słuszność, ale zasadniczo legalizm wyraża się
w dura lex sed lex.
43. Postawa krytyczno-wartościująca wobec prawa ( legalizm krytyczny )
Legalizm bywa więc, lub może być ograniczony pewnymi postulatami wskazującymi, jakie co do tresci powinno
być prawo, by było godne posłuchu i miasto prestiż w społeczeństwie. Z tych powodów formulowane SA także
postulaty o konieczności wprowadzania do systemow prawnych takich instytucji, które dawalyby możliwość
legalnego ( dozowolonego i zagwarantowanego przez panstwo ) dokonywania zmian w obowiązującym porzadku
prawnym. Tę wspolczesną wersj legalizmu okresla się w literaturze mianem legalizmu krytycznego.
44. Konformizm jako postawa wobec prawa.
Jest to postawa ścisłego podporządkowania, choć w rzeczywistości często się tych norm nie akceptuje.
Gdy człowiek postępuje zgodnie z wzorem zawartym w normie prawnej, ale jej nie akceptuje, mamy do
czynienia z konformizmem zewnętrznym. W sytuacji odwrotnej- konformizmem wewnętrznym.
Konformizm wewnętrzny jest uważany za bardziej pozytywny. Przeciwieństwem jest nonkonformizm
polegający na świadomym i ostentacyjnym łamaniu norm w przeciwieństwie do przestępcy robiącego to
ukrycie.
45. Oportunizm jako postawa wobec prawa.
Oportunizm, łączący się niekiedy z konformizmem polega na przestrzeganiu prawa, dlatego że to się
opłaca. Oportunista nie ma stałych zasad, kieruje się celem- doraźnym bądź odległym.
46. Postawa rygoryzmu i tolerancji prawnej
Rygoryzm i tolerancja są typologią dokonaną przede wszystkim na podstawie reakcji otoczenia wobec
naruszycieli norm prawnych. Rygoryzm polega na uznaniu, że nie istnieją okoliczności
usprawiedliwiające działa naruszycieli prawa. W związku z tym przekonanie o niezbędności stosowania
surowych sankcji. Tolerancja to postawa wyrozumiałości dla naruszycieli prawa. Wyraża się w
poszukiwaniu przyczyn łamania prawa nie w złej woli ludzkiej, a okolicznościach utrudniających jego
przestrzeganie. Stąd niechęć do penalizacji przez tolerantów. Zagadnienie tolerancji i rygoryzmu odnosi
się także do prawodawcy- kryterium rodzaj sankcji.
47. Postawy antyprawne – negatywizm i nonkonformizm.
Nonkonformizm – zwalczanie bądź odrzucanie wartości i norm, wzroów funkcjonujących w grupie.Moze
to doprowadzic Edo dezintegracji grupy, naruszając lub niszczac, dotychczasowe jej dzialanie
48. Tworzenie prawa
49. Stosowanie prawa
W polskiej nauce prawa dominuje pogląd rozgraniczający dwa rodzaje działalności-stanowienia i stosowania
prawa. Jest to więc wąskie ujęcie stosowania prawa. Stosowanie prawa to działanie kompetentnych
organów władzy publicznej, które na podstawie norm generalno-abstrakcyjnych określają skutki prawne danego
faktu, wydając decyzje indywidualno-konkretne. Wyróżnia się 2 typy stosowania prawa: sądowy i kierowniczy.
Kryterium podziału nie jest rodzaj organów stosujących prawo, lecz margines luzu decyzyjnego
przyznany organowi. Najwięcej luzu ma organ w typie kierowniczym, gdyż czasami ma swobodę nie tylko co do
treści decyzji, ale także czy i kiedy może podjąć działanie- dotyczyć to może np. działań o charakterze
organizatorskim. W typie sądowym organ ma większą lub mniejszą swobodę tylko co do treści decyzji.
Etapy procesu stosowania prawa :
1 ustalenie stanu faktycznego
2 ustalenie stanu prawnego
3 wykladnia
4 subsumpcja
5 decyzja
6 uzasadnienie decyzji
50. Przestrzeganie prawa
51.Społeczne działanie prawa jako przedmiot socjologii prawa.
Za funkcję prawa możemy uznać zarówno zadania stawiane obowiązującemu prawu(są to wtedy funkcje
założone), jak i następstwa działania prawa(są to wtedy funkcje realizowane). Można wyróżnić
następujące kwalifikacje funkcji prawa:
-z punktu widzenia procesu podejmowania przez adresata decyzji wyróżniamy funkcje: informacyjną,
motywacyjną i kontrolną;
-z punktu widzenia adresata można mówić o funkcji bezpośredniej(gdy adresat dowiaduje się o treści
normy prawnej i na nią reaguje) oraz pośredniej(gdy mówimy o oddziaływaniu na adresata);
-z punktu widzenia metafunkcji- czyli organizacji społeczeństwa- wyróżniamy funkcję
stabilizującą(wiążącą się z zapewnieniem ładu, usuwaniem naruszeń norm) i dynamizującą(polegającą
na wprowadzaniu zmian w stosunkach społecznych);
-Poza tym wyróżniamy jeszcze następujące funkcje prawa: ochronną, gwarancyjną, opiekuńczą, organizacyjną
innowacyjną, wychowawczą(w tym prewencyjną i resocjalizacyjną), promocyjną, rozstrzygania konfliktów.
52.Bezpośredni i pośredni adresat normy prawnej.
Sporne jest, kto jest bezpośrednim adresatem normy prawnej. Formalnie rzecz biorąc ustawodawca
zwraca się do organu stosującego prawo(„kto zabija człowieka...”). Jeśli jednak pominiemy strukturę
normy prawnej i sposób jej zapisu a spojrzymy z punktu widzenia motywacyjnego działania prawa, uznac
powinniśmy ze bezposrednimi adresatami normy prawnej są obywatele lub wyodrebione grupy
podmiotów.
53.Informacyjne działanie prawa.
O bezpośrednim działaniu informacyjnym prawa mówimy wtedy, gdy adresat normy prawnej
dowiaduje się o jej treści za pośrednictwem dzienników, w których publikuje się akty normatywne a więc
z Dz.U., Monitora Polskiego, kodeksów, komunikatów w prasie, telewizji, o ile przekazują akt
normatywny literalnie. Natomiast pośrednie inform. działanie prawa dokonuje się wtedy, gdy o normie
prawnej dowiadujemy się z porady adwokata, dyskusji, artykułu, sprawozdania z procesu
54.Skuteczność informacyjnego działania prawa.
Skuteczność informacyjnego działania prawa zależy od osoby informatora(może on wzbudzać zaufanie
lub nie), treści komunikatu(jakich argumentów używa się wobec norm prawnych), audytorium(mają tu
znaczenie takie czynniki jak: wiek, płeć, wykształc.; osoby mogą się różnić podatnością na perswazję,
stopniem konformizmu
55.Optymalny poziom znajomości norm prawnych.
Wg Studnieckiego dorosła osoba o normalnym poziomie umysłowym powinna dyspon. 3 rodzajami
informacji:
a)informacjami podstawowymi- czyli o normach kształtujących ustrój państwa, zasady ważniejszych
działów
prawa, o podstawowych procedurach i sposobach dotarcia do informacji szczegółowych;
b)informacjami niezbędnymi z uwagi na wymagania określonych grup społecznych- co innego musi
wiedzieć sędzia,
co innego dziennikarz;
c)informacje potrzebne do bieżącego podejmowania decyzji- sięga się do nich w miarę potrzeby.
56.Motywacyjne a celowościowe działanie normy prawnej.
Motywacyjne i skierowujące działanie normy prawnej Z motywacyjnym działaniem normy prawnej
mamy do czynienia, gdy norma prawna jest bezpośrednim motywem naszego działania. Np. płacimy
podatki, bo prawo nakłada na nas taki obowiązek. Inaczej jest w przypadku norm regulujących sposób
dokonania pewnych czynności, np. formy zawarcia związku małże-ńskiego. W tym przypadku to nie
norma bezpośrednio motywuje nas do, np. zawarcia małżeństwa. W tym wy-padku mamy do czynienia ze
skierowującym działaniem normy. Można mówić o jeszcze innej postaci skiero-wującego działania
normy prawnej. Jeśli np. zakazuje się sprzedaży alkoholu w okolicach szkół, to ma to zmoty-wować
młodzież do niepicia, bo niezależnie od tego młodzież nie może pić, a jednocześnie brak jest ogólnego zakazu picia
57.Motywacja zasadnicza a motywacja techniczna.
Motywacja zasadnicza sprowadza się do stwierdzenia, że tak, a nie inaczej należy postąpić- stwierdzenia
popartego autorytetem prawodawcy i zabezpieczonego sankcją
Natomiast motywacja techniczna zawiera w sobie racjonalne argumenty
uzasadniające zalecony wybór postępowania. Obecnie coraz więcej norm
prawnych zawiera takie właśnie techniczne wzory postępowania. Są one
formułowane w takich obszarach życia jak: zdrowie, higiena, oświata, rolnictwo, budownictwo.
58.Rola norm prawnych w procesie kontroli społecznej.
Mówiąc o kontrolnej funkcji norm prawnych, mamy na myśli pewien szczególny proces oddziaływania
prawa na społeczeństwo. Jego szczególność polega na tym, że wzory zachowań zawarte w dyspozycjach
norm prawnych stają się pewnym układem odniesienia, w oparciu o który kwalifikujemy zachowania jako
dozwolone lub niedozwolone. W ten sposób kontrolna funkcja norm prawnych staje się jedną z postaci
kontroli społecznej. Kontrola ta może być realizowana przez przymus(to jest domeną państwa) lub
przekonywanie. Może być wykonywana przez oficjalnie powołanych do tego kontrolerów(sądy) lub
zwykłych obywateli. Kontrola przez zwykłych obywateli może mieć charakter sformalizowany(np.
złożenie zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa do prokuratury) lub niesformalizowany(społeczne
napiętnowanie )
59.Hipoteza trójstopniowego działania prawa.
Wg Podgóreckiego mamy 3 płaszczyzny między przepisem prawnym a zachowaniem prawnym:
-typ ustroju społeczno-gospodarczego: przepis prawny funkcjonuje w określonej rzeczywistości
społeczno-gospodarczej, która nadaje mu określoną treść. Wiąże się to z wykładnią prawa;
-typ podkultury prawnej: Podgórecki wymienia podkulturę negatywną(cechuje np. przestępców),
pozytywną i neutralną;
-typ osobowości- różne uwarunkowania psychospołeczne powodujące różne nastawienie do prawa.
60.Przeżycie prawne a przeżycie moralne wg. L. Petrażyckiego.
Petrażycki dzieli przeżycia etyczne na przeżycia prawne i moralne. Przeżycie prawne ma miejsce wtedy,
gdy istnieje wyobrażenie pewnych podmiotów, którym przysługuje domaganie się wykonania określonego
zobowiązania. To, co traktujemy jako obowiązek, uważamy za coś przypadające komuś innemu jako jego
należność, Rezultatem przeżycia prawnego jest norma mająca dwustronny charakter: imperatywnoatrybutywny. W przeżyciu moralnym natomiast istnieje jedynie odczucie obowiązku. Norma moralna ma
charakter jednostronny- wyłącznie atrybutywny. Danie jałmużny traktujemy jako wyświadczone dobro, a
nie obowiązek
61.Rodzaje przeżyć prawnych wg. L. Petrażyckiego. .
Przeżycie prawa pozytywnego a prawa intuicyjnego
Kryterium tego podziału jest skład intelektualny owych przeżyć, tzn. czy w odpowiednich przeżyciach
imperatywno-atrybutywnych występuje powołanie się na fakty pozanormatywne. W przypadku przeżyć
prawa pozytywnego człowiek ma wyobrażenie, że norma prawna jest rezultatem decyzji zewnętrznej,
faktu normatywnego, np. Koranu, Ewangelii, ustawy. W przeżyciach prawa intuicyjnego brak
wyobrażenia zewnętrznych źródeł. Jest ono rezultatem jakby wewn. przekonania, utożsamianego z
pojęciem sprawiedliwości.
62.Nauka polityki prawa wg. L. Petrażyckiego.
W klasyfikacji Petrażyckiego polityka prawa miała być jedną z 5 nauk o prawie obok teorii prawa,
prawoznawstwa opisowego, historii prawa, normatywnej jurysprudencji. Przed polityką prawa miały stać
2 podstawowe zadania: w sposób racjonalny kierować indywidualnym i masowym postępowaniem za
pomocą odpowiedniej motywacji prawnej; doskonalić ludzką psychikę poprzez uczynienie jej wolną od
antyspołecznych skłonności i bogatą w dobre nawyki. Polityka prawa miałaby być nauką praktyczną
złożoną z wypowiedzi i sądów zalecających lub odrzucających pewne zachowania jako środek do
określonego celu. Dyrektywy celowościowe, jego zdaniem, mają charakter względny, bo do każdego
społeczeństwa odnosi się inna dyrektywa
63.Pojęcie i rodzaje skuteczności prawa.
Rodzaje skuteczności prawa(finitystyczna, psychologiczna, wychowawcza)
-skuteczność behawioralna- polega na realizacji celu bezpośredniego czyli zachowaniu się adresata
zgodnie z normą;
-skuteczność finitystyczna- polega na realizacji celu pośredniego, tzn. osiągnięciu określonego stanu
rzeczy, np. niepicia na koncercie wynikłego z celu bezpośredniego- zakazu sprzedaży alkoholu w tym
miejscu;
-skuteczność psychologiczna- ma miejsce, gdy norma wywiera wpływa na przeżycia adresata. Ta
skuteczność jest osiągana, nawet jeśli adresat postępuje niezgodnie z normą, ale ma wyrzuty sumienia;
-skuteczność społeczno-wychowawcza- polega na wytworzeniu się określonych postaw u adresatów,
zwłaszcza w skali społecznej.
64.Warunki wykluczające i zmieniające skuteczność działania prawa.
65.Pojęcie społecznych funkcji prawa i ich klasyfikacja.
Za funkcję prawa możemy uznać zarówno zadania stawiane obowiązującemu prawu(są to wtedy funkcje
założone), jak i następstwa działania prawa(są to wtedy funkcje realizowane). Można wyróżnić
następujące kwalifikacje funkcji prawa:
a) z punktu widzenia procesu podejmowania przez adresata decyzji wyróżniamy funkcje:
informacyjną, motywacyjną i kontrolną;
b) z punktu widzenia adresata można mówić o funkcji bezpośredniej(gdy adresat
dowiaduje się o treści normy prawnej i na nią reaguje) oraz pośredniej(gdy mówimy
o oddziaływaniu na adresata);
c) z punktu widzenia metafunkcji- czyli organizacji społeczeństwa- wyróżniamy funkcję
stabilizującą(wiążącą się z zapewnieniem ładu, usuwaniem naruszeń norm)
i dynamizującą(polegającą na wprowadzaniu zmian w stosunkach społecznych);
Poza tym wyróżniamy jeszcze następujące funkcje prawa: ochronną, gwarancyjną,
opiekuńczą, organizacyjną innowacyjną, wychowawczą(w tym prewencyjną i
resocjalizacyjną), promocyjną, rozstrzygania konfliktów.
66.Metafunkcja prawa i jej aspekty.
Prawo obok funkcji bardziej szczegółowych spełnia funkcję naczelną, którą należy wynieść jakby „przed
nawias”, gdyż przenika ona zarówno system prawa jako całość, jak też poszczególne jego dziedziny.
Borucka-Arctowa określa ją jako metafunkcję. Jej rola polega na organizacji społeczeństwa, tworzeniu
różnych form życia zbiorowego, tworzeniu ich struktury, regulacji różnych sfer życia zbiorowego.
Metafunkcjia ma dwie funkcje ; Stabilizującą(wiążącą się z zapewnieniem ładu, usuwaniem naruszeń
norm) i dynamizującą ( wprowadzajacą zmiany w stosunkach spolecznych )
67.Funkcja wychowawcza prawa.
Funkcja wychowawcza prawa polega na kształtowaniu pozytywnych postaw wobec prawa, wyrabianiu
nawyku jego przestrzegania, zarówno rozumianym jako wartość sama w sobie, jak i system norm
niosących pewne wartości. Funkcję wychowawczą możemy podzielić na prewencyjną i represyjną.
68.Funkcja ochronna prawa.
Funkcja ochronna polega na zapewnieniu przestrzegania prawa poprzez środki przymusu oraz na
ochronie wartości uznanych za ważne. Dzieli się na funkcję gwarancyjną(kładącą nacisk na prawa
podmiotowe) i opiekuńczą(chroni podmioty uważane za słabsze)
69.Gwarancyjna funkcja prawa - prawo do sądu.
70.Funkcja organizacyjna prawa.
Funkcja organizacyjna polega na tworzeniu pewnych form życia zbiorowego i określaniu ich struktury.
Zapewnia ład i porządek, gdyż wskazuje miejsce określonych podmiotów w strukturze społecznej,
ustanawia tok czynności, jakie się podejmuje celem dochodzenia swoich praw
71.Polityka prawa.
72.Opinia publiczna a polityka tworzenia.
Opinia publiczna to wszelkie przejawy opinii społecznej wyrażone w taki sposób, że można je przypisać
całemu społeczeństwu lub grupom społecznym. Może być wyrażona w sposób bardziej lub mniej
sformalizowany. W ramach polityki tworzenia prawa można rolę opinii publicznej można rozpatrywać od
strony proceduralnej lub merytorycznej. Od strony proceduralnej chodzi o formy udziału adresatów prawa
w polityce tworzenia prawa. Taką formą może być np. referendum. Od strony merytorycznej rola opinii
publicznej w polityce tworzenia prawa wyraża się w możliwości oddziaływania opinii publicznej na
politykę tworzenia prawa, niezależnie od istnienia procedur takiego wpływu. Dla prawodawcy opinia
publiczna powinna być ważna i znana.
73.Opinia publiczna a polityka stosowania prawa.
Od strony proceduralnej wpływ opinii publicznej w stosowaniu prawa wyraża się w uczestnictwie
czynnika społecznego w stosowaniu prawa, przykładem mogą być ławnicy, którzy z założenia są
reprezentantami opinii publicznej. Od strony merytorycznej wpływ opinii publicznej na politykę
stosowania prawa przejawić się może w znajomości przez sędziego opinii publicznej. Jednak sędzia nie
może ulegać naciskom, bo jest niezawisły.
74.Autorytet prawa (prestiż prawa i respekt wobec prawa).
Pojęcie prestiżu prawa jest wieloznaczne. Można bowiem mówić o prestiżu prawa w ogóle, prestiżu
poszczególnych działów prawa oraz respekcie, jakim powinno prawo cieszyć się w abstrakcji. Respekt dla
prawa może wyrastać ze strachu przed sankcją, być
efektem kalkulacji, konformizmu czy uznania prawa jako całości. W ramach prestiżu wyróżniamy 2
procesy: indukowanie prestiżu(sumowanie się prestiżów w różnych dziedzinach życia społecznego),
radiacja prestiżu(przenoszenie się całościowego prestiżu z jego elementów na te dziedziny prawa, które
jeszcze go nie uzyskały lub już utraciły). Prawodawca może osiągnąć prestiż prawa albo poprzez
uzgodnienie prawa pozytywnego z wartościami społecznymi, albo poprzez wydanie go przez autorytet
cieszący się respektem.
75.Proces kształtowania się prestiżu prawa.
76.Pojęcie anomii i teoria dewiacji wg. R. Mertona.
Anomia, słowo pochodzenia greckiego, oznacza „brak prawa, postępowanie niezgodne z prawem. Wg
Durkheima społeczeństwo doświadcza anomii w czasie głębokich przemian społecznych, politycznych,
gospodarczych. Gwałtowne zmiany powodują rozluźnienie moralne. Anomię widzi Durkheim w 3
aspektach: a) oznacza ona stan „moralnej próżni”(„pustki etycznej”), b) psychiczne położenie jednostki,
która traci motywację do postępowania zgodnie z normami, c) reakcje jednostki na stan anomii. Jednym z
nich jest samobójstwo. Robert Merton, jeden z teoretyków dewiacji, w przeciwieństwie do Durkheima
uważa, że dewiacja jest normalną reakcją na pewną sytuację społeczną, a nie wynikiem zaniku kontroli
społecznej. Jeśli społeczeństwo jest właściwie zorganizowane, to istnieje harmonia pomiędzy celami a
środkami do ich realizacji. Gdy tej harmonii brak, to społeczeństwo może doznać stanu anomii, tj.
rozbieżności między normami i celami kulturowymi a uznanymi społecznie możliwościami działania
zgodnie z tymi normami.
 typologia procesów idealnego przystosowania anomii wg Mertona
Do anomii jednostki przystosowują się w bardzo różnorodny sposób. Merton wyróżnia 5 rodzajów
adaptacji;
a)konformizm- polega na akceptacji celów kulturowych wyznaczanych przez społeczeństwo, jak i
zinstytucjonalizowanych środków do realizacji tych celów. Jako jedyny sposób nie ma charakteru
dewiacyjnego;
b)innowacja- polega na dążeniu do celów usankcjonowanych kulturowo przy wykorzystaniu nielegalnych
środków.
Innowacja ma miejsce także w warstwach wyższych(przestępcy „w białych kołnierzykach”)
c)rytualizm- to rodzaj akceptacji cechującej ludzi ostrożnych, dla których ważniejsze są bezpieczeństwo
i spokój niż osiąganie celów, na które społeczeństwo kładzie nacisk. Cele te są przez rytualistów
odrzucane,
jednak akceptują oni instytucjonalne środki ich realizacji. Rytualista pozostaje wierny społecznym
wzorcom
zachowania kosztem własnych ambicji;
d)wycofanie- polega na odrzuceniu celów kulturowych i zinstytucjonalizowanych środków ich realizacji.
Jako przykłady podać można włóczęgów, alkoholików, narkomanów. Najbardziej potępiany rodzaj;
e)bunt- tym różni się od wycofania, że w miejsce kulturowo wyznaczonych celów
i zinstytucjonalizowanych środków proponuje nowe, przyniesione ze sobą cele i normy
77.Wyjaśnianie dewiacji społecznej wg. teorii E. H. Sutherlanda.
Teoria zróżnicowanych powiązań przedstawiona w r. 1939 opiera się na 9 założeniach:
a) „zachowanie przestępcze jest wyuczone”. Jednostka nie ma żadnych wrodzonych
predyspozycji do przestępstwa, sama go nie wymyśli;
b) „uczenie się zachowania przestępczego następuje w toku interakcji z innymi osobami
w procesie komunikowania”. Mogą mieć postać zwerbalizowaną albo gestów;
c) „główna część procesu uczenia się zachować przestępczych zachodzi w obrębie grup
pierwotnych”, np. rodzina, sąsiedzi, rówieśnicy. Stąd wniosek, że środki masowego
przekazu takiej roli nie odgrywają;
d) „uczenie się zachowania przestępczego obejmuje zarówno techniki popełniania
przestępstw(...), jak i konkretne kierunki motywacji, dążeń, racjonalizacji i postaw”;
e) „uczenie się konkretnych motywacji i dążeń jest wynikiem takiego sposobu
definiowania norm prawnych, który sprzyja bądź nie sprzyja ich naruszaniu”;
f) „jednostka staje się przestępcą wskutek nadwyżki definicji(określeń) sprzyjających
naruszaniu prawa nad definicjami nie sprzyjającymi naruszaniu prawa”. Oznacza to, iż
jednostki stają się przestępcami na skutek przewagi kontaktów z wzorami
przestępczymi nad kontaktami z wzorami nieprzestępczymi;
g) „zróżnicowane powiązania mogą różnić się częstotliwością, czasem trwania,
uprzedniością i intens.”;
h) „proces uczenia się zachowania przestępczego przez powiązanie w wzorami zachowań
przestępczych i nieprzestępczych obejmuje te same mechanizmy, co każde inne
uczenie się”;
i) „chociaż zachowanie przestępcze jest wyrazem ogólnych potrzeb i wartości, nie
można go nimi wyjaśnić, gdyż zachowanie nieprzestępcze jest wyrazem tych samych
potrzeb i wartości”.
78.Teoria podkultur dewiacyjnych Alberta K. Cohena.
Cohen był dyrektorem zakładu dla nieletnich, myśli swoje przedstawił w pracy „Deliquent
boys”. Uważa, że kultura amerykańska jest kulturą warstw średnich, którą charakteryzują
ambicja, indywidualna odpowiedzialność, szacunek dla osiągnięć,, umiejętność rezygnowania
z natychmiastowych gratyfikacji. Młodzież klas niższych zdaje sobie sprawę ze swojego
gorszego położenia. Też chce się bogacić, osiągnąć wyższą pozycję, ale wychowanie domowe
utrudnia im to. Możliwe są 3 sposoby rozwiązania problemu:
a) jedni(zwani „chłopcami z collegu”) w pełni przyswajają wartości klasy średniej i
przez edukację podejmują trud zmiany położenia;
b) drudzy(„chłopcy z rogu ulicy”) świadomi ograniczeń nie podejmują wyzwania, lecz
konsekwentnie stają w obronie wartości klas niższych. Decydują się legalnie osiągnąć
to, co najlepsze, ale w ramach stylu życia swojej klasy;
c) trzeci typ(„chłopcy z gangu”) mając poczucie zablokowania awansu, stają się
przestępcami.
Tak więc nie cała młodzież z klas niższych będzie należała do podkultur dewiacyjnych.
Cohen skupia uwagę na trzeciej grupie i wymienia jej cechy: bezcelowość, złośliwość,
negatywizm, życie dniem dzisiejszym.
79. Wyjaśnianie dewiacji społecznej wg. teorii T. Hirschiego.
Teoria ta stawia sobie pytanie, dlaczego ludzie zdając sobie sprawę, że zachowania
dewiacyjne mogą przynosić pożytki, powstrzymują się od nich. U jej podstaw leży
stwierdzenie: „jednostka może dokonywać czynów przestępczych, ponieważ jej więzi zostały
w jakiś sposób zerwane”. Hirschy wyróżnia 4 składniki więzi jednostki ze społeczeństwem:
przywiązanie(im mocniejsze przywiązanie do rodziny, przyjaciół, tym mniejsze
prawdopodobieństwo dewiacji;), zaangażowanie(jeśli człowiek zaangażował się w
działalność zgodną z normami, to żal mu będzie teraz to „zepsuć”), zaabsorbowanie(jak
człowiek jest zaabsorbowany różną działalnością, to nie ma czasu na dewiacje),
przekonanie(że obowiązujące normy są wiążące).
80.Dewiacja pierwotna i dewiacja wtórna wg. teorii E. Lemerta.
E. Lemert wyróżnia 2 rodzaje dewiacji:
a) pierwotną- to zachowanie odbiegające od norm, ale nie napotykające reakcji
społecznych. Przez sam fakt popełnienia przestępstwa , np. zabójstwa, człowiek nie
staje się staje się dewiantem. Dzieje się tak dopiero w procesie interakcji prowadzącej
do interakcji wtórnej a rozpoczyna się ono z chwilą społecznej reakcji na zachowanie
przekraczające normy. Dlatego ta dewiacja ma dla Lemerta znaczenie drugoplanowe;
b) wtórną- spowodowana jest dezaprobatą społeczeństwa, degradacją i izolacją osoby
przekraczającej normy. Końcowym etapem jest przyłączenie się dewianta do grupy
ludzi do niego podobnych.
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards