Pieniądz to nie tylko gotówka

advertisement
Poniedziałek
B8
ekonomia.rp.pl
26 stycznia 2015
◊
Oszczędzaj
Pieniądz to nie tylko gotówka
GOSPODARKA | Przeciętny człowiek zatrzymany na ulicy i zapytany, co to jest pieniądz, wskazałby prawdopodobnie na swój
portfel i wyjął z niego kilka banknotów i monet. Takie jest powszechne rozumienie pojęcia pieniądza.
właśnie M3. Miara ta wyliczana
jest przez dodanie do agregatu
M2 zobowiązań banków wynikających z wyemitowanych papierów wartościowych z terminem pierwotnym do dwóch lat,
a zakupionych przez podmioty
niebankowe, oraz zobowiązań
z tytułu papierów wartościowych sprzedanych przez banki
z przyrzeczeniem ich odkupu.
W Polsce obydwa te rodzaje
operacji mają charakter marginalny, dlatego w praktyce M3
minimalnie się różni od M2
(różnica ta w Polsce jest rzędu
1,5 proc., w strefie euro – 6,5
proc.).
ANNA LEWANDOWSKA
Pojęcie pieniądza ewoluowało
w czasie. Początkowo był to
głównie pieniądz towarowy,
czyli transakcje miały charakter barteru (wymiana towaru
na inny towar), potem funkcję
pieniądza pełniły określone,
szczególnie cenne w poszczególnych społecznościach towary, takie jak sól, muszle,
przyprawy korzenne, skóry
zwierząt czy bydło. Z czasem
funkcję tę zaczęły pełnić
kruszce, np. złoto i srebro.
Kruszce te stały się następnie
podstawą do bicia monet.
Ważne narzędzie
pomocnicze
Środek płatniczy
i gromadzenia majątku
Dziś posługujemy się monetami, których wartość nie zależy już od ilości kruszcu w nich
zawartego, oraz banknotami,
które bez umownie nadanej
im wartości byłyby warte tyle,
ile kosztuje papier i inne materiały użyte do ich wyprodukowania. Pieniądz ten określany jest mianem pieniądza
symbolicznego, a prawo do
jego emisji mają jedynie ściśle
określone instytucje, najczęściej banki centralne.
Coraz większą rolę odgrywa
pieniądz bezgotówkowy, który
nie ma formy papierowej, jest
jedynie zapisem na koncie.
Różne nowoczesne narzędzia
zastępują tradycyjny pieniądz
gotówkowy. Możemy dziś
płacić kartami płatniczymi
i kredytowymi, a nawet telefonem, a operacji finansowych
dokonywać poprzez swoje
konto internetowe, nie wychodząc z domu.
Czym zatem jest pieniądz
dzisiaj? W literaturze można
znaleźć wiele definicji pieniądza
sformułowanych
z uwzględnieniem pełnionych
przez niego funkcji czy komponentów jego podaży. Pieniądz to powszechnie akceptowany w danym kraju środek
płatniczy (środek wymiany)
służący do regulowania zobowiązań. Pełni on jednocześnie
funkcję jednostki rozliczeniowej, czyli umożliwia określenie wartości (ceny) towaru lub
kwoty należności i zobowiązań. Jest także jednym ze
środków przechowywania
wartości (tezauryzacji), czyli
gromadzenia majątku. Jest
>MIARY PIENIĄDZA RÓŻNIĄ SIĘ PRZEDE WSZYSTKIM STOPNIEM PŁYNNOŚCI
wreszcie miernikiem odroczonych płatności, czyli pozwala wyrazić wartość zobowiązań, które będą płatne
dopiero w przyszłości.
Innymi słowy, pieniądz to
gotówka w obiegu oraz różnego rodzaju depozyty złożone
w bankach lub też inne formy
lokowania środków zbliżone
charakterem do depozytów.
W portfelu
i na rachunku
Pieniądz
gotówkowy
w obiegu to banknoty i monety wyemitowane przez bank
centralny i wykorzystywane
do dokonywania płatności
przez podmioty inne niż banki
(nie zaliczamy do nich gotówki
spoczywającej w kasach banków). Gotówka to najbardziej
płynna forma pieniądza, to
znaczy, że jest w każdej chwili
„gotowa” do użycia w celu regulowania płatności. Dziś pieniądz gotówkowy jest stopniowo wypierany przez regulowanie zobowiązań finansowych
przy wykorzystaniu mediów
elektronicznych, głównie
przelewów internetowych
oraz kart płatniczych.
W Polsce utrzymuje się
jednak w dalszym ciągu trend
wzrostowy gotówki rzędu
9–12 proc. rocznie. Dla porównania: tempo wzrostu w strefie
euro jest dwukrotnie wolniejsze i wynosi ok. 5–6 proc.
Depozyty najogólniej możemy podzielić na bieżące, tzn.
dostępne na każde żądanie,
oraz terminowe – gdy zawieramy z bankiem umowę na
określony czas utrzymywania
przez nas środków w banku,
a wcześniejsza wypłata „karana” jest najczęściej istotnie
zmniejszoną wysokością wypłaconych odsetek.
Depozyty na żądanie utrzymywane są zarówno przez
ludność (gospodarstwa domowe), jak i przedsiębiorstwa,
a cel przechowywania przez
nich środków jest wbrew pozorom podobny. Główny to
możliwość ich wykorzystania
do dokonywania bieżących
płatności.
Depozyty terminowe to już
typowa forma lokowania
oszczędności. Jedna z wielu
dostępnych obecnie na rynku
form inwestowania nadwyżkowych środków. Uznawana za
najbezpieczniejszą formę inwestycji o minimalnym poziomie ryzyka. Niestety, jak to
zwykle w takich przypadkach
bywa, stosunkowo mało opłacalną, zwłaszcza obecnie, przy
bardzo niskim poziomie stóp
procentowych.
Katalog form lokowania
pieniądza w bankach dziś nie
kończy się już na depozytach.
Klienci mogą kupować papie-
ry wartościowe wyemitowane
przez banki oraz zawierać
z bankiem umowę o zakup
papierów wartościowych
z przyrzeczeniem odkupu.
Obecnie obydwie te formy
mają jednak w Polsce znaczenie całkowicie marginalne.
Jak mierzyć pieniądz
Omówione formy pieniądza
grupuje się, by wyliczyć poszczególne miary pieniądza
lub inaczej agregaty monetarne. Poszczególne miary różnią
się między sobą przede
wszystkim stopniem płynności, czyli możliwością natychmiastowego wykorzystania
ich do dokonywania płatności. W Polsce stosuje się miary
M0, M1, M2 i M3, których
definicje są zgodne ze standardami przyjętymi w Unii
Europejskiej.
M0 to pieniądz banku centralnego. Obejmuje emisję
pieniądza gotówkowego, czyli
pieniądz gotówkowy w obiegu
wraz z tym w kasach banków,
a także środki utrzymywane
przez banki na rachunkach
bieżących i rachunkach rezerwy obowiązkowej w banku
centralnym. Pieniądz banku
centralnego nazywany jest
bazą monetarną (monetary
base). Czasem stosuje się też
nazwy: pieniądz bazowy, pie-
niądz banku centralnego,
pieniądz rezerwowy, a nawet
pieniądz wielkiej mocy.
Najbardziej płynny pieniądz określamy jako M1 lub
„wąski pieniądz”. Obejmuje on
gotówkę w obiegu (bez kas
banków) oraz środki utrzymywane na rachunkach bieżących, płatnych na żądanie. M1
to pieniądz transakcyjny – służy do bieżącego regulowania
zobowiązań finansowych wynikających z zawartych transakcji. Jest dostępny w każdej
chwili bez ograniczeń.
Kategoria pieniądza M1
powiększona o depozyty
z terminem umownym do
dwóch lat tworzy nową jego
miarę – M2. Miara ta związana
jest już częściowo z inną funkcją pieniądza – przechowywania wartości. Agregat M1 powiększono zatem o środki
znacznie mniej płynne, których motywem deponowania
jest chęć powiększenia ich
wartości o należne odsetki.
M2 w Polsce zawiera mniej
więcej połowę środków bardzo płynnych M1 (57 proc.)
oraz blisko połowę o charakterze oszczędnościowym.
Najszerszą, podstawową
z punktu widzenia analiz makroekonomicznych, miarą pieniądza jest miara M3. Kiedy
mówimy „podaż pieniądza
w gospodarce” czy „ogół pieniądza w kraju”, mamy na myśli
Wielkość maksymalnego
wzrostu podaży pieniądza,
która nie powodowałaby
wzrostu inflacji, określana
była niegdyś w założeniach
polityki pieniężnej NBP. Od
1998 r. Rada Polityki Pieniężnej realizuje zobowiązanie
zapewnienia stabilności cen,
wykorzystując strategię celu
inflacyjnego. Podaż pieniądza
stanowi zatem jedynie narzędzie pomocnicze do oceny
kształtowania się procesów
monetarnych w gospodarce
oraz monitorowania prowadzonej przez bank centralny
polityki pieniężnej. Stanowi
ona także cenny materiał dla
analityków rynku finansowego
i procesów pieniężnych.
Wielkość i struktura podaży
pieniądza mogą podlegać
analizie pod kątem rodzaju
instrumentów wchodzących
w jej skład. Można również
badać strukturę terminową jej
komponentów oraz strukturę
„posiadaczy” środków złożonych w bankach.
W strukturze M3 największy
udział mają depozyty bieżące
(ok. 44 proc.), jednak tylko
nieznacznie wyższy od depozytów terminowych z terminem
pierwotnym do dwóch lat (42
proc.). Struktura ta w strefie
euro jest „przesunięta” w stronę
depozytów bieżących (odpowiednio 47,5 i 36,8 proc.). Udział
najbardziej płynnego pieniądza
gotówkowego jest w strefie euro
niższy niż w Polsce (9,4 proc.
wobec ok. 12 proc.).
Autorka jest naczelnikiem Wydziału
Analiz Problemowych w Departamencie
Statystyki NBP
>MONETYZACJA POLSKIEJ GOSPODARKI JEST WCIĄŻ RELATYWNIE NISKA
Każda złotówka gotówki zmienia właściciela 14 razy w ciągu roku
Pojęcie podaży pieniądza wykorzystywane
jest do szeregu analiz procesów finansowych zachodzących w gospodarce.
Pojęcie to jest wykorzystywane m.in. do
wyliczania współczynnika monetyzacji gospodarki. Liczymy go, odnosząc wielkość podaży
pieniądza do wielkości produktu krajowego brutto
(w cenach nominalnych). Miara ta pozwala ocenić
stopień dojrzałości systemu finansowego kraju.
Wskaźnik ten w Polsce jest relatywnie niski
w porównaniu ze strefą euro i innymi krajami
wysoko rozwiniętymi i wynosi obecnie ok. 60
proc. W ostatnich latach obserwujemy jednak
jego stały wzrost, co jest wynikiem zwiększającego się udziału aktywów finansowych w portfelach
podmiotów gospodarczych i gospodarstw
domowych. Wzrost ten jest naturalną konsekwencją przede wszystkim malejącej inflacji oraz
rozwoju rynków finansowych. Umożliwia to
kształtowanie struktury aktywów finansowych
w sposób racjonalny. Przyrost pieniądza powinien
być adekwatny do przyrostu PKB, aby rosnący
obrót gospodarczy mógł być obsługiwany
dostępnym pieniądzem bez zakłóceń.
Odwrotnością wskaźnika monetyzacji jest
współczynnik szybkości obiegu pieniądza, czyli
liczba transakcji obsługiwanych przez jednostkę
pieniądza w ciągu roku. Wskaźnik ten w ostatnich
15 latach kształtował się w Polsce w granicach
1,7–2,5, co oznacza, że jeden złoty szerokiego
pieniądza M3 wydawany był w transakcjach ok.
mniej więcej dwa razy w ciągu roku. Dla porównania, szybkość obiegu pieniądza gotówkowego jest
kilkukrotnie wyższa i obecnie wynosi ok. 14, czyli
jeden złoty gotówki jest wydawany 14-krotnie
w ciągu roku.
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards