Metoda kosztów podróży

advertisement
Całkowita wartość ekonomiczna a
ocena projektów gospodarczych
– ĆW 4
W analizie ekonomicznej projektów gospodarczych, przyjmuje
się,
że
gusty
i
preferencje
konsumentów
są
podstawowym czynnikiem motywującym do określonego
wyboru.
Wiąże się to z faktem, iż teoria wartości ekonomicznej dóbr
ma swoje podstawy w użyteczności wynikającej z ich
konsumowania, a więc dobra stają się dla człowieka
wartościowe, gdy w jakiś sposób zaspokajają jego
potrzeby.
Wartość ekonomiczna - to kwota, którą jednostka
będzie skłonna wydać w celu otrzymania
danego dobra w taki sposób, że zachowałaby
ona taki sam poziom dobrobytu, jak w sytuacji,
gdyby nie posiadała dobra, ale pieniądze
Całkowita wartość ekonomiczna – to pieniężny
miernik wyrażający zmiany dobrobytu jednostki w
wyniku zmian w jakości środowiska, na przykład
w wyniku realizacji określonego projektu.
Teoria wartości ekonomicznej najczęściej znajduje
swój wyraz w przypadku określenia wartości
zasobów dla których nie istnieje „standardowy”
rynek lub cena rynkowa nie odzwierciedla
całkowitej wartości zasobów które zwykle są
niepowtarzalne
np.
elementy
środowiska
naturalnego, obiekty dziedzictwa kulturowego.
• W ekonomii dla wyrażenia takiej miary używany jest
termin gotowości do zapłaty (ang. willingness to pay,
WTP), który określa maksymalną kwotę, jaką jednostka
jest skłonna zapłacić za dobro zamiast z niego
zrezygnować.
• Alternatywną miarą jest kwota, którą należy zapłacić
jednostce aby odstąpiła od chęci posiadania danego
dobra, czyli określenie minimalnej rekompensaty jaką
zażądałaby za nie jednostka. W tym przypadku używa się
terminu gotowości do przyjęcia rekompensaty (ang.
willingnest to accept, WTA)
Elementy składowe całkowitej wartości ekonomicznej:
• wartość użytkowa (ang. use value), w ramach której
wyróżnia się:
– wartość wynikająca z bezpośredniego użytkowania (ang. direct
use value) – jest ustalana na podstawie cen rynkowych zasobów
środowiska (np. wartość lasu mierzona ceną rynkową metra
sześciennego drewna danego gatunku i jakości). W ramach tej
wartości
można
także
wskazać
na
konsumpcyjne
i
niekonsumpcyjne wartości użytkowe. Te pierwsze występują
wówczas gdy wykorzystanie zasobu powoduje ograniczenie
dostępu do niego dla innych osób. Z niekonsumpcyjną wartością
mamy do czynienia wówczas gdy jednokrotne wykorzystanie
zasobu nie ogranicza korzystania z niego przez innych ludzi.
– wartość wynikająca z pośredniego użytkowania (ang. indirect
use value) – w przypadku wspomnianego wcześniej lasu będą to
korzyści rekreacyjne, korzyści związane z funkcjonowaniem
ekosystemu leśnego (absorpcja dwutlenku węgla, produkcja tlenu,
podtrzymywanie stosunków wodnych, itp.), a więc korzyści
trudniejsze do wyceny.
• wartość nie związaną z użytkowaniem, pozaużytkowa
(ang. nonuse value), na którą składają się:
– wartość opcjonalna (ang. optional value) – wartość, która odnosi
się do korzyści uzyskiwanych w przyszłości, a więc wiąże się z
odroczonym w czasie użytkowaniem zasobu.
– wartość dziedziczona, spuścizny (ang. bequest value) –
stanowi wartość walorów przyrodniczych, którą obecni
użytkownicy pragną zachować dla przyszłych pokoleń. Pojawiają
się tu pewne przesłanki równorzędnego traktowania obecnych i
przyszłych pokoleń.
– wartość egzystencjalna, istnienia (ang. existence value) –
wiąże się z faktem samego istnienia danego obiektu
przyrodniczego. Wartość ta nawiązuje do korzyści estetycznych,
poznawczych jakie człowiek może czerpać z istnienia
różnorodności biologicznej, jej trwania i procesu ewolucji.
Wartość nieużytkową, w przeciwieństwie do użytkowej,
trudniej jest wyrazić w formie pieniężnej, gdyż zwykle nie
wiąże się ona z fizyczną konsumpcją jakichkolwiek
zasobów i usług (w procesie oceny i analizy projektu
trudności z kwantyfikacją).
Przy wartości użytkowej zwykle nie istnieje problem z jej
ekonomiczną identyfikacją - wyznacznikiem będzie cena
rynkowa zasobów lub usługi (w przypadku pośredniego
użytkowania
mogą
pojawić
się
jednoznacznym ich określeniem).
pewne
trudności
z
Rys 1. Całkowita wartość ekonomiczna – projekt rewitalizacji zabytkowych obszarów miasta
Źródło: Opracowanie własne na podstawie Florio M. 2002, s.113.
Metody wartościowania zasobów
i usług środowiska
• Metoda cen rynkowych – stosowana w momencie kiedy dla danych
dóbr i usług środowiskowych możemy łatwo określić rynek, wówczas
najprostszym sposobem zmierzenia ich wartości ekonomicznej jest
skorzystanie z odpowiedniej, faktycznej ceny rynkowej.
Trudności pojawiają się gdy brak jest „rynku” dla dóbr i usług (nie
uczestniczą w wymianie rynkowej lub transakcje rynkowe nie
odzwierciedlają prawidłowo społecznych preferencji). Rynek jednak
nadal będzie stanowił punkt odniesienia. Przejawia się to w podziale
metod na te, które są oparte na informacjach i bazują na danych:
• z rynków zastępczych (pokrewnych), gdzie wyróżnia się metody:
produktywności, kosztu podróży, cen hedonistycznych, prewencyjna
(kosztów ochrony), odtworzenia (kosztów restytucji).
• z rynków hipotetycznych, wśród metod tej grupy jako główną należy
wskazać metodę wyceny warunkowej.
Metody oparte o informacje z rynków zastępczych
Opisane metody wyceny polegają na obserwacji i analizie cen na rynkach dóbr
powiązanych z jakimś dobrem nierynkowym.
Metoda produktywności:
•
znajduje zastosowanie, gdy w wyniku oddziaływania projektu na środowisko
następuje wpływ na koszty i zyski przedsiębiorstwa (w konsekwencji,
poprzez zmiany podaży danego dobra lub usługi oraz ich ceny, na dobrobyt
konsumentów)
•
jest najbardziej popularna i najczęściej stosowana wśród wspomnianych
metod wartościowania
•
jej realizacja przebiega dwustopniowo - pierwszy etap to określenie
fizycznych
efektów oddziaływania
projektu,
w drugim
etapie
zidentyfikowanym efektom przypisuje się pieniężną wartość.
Metoda kosztów podróży
•
stosowana jest do wyceny tych składników środowiska, z wykorzystaniem których
wiąże się poniesienie pewnego wysiłku mającego jakąś cenę rynkową.
•
jako wysiłek przyjmowany jest czas dojazdu do jakiegoś atrakcyjnego, pod względem
rekreacyjnym, jak i turystycznym, miejsca, powiększony o opłaty za wstęp oraz
wydatki na wyposażenie niezbędne do konsumpcji danego dobra lub usługi.
•
•
na tej podstawie określa się funkcję popytu, gdzie koszty podróży warunkują
częstotliwość przyjazdu turystów.
•
stanowi to podstawę do wyznaczenia wartości nierynkowych elementów środowiska
oraz związanych z nimi usług, które mogą powstawać w wyniku realizacji danego
przedsięwzięcia rekreacyjno-turystycznego.
•
metoda ta może zostać użyta, w celu oceny efektów związanych z realizacją projektu
powodującego:
–
–
–
–
zmiany w kosztach dostępu dla miejsca rekreacji,
likwidację istniejącego miejsca rekreacji,
udostępnienie nowego miejsca rekreacji lub atrakcji turystycznej,
jakościowe zmiany środowiska w miejscu rekreacji i turystyki.
Metoda cen hedonistycznych
–
analizuje rzeczywiste rynki dóbr i usług, na których czynniki
środowiskowe wpływają na kształtowanie się cen.
–
najczęstszymi przykładami wymienianymi w literaturze są:
•
wartość nieruchomości - cena np. domu będzie zależeć od lokalizacji i
związanej z nią jakości środowiska oraz dodatkowych udogodnień takich
jak, np. estetyczne widoki lub bliskość miejsc rekreacji, zachowanych dzięki
zaniechaniu realizacji określonej inwestycji.
•
praca człowieka - i związane z tym zarobki zależą, m.in. od zagrożeń
środowiskowych i związanych z nimi dodatków do płacy, powodujących
chęć podjęcia przez pracowników działań właśnie w takich warunkach.
Metoda prewencyjna
•
odzwierciedla zmiany zachodzące w środowisku w wyniku realizacji
projektu, które przejawiają się w ilości środków pieniężnych,
wydawanych przez przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe, na
łagodzenie skutków tych zmian lub też ich całkowite zapobieżenie.
•
są więc to kwoty, które ludność jest gotowa ponieść aby
powstrzymać degradację środowiska lub ją ograniczyć.
Metoda odtworzenia
•
polega na wyliczeniu wartości nakładów niezbędnych do
całkowitego lub częściowego przywrócenia (rekultywacja, naprawa)
uszkodzonych, w wyniku funkcjonowania projektu, elementów
środowiska.
•
z tego też względu może być stosowana
odnawialnych, takich jak lasy, ławice ryb, itp.
dla
zasobów
Metody oparte o informacje z rynków hipotetycznych
Gdy identyfikacja pewnego dobra rynkowego powiązanego
z danym elementem środowiska naturalnego jest bardzo
trudna lub wręcz niemożliwa, wycena polega na
obserwacji rynków hipotetycznych.
Metoda wyceny warunkowej - polega na zadawaniu pytań,
umieszczonych w specjalnie do tego celu przygotowanym
kwestionariuszu,
potencjalnym
użytkownikom
danego
dobra
nierynkowego. Pytania te mogą dotyczyć:
• kwot jakie byliby oni skłonni wydać, aby to dobro zostało im dostarczone
- tzw. gotowość do zapłaty (willingness to pay, WTP)
• kwoty jaką byliby skłonni zaakceptować jako rekompensatę w sytuacji
pozbawienia ich konsumpcji danego zasobu lub usługi środowiskowej tzw. gotowością do akceptacji (willingness to accept, WTA).
• Metoda ta jest często stosowanym sposobem wartościowania
środowiska, szczególnie w przypadki określania wartości zasobów i
usług nie związanych z użytkowaniem.
Przykład:
Publiczny Park Lumpinee w Bangkoku
• Park Lumpinee jest obiektem publicznym położonym w centrum
Bangkoku. Za wstęp na jego teren nie pobiera się opłat. Koszt
alternatywny, związany z pozostawieniem parku w obecnej postaci i
wykorzystaniem dla celów rekreacji, jest duży i stale wzrasta, co
wynika z potencjalnych wartości tego obszaru dla innych podmiotów
gospodarczych. Dlatego też stale wzrasta jego znaczenie dla zdrowia,
rekreacji i jakości powietrza.
• Jest to jedno z nielicznych badań przeprowadzonych w krajach rozwijających się, poświęconych oszacowaniu wartości ogólnie
dostępnego parku miejskiego, w którym zastosowano połączone
metody (kosztów podróży i deklarowanych preferencji).
Metody. Badania ankietowe przeprowadzono zarówno wśród odwie-
dzających ten park, jak i innych mieszkańców różnych dzielnic miasta.
Ich celem było uzyskanie informacji o tym, jaką wartość ludzie przypisują
istnieniu i aktualnej funkcji tego obiektu. W badaniach wykorzystane
zostały:
• Metoda deklarowanych preferencji. Mieszkańców różnych stref
Bangkoku poproszono o wskazanie kwoty, jaką chcieliby płacić rocznie
w celu zachowania parku w dotychczasowym stanie. W badanej próbie
znaleźli się zarówno odwiedzający ten park od czasu do czasu, jak i
ludzie
doceniający
fakt
jego
istnienia
i
potencjalną
możliwość
odwiedzania go, pomimo że nigdy w nim faktycznie nie byli (jest to
rodzaj „wartości alternatywnej”).
• Metoda kosztów podróży. Reprezentatywną próbę odwiedzających
zapytano o czas dojazdu do parku i koszty z tym związane. Analizując
wyniki, dokonano podziału odwiedzających według stref miasta
położonych w różnej odległości od parku. Rezultaty badań pozwoliły
na skonstruowanie krzywej popytu, ukazującej zależność między
częstotliwością wizyt a „kosztami" (nakładami czasu i pieniędzy
przeznaczonych na wizytę). Wstęp do parku jest wolny, toteż przestrzeń znajdująca się pod krzywą popytu jest odzwierciedleniem „renty
konsumenta”. W opisanej metodzie jako pewnik przyjęto założenie, że
koszty przejazdu do miejsca ogólnie dostępnego, określone na
podstawie nakładów czasu i pieniędzy, są odzwierciedleniem
wartości,
jaką
postrzeganych
odwiedzających
środowiska
jednostka
temu
kosztów
stanowi
miejscu
ponoszonych
o
społecznej
nadaje.
przez
wartości
Suma
tak
wszystkich
tego
zasobu
Wyniki. Po podsumowaniu wyników badań (przeprowadzonych w
1980 r.) otrzymano trzy wartości bazowe dla parku obliczone w
bahtach (THB):
– na podstawie kosztów ponoszonych przez ludzi rzeczywiście
odwiedzających park - 132 mln,
– biorąc pod uwagę hipotetyczną gotowość do płacenia dotyczącą
mieszkańców, którzy rzeczywiście odwiedzają park - 130 mln,
– biorąc pod uwagę hipotetyczną gotowość do płacenia deklarowaną zarówno przez tych, którzy park odwiedzają, jak również i tych,
którzy w chwili obecnej tego nie robią (tzw. wartość społeczna) – 1
166 mln.
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards