1 W POSZUKIWANIU NOWEJ DUCHOWOŚCI – REFORMACJA A

advertisement
W POSZUKIWANIU NOWEJ DUCHOWOŚCI – REFORMACJA A REFORMA KOŚCIOŁA KATOLICKIEGO
PRZYCZYNY REFORMACJI
Reformacja, obok przemian społeczno-gospodarczych i odkryć geograficznych, należy do
najważniejszych wydarzeń w historii XVI w. Przyczyny, które doprowadziły do jej "wybuchu" były
różnorodne. Z jednej strony był to ostry kryzys Kościoła katolickiego, upadek moralny
duchowieństwa, co spotykało się z coraz większą niechęcią ze strony wiernych, a z drugiej zwiększenie ucisku feudalnego przez władców i Kościół katolicki. Wszystkie te antagonizmy
najostrzej widoczne były w Niemczech. Tam też wystąpienie Marcina Lutra rozpoczęło epokę
reformacji, zapoczątkowując zarazem rozbicie jedności Kościoła katolickiego. Luter, będąc
duchownym,
widział od wewnątrz nieprawidłowości w Kościele katolickim. Akcja zbierania
pieniędzy na budowę bazyliki świętego Piotra w Rzymie poprzez sprzedaż odpustów wywołała jego
gorący sprzeciw. 31 października 1517 roku Marcin Luter ogłosił w Wittenberdze 95 tez przeciw
odpustom. Stały się one podstawą jego nauki. Luter głosił, że najważniejsza dla zbawienia jest
szczera wiara w Boga, gdyż człowiek ze swej natury jest grzeszny. Zniósł celibat duchownych,
wprowadził język narodowy do liturgii, ograniczył obrzędowość i sakramenty, pozostawiając
tylko chrzest i komunię świętą. Jednocześnie uważał, iż chrześcijanin jest wolny tylko
w sprawach duchowych, w społecznych musi podporządkować się władzy świeckiej. W 1520 roku
papież Leon X ogłosił bullę potępiającą naukę Lutra i żądającą jednocześnie od niego odwołania
poglądów w ciągu 60 dni. Ten nie podporządkował się papieżowi, zyskując coraz większe zastępy
zwolenników. W 1521 roku Luter uniknął aresztowania i znalazł schronienie na zamku
w Wartburgu, w tymże roku cesarz Karol V wydał edykt uznający go za heretyka i skazujący na
banicję.
REFORMACJA W KRAJACH NIEMIECKICH
Działalność Marcina Lutra spotkała się z poparciem znacznej części społeczeństwa niemieckiego.
Przeciwko Kościołowi występowali pospołu mieszczanie chłopi, szlachta i książęta. Istotnym
motywem tych wystąpień była chęć uwolnienia się od rozmaitych danin na jego rzecz. Ponadto
myślano nad zagarnięciem dóbr znajdujących się w ręku Kościoła. Chłopi chcieli także zmiany
istniejących stosunków społecznych dążąc do wyzwolenia się z zależności od szlachty. Za
wyjątkowo radykalnego zwolennika reformacji uznaje się Tomasza Münzera, który między innymi
negował całkowicie istniejące feudalne stosunki społeczne. Odwoływał się głównie do chłopów.
Już wcześniej wybuchały powstania
chłopów, którzy chcieli zmniejszenia ucisku feudalnego
i reformy Kościoła katolickiego. Działalność Münzera miała wpływ na
najdramatyczniejsze
wydarzenia tego okresu, zwane wojną chłopską. Miała ona miejsce w 1525 r. i zakończyła się
klęską oddziałów chłopskich. W tzw. 12 Elektor saski z M. Lutrem i F. Melanchtonemartykułach
z Memmingen
sformułowano cele walki, między innymi żądano wolności słowa bożego,
ograniczenia dziesięcin, wolności polowań i rybołówstwa oraz zniesienia poddaństwa. Wystąpienie
chłopów potępił Luter. Na sejmie Rzeszy w Spirze w 1529 r. część posłów złożyła uroczysty
protest przeciw niedopuszczeniu przez cesarza Karola V do jakichkolwiek zmian w Kościele katolickim
- stąd nazwa protestantyzm. Obie strony były bliskie zbrojnego starcia, ale ze względu na
niebezpieczeństwo
tureckie zawarto tzw. pokój
religijny w Norymberdze.
Po ustaniu
1
niebezpieczeństwa ze strony Turcji sytuacja zaczęła się znów zaostrzać. W Niemczech doszło do
wybuchu wojen religijnych.
WOJNY RELIGIJNE W NIEMCZECH
Mimo upadku powstania chłopów wrzenie w Niemczech nie ustawało. Cesarz Karol V , toczący
wojny z Francją i Turcją, zajmował początkowo stanowisko ugodowe. Na sejmie Rzeszy w Spirze
zabronił jednak naruszania praw biskupów, a zwłaszcza zagarniania ich dóbr. Na następnym
sejmie, w Augsburgu, również nie doszło do zgody, a protestancki teolog Filip Melanchton
przedstawił nowe wyznanie wiary. Stało się ono podstawą doktrynalną luteranizmu. W 1531 r.
protestanci niemieccy utworzyli tzw. związek szmalkaldzki, przeciw któremu w 1546 r. wystąpił
Karol V. Wojna trwała ze zmiennym szczęściem aż do 1555 r. Rozwiązanie przyniósł sejm
w Augsburgu.
W dniu 25 września 1555 r. zawarto pokój religijny. Uznano wyznanie
protestanckie, wprowadzając zasadę "cuius regio, eius religio" (łac.) - czyj kraj (władza), tego
religia. Według tej zasady, religia władcy była dominującą w jego państwie. Pokój augsburski
położył kres wojnom, ale nie uregulował całkowicie stosunków między katolikami a protestantami.
W XVII wieku konflikt został wznowiony w postaci wojny trzydziestoletniej.
REFORMACJA WE FRANCJI
Idee reformacyjne Marcina Lutra szybko zdobyły sobie zwolenników we Francji. Jednakże luteranizm
nie zapuścił tam głębiej korzeni, wyparty przez naukę Jana Kalwina . Francuscy wyznawcy kalwinizmu
nazywani
byli hugenotami. Kalwinizm szerzył się głównie wśród mieszczaństwa i szlachty
w południowo-zachodniej i północno-wschodniej części Francji. Ruch hugenotów miał
przede
wszystkim podłoże
polityczne, opozycja szlachecka (hugenocka) za cel stawiała sobie reformę
ustroju państwowego, to znaczy ograniczenie absolutyzmu królewskiego. Hugenoci byli powiązani
z potężnym rodem francuskim Burbonów , z kolei szlachta katolicka skupiona była wokół
arystokratycznego rodu de Guise, zwanego Gwizjuszami. Spór między stronnictwami przeistoczył
się w krwawe wojny religijne, które trwały z przerwami prawie 36 lat, od 1562 do 1598 roku.
W wojny te włączały się inne kraje: po stronie katolików opowiedziała się Hiszpania, natomiast
hugenoci mieli poparcie Anglii i protestanckich książąt niemieckich.
WOJNY RELIGIJNE WE FRANCJI
Wojny religijne we Francji przybrały niezwykle krwawy charakter. Świadczy o tym rzeź
hugenotów (protestantów) w Paryżu z 23 na 24 sierpnia 1572 roku, zwana Nocą Św. Bartłomieja,
w trakcie której zginęło około 3 tys. osób. Byli to hugenoci przybyli na ślub Henryka, króla
Nawarry z Małgorzatą Valois - siostrą króla Karola IX. Przygasła wojna rozgorzała na nowo ze
zdwojoną siłą. Pokój udało się osiągnąć dopiero po śmierci ostatniego Walezjusza - Henryka III,
króla Francji, który zmarł nie pozostawiwszy męskiego potomka. W wyniku tzw. Wojny Trzech
Henryków (walki toczyły się pomiędzy królem Francji Henrykiem III, Henrykiem Burbonem,
królem Nawarry i Henrykiem, księciem de Guise) zwycięzcą został Henryk Burbon, który dzięki temu
zasiadł na tronie Francji jako Henryk IV Burbon. Nowy król, dotychczasowy przywódca hugenotów,
obejmując tron przyjął katolicyzm, jednakże w edykcie z Nantes (nantejskim) ogłoszonym w 1598
roku zapewnił swobody religijne hugenotom, zachowując nadrzędną pozycję katolicyzmu.
2
REFORMACJA W ANGLII
Stosunek króla angielskiego Henryka VIII do reformacji był na początku wrogi, chciał on bowiem ze
względu na ówczesną sytuację polityczną zachować przyjazne stosunki z papiestwem. Po kilku
latach sprawy polityczne i osobiste wpłynęły na zmianę stanowiska Henryka. Dążył on do
rozwiązania swego małżeństwa z Katarzyną Aragońską. Papież jednak ze względów politycznych
nie zezwolił na unieważnienie tego małżeństwa, choć istniały uzasadnione z punktu widzenia prawa
kościelnego powody. W wyniku odmowy Henryk VIII otwarcie wystąpił przeciw kościołowi
rzymskiemu, mając zapewnione pełne poparcie parlamentu. Na mocy Aktu o Sukcesji z 1534 r.
poślubił Annę Boleyn, a potomstwo z tego małżeństwa zyskało pełne prawa do korony
angielskiej. Równocześnie parlament zalegalizował oderwanie się kościoła angielskiego od kościoła
rzymskiego uchwalając w 1534 r. Akt Supremacji. Na jego mocy król stawał się głową kościoła
anglikańskiego. Akt ten w dziedzinie dogmatycznej nie wprowadzał żadnych zmian, natomiast
bezwzględnie występował przeciw organizacji kościelnej: sekularyzowano
dobra kościelne,
rozwiązano zakony. Król w walce ze zwolennikami kościoła katolickiego sięgnął nawet do terroru.
Krótkie panowanie jego następcy Edwarda VI niczego nie zmieniło. Następna królowa Maria Tudor
nawiązała ponownie stosunki z Rzymem. Jej panowanie to okres reakcji katolickiej. Stosowane za
jej rządów metody sprawiły, iż zyskała sobie przydomek Krwawej (Bloody) Mary. Próby restauracji
katolicyzmu w Anglii zakończyły się ostatecznie niepowodzeniem jako całkowicie sprzeczne
z politycznymi i gospodarczymi interesami kraju. Po Marii tron objęła Elżbieta I.
KONTRREFORMACJA
Reformacja zadała autorytetowi Kościoła olbrzymie straty. Papieżem, który pierwszy podjął próbę
stawienia czoła reformacji był Hadrian IV, lecz dopiero Paweł III zajął się sprawą gruntownej
reformy Kościoła. Pierwszym krokiem w tym kierunku, było powołanie
do kolegium
kardynalskiego przeciwników reformacji. Pod ich wpływem papież powołał najwyższy trybunał
inkwizycyjny, tzw. Sacrum Officium. Aktywnym członkiem Świętej Inkwizycji był kardynał Carafa,
późniejszy papież Paweł IV, za którego pontyfikatu ogłoszono po raz pierwszy "Index Librorum
Prohibitorum" - Indeks Ksiąg Zakazanych. Najdonioślejszym posunięciem Pawła III w walce
z reformacją, było zatwierdzenie nowego zakonu - Towarzystwa Jezusowego, czyli Jezuitów (1540
r.). Na czele zorganizowanego na wzór wojskowy zakonu stanął Hiszpan, Ignacy Loyola, były
żołnierz, wszechstronnie wykształcony, ale fanatyczny i nietolerancyjny wobec innowierców. Za
pontyfikatu Pawła III i Pawła IV miał miejsce Sobór Trydencki (lata 1545-1563). Uchwały, jakie
podjęto, przeciwstawiały się całkowicie tezom reformacji. Jednocześnie zapoczątkowano
reformy, zmierzające do usunięcia nadużyć w Kościele, wzmacniając go poważnie pod względem
organizacyjnym. Sobór potwierdzał nieomylność papieża w sprawach wiary, powołano również
specjalną komisję, której zadaniem było publikowanie i aktualizowanie Indeksu Ksiąg Zakazanych.
W 1564 roku Pius IV ogłosił tzw. trydenckie wyznanie wiary, jako obowiązującą wszystkich wiernych
podstawę religii katolickiej. Po soborze trydenckim nastąpił całkowity rozłam w zachodnim
chrześcijaństwie, stworzył on jednak podstawy do odbudowy pozycji Kościoła katolickiego w świecie
chrześcijańskim.
3
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Create flashcards