PARTIE I SYSTEMY PARTYJNE

advertisement
PARTIE I SYSTEMY PARTYJNE
1. Pojęcie partii politycznej
Najczęściej spotykane w literaturze przedmiotu definicje moŜna zaliczyć do tzw. "definicji
wyborczych":
G. SjöbIom; „ organizacje, które wysuwaj ą kandydatów w wyborach powszechnych do ciał
parlamentarnych oraz na inne stanowiska polityczne"
Sartori: „partia, to taka grupa polityczna, która jest obecna w procesie wyborczym i wysuwa
poprzez wybory kandydatów na stanowiska publiczne"
K. Janda: „ organizacje, które dąŜą do obsadzenia stanowisk politycznych swymi
legitymowanymi reprezentantami"
Antoszewski, Herbut: „ dobrowolna organizacja, aktywna w sferze władzy politycznej, która
uczestniczy w procesie wyborczym, czyli bezpośrednio w selekcji kandydatów zasiadających
w ciałach legislacyjnych, a równieŜ pośrednio kandydatów zajmujących stanowiska w ciałach
wykonawczych, i w ten sposób daje wyraz dąŜeniu do zdobycia lub utrzymania władzy
państwowej. Partie polityczne są swego rodzaju "klamrą" spinającą dwie sfery aktywności
wspólnoty politycznej - państwową (instytucjonalną) oraz społeczną. Mają one słuŜyć elitom
politycznym nie tylko jako narzędzia np. kolonizacji aparatu państwowego, ale równieŜ jako
instrument słuŜący penetracji róŜnych grup społecznych i ich mobilizacji ich wokół
programów wyborczych"
2. Definicje partii politycznych:
1) definicje unitarne zwracają uwagę tylko na jeden element pozwalający na odróŜnienie
partii od innej organizacji. MoŜe to być np.:
a) program lub doktryna – partia jest to zespół ludzi krzewiących wspólnym staraniem
sprawę narodową (def. E. Burke)
b) struktura wewnętrzna – partia jest wspólnota o określonej strukturze wewnętrznej (def.
M. Duvergera)
2) definicje podrzędnie złoŜone określają partię jako organizację o określonej strukturze,
której celem jest zdobycie lub utrzymanie władzy. Autorem tego typu definicji N. A.
1
McDonald: partia jest to grupa ludzi skupiona wokół określonego interesu, który starają
się oni popierać i którego znaczenie uogólniają w ideach
3) definicje nadrzędnie złoŜone najlepiej określają charakter i istotę partii politycznych
jako organizacji o określonym programie i strukturze wewnętrznej, zmierzającej do
zdobycia władzy metodami nierewolucyjnymi
3. Ogniwa partii:
- ogniwo partycypacyjne: za którego pośrednictwem obywatele mogą uczestniczyć w
procesie tworzenia polityki, w tym równieŜ polityki formowanej na arenie parlamentarno –
gabinetowej. Jedno z fundamentalnej „jakości” decyduje aktywna partycypacja obywateli w
procesie rządzenia.
- Ogniwo wyborcze: centralną rolę w procesie kształtowania wyborczej toŜsamości partii
zajmuje elita partyjna. Jej reprezentanci decydują z reguły o przebiegu procesu wyłaniania
kandydatów na stanowiska publiczne i kontrolują ich późniejsze zachowania oraz
reprezentantów zasiadających w aparacie państwowym. Elity decydują i kontrolują cały
proces wyborczy.
- Ogniwo klientelistyczne: partia dąŜy do wyodrębnienia części społeczeństwa i uczynienia z
niej stabilnej klienteli, niepodatnej na drastyczną fluktuację nastrojów i orientacji wyborczej.
WyróŜniamy klientelizm: lokalny i globalny.
-
Ogniwo kierowniczo - nakazowe:
4. Partia polityczna jako ogniwo pośredniczące.
Partie polityczne moŜna i naleŜy traktować jako swoistego rodzaju ciała pośredniczące między
grupami społecznymi a procesem decyzyjnym przebiegającym w ramach struktury władzy
państwowej. SłuŜą one jako ogniwa łączące społeczeństwo z elitami politycznymi i
jednocześnie mają szczególne znaczenie dla zachowania statusu otwartości samego
społeczeństwa. Ta otwartość z kolei moŜe sprzyjać uczynieniu demokracji bardziej stabilną.
Partie polityczne są do pewnego stopnia gwarancją zarówno realizacji tych partycypacyjnych
oczekiwań obywateli, jak i zapewnienia elitom stabilnej i lojalnej bazy poparcia, co w efekcie
stanowi warunek niezbędny do udziału w procesie sprawowania władzy państwowej. Stanowią
więc istotny element w procesie komunikowania się społeczeństwa z państwem.
Partia moŜe więc występować jako:
• ogniwo partycypacyjne, za którego pośrednictwem obywatele mogą uczestniczyć w
procesie tworzenia polityki
2
• ogniwo wyborcze - w tym przypadku partia staje się nie tyle rzecznikiem postulatu tworzenia
"demokracji partycypacyjnej" ile gwarantuje stabilizację demokracji wyborczej
• ogniwo klientelistyczne- partia w naturalny sposób dąŜy do wyodrębnienia części
społeczeństwa i uczynienia z niej stabilnej klienteli, niepodatnej na zbyt drastyczną fluktuację
nastrojów i orientacji wyborczych. Kształtuje się układ powiązań, który moŜna określić
mianem klientelizmu wyborczego.
• kierowniczo - nakazowe- poprzez partie, elity kierują społeczeństwem
5. Partie masowe powstały w wyniku transformacji partii kadrowych, które były
organizacjami opartymi na luźnych powiązaniach istniejącymi miedzy konkretnymi
politykami, którzy reprezentowali podobny sposób myślenia. Transformacja dokonała się w
wyniku upowszechnienia prawa wyborczego oraz procesu stabilizacji masowego elektoratu.
Partie lewicowe będące poza parlamentem walczyły o powszechne prawo wyborcze i w tym
celu zmobilizowały swoich zwolenników. Dbając o masowego wyborcę, rozbudowywały
swoje struktury terytorialne. Partie prawicowe, które zasiadały w parlamentach, musiały
przystosować się do zmieniających się warunków. W konsekwencji proces reorganizacji partii
prawicowych postępował w kierunku adaptacji formuły partii masowej oraz większego
otwarcia na masowego wyborcę. Nastąpiła więc transformacja partii kadrowej w partię
masową, która była organizacją o rozbudowanej strukturze wewnętrznej (jednostki
terytorialne) oraz finansowaną głównie ze składek członkowskich. Cechy partii masowej:
1) Organizacja oparta jest na zasadzie masowego członkostwa, dysponująca silnymi
powiązaniami pionowymi - struktura organizacyjna partii, od ogniw szczebla lokalnego przez
szczeble pośrednie do ścisłego kierownictwa partii. Apeluje do elektoratu poprzez
wykorzystanie ideologii.
2.) Centralną rolę odgrywa aparat partyjny. Partyjna biurokracja wypełnia zadania politycznoadministracyjne, odpowiada
za rekrutowanie kadr, określa zasady awansu wewnątrzpartyjnego.
3) Dominują liderzy wylenieni na podstawie wewnątrzpartyjnych procedur. Centralną rolę
odgrywa
model
kierownictwa
kolegialnego
polegający
na
współpracy
ludzi
odpowiedzialnych za poszczególne sektory aktywności.
4 ) Podstawowym źródłem finansowania są składki członkowskie oraz dotacje przekazywane
przez organizacje powiązane z partią.
5) Partia kładzie nacisk na ideologię (partia "wyznawców").
6) Model awansu - przechodzenie kolejnych etapów kariery w ramach jej struktury.
3
Powstanie partii wyborczych jest wynikiem ewolucji systemów partyjnych Europy
Zachodniej. Partie wyborcze przypominają "agencje wyborcze" i upodobniły się do partii
amerykańskich. Cechy charakterystyczne dla modelu partii wyborczej róŜnią się zasadniczo
od cech charakterystycznych dla modelu partii masowej.
6. Cechy partii wyborczej.
1) Coraz mniejszą rolę odgrywa członkostwo. Organizacja o słabych powiązaniach
wertykalnych (pionowych, hierarchicznych, nie dba o posiadanie organizacji w
terenie). Apeluje do elektoratu poprzez odwołanie się do jego opinii (partia opinii).
Elektoratem jest dobrze poinformowany i wykształcony wyborca,
2) Centralną rolę odgrywają profesjonalni politycy i biurokraci czyli eksperci
dysponujący specjalistyczną wiedzą.
3) Dominującą rolę odgrywają reprezentanci partii sprawujący funkcje publiczne. Apel
wyborczy kierowany jest do szerszego kręgu społeczeństwa a nie do konkretnej grupy
społecznej.
4) Źródłem finansowania są fundusze publiczne oraz dotacje przekazywane przez
zewnętrzne grupy interesu.
5) Partia kładzie nacisk na konkretne kwestie problemowe.
Model awansu - nagle pojawienie się w ramach elity partyjnej, co moŜe być efektem wzrostu
znaczenia konkretnej grupy interesu.
7. Partie masowe i wyborcze. Analiza porównawcza
partia masowa
1. centralną rolę odgrywa aparat partyjny, partyjna biurokracja wypełniająca zadania
polityczno-administracyjne
2. organizacja oparta na zasadzie członkostwa, dysponująca silnymi powiązaniami
wertykalnymi. Apeluje ona do elektoratu poprzez wykorzystanie ideologii (elektorat
przynaleŜności)
3. dominacja liderów wyłonionych na podstawie wewnątrzpartyjnych procedur. Istnienie
silnego kolegialnego kierownictwa.
4. źródłem finansowania są składki członkowskie oraz dotacje przekazywane przekazywane
przez organizacje afiliowane.
5. partia kładzie nacisk na ideologię (partia"wyznawców")
6. model awansu - przechodzenie kolejnych etapów kariery w ramach jej struktury
4
partia wyborcza
1. centralną rolę odgrywają elity profesjonalne, eksperci dysponujący specjalistyczną wiedzą.
2. organizacja o słabych powiązaniach wertykalnych. Apeluje do elektoratu poprzez
odwołanie się do jego opinii (elektorat opinii)
3. dominacja reprezentantów partii sprawujących funkcje publiczne. Zjawisko personalizacji
apelu wyborczego.
4. źródłem finansowania są fundusze publiczne oraz dotacje przekazywane przez
"zewnętrzne" grupy interesu.
5. partia kładzie nacisk na konkretne kwestie problemowe (partia "opinii")
6. model awansu - nagłe pojawienie się w ramach elity partyjnej, co moŜe być efektem
wzrostu znaczenia konkretnej grupy interesu.
8. Model partii kadrowej i kartelowej. Analiza porównawcza
PARTIA KADROWA- lata 90-ta
-centralną rolę odgrywają specjaliści (menadŜerowie) oraz liderzy partyjni
-organizacja bez Ŝadnych praw czy zobowiązań
-apelują do szerokiego elektoratu poprzez wzorce techniczne, prezentowanie oferty zgodnie z
oczekiwaniami oraz poprzez promowanie fachowych kompetencji menadŜerskich organizacji
-dominują liderów partyjnych i ich konsultantów
-zjawisko medializacji apelu wyborczego
-źródłem finansowania są jedynie fundusze publiczne (dotacje rządowe)
-partia
kładzie
nacisk
na
szczególni
techniczne
„zaperacjonalizowanie”-
kwestie
programowe- partie efektywnych menadŜerów
-model awansu- selekcjonowanie odpowiednich grup ( jednostki w ramach wzrostu znaczenia
procesu menadŜeryzacji –czynnik fachowości
PARTIA WYBORCZA- lata 60-te
-centralną rolę odgrywa elita (eksperci), eksperci dysponujący specjalistyczną wiedzą
-organizacja o słabych powiązaniach wertykalnych
-apeluje do elektoratu poprzez odwoływanie się do jego opinii- elektorat opinii
-dominacja reprezentantów partii sprawujących funkcje publiczne
-zjawisko personalizacji apelu wyborczego
-źródłem finansowania są fundusze publiczne i dotacje
-partia kładzie nacisk na konkretne kwestie problemowe- „partia opinii”
5
PARTIA KARTELU:
-centralną role odgrywają specjaliści (menedŜerowie) oraz liderzy partyjni
-
organizacja bez Ŝadnych praw czy zobowiązań (autonomia strukturalna)
-
apeluje do szerokiego elektoratu poprzez wysoce techniczne prezentowane oferty, zgodne
z oczekiwaniami (wysoka jakość oferty) oraz poprzez promowanie fachowych
kompetencji menedŜerskich organizacji
-
dominacja liderów partyjnych i ich konsultantów. Zjawisko mediatyzacji apelu
wyborczego.
-
Źródłem finansowania są fundusze publiczne (dotacje państwowe) i sponsoring
-
Partia kładzie nacisk na szczególne, technicznie zoperacjonalizowane kwestie
problemowe – partia efektywnych menedŜerów
-
model awansu – selekcjonowanie odpowiednich grup (jednostek) w ramach wzrostu
znaczenia procesu menedŜeryzacji – czynnik fachowości
PARTIE INTEGRACYJNE – celem tego typu partii jest chęć mobilizacji, edukacji i
inspiracji politycznej rzesz społeczeństwa. Wg S. Neumanna partia integracyjna jest
całkowicie zdyscyplinowana ideologicznie zdyscyplinowana partią kadrowa lub masową o
silnie wykształconych tendencjach mobilizacyjnych.
9. Rodziny partii politycznych
Koncepcja rodzin partii opiera się na trzech koncepcjach:
a) Kryterium genetyczne: jest związane z pojawieniem się podobieństw między partiami,
które ukształtowały się w wyniku zbliŜonego protestu instytucjonalizacji. Partie powstały w
podobnych warunkach historycznych i starały się reprezentować interesy określonych grup
społecznych. Centralną osią konfliktu stał się podział interesu lewicy oraz prawicy.
•
Partie lewicowe → socjaldemokratyczne, komunistyczne, lewicowo – socjalistyczne
•
Partie prawicowe → konserwatywne, chadeckie, liberalne
b) Kryterium materialne: jest ściśle związane z kryterium genetycznym. Partie polityczne
naleŜące do poszczególnych rodzin genetycznych dąŜą do realizacji zbliŜonych postulatów
programowych.
c) Kryterium organizacyjne: jest związane z tworzeniem ponad narodowych federacji
skupiających poszczególne typy partii (np.. Międzynarodówka Socjalistyczna). RównieŜ w
ramach parlamentu Europejskiego ukształtowały się ponad narodowe kluby polityczne,
6
skupiające reprezentantów poszczególnych rodzin partii dobierających się na podstawie
kryteriów genetycznych i materialnych).
10. Areny – podstawowe płaszczyzny analizy demokratycznej:
a) arena wyborcza – dominuje w niej rachunek zysków i strat związanych z kalkulacjami
poprzedzającymi
wybory,
kreacją
wizerunku
partii
oraz
prowadzeniem
akcji
marketingowych, a w rezultacie zachowaniami elektoratu. Rywalizujące o głosy, partie
dokładają starań, aby były rozpoznawane przez wyborców.
b) arena parlamentarna – oprócz proceduralnej specyfiki prac legislacyjnych , do głosy
dochodzą ustalania dochodzą ustalenia kuluarowe. Mogą one być rezultatem między
partyjnych rozmów koalicyjnych bądź oddziaływań grup interesu, które realizują swoje
strategie organizacyjne. Jednak na forum parlamentu
partie są bardziej widoczne,
stanowią przedmiot obserwacji mediów i opinii publicznej.
c) arena gabinetowa – pierwszorzędne ma znaczenie ma sprawa politycznego
zrównowaŜenia gabinetu. Równowaga uzaleŜniona jest wstępnie od struktury parlamentu
oraz od parametrów platformy koalicyjnej. Czynniki te decydują o moŜliwościach
powołania alternatywnych gabinetów.
d) arena administracyjna – partie polityczne dąŜą do podporządkowania sobie aparatu
biurokratycznego. Czynią to nie tylko z przyczyn merytorycznych, czyli to po to, aby
usprawnić proces wprowadzania w Ŝycie przepisów wykonawczych. Liczą się tu
przyczyny pozamerytoryczne związane z zawłaszczaniem przez partie przywilejów w
postaci eksponowanych stanowisk urzędniczych. Jest ona dyskretnym polem oddziaływań
grup interesu.
e) arena przemysłowa - -moŜna wyróŜnić dwa podstawowe aspekty interakcji. Pierwszy
wiąŜe się z zagadnieniem umiejscowienia partii w procesie pośrednictwa interesów. Drugi
dotyczy – zakorzenionej w reprezentatywności - siły organizacji grup interesu (związków
zawodowych, organizacji pracodawców etc.) realizujących oczekiwania swoich
zwolenników. Pierwszy ze wspomnianych aspektów odnosi się do moŜliwości wpływy
partii na proces decyzyjny wewnątrz organizacji niepartyjnych, drugi – do potencjału
przetargowego, jaki posiadają grupy interesów negocjacjach z elitami partyjnymi. W tzw.
modelu korporatystycznym.
7
1l. Partie komunistyczne
- Reprezentują rodzinę partii lewicowych
- Najstarsze z obecnie działających powstały w I i II dekadzie XXw.
- Były produktem rewolucji w Rosji 1917r./ w Niemczech, Finlandii powstały po rewolucji
MoŜna wyodrębnić kilka faz rozwoju:
- W okresie międzywojennym i po II wojnie partie kom. powstawały pod dyktatem Moskwy
- W okresie fascynacji tzw. eurokomunizmem (lata 70-te), gdy wiele partii zanotowało spore
sukcesy wyborcze, nastąpił proces marginalizacji polit.
- Upadek państw tzw. realnego socjalizmu po 1989 spowodował zróŜnicowaną reakcję
zachodnich partii komunistycznych:
- I grupa uwaŜająca, iŜ upadek komunizmu w Europie Wsch. nie ma Ŝadnego wpływu na
zmianę toŜsamości partii
- II grupa obejmuje ugrupowania, które popierają tezę, iŜ nastąpił upadek socjalizmu w
zdegenerowanej formie, a nie socjalizmu w ogóle.
12. Partie socjaldemokratyczne
Większość powstała w II pół. XIX w. Rodzina tych partii charakteryzuje się:
a) są to partie parlamentarne- upowszechnienie prawa wyborczego oznaczało ich wejście
do parlamentu jako reprezentacji klasy robotniczej i zaakceptowały wyborczą logikę
rywalizacji wyborczej
b) prosystemowe- odrzuciły strategie rewolucyjnej zmiany i z chwilą wejścia do parlamentu
zaakceptowały reguły gry politycznej, przejęły odpowiedzialność za tworzenie gabinetów
c) relewantne- często formują gabinety lub są partiami inicjującymi, wokół których
ogniskują się procedury negocjacyjne prowadzące do tworzenia gabinetów
13. Partie lewicowo - libertariarne
- Rodzina tych partii obejmuje 3 odmienne kategorie ugrupowań:
- W 60- tych latach pojawiły się małe partie lewicowe określane mianem lewicowo socjalistycznych.
UwaŜane
były
za
fenomen
skandynawski.
- Twórcy tych partii początkowo traktowali je jako alternatywę wyborczą dla partii
socjaldemokratycznych.
- Przełom lat 70/80-tych: powstawanie partii ekologicznych - zielonych, które wnoszą do
polityki nowe kwestie problemowe.
8
- Na tworzenie partii ekologicznych wpływa wiele czynników- typ systemu wyborczego,
charakter systemu partyjnego, rola związków zawodowych, znaczenie spraw ekologicznych
dla społeczeństwa.
- MoŜna wskazać 3 cechy o charakterze systemowym określające toŜsamość nowej rodziny
partii lewicowo - libertariarnych.
- w ich programach są akcentowane postulaty równości praw publicznych, ochrony praw
mniejszości, walki o ratowanie środowiska naturalnego.
- proces instytucjonalizacji partii opiera się na akcentowaniu pierwiastka partycypacji, co
znajduje wyraz w procesie decentralizacji ich struktury wewn. Zabezpieczenie ogniwom
terytorialnym znacznego poziomu autonomii.
- partie te kierują swój apel wyborczy do określonego elektoratu- są to ludzie młodzi,
naleŜący do tzw. nowej klasy średniej, wyznających zasady parlamentarne i identyfikujący się
z orientacja lewicową.
14. Partie chadeckie
Najsilniejsza wyborcze rodzina o orientacji centroprawicowej. MoŜemy wyróŜnić 3 kategorie
tych ugrupowań:
•
partie o rodowodzie katolickim
•
partie reprezentujące interesy społeczności katolickiej i protestanckiej
•
małe partie chadeckie o rodowodzie protestanckim
Partie chadeckie z wyjątkiem ugrupowań naleŜących do 3-ciej grupy mogą się poszczycić się
wysokim poziomem relewancji rządowej.
15. Partie liberalne
Większość powstała na przełomie XIX i XX w. Po 1945r. pojawiły się dwie tendencje:
a) prawicowy liberalizm - postulowanie ograniczania do minimum działań państwa w sferze
ekonomii; w programach zaczęto postulować wolność obywatelską i zagwarantowanie
indywidualnych praw człowieka (FDP Niemcy). Rozwinął się w krajach, gdzie istniały silne
partie chadeckie, a nie ma p. konserwatywnych jako reprezentanta opcji prawicowej.
b) centrolewicowy liberalizm- charakteryzuje się podkreśleniem prosocjalnej orientacji polit.
opartej na sprawiedliwości społecznej (naleŜą tu partie liberalne stare typu FP Szwecja).
Pojawia się w krajach, gdzie istnieją silne partie konserwatywne.
Jak na partie o niskim poparciu wyborczym , mają znaczną relewancję rządową, co dotyczy
krajów, w których występuje dwu-i-pół i wielopartyjny format systemu.
9
16. Partie konserwatywne
Wśród nich moŜna wyodrębnić 2 rodzaje ugrupowań:
a) ogólnonarodowe - próbują one złagodzić typ apelu klasowego, oferują wyborcy toŜsamość
uniwersalną „ponad podziałami", np. Irlandzka Fianna Fail.
b) ogólnonarodowe o populistycznym typie apelu wyborczego - charakteryzuje ją
obecność silnych akcentów narodowych w programach wyborczych. Ugrupowania takie
pojawiły się w latach 70-tych (Grecja, Hiszpania)
•
Partie konserwatywne pozostają silniejszą wyborcze rodziną niŜ ich bezpośredni
sąsiad w rywalizacji, czyli partie chadeckie
•
Dysponują znacznym poziomem relewancji rządowej
•
Mają z reguły charakter partii inicjujących
17. Partie ultraprawicowe
Znajdują się na najbardziej na prawo wysuniętym odcinku przestrzeni rywalizacji politycznej.
WyróŜniamy 2 ich typy:
a) ultraprawicowe starego typu :
- nawiązują do tradycji autorytarnej- faszystowskiej
- podwaŜają reguły legitymacji istniejącego systemu polit.
- akcentują kwestie antyparlamentarne, antypartyjne, antypluralistyczne
-
odrzucają
-
odwołują
demokratyczne
się
do
zasady
gry
koncepcji
politycznej
nacjonalizmu
- przykłady: DVU Niemcy, CD Holandia
b) ultraprawicowe nowego typu :
- nie mają powiązania programowego i organizacyjnego z partiami faszystowskimi
- mówi się tu o partiach Nowej Prawicy
- parlament traktują jako zasadniczą płaszczyznę rywalizacji
- obca im jest ideologia faszystów
- naleŜą do p. małych -ok. 10% zdobytych głosów wyborczych (naleŜą tu: Front Narodowy
Francja)
18. Klasyfikacje partii politycznych.
Klasyfikacje partii politycznych oparte na kryterium organizacyjnym
10
M. Duverger bierze pod uwagę kryterium organizacyjne oraz charakter członkostwa w
partiach politycznych i na tej podstawie wyróŜnia:
a) partie bezpośrednie: charakteryzują się tym, iŜ ich członkami są obywatele, którzy
wypełniają deklarację przystąpienia i uczestniczą w spotkaniach lokalnych organizacji
b) partie pośrednie: to organizacje w której występuje zasada zbiorowego grupowego
uczestnictwa. Członkami partii stają się np. stowarzyszenia czy organizacje (związki
zawodowe, izby handlowe). Klasycznym przykładem partii pośredniej jest Brytyjska Partia
Pracy. Stowarzyszenia działające w ramach partii są ekonomicznie i finansowo niezaleŜne.
Mają własne statuty i osobowość prawną. Występują wśród ugrupowań chadeckich lub
socjaldemokratycznych.
M. Duverger uwzględniając równieŜ kryterium organizacyjne zaproponował odmienną
klasyfikację partii politycznych określono niejednokrotnie mianem „genetycznej”. WyróŜnił
on partie:
•
Wewnętrznie tworzone: ustabilizowały swój status jeszcze przed upowszechnieniem
prawa wyborczego reprezentując uprzywilejowaną część społeczeństwa w ramach
areny parlamentarnej
•
Zewnętrznie tworzone: powstały najpierw jako polityczna organizacja społecznych
poza parlamentem, by z czasem pojawić się w jego ramach
Z bardziej zaawansowanym procesem instytucjonalizacji, przynajmniej w Europie
Zachodniej, mieliśmy do czynienia w przypadku ugrupowań o rodowodzie parlamentarnym,
powstającym w wyniku penetracji terytorialnej, dysponujących instytucją, zdecydowanych na
przeprowadzenie radykalnych reform lub broniącego istniejącego status quo oraz
pozbawionych charyzmatycznego lidera.
Słabsza instytucjonalizacja cechowała partię polityczną o rodowodzie parlamentarnym
tworzone przez terytorialne rozproszenie, które wcześnie stały się wartością samą w sobie i
nie występowała w nich instytucja sponsora zewnętrznego oraz ujawnił się wpływ
charyzmatycznego lidera.
Klasyfikacje partii politycznych oparte na kryterium funkcjonalnym
Pojawia się wiele klasyfikacji opartych na ocenie ich funkcjonalności wobec np. ustroju
politycznego (reŜimu lub demokracji jako takiej). Dość często politolodzy odwołują się do
klasyfikacji wyodrębniającej partie:
11
•
Konstytucyjne: to ugrupowania, które akceptują obowiązujące zasady gry politycznej
i porządek instytucjonalny, a przede wszystkim akcentują regułę alternacji władzy
opartej na demokratycznych mechanizmach wyborczych.
•
Rewolucyjne (antykonstytucyjne): stawiają sobie za główny cel obalenie
istniejącego porządku konstytucyjnego co z reguły sugeruje uŜycie przemocy jako
sposobu alternacji władzy.
Z podobną klasyfikacją mamy do czynienia w przypadku przeciwstawienia:
•
Partiom pozasystemowym: które akcentują konstytucyjne i polityczne zasady gry
•
Partii antysystemowych: podejmujących róŜnorodne działania oparte nastawione na
podwaŜanie czy teŜ osłabienie legitymacji systemu demokratycznego.
W systemach demokraci liberalnej partie ulokowane w centrum, czyli rozciągające się od
centrolewicy do centroprawicy, są prawie zawsze pozasystemowe. Nie oferują one radykalnej
polityki ani nie są nośnikami radykalnej ideologii. Baza społeczna tych partii jest
umiarkowana w poglądach.
19. Funkcje partii politycznych
FUNKCJE PARTII WG SZKOŁY AMERYKAŃSKIEJ
ORIENTACJA
KLASYCZNA
(przyczynowa)
Wg orientacji klasycznej odniesione skutki są efektem działań wcześniejszych, czyli związki
przyczynowe poprzedzają ostateczny rezultat, Charles E. Merriam (1923r.):
1. funkcja selekcji kadr partii.
2. funkcja formułowania polityki publicznej.
3. funkcja kierowania rządem lub jego krytyki (to do opozycji).
4.
funkcja
politycznej
edukacji
(+
kształtowanie
opinii
publicznej).
5. funkcja ciała pośredniczącego między obywatelami, a rządem.
ORIENTACJA
FUNKCJONALNA
Trzy podst. cechy wykorzystywane przy analizie partii politycznej:
I.
II.
Prezencja partii -jej powierzchowność.
Natura partii - pełnienie funkcji egzystencjalnej (przetrwania) oraz podwyŜszenia
decentralizacji państwa (im bardziej partie są zintegrowane, tym egzekutywa państwowa jest
bardziej
III.
scentralizowana-M.
Grodzins).
Wzory zachowań partii - np. strategii wyborczej, rekrutacji elit partyjnych etc.
12
Orientacja funkcjonalna odrzuca klasyczną, ale trzy w/w cechy pierwszej mogą być
zinterpretowane w drugiej (klasycznej) - prezencja, natura i przyjęte wzory zachowań są
rezultatem systemu partyjnego, a nie wartością samą w sobie. Ostatecznie ustalono, Ŝe
orientacja funkcjonalna nie odpowiada w pełni rzeczywistości i jest błędna, bo w USA partie
to głównie maszyny wyborcze (na usługach establishmentu) o heteronomicznym charakterze i
funkcji adaptacyjnej wobec silnej pozycji elity politycznej w ramach systemu (James C.
Charlesworth, William N. Chambers i in.).
Są jednak funkcje uniwersalne (nie podlegające jakiejkolwiek dyskusji):
•
agregacja interesów
•
selekcji i rekrutacji elit
•
formułowania celów (polityki publicznej)
FUNKCJE
PARTII
WG
SZKOŁY
EUROPEJSKIEJ
Funkcje partii wg ANTHONY KINGA
Antoni King wskazuje VI najistotniejszych funkcji pełnionych przez partie polityczne:
1. Zagospodarowania głosów
2. Integracji i mobilizacji publiczności masowej
3. Rekrutacji liderów politycznych
4. Organizacji rządu
5. Formułowania polityki publicznej
6. Agregacji interesów
Partie polityczne odbierane są jako nadzwyczaj mocne instytucje polityczne w kontekście
istnienia narodowych systemów partyjnych krajów Europy. Partie polityczne są jedynym
nośnikiem wartości i idei politycznych.
Funkcje partii wg MARKA SOBOLEWSKIGO
Zdaniem autora funkcje są jednym z podstawowych elementów konstytucyjnych –
nowoczesne pojęcie partii.
1. Wyborcza a w tym tworzenia programu politycznego i selekcji kandydatów.
2. Rządzenia kierowania organami państwowymi oraz kontroli rządu (opozycja).
3. Kształtowania opinii i postaw politycznych, tj. -wychowawcza, poprzez artykulację
interesów dzięki prasie partyjnej, wystąpieniom, wiecom, strajkom, demonstracjom etc.
13
Funkcje partii wg RYSZARDA HERBUTA
1. Społeczna - w większym bądź mniejszym stopniu partie muszą być powiązane ze strukturą
społeczeństwa, aby móc przechwycić pewien odsetek głosów pozwalający im na wejście do
parlamentu i dojście do władzy. KaŜda partia musi wypracować strategię wyborczą
nastawioną na max zysków wyborczych- towar wprowadzany na rynek i oferowany
masowemu odbiorcy. MoŜe być ofensywny- partia dąŜy do rozszerzenia swego elektoratu,
bądź defensywny- broni status quo.
2. Państwowo – publiczna - udział w parlamentowo- gabinetowej rywalizacji, przy czym cel
„bliŜszy” - przechwycenie określonych stanowisk publicznych, cel „dalszy" zagwarantowanie
sobie wpływu na politykę państwa. Strategia koalicyjna- katalog określonych zachowań w
stosunkach międzypartyjnych (kraje wielopartyjne)- tworzenie koalicji z maksymalizacją
korzyści (obsadzenie jak największej liczby ministerstw).
3. Organizacyjna - organizowanie struktury zaleŜności wewnątrzpartyjnych, mających
często wpływ na całą partie. Zasady organizacji partii, czyniące ją bardziej efektywną w l
rywalizacji politycznej:
a) powinna odzwierciedlać strukturę elektoratu. Gdy klientela homogeniczna- łatwe, ale
gdy zróŜnicowana, wtedy muszą się wytworzyć poszczególne segmenty wewnątrz partii,
reprezentujące określone grupy społeczne.
b) musi gwarantować podejmowanie decyzji w rozsądnym czasie. Często musi to być
szybkie działanie, bo duŜo wyborców decyduje się w ostatniej chwili.
c) szybki proces podjęcia jednoznacznej decyzji, która będzie potwierdzeniem istniejącego
w partii konsensu co do zasadniczych kwestii nurtujących elektorat.
d) zmiany wewnątrz partii powinny następować w związku ze zmianami wokół partii.
Trzeba tu jednak uwaŜać, aby zbyt częste przetasowania nie wywołały zagroŜenia wśród
członków i agitatorów partyjnych.
Funkcje
partii
wg
RICHARDA
KATZA
i
PETERA
MAIRA
WyróŜnili trzy podstawowe struktury organizacyjne (czyli subsystemy), które pełnią swe
funkcje:
1. Pełniące funkcje publiczną - utoŜsamiana z urzędnikami państwowymi (posłowie).
Przedstawiciele partii są odpowiedzialni za utrzymywanie pozytywnych kontaktów partii z jej
wyborcami, aby uzyskać poparcie w kolejnych wyborach.
2. Odpowiedzialne za funkcje Ŝyciowe - tzw. motor sprawczy partii, organizacja „celowych
14
grup" mających wspierać partię polityczną (np. znane z filmu bądź teatru postacie), dlatego
zatrudnia się profesjonalny aparat na szczeblu lokalnym (ale nie tylko).
3. Odpowiedzialne za funkcje centralne - afiliowane organizacje oraz centralni pracownicy
partii (narodowa kadra). Centralne biuro utrzymuje ścisły kontakt ze wszystkimi swoimi
strukturami; a takŜe zajmuje się alokacją zasobów oraz pełni czasem funkcję kontrolną.
Funkcje wg ANDREWA HEYWOODA
1. Reprezentacyjna - wyraŜanie poglądów polit. tak przez członków partii, jak grup
wyborców oraz właściwego juŜ elektoratu partyjnego na rynku politycznym.
2. Rekrutacji i formowania elit - politycy obsadzają urzędy publiczne na podst. oficjalnego
stanowiska partii, np. premierem zostaje najczęściej lider zwycięskiej partii, a stanowiska
ministerialne obejmuję inni prominentni działacze partyjni. Partia ponadto jest swego rodzaju
treningiem politycznym - obdarza polityków wiedzą, umiejętnościami, doświadczeniem; co
pozwala im konstruować program wyborczy, administrować nowo pozyskanymi funduszami
itd.
3. Formułowania celów - partie muszą konstruować atrakcyjne społecznie programy aby
zwiększyć swą popularność wśród obywateli - potencjalnego i przychylnego elektoratu,
gotowego oddać na nie swe głosy. SłuŜą temu zjazdy, pikniki, mityngi, manifesty etc.
4. Agregacji i artykulacji interesów - partie są narzędziem, dzięki któremu zróŜnicowane
grupy społeczne (religijne, etniczne itp.) prą naprzód lub bronią swych interesów.
5. Socjalizacji i mobilizacji politycznej - partie zachęcają grupy społeczne do pełnego
zaakceptowania reguł gry politycznej w ramach demokracji - konieczny element mobilizacji
poparcia społecznego dla systemu politycznego.
6. Organizacji rządu - głównie rządy partii, tj. gdy jedna bądź kilka tworzy gabinet stabilizacja i koherencja rządów (zwłaszcza gdy rządzi jedna ekipa). Poza tym partie ułatwiają
kooperację parlament (legislatywa) / rząd (egzekutywa).
20. Natura partii i jej cele
Jej naturą jest obieranie sobie i dąŜenie do celów:
a) zdobycie głosów wyborczych – jedne partie pragną zdobyć absolutną większość, zaś innym
wystarczy otrzymanie większego odsetka głosów niŜ niektórzy rywale.
b) przechwycenie określonych stanowisk publicznych – Niektóre partie polityczne biorą pod
uwagę sformułowanie czysto jednopartyjnego gabinetu, wykluczając koalicję z innymi
15
partiami i stworzenia gabinetów koalicyjnych, inne zaś dopuszczają koalicję, ale zastrzegają
sobie dominującą pozycję.
c) realizacja określonej koncepcji programowej – aspiracje jednych partii dąŜą do pełnej i
bezwarunkowej realizacji swej platformy programowej, zaś drugich do realizacji niektórych
swych postulatów programowych.
Partie dysponujące znaczniejszymi środkami starają się osiągnąć wszystkie te cele, zaś
mniejsze partie mogą potraktować jeden cel jako jedyny moŜliwy do osiągnięcia.
21. Powstawanie partii politycznych oraz proces ich instytucjonalizacji
Partie tworzone zewnętrznie- pojawiły się w ramach parlamentów, a po wprowadzeniu
prawa wyborczego zostały zmuszone do wyjścia poza ich strukturę, tworząc organizacje
terytorialne jako sposób zdobywania nowych wyborców.
Partie tworzone wewn. (głównie chadeckie, wyznaniowe) stały się najpierw formą
politycznej organizacji grupy społecznej np. klasy robotniczej .unikając areny parlamentarnej.
Miały one początkowo charakter antysystemowy, dąŜąc do podwaŜenia porządku
politycznego. Z czasem jednak zaakceptowały liberalne zasady porządku politycznego,
traktując arenę polityczną jako jedyne właściwe miejsce konfrontowania grupowych interesów
politycznych i stały się równoprawnymi partnerami. W obydwu strukturach (wewn. i zewn.)
moŜna wyróŜnić 3 czynniki wpływające na zróŜnicowanie struktur organizacyjnych
powstających partii:
a) organizacyjny rozwój partii moŜe charakteryzować się terytorialną penetracją lub
rozproszeniem
- terytorialna penetracja ma miejsce gdy „centrum" kontroluje lub kieruje rozwojem
peryferii (lokalnych stowarzyszeń)
- teryt. rozproszenie oznacza, Ŝe lokalne elity tworzą względnie autonomiczne stowarzyszenia
b) istnienie lub brak zewnętrznej instytucji sponsorującej- chodzi tu o organizacje społ.
(instytucje), które stanowiły pierwotną formę mobilizacji określonej grupy społecznej i
niejednokrotnie
były
inicjatorem
stworzenia
partii
polit.
W przypadku pojawienia się sponsora:
-lojalność partyjna ma charakter pośredni, czyli związana jest przede wszystkim z instytucją
„zewnętrzną" a dopiero wtórnie z partią
- instytucja ta jest źródłem rekrutacji oraz legitymacji elity kierowniczej i w konsekwencji
moŜe mieć wpływ na układ sił wewnątrz partii
16
Rola charyzmy (charyzmatycznych liderów)- te charyzmatyczne organizacje istnieją w cieniu
swych liderów. Niektóre partie mogą powstawać tylko dzięki aktywności konkretnego
lidera(np. NSDAP w Niemczech)
22. Instytucjonalizacja jest to przekształcanie stowarzyszeń w mniejszym czy większym
stopniu ustrukturyzowanych w organizacje o wyraźnym celu zdobycia i utrzymania władzy.
K. Janda definiuje instytucjonalizację posługując się 3 zmiennymi:
1) wiekiem partii
2) poziomem depersonalizacji jej organizacji i ostrością konfliktów w ramach elity
3) wyborczą i parlamentarną stabilnością
Im wyŜszy poziom instytucjonalizacji partii, tym zmiany w jej łonie mają mniej rozległy
charakter. Poziom instytucjonalizacji pozostaje wypadkową jej wieku, więc wiąŜe się z
wiekiem samego państwa i demokratycznych instytucji, które funkcjonują w jej ramach.
Ocena poziomu instytucjonalizacji musi się teŜ wiązać ze zjawiskiem depersonalizacji.
Efektywność jej funkcjonowania w sensie trwałości zaleŜy od umiejętnego kształtowania przez
partię swej toŜsamości jako odrębnej, autonomicznej struktury, istniejącej niezaleŜnie od jej
załoŜyciela czy lidera.
Partie, które weszły w sferę przetargów politycznych muszą dąŜyć za wszelką cenę do
utrzymania swojej pozycji. Musi zostać zorganizowany potencjalny elektorat a to wymaga
tworzenia struktur terytorialnych i sprawnie funkcjonującej komórki zatrudniającej
fachowców od prowadzenia kampanii wyborczej i sterowania massmediami.
Instytucjonalizacja partii:
Instytucjonalizacja moŜe być interpretowana jako stan lub własność. Na tej podstawie
wyróŜnia się wskaźniki:
Wg. K. Jandy wskaźnikami instytucjonalizacji są:
1)wiek partii
2) poziom depersonalizacji organizacji i ostrość konfliktów wewnętrznych
3) wyborcza i parlamentarna stabilność
Wg. J. Lane i S. Ersson :
1) miara czasu istnienia partii
2) 2) liczba rozłamów i połączeń organizacji
17
Wg. R. Rose i T. Mackie instytucjonalizacja jest równoznaczna ze zdobyciem uznanej
pozycji, co wiąŜe się ze spełnieniem następujących kryteriów:
1) stworzenie struktury organizacyjnej umoŜliwiającej rywalizację wyborczą
2) utrwalenie zwyczaju nominowania kandydatów do rywalizacji
3) zapewnienie ciągłości wyłaniania kandydatów w kolejnych wyborach
Wg. R. Harmel i L. Svasand instytucjonalizacja jest zjawiskiem wielowymiarowym, którego
model naukowy powinien uwzględniać czynniki wewnętrzne i zewnętrzne tj.
1) rutynizacja zachowań organizacji partyjnej w przestrzeni politycznej
2) sposób w jaki postrzegana jest partia przez innych aktorów polityki
3) obiektywne wskaźniki trwałości organizacji
A. Panebianco uzupełnia te wskaźniki o:
1) stopień rozwoju centralnej organizacji pozaparlamentarnej - istnienie takiego silnego
ośrodka oznacza rozwój scentralizowanego aparatu administracyjnego zdolnego
koordynować funkcjonowanie całej organizacji
2) stopień homogeniczności terytorialnych struktur organizacyjnych – jest on wysoki wtedy,
gdy z przyczyn statutowych porządek poszczególnych lokalnych struktur partii buduje się,
stosując te same zasady.
Wtedy struktury filii lokalnych na odpowiadających sobie poziomach organizacyjnych są
do siebie bardzo
podobne. Partie słabo zinstytucjonalizowane przypominają natomiast
firmy matki, wokół których funkcjonują organizacje afiliowane, korzystające głównie z ich
szyldu, które budują swój wewnętrzny porządek w mniej lub bardziej dowolny sposób
3) źródła finansowania partii – partie zinstytucjonalizowane zaopatrują się w zasoby
finansowe w róŜny sposób. ZróŜnicowanie to uniezaleŜnia je od organizacji
sponsorujących. Istotne jest teŜ to, jak się wydaje i w jakim zakresie partia finansowana
jest ze środków publicznych, gdyŜ sposób wydatkowania środków ze źródeł budŜetowych
moŜe być lepiej kontrolowana i poddawana ocenie opinii publicznej
4) powiązania partii z organizacjami niepartyjnymi – partie zinstytucjonalizowane cieszą się
pozycją rozgrywającego w tzw. parakoalicjach . Podporządkowują sobie organizacje grup
interesu np. związki zawodowe czy organizacje pracodawców.
5) Poziom adekwatności pomiędzy regulacjami statutowymi, które projektują wewnętrzną
strukturę partii, a faktycznym układem wpływów. Pojawia się tu zagadnienie zamkniętego
18
i otwartego modelu partii. Zamknięty model dotyczy partii o wyŜszym stopniu
instytucjonalizacji. Model otwarty natomiast sankcjonując niejasności co do granic
organizacji partyjnej
23. Uwarunkowania instytucjonalizacji partii politycznych w warunkach transformacji systemowej
Kontekst zewnętrzny:
1) istnienie przedtransformacyjnej solidarności międzypartyjnej
2) utrwalenie powiązań dwustronnych, dzięki któremu partie w systemach transformujących
mogły liczyć na zewnętrzne zaopatrzenie w zasoby
3) zabezpieczenie pozarządowych kanałów wsparcia istniejących za sprawą nieoficjalnych
kontaktów pomiędzy partiami, w zakres których zdecydowanie trudniej jest ingerować
słuŜbom niedemokratycznego reŜimu. Więzi te mają charakter personalny.
4) Istnienie puli indywidualnych korzyści partyjnych, czyli potencjalnych łupów, które
organizacja moŜe zyskać za sprawą przeobraŜeń systemowych. Chodzi tu przede
wszystkim o rysującą się moŜliwość zdobycia władzy droga przyszłej rywalizacji
wyborczej.
Kontekst wewnętrzny:
WyróŜnia się trzy widoczne bariery instytucjonalizacji partii politycznych:
1) pierwsza wiąŜe się z poszukiwaniem partnerów organizacyjnych dla młodych partii
politycznych. Niepowodzenia z tym związane mogą się równieŜ odnosić do zagadnień
transnarodowych powiązań partyjnych, ale przede wszystkim mają one wymiar
wewnętrzny
2) druga z nich odnosi się do zagadnień związanych z potrzebą redefinicji bądź definicji
politycznej toŜsamości ugrupowania
3) trzecia z nich koresponduje z polityczną toŜsamością partii, a dotyczy rozwoju
zakorzenionych w przeszłości, jak i nowo powstałych kontrowersyjnych układów
wymiany o nieformalnym charakterze. Relacje te mogą przybierać róŜne formy: od
klientelizmu przez utrwalanie koalicji dystrybucyjnych, po opanowanie struktur
administracji publicznej przez partie i grupy interesu.
19
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

2-2=0

2 Cards jogaf85537

Create flashcards