Prezentacja 3 – M. Smaga

advertisement
21.11.2016
Rodzaje monopoli
•
•
naturalny – przeciętne koszty wytwarzania danego produktu
stale spadają wraz ze wzrostem rozmiarów produkcji;
monopol może prowadzić proces produkcji bardziej
efektywniej, występuje w sferze użyteczności publicznej
(wodociągi)
przejściowy – podaż jakiegoś dobra lub usługi jest
ograniczona do jednego przedsiębiorstwa w efekcie
posiadania patentu, licencji, koncesji (szczepionka na grypę)
ASYMETRIA INFORMACJI
• Załóżmy, że można nabyć samochody tylko jednej
marki.
• Jeżeli kupujący mieliby dokładne informacje na
temat jakości każdego pojazdu, rynek podzieliłby
się na segmenty aut w dobrym i złym stanie.
• Załóżmy, że dobre kosztowałyby 15 000, a złe
(lemons) 10 000 złotych.
• Poprzedni właściciel zazwyczaj wie o wszystkich
naprawach, kolizjach i usterkach.
• Nabywca, o ile nie jest specjalistą, nie dysponuje
taką wiedzą
ASYMETRIA INFORMACJI
• Klienci mogą ustalić tylko prawdopodobieństwo kupienia
złego samochodu
• Załóżmy, że klient ocenia, że prawdopodobieństwo kupienia
złego samochodu wynosi 50%
• Klient będzie skłonny zapłacić: 50% (ryzyko kupienia złego) x
10 000 złotych + 50% (szansa kupienia dobrego samochodu) x
15 000 złotych = 12 500 złotych.
• Cena bardzo atrakcyjna dla sprzedawców złych samochodów i
niekorzystna dla handlarzy pojazdów w dobrym stanie.
• Na rynku będzie pojawiać się więcej ofert używanych
samochodów w złym stanie, a właściciele dobrze utrzymanych
pojazdów powstrzymają się od sprzedaży.
1
21.11.2016
ASYMETRIA INFORMACJI
• Ludzie powyżej 65 roku życia zazwyczaj nie mogą
wykupić prywatnego ubezpieczenia zdrowotnego na
uczciwych warunkach.
• Potrzebują oni częstszej i droższej opieki medycznej
• Dlaczego firmy ubezpieczeniowe nie podniosą po
prostu składek?
• Wyższa cena będzie zniechęcać zdrowych do
ubezpieczenia się, a przyciągać przede wszystkim
tych, którzy przewidują konieczność kosztownej
opieki medycznej – pokrywanie nawet dużej składki
jest dla nich opłacalne.
ASYMETRIA INFORMACJI
• Zdolność kredytowa - ryzyko bankructwa klienta i
niespłacenia pożyczki,
• Brak pełnej wiedzy o kredytobiorcach
• Podnosząc stopę oprocentowania kredytów, banki
przyciągałyby coraz bardziej ryzykowne projekty, czyli
wystąpiłoby zjawisko negatywnej selekcji, ostatecznie
grożące bankructwem banku.
• Aby tego uniknąć, banki nie zwiększają stopy
oprocentowania kredytów ponad pewien poziom i
odmawiają udzielenia ich niektórym klientom.
ASYMETRIA INFORMACJI
• Selekcja negatywna (adverse selection) występuje po stronie słabiej poinformowanej i
przejawia się decyzją gospodarczą, której
wynikiem jest wypieranie produktu lepszego
przez produkt gorszy.
• Hazard moralny (moral hazard) - występuje po
stronie lepiej poinformowanej i przejawia się
podejmowaniem wyższego ryzyka w sytuacji
chronionej niż w sytuacji niechronionej.
2
21.11.2016
ASYMETRIA INFORMACJI przeciwdziałanie
•
•
•
•
•
gwarancje i rękojmie,
marka i renoma,
standaryzacja i sieci,
certyfikaty, dyplomy, poświadczenia,
usługi i dzielenie się wiedzą
ASYMETRIA INFORMACJI
• Art. 560. § 1. Jeżeli rzecz sprzedana ma wadę,
kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu
ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że
sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych
niedogodności dla kupującego wymieni rzecz
wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie.
Ograniczenie to nie ma zastosowania, jeżeli rzecz
była już wymieniona lub naprawiana przez
sprzedawcę albo sprzedawca nie uczynił zadość
obowiązkowi wymiany rzeczy na wolną od wad
lub usunięcia wady.
ASYMETRIA INFORMACJI przeciwdziałanie
Art. 37. Ustala się dla:
1) hoteli, moteli i pensjonatów - pięć
kategorii oznaczonych gwiazdkami;
2) kempingów (campingów) - cztery kategorie
oznaczone gwiazdkami;
3) domów wycieczkowych i schronisk
młodzieżowych - trzy kategorie oznaczone
cyframi rzymskimi.
3
21.11.2016
ASYMETRIA INFORMACJI
• W miejscu sprzedaży detalicznej i świadczenia usług
uwidacznia się cenę oraz cenę jednostkową towaru
(usługi) w sposób jednoznaczny, niebudzący
wątpliwości oraz umożliwiający porównanie cen. W
przypadku obniżki ceny uwidacznia się także
informację o przyczynie wprowadzenia obniżki.
DOBRA POŻĄDANE I NIEPOŻĄDANE
• merit goods v . merit bads
• podmiot gospodarczy (konsument), nie biorąc
pod uwagę efektów zewnętrznych swojego
działania, podejmuje niewłaściwe decyzje o
ilości konsumowanych dóbr.,
• nie jest to problem asymetrii informacji –
informacja jest pełna ale mimo tej informacji
konsument wybiera niefektywnie
DOBRA NIEPOŻĄDANE
Antydobra, dobra negatywne, niemoralne, zła:
• alkohol,
• narkotyki
• wyroby tytoniowe,
• hazard,
• handel częściami ludzkiego ciała,
• pornografia,
• prostytucja.
4
21.11.2016
DOBRA NIEPOŻĄDANE
Interwencja państwa:
• nakazy i zakazy.
• podatki i subsydia.
• propaganda „społeczna”.
OGRANICZONA MOBILNOŚĆ
• Zasoby mobilne – kapitał pieniężny, wiedza,
informacje, technologie
• Zasoby niemobilne przestrzennie - budynki,
budowle, instalacje przemysłowe, zasoby
naturalne
• Zasoby o ograniczonej mobilności – kapitał
rzeczowy (materiały, surowce), praca
INGERENCJA PAŃSTWA
• polityka zasiłków,
• wsparcie dla działań mobilnościowych
pracowników i pracodawców,
• regulacje w zakresie prawa pracy i świadczeń na
rzecz pracowników (tzw. dodatek za rozłąkę),
• polityka mieszkaniowa i infrastrukturalna,
• polityka komunikacyjna,
• polityka usługowa.
5
21.11.2016
INGERENCJA PAŃSTWA
• Specjalną strefą ekonomiczną jest wyodrębniona,
niezamieszkały teren, na którym może być
prowadzona działalność gospodarcza na zasadach
określonych ustawą – na preferencyjnych warunkach
• Strefa może być ustanowiona w celu przyspieszenia
rozwoju gospodarczego części terytorium kraju, w
szczególności przez:
– zagospodarowanie istniejącego majątku przemysłowego;
– tworzenie nowych miejsc pracy;
– zagospodarowanie niewykorzystanych zasobów
naturalnych z zachowaniem zasad równowagi
ekologicznej.
INGERENCJA PAŃSTWA
• Strefa może być ustanowiona wyłącznie na
gruntach publicznych
• Część strefy może obejmować grunty stanowiące
własność prywatną, w przypadku gdy:
– w ramach inwestycji zostanie utworzona określona
liczba nowych miejsc pracy lub zostaną poniesione
nakłady inwestycyjne o określonej wartości:
• (…) w powiecie, w którym stopa bezrobocia jest wyższa od
200% średniej krajowej, lecz nie wyższa niż 250%,
przedsiębiorca zobowiąże się do utworzenia co najmniej 70
nowych miejsc pracy lub poniesienia kosztów
kwalifikowanych inwestycji w wysokości co najmniej 50 mln
zł;
Funkcje państwa
• alokacyjna – korygowanie alokacji dokonywanej przez rynek:
dostarczanie dóbr publicznych, kontrola monopoli
naturalnych, przeciwdziałanie monopolizowaniu gospodarki,
ochrona konsumenta,
• redystrybucyjna – zmiana podziału dochodów
ukształtowanego przez rynek, pomoc społeczna dla
najbiedniejszych,
• stabilizacyjna – łagodzenie przebiegu cykli koniunkturalnych
np. obniżenie podatków podczas recesji, bank centralny
podczas recesji może zwiększyć ilość pieniądza w gospodarce,
• adaptacyjna - dostosowywanie metod i środków do
uwarunkowań wewnętrznych i zewnętrznych.
6
21.11.2016
Czy państwo powinno ingerować w
rynek?
•
•
•
•
•
•
nie prowadzi rachunków kosztów i korzyści, działa
nieefektywnie,
wzrasta konsumpcja dóbr publicznych,
obniża się skłonności do przedsiębiorczości,
ogranicza się wolność indywidualną podmiotów
gospodarczych,
opieka państwa zachęca do nieodpowiedzialności,
działania państwa są nieskuteczne, bo zanim coś zauważymy,
już się to dzieje (działania państwa są zawsze spóźnione w
stosunku do przeciwników działań podmiotów).
Ile państwa w gospodarce?
Szkoła klasyczna (neoliberalna)
• gospodarka (rynek) w długim okresie doprowadzi do
równowagi
• państwo nie powinno ingerować w gospodarkę,
• niesprawności rynku bywają skutkiem pierwotnej ingerencji
państwa
Keynes’owska (interwencjonizm)
• gospodarka z natury jest niestabilna
• gospodarka wymaga „pomagania”
• instrumenty polityki gospodarczej powinny być stosowane w
celu wyeliminowania bezrobocia (zwiększanie wydatków
budżetowych) i inflacji (zmniejszanie wydatków
budżetowych)
Ile państwa w gospodarce?
Szkoła monetarna
• Gospodarka z natury jest stabilna
Szkoła podażowa
• ważne jest zarządzanie podażą i bodźce do pracy, oszczędzania i
inwestowania
• wykorzystanie redukcji stóp podatkowych, co wzmocni motywację ludzi do
pracy, oszczędzania i inwestowania
Szkoła racjonalnych oczekiwań
• polityka makroekonomiczna jest jałowa – ludzie mając informację o
zamierzonych posunięciach rządu zawczasu dostosują swoje działania do
tych posunięć, w rezultacie czego nic się nie zmieni
Marksizm
• aktywność państwa we wszystkich dziedzinach gospodarki jest niezbędna
7
21.11.2016
RÓWNOWAGA RYNKOWA
WARTOŚĆ
UŻYTKOWA
zdolność do zaspokojenia
jakiejś potrzeby
WYMIENNA
proporcja w jakiej dany towar
jest wymieniany na inny
WARTOŚĆ WYMIENNA
Szkoła klasyczna D. Ricardo, A. Smith
nakłady pracy potrzebne do
jego produkcji oraz warunki
podaży i popytu
Szkoła subiektywna/marginalna
Carl Menger
wartość subiektywna
(subiektywna ocena wartości
towaru)
Wartość użytkowa warunkuje wartość wymienną
Wartość użytkowa nie ma bezpośredniego wpływu na
cenę towaru
8
21.11.2016
CENA
• cokolwiek, z czego dany podmiot musi
zrezygnować w zamian za jednostkę
zakupionego, dobra.
• wartość towaru wyrażona w pieniądzu,
• liczba jednostek pieniądza, jaką trzeba
zapłacić za jednostkę towaru.
FUNKCJE CEN
- informacyjna – pozwala określić korzyść i
koszt
- stymulacyjna – oddziałuje na zachowania
sprzedających i kupujących
- redystrybucyjna – jest narzędziem podziału
dóbr i przesuwania dochodów od jednych
podmiotów do drugich
POPYT
zapotrzebowanie na dane dobro, za które
nabywca gotowy jest zapłacić ustaloną na
rynku cenę, dysponując odpowiednią do
tego celu sumą dochodu pieniężnego.
9
21.11.2016
POPYT A WIELKOŚĆ POPYTU
•
•
•
•
Popyt – ilość, jaką kupią konsumenci przy
różnych poziomach ceny
Wielkość popytu – ilość, jaką kupią
konsumenci przy jednej, konkretnej cenie
Zmiana popytu – ruch krzywej
Zmiana wielkości popytu – ruch po krzywej
cena
POPYT
wielkość popytu
CZYNNIKI KSZTAŁTUJĄCE
• Wielkość popytu
– cena
• Popyt
– wysokość dochodów realnych,
– cena dóbr substytucyjnych,
– cena dóbr komplementarnych,
– indywidualne preferencje,
– oczekiwanie zmian cen i dochodów
– liczba konsumentów
10
21.11.2016
PRAWO POPYTU
• Wielkość popytu zmienia się w przeciwnym
kierunku w stosunku do zmiany cen (ceteris
paribus)
WYJĄTKI ?
• PARADOKS GIFFENA – dotyczy wyłącznie dóbr podstawowych
• PARADOKS VEBLENA (efekt prestiżowy) - niektóre
gospodarstwa domowe nabywają tym większe ilości danego
dobra, im jest ono droższe. Korzyść konsumpcyjna polega
wówczas na demonstrowaniu swoich możliwości
konsumpcyjnych.
• PARADOKS SNOBA polega na tym, że niektóre gospodarstwa
domowe mniej cenią te dobra, które konsumują inni, a zatem
nabywają ich mniej lub w ogóle ich nie kupują.
• Efekt owczego pędu polega na tym, że pewne gospodarstwa
domowe tym wyżej cenią pewne dobra i tym więcej ich
nabywają, im bardziej je cenią i więcej ich nabywają inne
gospodarstwa domowe (np. moda).
• Popyt spekulacyjny
DOBRA DOŚWIADCZALNE
• experience goods np.: studia
• jakość znana dopiero po kupnie
• może pojawić się negatywna selekcja
11
21.11.2016
DOBRA ZAUFANIA
• confidence goods
• JAKOŚĆ NIE JEST ZNANA NAWET PO ZAKUPIE
• skrajnie asymetryczna informacja
UZGADNIANIE INTERESÓW STRON
• honorarium adwokata (lekarza) uzależnione od
skuteczności usługi i wypłacane tylko w
przypadku sukcesu.
• wynagradzanych menadżera jako udział w zysku.
• W Polsce adwokat lub radca może, zgodnie z
zasadami etyki, co najwyżej umówić się, iż jego
wynagrodzenie będzie podwyższone w przypadku
pozytywnego zakończenia sprawy. Nie może
umówić się na success fee
POPYT
cena
NADWYŻKA KONSUMENTA
~3
~3
wielkość popytu
12
21.11.2016
NADWYŻKA KONSUMENTA
Jak spowodować, żeby ten, kto chce płacić
więcej zapłacił więcej?
• dyskryminacja cenowa pierwszego stopnia
• strategia grupy docelowej
• autotargetowanie
13
Download