władza

advertisement
Wykład 8
WŁADZA I AUTORYTET
SOCJALIZACJA I KONTROLA SPOŁECZNA
Problematyka wykładu:
1) Władza jako odmiana nierówności
2) Rodzaje władzy
3) Formy legitymizacji władzy
4) Przywództwo – trzy style: autokratyczne, demokratyczne, permisyjne
5) Socjalizacja jako wchodzenie do społeczeństwa
6) Internalizacja kultury – kulturowe kształtowanie osobowości (trzy teorie):
-
behawiorystyczna
-
psychoanalityczna
-
teoria symbolicznego interakcjonizmu
7) Trzy etapy socjalizacji: etap zabawy, gry i krytycznej refleksji
8) Odmiany socjalizacji:
-
socjalizacja początkowa i socjalizacja permanentna
-
rytuały przejścia, resocjalizacja i akulturacja
-
socjalizacja polityczna
-
wdrożenie do ról dewiacyjnych albo przestępczych
-
socjalizacja antycypująca
-
socjalizacja odwrotna
9) Funkcje i efekty socjalizacji
10) Słabe ogniwa socjalizacji
11) Granice kontroli społecznej
12) Podsumowanie i przesłanie praktyczne
Władza jest odmianą nierówności społecznych
WŁADZA – taka relacja między jednostkami, w której istnieje prawdopodobieństwo, że
jedna z nich przeprowadzi swoją wolę, nawet mimo oporu drugiej. Inaczej: możliwość
wydawania wiążących dla drugiej osoby decyzji
ANATOMIA WŁADZY – PETER BLAU (socjolog amerykański) – główne tezy:
-
Władza
rodzi
się
zawsze
z
nierównorzędnych,
niezrównoważonych,
pozbawionych wzajemności, asymetrycznych relacji międzyludzkich
-
Wszelkie interakcje między ludźmi sprowadzają się do wymiany jakichś dóbr czy
wartości
-
Do takich transakcji wymiennych partnerzy wchodzą od razu z nierównymi
zasobami
-
Ci, którzy startują z gorszych pozycji, mogą nie być w stanie odpłacić za
potrzebne im od innych dobra – ale zawsze dysponują pewną ,,walutą’’
uniwersalnie cenioną: podległością, podporządkowaniem się, poddaniem się
partnerowi
Według P. Blaua poddajemy się woli partnera, czyli dajemy mu nad sobą władzę, gdy:
-
nie możemy zapłacić lub zrewanżować się za otrzymane od partnera dobra lub
usługi
-
nie potrafimy znaleźć alternatywnego źródła tych potrzebnych nam dóbr czy
usług (czyli inaczej, kiedy partner ma na nie monopol)
-
nie możemy się obejść bez tych dóbr czy usług
-
nie mamy możliwości wymuszenia tych dóbr czy usług siłą, zdobycia ich
przemocą
ODMIANY WŁADZY
DOMINACJA – sytuacja, w której asymetryczna relacja władzy występuje pomiędzy
zbiorowościami (grupami, klasami, warstwami, kategoriami społecznymi), z których
jedna ma możliwość zagwarantowania swoich interesów kosztem interesów czy wbrew
interesom drugiej
WPŁYW OSOBISTY – władza oparta na argumentach, perswazji, autorytecie
osobistym, uznanych przez drugą stronę
PRZEMOC – władza oparta na ,,nagiej sile’’, przewadze fizycznej, bez akceptacji
drugiej strony
Wpływ, w przeciwieństwie do autorytetu, realizuje się z przyzwoleniem i akceptacją
drugiej strony – władza przybiera tu formę autorytetu
AUTORYTET OSOBISTY – władza legitymizowana, czyli akceptowana przez
adresatów
Bardziej abstrakcyjnym sposobem przejawiania się władzy są relacje między pozycjami
społecznymi (statusami) w ramach stosunków społecznych
Zestaw obowiązków i uprawnień określony w stosunku społecznym może zawierać dla
jednej strony powinność podporządkowania się, a dla drugiej prawo decydowania.
Wydawania wiążących poleceń, rozkazów itp.
PREROGATYWY
WŁADCZE
–
uprawnienie
do
wydawania
poleceń
czy
podejmowania decyzji wiążących drugą stronę stosunku społecznego, zawarte w roli
związanej z daną pozycją społeczną
Są one niezależne od indywidualnych przymiotów danej osoby, a zależą jedynie od
zajmowania przez nią pewnej – obdarzonej władzą nad innymi – pozycji społecznej
(statusu)
PRZYMUS – uprawnienie do wyegzekwowania swoich decyzji, żądań czy poleceń
związane z pozycją społeczną wyposażoną w prerogatywy władcze. Sprowadza się do
wymierzenia pewnych sankcji za niepodporządkowanie się władczym decyzjom albo
przynajmniej do zagrożenia takimi sankcjami, co ma skłonić do podporządkowania się
przez stworzenie dyscypliny strachu
Diagram: Formy władzy i wpływu
Aspekt działań
Aspekt postaw
INTERAKCJE
STOSUNKI SPOŁECZNE
AKCEPTACJA
WPŁYW
WŁADZA
(AUTORYTET
OSOBISTY)
LEGITYMIZOWANA
BRAK AKCEPTACJI
PRZEMOC
(AUTORYTET URZĘDU)
PRZYMUS
Władza w obrębie stosunku społecznego – zakres i sposoby jej realizowania:
KOMPETENCJA PODMIOTOWA – ograniczenie zakresu władzy do pewnego grona
osób
KOMPETENCJA PRZEDMIOTOWA – ograniczenie zakresu władzy do pewnej
dziedziny spraw
TRZY FORMY LEGITYMIZACJI WŁADZY – według Maxa Webera
WŁADZA LEGALNA – umocowana w przepisach prawa oraz procedurach
powoływania na stanowiska władcze
-
UZURPACJA WŁADZY – objęcie władzy z pogwałceniem prawnie przepisanej
procedury
-
NADUŻYCIE WŁADZY – realizowanie uprawnień władczych poza zakresem
kompetencji podmiotowej lub przedmiotowej
WŁADZA TRADYCYJNA – znajduje swoje uzasadnienie w regułach, ale nie
przepisach
prawnych,
lecz
raczej
odwiecznych,
powszechnie
przyjmowanych,
usankcjonowanych swoją trwałością sposobach wyłaniania i realizowania władzy
Postawy wobec władzy:
POSTAWA LEGALISTYCZNA –
uznanie władzy umocowanej prawnie lub
tradycjonalnie, wynikające z szacunku dla prawa bądź tradycji
POSTAWA OPORTUNISTYCZNA – uznanie władzy tylko w obawie przed przymusem
i negatywnymi sankcjami
POSTAWA ANARCHISTYCZNA (negatywistyczna, kontraformistyczna) – odmowa
posłuszeństwa władzy, wynikająca z odrzucenia wiążącej mocy prawa i tradycji
Najkorzystniejsza dla sprawujących władzę sytuacja polega na dodaniu się dwóch
okoliczności (wtedy władza posiada autorytet swojej pozycji):
-
legitymizacji (prawnej lub tradycyjnej)
-
akceptacji podporządkowanych (formalnej lub merytorycznej)
Władza formalnie legitymizowana nie musi być jednak akceptowana. Brak akceptacji
może wystąpić z powodów:
-
formalnych (odrzucenie reguł legitymizujących)
-
merytorycznych (odmowa słuszności czy skuteczności jej działaniom)
Władza legitymizowana, ale pozbawiona autorytetu, musi odwoływać się do przymusu
PRZYMUS
PAŃSTWOWY
–
egzekwowanie
prerogatyw
władczych
organów
państwowych poprzez specjalnie do tego powołane instytucje i organizacje, z
odwołaniem się do repertuaru najsroższych kar zarezerwowanych tylko dla państwa –
np. pozbawienia wolności czy odebrania życia
WŁADZA
CHARYZMATYCZNA
–
usprawiedliwiona
wyjątkowymi
walorami
osobistymi władcy, dostrzeżonymi i uznanymi przez poddanych czy zwolenników
CHARYZMA – pewne walory jednostki – moralne, intelektualne, organizatorskie,
przywódcze – zostają dostrzeżone, uwypuklone i wyidealizowane przez zbiorowość
(społeczna bazę charyzmy) jako niezwykłe, nadzwyczajne, wręcz ponadludzkie
Nikt nie posiada charyzmy sam w sobie, lecz dopiero wtedy, gdy znajdzie zwolenników,
wyznawców, fanów, wielbicieli wiernych. Aby zyskać charyzmę, trzeba porwać,
pociągnąć za sobą, uwieść innych – zdobyć rezonans społeczny
RUTYNIZACJA
CHARYZMY
(Max
Weber)
–
przekształcenie
władzy
charyzmatycznej w legalną, połączone z formalizacją szczególnej osobistej relacji
uznania i poparcie między władcą a poddanymi
W procesie pojawiania się i krystalizowania relacji władzy – najlepiej widocznym w
małych grupach – typowe jest wyłanianie się przywódców i konstytuowanie się pozycji
przywódczych.
Wynika to z trzech konieczności funkcjonalnych, występujących w większości grup:
-
z potrzeby koordynacji działań zmierzających do realizacji celów grupowych
-
z potrzeby zapewnienia wewnętrznej integracji czy spoistości grupy
-
z potrzeby afirmowania ważnych dla grupy ideałów i wartości przez dostarczanie
wzorów osobowych
PRZYWÓDZTWO – spontaniczne i oddolne obdarzenie jednego z członków grupy
uprawnieniami władczymi – decyzyjnymi, koordynacyjnymi – w stosunku do innych
Czasami pojawiają się w jednej grupie przywódcy wyspecjalizowani:
-
WŁADZA EKSPERTA – ktoś, kto ma najlepszą wiedzę, aby poprowadzić grupę
do skutecznej realizacji celów
-
WŁADZA WODZIREJA – ktoś, kto ma talenty towarzyskie i animatorskie i
zdolny jest stworzyć w grupie atmosferę solidarności, lojalności, wzajemnego
zaufania, zapewnić ciekawe czy przyjemne spędzenie czasu
-
WŁADZA MORALIZATORA – ktoś, kto w doskonały sposób wciela wartości i
idee grupowe i stanowi żywy wzorzec do naśladowania
KRYTERIA – według których grupa dobiera przywódców:
KRYTERIA ZEWNĘTRZNE – związane ze statusem danej jednostki w szerszym
społeczeństwie – zasoby materialne, prestiż, znaczne wpływy, sława, bogata wiedza i
dorobek naukowy, zdrowie i sprawność fizyczna
KRYTERIA WEWNĘTRZNE – związane z działaniami w grupie:
-
wysoki stopień pewności siebie (asertywności) i dominujący charakter
zachowania
-
zdolności towarzyskie, łatwość obcowania z innymi, obycie z sytuacjami
zbiorowymi
-
ujawniana i dostrzegana szczególna kompetencja w dziedzinach przez grupę
cenionych
-
wzorowe stosowanie się do uznanych w grupie norm i wartości
Style przywództwa:
PRZYWÓDZTWO AUTOKRATYCZNE – styl sprawowania przywództwa oparty na
narzucaniu z góry jednoosobowych decyzji bez konsultacji z członkami grupy
Przywódca autokratyczny - sprawuje władzę samodzielnie i monopolistycznie, stoi
ponad grupą
PRZYWÓDZTWO DEMOKRATYCZNE – styl sprawowania przywództwa oparty na
roli koordynującej, mediującej i wspomagającej osiąganie większościowych decyzji
przez członków grupy
Przywódca demokratyczny - koordynuje, doradza, sugeruje decyzje członkom grupy,
jest ,,pierwszym wśród równych’’
PRZYWÓDZTWO PERMISYJNE – styl sprawowania przywództwa oparty na służeniu
grupie jedynie radą i ekspertyzą, z pozostawieniem pełnej autonomii w podejmowaniu
decyzji samym członkom grupy
Przywódca permisyjny – jest realizatorem ustaleń podjętych swobodnie przez grupę i
minimalnie wtrąca się do procesu decyzyjnego, służąc jedynie grupie kompetencjami i
umiejętnościami wykonawczymi. Jest ,,niewidzialnym doradcą’’ na usługach grupy
SOCJALIZACJA I KONTROLA SPOŁECZNA
Problem socjalizacji pojawia się wtedy, kiedy zastanawiamy się, skąd ludzie uzyskują
wiedzę, przekonania, umiejętności, reguły, normy, wartości, które później realizują w
swoich działaniach
Dwie przeciwstawne odpowiedzi:
-
jest to sprawa biologii i genetyki (natura ludzka) – ludzie dziedziczą pewne
repertuary zachowań, sposoby postępowania, schematy myślenia, które właściwe
są całemu gatunkowi
-
ludzie nabywają je od społeczeństwa, w którym się urodzili i w którym dorastają
SOCJALIZACJA – proces, dzięki któremu jednostka wdraża się do sposobu życia
swojej grupy i szerszego społeczeństwa przez uczenie się reguł i idei zawartych w
kulturze
Socjalizacja odbywa się na kilku poziomach:
-
na poziomie ogólnym polega na zdobyciu tych kompetencji i umiejętności, które
są niezbędne dla społecznej egzystencji, życia wśród innych, w kooperacji z
innymi (minimum kulturowe)
-
na niższym poziomie, oznacza wejście do konkretnej kultury – przyswojenie
podzielanych w jej ramach swoistych dla niej idei, przekonań, reguł, norm,
wartości, symboli
-
na jeszcze niższym poziomie, oznacza opanowanie konkretnych ról społecznych
związanych z określonymi pozycjami, do których jednostka aspiruje
-
zdobycie umiejętności i kompetencji niezbędnych do akceptacji w konkretnych
grupach, do których jednostka pragnie należeć
KOMPETENCJA JEDNOKULTUROWA – przyswojenie idei, przekonań, reguł, norm,
wartości, symboli charakterystycznych dla jednej tylko, konkretnej kultury
KOMPETENCJA WIELOKULTUROWA (kosmopolityczna) – znajomość i umiejętność
stosowania wielu różnych wzorów życia i różnorodnych idei pochodzących z kilku
kultur
Dwa etapy procesu socjalizacji:
INTERNALIZACJA – proces psychiczny polegający na ,,uwewnętrznieniu’’ kultury,
czyli przekształceniu jej wzorów w elementy osobowości – motywacje czy postawy
EKSTERNALIZACJA
–
przejawianie
się
ukształtowanych
kulturowo
treści
osobowościowych – motywacji czy postaw – w konkretnych działaniach
INTERNALIZACJA – JAKO KULTUROWE KSZTAŁTOWANIE OSOBOWOŚCI
Trzy teorie:
-
TEORIA BEHAWIORYSTYCZNA – osobowość, to wyuczony repertuar
zachowań, przez które jednostka reaguje na płynące z otoczenia bodźce.
Podstawowy mechanizm socjalizacji to instrumentalne uczenie się, a więc dobór
repertuaru zachowań w oparciu o efekty zachowań wcześniejszych. Socjalizacja
polega na tym, że społeczeństwo nagradza zachowania kulturowo właściwe, a
karze zachowania nie odpowiadające oczekiwaniom kulturowym
-
TEORIA PSYCHOANALITYCZNA – socjalizacja to proces, poprzez który
kultura internalizuje się w jednym tylko obszarze osobowości, w superego.
Zinternalizowane wzory kulturowe nie realizują się od razu i wprost w
działaniach, lecz przechodzą skomplikowany proces uzgadniania z popędami
biologicznymi (,,id’’), w wyniku czego ulegają kompromisowym modyfikacjom i
przejawiają się w działaniach tylko częściowo
-
TEORIA SYMBOLICZNEGO INTERAKCJONIZMU (Charles Horton Cooley,
George Herbert Mead) – wszystko, co czyni człowieka człowiekiem, wywodzi się
ze społeczeństwa, z kontaktów i interakcji z innymi ludźmi. Natura ludzka
człowieka wytwarza się dopiero przez życie w środowisku innych ludzi. Od
społeczeństwa nabywamy nie tylko treść naszego myślenia, wiedzę, informacje,
wzory, reguły, normy, wartości, ale także samą zdolność uczenia się, nabywania
tych treści
JAŹŃ (w ujęciu symbolicznego interakcjonizmu) – wytworzona w kontaktach z
innymi umiejętność patrzenia na siebie samego oczami partnerów, zdolność
zdefiniowania swojego miejsca w szerszej zbiorowości, roli, jaką się pełni,
obowiązków i powinności, jakie z niej wynikają, nakazów i zakazów, jakie
zbiorowość jednostce narzuca
ODMIANY SOCJALIZACJI
SOCJALIZACJA POCZĄTKOWA – ten etap socjalizacji, który dokonuje się w
dzieciństwie w rodzinie i innych grupach pierwotnych
SOCJALIZACJA PERMANENTNA – proces internalizowania coraz to nowych
wzorów kulturowych, z którymi człowiek styka się nieustannie w toku całego życia
RYTUAŁY PRZEJŚCIA – zbiorowe ceremonie, często o charakterze sakralnym,
symbolizujące koniec jednej fazy życia i początek następnej
RESOCJALIZACJA – eliminacja głęboko zinternalizowanych wzorów kulturowych
i wpojenie wzorów przeciwstawnych (akulturacja)
KONTRSOCJALIZACJA – uczenie się wzorów życia typowych dla środowisk
dewiacyjnych i przestępczych, odmiennych od tych, które uznaje większość
społeczeństwa
SOCJALIZACJA ANTYCYPUJĄCA – internalizowanie wzorów grupy, do której
się nie należy, a jedynie pragnie należeć, czyli pozytywnej grupy odniesienia
SOCJALIZACJA ODWROTNA – sytuacja spotykana w warunkach szybkiej
zmiany kulturowej, kiedy młode pokolenie stara się wdrożyć tradycjonalnie
nastawione pokolenie starsze do nowych wzorów kulturowych: stylów bycia,
mówienia, ubierania się, rozrywki, twórczości artystycznej itp.
FUNKCJE SOCJALIZACJI
-
socjalizacja stanowi mechanizm transmisji kultury
-
sprawia, że działania ludzi odpowiadają społecznym oczekiwaniom: wspólnie
wyznawanym przez zbiorowość ideałom, wartościom, normom (tworzy się ład i
porządek społeczny)
EFEKTY SOCJALIZACJI
-
Idealna, najbardziej społecznie pożądana sytuacja polega na tym, aby ludzie w
maksymalnym stopniu internalizowali wzory swojej kultury, aby sami chcieli
postępować tak, jak wymaga od nich kultura, aby z własnej woli i niejako
automatycznie spełniali społeczne oczekiwania
-
Mniej doskonały efekt socjalizacji to sytuacja, w której ludzie wprawdzie nie
mają żadnej ochoty stosować się do wymagań normatywnych, ale mimo to
działają zgodnie z nimi. W tym przypadku socjalizacja nie dała pełnej
internalizacji norm, ale doprowadziła do wpojenia jednostce poczucia obowiązku
-
Mniej korzystna społecznie jest sytuacja trzecia, gdy ludzie ani nie chcą działać
tak, jak powinni, ani nie traktują tego jako swojego obowiązku, a mimo to
realizują nakazy i zakazy kulturowe, bo obawiają się sankcji. W tym przypadku
socjalizacja nie wpoiła akceptacji reguł, nie wpoiła poczucia obowiązku wobec
reguł nie akceptowanych, a wytworzyła jedynie ogólną świadomość, że działamy
w otoczeniu innych i ci inni mogą nas ukarać, jeśli nie spełnimy ich oczekiwań
Obawa przed sankcjami jest jedynie warunkowa i zrelatywizowana. Może łatwo
zniknąć w dwóch przypadkach:
-
gdy mam wystarczające zasoby chroniące mnie przed sankcjami albo
zmniejszające ich dolegliwość
-
obawa przed sankcjami występuje tylko dopóty, dopóki są one realistyczne,
skutecznie egzekwowane. W przeciwnym przypadku, pojawia się powszechne
poczucie bezkarności, które niweczy ten i tak już ograniczony rezultat socjalizacji
Kompletna klęska socjalizacji pojawia się wtedy, gdy ludzie nie tylko nie chcą
postępować w kulturowo oczekiwany sposób, nie tylko nie traktują tego jako
obowiązku, ale przestają bać się społecznych sankcji
SŁABE OGNIWA SOCJALIZACJI
Aby socjalizacja była skuteczna, to, czego się uczymy, powinno być jednoznaczne i
spójne
-
W okresach szybkich zmian społecznych kultura może popadać w stan anomii –
dezorganizacji, chaosu, którego szczególną formą jest rozziew między
wartościami, a normami mającymi służyć ich realizacji
-
Fakt rozmaitych sprzeczności czy konfliktów w obrębie kultury – antynomie
normatywne
(sprzeczne
wzajemnie
reguły);
ambiwalencje
normatywne
(niezgodności oczekiwań dyktowane przez jedną i tę samą regułę); konflikt roli i
konflikt ról
-
W każdym społeczeństwie występują grupy i środowiska kontrkulturowe,
dewiacyjne czy przestępcze, które staja się agendami kontrsocjalizacji, lansując
własne sposoby życia, ideały i wzory zasadniczo odmienne od dominujących
-
Sfera osobowości – tu podatność na kulturowe wpływy jest bardzo zróżnicowana
-
Kolejne ogniwo procesu socjalizacji to podejmowanie działań, które stanowią
realizację ukształtowanych motywacji czy postaw. Gdy nie wytworzył się ani
spontaniczny, bezrefleksyjny konformizm, ani poczucie obowiązku, decydująca
staje się skuteczność systemu społecznych sankcji, zwanego kontrolą społeczną
KONTROLA SPOŁECZNA – stanowi swoistą korektę nie w pełni udanej socjalizacji.
System społecznych sankcji – negatywnych i pozytywnych, oraz agend – grup,
organizacji, instytucji – stosujących takie sankcje
-
Między dewiacją w sensie normatywnym (rozbieżnością czynu i wzoru) a
dewiacją w sensie funkcjonalnym (czynem wywołującym reakcję społeczną w
postaci sankcji) rozciąga się pewien margines tolerancji społecznej
MARGINES SPOŁECZNEJ TOLERANCJI – wstrzemięźliwość w zastosowaniu sankcji
mimo popełnienia czynu literalnie dewiacyjnego, czyli sprzecznego z zakazami i
nakazami społecznymi
-
Permisywność społeczna – atmosfera przyzwolenia na czyny dewiacyjne czy
nawet przestępcze wywierająca presję na agendy kontroli społecznej w kierunku
powstrzymywania się od wymierzania sankcji, lub wymierzania sankcji
niewspółmiernie łagodnych
Reakcja społeczna – zarówno nieformalna, ze strony zwykłych ludzi, jak i formalna, ze
strony powołanych do tego organów, zostaje stępiona
Nadmierne poszerzenie się marginesu tolerancji, którego skrajną postać stanowi
społeczna permisywność, także paraliżuje skuteczność sankcji i nie jest w stanie
powstrzymać od aktów aspołecznych tych, którzy nie internalizowali ani wzorów
kulturowych, ani poczucia obowiązku, a tylko obawiali się kar
DEWIACJA W SENSIE NORMATYWNYM – sprzeczność działania z regułą
stosowalną wobec tego typu sprawcy i tego typu czynu
DEWIACJA W SENSIE FUNKCJONALNYM – czyn wywołujący negatywne reakcje
społeczne w postaci sankcji różnego rodzaju
GRANICE KONTROLI SPOŁECZNEJ
Nadmierne i zbyt pochopne stosowanie kar może prowadzić do dysfunkcjonalnych
konsekwencji
Dlaczego ludzie obawiają się sankcji – nie tylko fizycznych, ale również psychicznych:
nagana, wyśmianie, szyderstwo, odsunięcie się od nas przyjaciół, izolacja towarzyska,
banicja z grupy itp.
SANKCJE ROZPROSZONE – spontaniczne i nieformalne, metody nacisku i karania
stosowane przez grupy, do których jednostka należy
SANKCJE FORMALNE – kary wymierzane w szczegółowo przepisanym trybie, w
określonym precyzyjnie wymiarze, przez specjalnie do tego powołane organizacje czy
instytucje
Dlaczego ludzie obawiają się sankcji – nie tylko fizycznych, ale również psychicznych:
nagana, wyśmianie, szyderstwo, odsunięcie się od nas przyjaciół, izolacja towarzyska,
banicja z grupy itp.
Dlaczego tak się dzieje?
-
Koncepcja jaźni odzwierciedlonej wskazuje, że jaźń, samoocena, tożsamość
jednostki, tworzy się przez jej interpretację sposobu, w jaki inni, a zwłaszcza
ważni dla niej inni, do niej się odnoszą
-
Kary, od wyśmiania po karę śmierci, są formą jednoznacznie negatywnego
odniesienia zbiorowości do jednostki – uderzają w jej jaźń
-
Ich konsekwencją jest obniżenie samooceny lub nawet destrukcja dotychczasowej
tożsamości
To jest odczucie dla każdego bolesne i dlatego tak obawiamy się sankcji negatywnych
Paradoksalnie, zastosowanie takich sankcji uruchamia pewien samowzmacniający się
proces, który może unicestwić skuteczność sankcji, nie tylko nie hamując, ale nawet
wzmacniając tendencje dewiacyjne czy przestępcze
Gdy sprawca zostaje wykryty, otwiera się etap następny – przypisanie mu winy. Tu
właśnie interweniują różne okoliczności (margines tolerancji społecznej)
Dopiero wyrok sądowy, wraz z ustaleniem kary, oznacza pojawienie się dewiacji w
sensie funkcjonalnym, to znaczy czynu, który uruchomił negatywną reakcję społeczną
Co oznacza wyrok i kara dla sprawcy?
-
Jest
to
kluczowy
moment,
w
którym
społeczeństwo,
poprzez
swoich
reprezentantów – sędziów, ławników, przysięgłych, zdefiniowało jednostkę jako
przestępcę
-
Przypisało mu pewną trwałą etykietę, stygmat, którego trudno się przez długi
czas pozbyć
-
Definicja taka oznacza odrzucenie przez społeczeństwo (czego materialnym
wyrazem są mury więzienia)
-
Jej
dotychczasowa
tożsamość
czerpana
z
poczucia
przynależności
do
społeczeństwa, różnych grup w jego ramach, zajmowania różnych pozycji i
pełnienia różnych ról, ulega destrukcji
-
Pojawia się w to miejsce tożsamość człowieka marginesu, wygnańca, outsidera.
Społeczna definicja jednostki jako przestępcy odzwierciedla się w jej jaźni jako
autodefinicja odrzuconego (gwałtowny spadek samooceny)
Jak można radzić sobie z taką sytuacją?
-
Jednostka zaczyna poszukiwać wspólnoty zastępczej, zamiast tej utraconej i
pozostawionej za murami więzienia
-
Szuka innych, którzy staną się dla niej ,,ważnymi innymi’’, akceptują ją, a tym
samym pozwolą na odzyskanie utraconej tożsamości i podniesienie samooceny
-
Dokonuje się redefinicja ,,ważnych innych’’ i grup odniesienia. Jednostka
aspiruje do grupy przestępczej, ulega socjalizacji antycypującej, a kiedy zostaje
przyjęta, dostaje się pod przemożne wpływy socjalizujące kontrkultury
przestępczej, tzw. ,,drugiego życia’’ więziennego
-
Ulega resocjalizacji, ale nie w tym kierunku, jaki miała przynosić kara, lecz
dokładnie przeciwnym – internalizuje głęboko rolę przestępcy
Etap ostatni tego procesu po odbyciu kary i wyjściu na wolność, umacnia tylko
tożsamość przestępczą ze względu na dalej niechętne nastawienie społeczeństwa do
byłego więźnia, np. trudność uzyskania pracy
Teoretycy stygmatyzacji (Howard Becker, Erving Goffman) wyprowadzają skrajny
wniosek: dewianci nie rodzą się takimi, lecz są produkowani przez społeczeństwo
To właśnie mechanizmy kontroli społecznej, stosowania sankcji, uruchamiaja karierę
dewiacyjną przez odrzucenie, izolowanie, popchnięcie w stronę grup antyspołecznych,
kontrsocjalizację w ich obrębie i wytworzenie trwałej tożsamości dewianta
DEWIACJA PIERWOTNA – czyn dewiacyjny popełniony po raz pierwszy,
uruchamiający sekwencję kontroli społecznej i wymierzania sankcji
DEWIACJA WTÓRNA – recydywa, czyli wejście na drogę ,,kariery dewiacyjnej’’ w
wyniku odrzucenia przez społeczeństwo, ,,stygmatyzacji’’
STYGMATYZACJA (inaczej – naznaczenie, etykietowanie) – trwałe przypisanie
jednostce tożsamości dewianta czy przestępcy przez ciążące na niej znamię karalności
Konkluzja: Te oczywiście społecznie dysfunkcjonalne konsekwencje karania dowodzą,
że nie tylko nadmierna permisywność, ale również nadmierna punitywność nie
przeciwdziałają wystarczająco błędom socjalizacji
PUNITYWNOŚĆ – rozpowszechnione w społeczeństwie żądanie wysokich kar i
,,zerowej tolerancji’’ w stosunku do dewiantów i przestępców
JAK PODWYŻSZYĆ SKUTECZNOŚĆ SOCJALIZACJI POSTULATY PRAKTYCZNE:
-
zwiększyć spójność systemu normatywnego, unikać antynomii w obrębie prawa,
dążyć do zgodności prawa ze społecznym odczuciem moralnym, panującymi
obyczajami czy zwyczajami
-
umocnić najważniejsze agendy sacjalizujące – rodzinę, wspólnoty lokalne i
religijne
-
ograniczyć wpływy kontrkultury, zwłaszcza na młodzież, przez tworzenie
atrakcyjnych wspólnot wokół sensownej i przynoszącej satysfakcje aktywności
-
opanować
kontrsocjalizującą
rolę
mass
mediów,
ich
prymitywizację
i
brutalizację, a także zwiększyć kontrolę treści dostępnych dzięki nowym
elektronicznym środkom komunikacji (Internet)
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards