Biuletyn MSSF

advertisement
Biuletyn MSSF
Naprzeciw standardom
W tym wydaniu:
1. RMSR finalizuje MSSF 9, który zmienia wymogi dotyczące klasyfikacji
i wyceny aktywów finansowych oraz wprowadza model utraty wartości
oparty o oczekiwane straty
2. Zmiany do MSR 27, które umożliwią zastosowanie metody praw własności
w jednostkowych sprawozdaniach finansowych
3. Zmiany do MSSF 10 i MSR 28 (2011) dotyczące sprzedaży lub wniesienia
aktywów przez inwestora do wspólnego przedsięwzięcia lub jednostki
stowarzyszonej
Wydanie 05/2014, listopad 2014
Spis treści
1. RMSR finalizuje MSSF 9, który zmienia wymogi dotyczące klasyfikacji i wyceny aktywów finansowych oraz wprowadza model utraty
wartości oparty o oczekiwane straty
3
2. Zmiany do MSR 27, które umożliwią zastosowanie metody praw
własności w jednostkowych sprawozdaniach finansowych
12
3. Zmiany do MSSF 10 i MSR 28 (2011) dotyczące sprzedaży
lub wniesienia aktywów przez inwestora do wspólnego
przedsięwzięcia lub jednostki stowarzyszonej
14
Nasze rozwiązania informatyczne w zakresie MSSF
16
Nasze publikacje i przydatne linki
18
Kontakt20
RMSR finalizuje MSSF 9, który zmienia wymogi dotyczące
klasyfikacji i wyceny aktywów finansowych oraz wprowadza
model utraty wartości oparty o oczekiwane straty
Opis sytuacji i data wejścia w życie
Projekt realizowany przez RMSR od 2008 roku miał na celu
zastąpienie MSR 39 „Instrumenty finansowe: ujmowanie
i wycena” i był realizowany etapami. Pierwsza wersja
MSSF 9 została wydana w 2009 roku i obejmowała
nowe wymogi w zakresie klasyfikacji i wyceny aktywów
finansowych. W roku 2010 dodano wymogi dotyczące
zobowiązań finansowych oraz usuwania pozycji z bilansu.
Zmiany opracowane w 2013 roku dotyczyły ogólnego
modelu rachunkowości zabezpieczeń.
Zmiany omawiane w niniejszej publikacji to ostateczne
wymogi, których dodanie zamyka prace nad MSSF 9.
Standard ma już obowiązkową datę wejścia w życie
– obowiązuje w stosunku do okresów rocznych
rozpoczynających się 1 stycznia 2018 roku z możliwością
wcześniejszego zastosowania. Ma zastosowanie
retrospektywne z pewnymi wyjątkami (np. większość
wymogów dotyczących rachunkowości zabezpieczeń
stosuje się prospektywnie), ale nie wymaga się
przekształcenia poprzednich okresów w związku ze
zmianami w zakresie klasyfikacji i wyceny (w tym w zakresie
utraty wartości).
Ponieważ MSSF 9 jest już ukończony, RMSR zdecydowała
się wydać pełną wersję tego standardu (zamiast publikować
same poprawki), która zastąpi jego wszystkie poprzednie
wersje. Jednak w odniesieniu do okresów rocznych
rozpoczynających się przed 1 stycznia 2018 roku jednostka
może zastosować wcześniejsze wersje MSSF 9, jeżeli dzień
ich zastosowania po raz pierwszy przypada przed 1 lutego
2015 roku.
Zmiany modelu klasyfikacji i wyceny aktywów
finansowych
Kategoria wyceny WGPCD
MSSF 9 wymaga, aby określone aktywa finansowe
w ramach modelu biznesowego zakładającego zarówno
pozyskiwanie umownych przepływów pieniężnych,
jak i sprzedaż aktywów finansowych, były wyceniane
w WGPCD (o ile nie zostały wyznaczone jako wyceniane
w wartości godziwej przez wynik finansowy – WGPWF
– w celu wyeliminowania lub znaczącego zmniejszenia
niedopasowania księgowego wyceny). Aktywa te
muszą spełniać warunki testu umownych przepływów
pieniężnych, analogicznie jak aktywa wycenianie według
zamortyzowanego kosztu (wyłącznie przepływy kapitałowe
i odsetkowe). Przychody odsetkowe, zyski i straty z tytułu
różnic kursowych oraz straty z tytułu utraty wartości mają
być ujmowane w rachunku zysków i strat, zaś pozostałe
Streszczenie
• Ostateczna wersja MSSF 9 „Instrumenty finansowe” jest już gotowa. Zmienia
ona zasady klasyfikacji i wyceny aktywów finansowych i wprowadza nowy model
utraty wartości oparty o oczekiwane straty.
• Nowa kategoria wyceny w wartości godziwej przez pozostałe całkowite dochody
(WGPCD) będzie obejmowała instrumenty dłużne wykorzystywane w ramach
modelu biznesowego zakładającego zarówno pozyskiwanie umownych
przepływów pieniężnych jak i sprzedaż aktywów finansowych.
• Standard zawiera dodatkowe wytyczne dotyczące wpływu zbycia aktywów
finansowych z przyczyn innych niż pogorszenie ich jakości kredytowej na ocenę
modelu biznesowego.
• Przedstawiono wytyczne dotyczące klasyfikacji instrumentów dłużnych
w przypadku zmodyfikowanego komponentu odzwierciedlającego wartość
pieniądza w czasie: np. odsetki płacone co miesiąc są każdorazowo naliczane
w oparciu o aktualną roczną stopę procentową. Zmieniono również kryteria
oceny przedpłat.
• Nowy model utraty wartości oparty o oczekiwane straty kredytowe będzie
dotyczył instrumentów dłużnych wycenianych według kosztu zamortyzowanego
lub w wartości godziwej przez pozostałe całkowite dochody, należności
leasingowych, aktywów umownych i zobowiązań do udzielenia kredytu oraz
udzielonych gwarancji finansowych.
• Odpis z tytułu utraty wartości będzie obejmował straty oczekiwane albo
w okresie 12 miesięcy albo przez cały okres obowiązywania umowy. Ten drugi
przypadek dotyczy aktywów, dla których zaobserwowano znaczący wzrost
ryzyka kredytowego od daty ich początkowego ujęcia. Odmienne podejście
dotyczy nabytych lub udzielonych aktywów finansowych z początkową utratą
wartości (np. kredytów zagrożonych).
• Standard określa dodatkowe szczegółowe wytyczne dotyczące prezentacji
i ujawniania utraty wartości.
• MSSF 9 obowiązuje w odniesieniu do okresów rocznych rozpoczynających się 1
stycznia 2018 roku lub po tej dacie. Ma zastosowanie retrospektywne z pewnymi
wyjątkami.
zyski i straty (tj. różnica pomiędzy całkowitą zmianą
wartości godziwej aktywa, a wartością wymienionych
pozycji) mają być ujmowane w pozostałych całkowitych
dochodach. Wszelkie skumulowane zyski i straty ujęte
w pozostałych całkowitych dochodach przenosi się do
wyniku finansowego w chwili wyksięgowania aktywa
lub wcześniej, jeżeli dany składnik aktywów podlega
reklasyfikacji w wyniku zmiany modelu biznesowego.
Dochody odsetkowe oraz utratę wartości ujmuje się
i wycenia w ten sam sposób, co w przypadku aktywów
wycenianych według zamortyzowanego kosztu –
w efekcie kwoty ujęte w pozostałych całkowitych
dochodach stanowią różnicę między wartością według
zamortyzowanego kosztu, a wartością godziwą. Takie
Biuletyn MSSF
3
podejście zapewnia taki sam poziom informacji w rachunku
zysków i strat, jak w przypadku wyceny aktywów według
zamortyzowanego kosztu, z tą różnicą, że w sprawozdaniu
z pozycji finansowej ujmuje się wartość godziwą danego
instrumentu.
Spostrzeżenie
Kategoria WGPCD dla instrumentów dłużnych nie jest tożsama z kategorią „dostępnych
do sprzedaży” zgodnie z MSR 39. W ramach MSR 39 utratę wartości oblicza się
w oparciu o wartość godziwą, odmiennie niż w MSSF 9, gdzie podstawą jej wyliczenia
są oczekiwane straty kredytowe, które szacuje się tak samo, jak w przypadku aktywów
wycenianych według kosztu zamortyzowanego (patrz niżej). Ponadto kryteria klasyfikacji
instrumentu jako wyceniany w WGPCD oparte są o model biznesowy przyjęty przez
daną jednostkę, co nie ma miejsca w przypadku kategorii aktywów dostępnych do
sprzedaży pod MSR 39.
Ocena modelu biznesowego
MSSF 9 określa w jaki sposób należy ocenić, czy model
biznesowy polega na utrzymywaniu aktywów finansowych
zarówno w celu pozyskiwania umownych przepływów
pieniężnych, jak i zbywaniu tych aktywów. Nowe
wytyczne wynikają z wprowadzenia kategorii WGPCD dla
instrumentów dłużnych.
Rada doprecyzowała zawarte w MSSF 9 zapisy
dotyczące przypadku, gdy model biznesowy zakłada
utrzymywanie aktywów w związku z pozyskiwaniem
umownych przepływów pieniężnych (jedno z kryteriów
wyceny aktywów według zamortyzowanego kosztu).
Jeżeli sprzedaż aktywów finansowych (oprócz reakcji
na pogorszenie jakości kredytowej) zdarza się częściej
niż rzadko, a wartość transakcji (pojedynczych lub
zagregowanych) jest znacząca, konieczna jest ocena,
czy i w jaki sposób sprzedaż taka jest zgodna z celem
pozyskiwania umownych przepływów pieniężnych.
Transakcja sprzedaży aktywów finansowych może być
uznana za zgodną z celem pozyskiwania umownych
przepływów pieniężnych, jeśli jest przeprowadzana blisko
terminu zapadalności aktywów finansowych, a kwota
wpływów ze sprzedaży jest zbliżona do wysokości
przepływów pieniężnych pozostałych do pozyskania.
4
Zmieniono również wytyczne dotyczące zastosowania
standardu. Zmienione zostały przykłady dla modelu
biznesowego zakładającego utrzymywanie aktywów
finansowych w celu pozyskiwania umownych przepływów
pieniężnych. Dodano również jeden nowy przykład
(dotyczący instytucji finansowych).
Spostrzeżenie
Jednostki sprawozdawcze muszą dokonać oceny
przyjętego modelu biznesowego w odniesieniu do
utrzymywania aktywów finansowych. W przypadku
pewnych podmiotów, na przykład spoza sektora
finansowego, ocena ta może być stosunkowo prosta,
ponieważ ich aktywa finansowe ograniczają się
zazwyczaj do należności handlowych i depozytów,
zwykle wycenianych według zamortyzowanego kosztu.
Jednostki o większym zróżnicowaniu działalności
w zakresie aktywów finansowych, np. kredytodawcy,
posiadacze papierów dłużnych na cele inwestycyjne,
ubezpieczyciele, itd. będą musiały włożyć więcej wysiłku
w analizę modelu biznesowego i powodów, dla których
zbywają aktywa finansowe w ramach prowadzonej
działalności.
Reklasyfikacja
Przed wprowadzeniem najnowszych zmian, MSSF
wymagał zmiany klasyfikacji aktywów finansowych
w przypadku zmiany modelu biznesowego. Wymóg ten
ograniczał się do instrumentów dłużnych wycenianych albo
w koszcie zamortyzowanym albo w wartości godziwej. Po
wprowadzeniu kategorii WGPCD koncepcję tę rozszerzono
tak, aby uwzględnić reklasyfikacje z i do tej kategorii.
W przypadku reklasyfikacji składnika aktywów
finansowych z kategorii instrumentów wycenianych
według zamortyzowanego kosztu do kategorii WGPCD,
ustala się jego wartość godziwą na dzień reklasyfikacji,
a wszelkie różnice pomiędzy tą wartością, a wcześniej
ustaloną wartością bilansową ujmuje się w pozostałych
całkowitych dochodach, bez korygowania efektywnej stopy
procentowej. W przypadku reklasyfikacji składnika aktywów
finansowych z kategorii WGPCD do kategorii instrumentów
wycenianych według zamortyzowanego kosztu, składnik
ten ujmowany jest w wartości godziwej z jednoczesnym
wyksięgowaniem z pozostałych całkowitych dochodów
skumulowanych wcześniej zysków lub strat, których kwota
koryguje wartość godziwą na dzień reklasyfikacji. W efekcie
ustala się wartość bilansową tego składnika aktywów
w taki sposób, jak gdyby był on wyceniany według
zamortyzowanego kosztu od początku. W takim przypadku
efektywna stopa procentowa również nie podlega korekcie.
Składnik aktywów finansowych przeniesiony z kategorii
WGPWF do kategorii WGPCD wycenia się nadal w wartości
godziwej. Podobnie dzieje się w przypadku zmiany
klasyfikacji składnika aktywów finansowych z kategorii
WGPCD do kategorii WGPWF.
Ocena charakterystyki umownych przepływów
pieniężnych
Najnowsze zmiany w standardzie wprowadzają nowe
wytycznye dotyczące szczególnych przypadków
zastosowania oceny charakterystyki umownych
przepływów pieniężnych w szczególnych przypadkach.
Zmodyfikowany czynnik wartości pieniądza
w czasie
Oprocentowanie typowych umów kredytowych zależy
przede wszystkim od wartości pieniądza w czasie
i ryzyka kredytowego. Nowe wytyczne wskazują, że
oprocentowanie może także zależeć od innych rodzajów
ryzyka typowych dla udzielanych kredytów (np. ryzyko
płynności), kosztów (np. koszty administracyjne) oraz
marży kredytodawcy. Standard definiuje wartość
pieniądza w czasie, jako element oprocentowania, który
odzwierciedla wyłącznie upływ czasu. MSSF 9 dopuszcza
modyfikację tego elementu w szczególnych przypadkach.
Wymaga wówczas od jednostki sprawozdawczej
szczegółowej oceny zmodyfikowanej wartości pieniądza
w czasie, chyba, że wynik oceny jest tak jednoznaczny, że
dodatkowa analiza nie jest potrzebna. Ocena ma ustalić,
jak duże mogą być różnice między zmodyfikowanymi
umownymi (niezdyskontowanymi), przepływami
pieniężnymi a (niezdyskontowanymi) przepływami
pieniężnymi bez modyfikacji wartości pieniądza w czasie
(tj. zestawienie z przepływami porównawczymi).
Przykład zamieszczony w standardzie dotyczy zmiennej
stopy procentowej, ustalanej co miesiąc na bazie
rocznych stóp procentowych. Instrument porównawczy
charakteryzowałby się identycznymi warunkami
umownymi i identyczną jakością kredytową, z tą różnicą,
że ustalana co miesiąc zmienna stopa procentowa
bazowałaby na stopach miesięcznych. Jeżeli umowne
(niezdyskontowane) przepływy pieniężne znacząco różnią
się od (niezdyskontowanych) przepływów porównawczych
w ramach uzasadnionych scenariuszy, oznacza to, że
test cech umownych przepływów pieniężnych ma wynik
negatywny, a instrument dłużny należy wyceniać jako
WGPWF.
Przedpłaty
W ostatecznej wersji MSSF 9 zmieniono traktowanie
wpływu przedpłat na klasyfikację posiadanych
instrumentów dłużnych. W poprzedniej wersji MSSF 9
niektóre możliwości wcześniejszej spłaty powodowały
negatywny wynik testu cech umownych przepływów
pieniężnych. Rada uznała, że podejście to nie zawsze
jest prawidłowe. Nowe wytyczne wymagają oceny
przedpłacanej kwoty w celu określenia, czy zasadniczo
stanowi ona kwotę niezapłaconych rat kapitałowych
wraz z odsetkami (które może obejmować dodatkowe
wynagrodzenie z tytułu wcześniejszej spłaty) oraz ocenę
zdarzeń, których wystąpienie warunkuje możliwość
wykonania przedterminowej spłaty (o ile jest ona
uzależniona od zdarzenia warunkowego). Standard
dopuszcza wyjątek: jeżeli składnik aktywów finansowych
nabywa się lub emituje z premią lub dyskontem
względem jego umownej wartości nominalnej, a w chwili
początkowego ujęcia wartość godziwa przedterminowej
spłaty jest nieznacząca, wówczas składnik aktywów
pomyślnie przechodzi test cech przepływów pieniężnych,
jeżeli kwota przedterminowej spłaty stanowi w zasadzie
jego umowną wartość nominalną i narosłe (ale niespłacone)
odsetki umowne (mogące obejmować wynagrodzenie
dodatkowe w uzasadnionej wysokości).
Okres przejściowy – zmiany klasyfikacji i wyceny
Zmiany obowiązują retrospektywnie zgodnie z MSR 8
„Zasady (polityka) rachunkowości, zmiany wartości
szacunkowych i korygowanie błędów”, z wyjątkiem
następujących przypadków:
• Jeżeli nie ma praktycznej możliwości dokonania oceny
zmodyfikowanego czynnika wartości pieniądza w czasie
w oparciu o fakty i okoliczności występujące w chwili
początkowego ujęcia składnika aktywów finansowych,
test cech umownych przepływów pieniężnych
przeprowadza się bez uwzględniania tego wymogu.
• Jeżeli nie ma praktycznej możliwości sprawdzenia,
czy wartość godziwa przedterminowej spłaty jest
nieznacząca w oparciu o fakty i okoliczności występujące
w chwili początkowego ujęcia składnika aktywów
finansowych, jednostka przeprowadza test cech
umownych przepływów pieniężnych bez uwzględniania
wyjątkowego charakteru przedterminowej spłaty.
Biuletyn MSSF
5
Podsumowanie modelu klasyfikacji i wyceny aktywów finansowych
Poniższy wykres stanowi podsumowanie zasad zastosowania modelu klasyfikacji i wyceny aktywów finansowych po wprowadzeniu wyżej omówionych
zmian.
Czy umowne przepływy
pieniężne stanowią tylko
spłatę kapitału i odsetek
od jego niespłaconej
wartości?
Tak
Czy składnik aktywów
finansowych jest
utrzymywany w modelu
działalności nastawionym
na pozyskiwanie
przepływów pieniężnych
z posiadanych aktywów
finansowych?
Tak
Czy w chwili początkowego
ujęcia składnik aktywów
finansowych został w sposób
nieodwracalny sklasyfikowany
jako WGPWF w celu eliminacji
lub znaczącej redukcji
niespójności wyceny lub
ujęcia?
Nie
Koszt
zamortyzowany
Tak
Nie
Nie
WGPWF
Tak
Czy składnik aktywów
finansowych nie jest
instrumentem
przeznaczonym do obrotu
w ramach inwestycji
kapitałowych
sklasyfikowanych w chwili
początkowego ujęcia jako
WGPWF?
Czy składnik aktywów
finansowych utrzymywany
jest w modelu działalności
ukierunkowanym na
pozyskiwanie przepływów
pieniężnych i sprzedaż
aktywów finansowych?
Tak
Nie
Nie
WGPCD z dywidendą
ujmowaną w wyniku
finansowym; pozostałe
zyski i straty ujmowane
w pozostałych całkowitych
dochodach. Przy
wyksięgowaniu kwot tych
nie przenosi się na wynik
finansowy.
6
WGPWF
Tak
Czy w chwili początkowego
ujęcia składnik aktywów
finansowych został
nieodwracalnie
sklasyfikowany jako WGPWF
w celu eliminacji
lub znaczącej redukcji
niespójności wyceny lub
ujęcia?
Nie
WGPCD z odsetkami,
utratą wartości
i stratami/zyskami
z tytułu różnic kursowych
ujmowanymi w wyniku
finansowym; pozostałe
zyski i straty ujmowane
w pozostałych całkowitych
dochodach. Przy
wyksięgowaniu kwoty
z pozostałych całkowitych
dochodów przenosi się na
wynik finansowy.
Model oczekiwanej utraty wartości
MSSF 9 wprowadza nowy model utraty wartości
oparty o oczekiwane straty (expected loss model),
w przeciwieństwie do modelu strat poniesionych (incurred
loss model), zastosowanego w MSR 39. Istota modelu
szacowania utraty wartości jest inna niż w MSR 39, różni się
również zakres instrumentów finansowych, którego utrata
wartości dotyczy.
Zakres
Nowy model utraty wartości dotyczy:
• aktywów finansowych wycenianych w koszcie
zamortyzowanym,
• aktywów finansowych obowiązkowo wycenianych
w WGPCD,
• zobowiązań do udzielenia kredytu, jeżeli obecnie
występuje zobowiązanie do jego uruchomienia
(z wyjątkiem instrumentów wycenianych w WGPWF),
• umów gwarancji finansowych wchodzących w zakres
MSSF 9 (z wyjątkiem wycenianych w WGPWF),
• należności z tytułu umów leasingowych wchodzących
w zakres MSR 17 „Leasing” oraz
• aktywów umownych wchodzących w zakres MSSF 15
„Przychody z umów z klientami” (tj. praw do
wynagrodzenia z tytułu przekazania dóbr lub usług).
Spostrzeżenie
MSSF 9 wymaga zastosowania tej samej zasady wyceny
utraty wartości wszystkich pozycji objętych wymogami
dotyczącymi utraty wartości. Jest to odmienne podejście
niż prezentowane w MSR 39, gdzie utratę wartości
aktywów wycenianych w koszcie zamortyzowanym
liczono inaczej niż utratę wartości aktywów
dostępnych do sprzedaży wycenianych w WGPCD.
Ponadto MSSF 9 stosuje ten sam sposób wyceny do
pewnych zobowiązań kredytowych i umów gwarancji
finansowych, poprzednio wycenianych odmiennie,
zgodnie z MSR 37 „Rezerwy, zobowiązania warunkowe
i aktywa warunkowe”.
Założenia ogólne
Z wyjątkiem aktywów finansowych nabytych lub
wyemitowanych z utratą wartości (patrz niżej), oczekiwane
straty kredytowe są ujmowane jako odpis, w kwocie
równej:
• sumie oczekiwanych strat kredytowych w okresie
12 miesięcy (strat, które mogą powstać wskutek
niewywiązania się przez dłużników ze zobowiązań
wynikających z instrumentów finansowych w okresie 12
miesięcy od daty sprawozdania finansowego) lub
• sumie oczekiwanych strat kredytowych w całym okresie
życia danego składnika aktywów (czyli prognozowanych
strat kredytowych wynikających ze wszystkich
przypadków niewywiązania się, które mogą wystąpić
w okresie życia instrumentu finansowego).
Druga z powyższych metod jest obowiązkowa
w przypadku instrumentów finansowych, których ryzyko
kredytowe znacząco wzrosło od momentu początkowego
ujęcia, a także w przypadku aktywów umownych lub
należności handlowych niestanowiących transakcji
finansowania w myśl MSSF 15. Jeżeli ryzyko kredytowe nie
wzrosło w sposób znaczący, oczekiwane straty kredytowe
wycenia się w kwocie równej wartości oczekiwanych strat
kredytowych w okresie 12 miesięcy.
Ponadto jednostki mogą wybrać politykę rachunkowości
umożliwiającą ujęcie strat oczekiwanych za cały okres życia
wszystkich aktywów umownych i/lub wszystkich należności
handlowych stanowiących transakcję finansowania
zgodnie z MSSF 15. Taka sama możliwość wyboru dotyczy
należności z tytułu leasingu.
Biuletyn MSSF
7
Znaczący wzrost ryzyka kredytowego
Z wyjątkiem aktywów nabytych bądź wyemitowanych
z utratą wartości (patrz niżej), odpis z tytułu utraty wartości
instrumentów finansowych oblicza się w kwocie równej
sumie strat kredytowych oczekiwanych w całym okresie ich
życia, jeżeli ryzyko kredytowe danego instrumentu znacznie
wzrosło od momentu początkowego ujęcia, chyba że na
dzień sporządzenia sprawozdania finansowego ryzyko to
jest niskie.
Ryzyko kredytowe uznaje się za niskie, jeżeli ryzyko
niewywiązania się kredytobiorcy ze zobowiązań jest
niskie, ma on wysoką zdolność obsługi zobowiązań
z tytułu umownych przepływów pieniężnych w najbliższej
przyszłości, a niekorzystne zmiany warunków
gospodarczych w dłuższej perspektywie mogą, ale nie
muszą, zmniejszyć zdolność kredytobiorcy do obsługi
tych zobowiązań. Standard sugeruje, że wskaźnikiem
niskiego ryzyka kredytowego może być rating „na
poziomie inwestycyjnym”. Oceny, czy ryzyko kredytowe
znacząco wzrosło, dokonuje się na podstawie wzrostu
prawdopodobieństwa niespłacenia należności przez
dłużnika od momentu początkowego ujęcia danego
instrumentu. Standard dopuszcza różne metody oceny,
czy ryzyko kredytowe wzrosło w stopniu znaczącym.
Nie muszą one uwzględniać bezpośrednio wartości
prawdopodobieństwa niewywiązania się ze zobowiązań.
Standard uznaje, że jednostka może nie mieć dostępu
do niektórych czynników lub wskaźników na poziomie
pojedynczego instrumentu, na którym ocenia się, czy nie
nastąpił znaczący wzrost ryzyka kredytowego. W takim
przypadku jednostka powinna dokonywać oceny
na poziomie odpowiednich grup lub części portfela
instrumentów finansowych.
Wymogi zawierają również możliwe do odrzucenia
założenie, że ryzyko kredytowe wzrasta znacząco, jeżeli
spłaty umowne opóźniają się o ponad 30 dni. MSSF 9
wymaga ponadto (nie dotyczy to instrumentów
finansowych nabytych lub udzielonych z utratą wartości),
by w przypadku znaczącego wzrostu ryzyka kredytowego
od momentu początkowego ujęcia, a następnie jego
redukcji do początkowego poziomu w kolejnym okresie
sprawozdawczym (tj. jeżeli skumulowane ryzyko nie
przewyższa znacząco poziomu ryzyka występującego
w momencie początkowego ujęcia), oczekiwane straty
kredytowe poniesione na danym instrumencie finansowym
wyceniać w kwocie równej sumie oczekiwanych strat za
okres 12 miesięcy.
8
Wyemitowane lub nabyte składniki aktywów
finansowych z początkową utratą wartości
Wyemitowane lub nabyte składniki aktywów finansowych
z początkową utratą wartości, tj. kredyty zagrożone,
traktuje się inaczej, ponieważ utrata wartości występuje już
w momencie początkowego ujęcia. W takim przypadku
ujmuje się zmiany wysokości strat oczekiwanych w całym
okresie życia danego składnika aktywów w formie odpisu,
którego zmiany obciążają wynik finansowy. W takim
przypadku korzystne zmiany wartości należy ujmować
jako zyski z tytułu utraty wartości, nawet jeżeli oczekiwane
przepływy pieniężne generowane przez taki składnik
aktywów przewyższają przepływy szacowane w momencie
jego początkowego ujęcia.
Szacowanie oczekiwanych strat kredytowych
Wycena oczekiwanych strat kredytowych
powinna odzwierciedlać obiektywną, ważoną
prawdopodobieństwem kwotę wynikającą z oceny zakresu
możliwych wartości, uwzględniającą wartość pieniądza
w czasie. Przy wycenie oczekiwanych strat kredytowych
jednostka powinna również uwzględnić rozsądne
i uzasadnione informacje dotyczące zdarzeń przeszłych,
warunków bieżących oraz rozsądne i uzasadnione
prognozy dotyczące przyszłych warunków w gospodarce.
Standard definiuje oczekiwane straty kredytowe, jako
średnią ważoną strat kredytowych, przy czym czynnikiem
ważącym jest ryzyko wystąpienia naruszenia warunków
umowy (default). Nie ma obowiązku uwzględniania
wszystkich możliwych scenariuszy, ale należy uwzględnić,
co najmniej, ryzyko lub prawdopodobieństwo wystąpienia
i niewystąpienia straty kredytowej, nawet, jeżeli ryzyko
wystąpienia straty jest niskie.
Jednostka ma obowiązek uwzględnić uzasadnione
i udokumentowane informacje (tj. dostępne bez
nadmiernych trudności na dzień bilansowy). Przyjmuje się,
że informacje można pozyskać bez nadmiernych trudności,
jeżeli ich zdobycie nie wiąże się z nadmiernym kosztem
lub wysiłkiem (jako takie kwalifikują się m.in. informacje
pozyskiwane dla celów sprawozdawczości finansowej).
Stosując ten model do zobowiązania do udzielenia
kredytu, jednostka powinna uwzględnić ryzyko naruszenia
warunków przyszłej umowy kredytowej, a w przypadku
gwarancji finansowych, prawdopodobieństwo
niewywiązania się ze zobowiązań przez dłużnika.
Przy szacowaniu wartości oczekiwanych strat kredytowych
można korzystać z dostępnych rozwiązań doraźnych, jeżeli
zgadzają się one z zasadami zawartymi w Standardzie (np.
oczekiwane straty na należnościach handlowych można
obliczać przy użyciu macierzy rezerw, gdzie w zależności
od liczby dni opóźnienia w spłacie stosuje się określony
wskaźnik rezerw).
Dla odzwierciedlenia wartości pieniądza w czasie
oczekiwane straty należy zdyskontować na dzień
sprawozdawczy przy pomocy efektywnej stopy
procentowej danego składnika aktywów (lub jej
przybliżenia), ustalonej w chwili początkowego ujęcia.
Efektywna stopa procentowa skorygowana o ryzyko
kredytowe (credit-adjusted effective interest rate) powinna
być stosowana do aktywów, które wyemitowano bądź
nabyto z początkową utratą wartości. W przeciwieństwie
do standardowej efektywnej stopy procentowej (wyliczonej
przy pomocy prognozowanych przepływów pieniężnych,
bez uwzględniania oczekiwanych strat kredytowych) stopa
skorygowana o ryzyko kredytowe uwzględnia oczekiwane
przyszłe straty kredytowe na danym składniku aktywów.
Spostrzeżenie
Ze zmian wynika jednoznacznie, że nawet w przypadku pojedynczego składnika
aktywów finansowych, wycena oczekiwanych strat kredytowych musi uwzględniać
ważenie prawdopodobieństwem straty kredytowe, nawet jeżeli są one mało
prawdopodobne, a najbardziej prawdopodobny scenariusz to odzyskanie wszystkich
umownych przepływów pieniężnych bez strat. Konsekwentnie, wymóg ten zabrania
jednostce szacowania oczekiwanych strat kredytowych wyłącznie na podstawie
najbardziej prawdopodobnego scenariusza.
Stopa dyskontowa stosowana do obliczania odpisu z tytułu strat kredytowych od
wartości aktywów finansowych różni się od propozycji przedstawionych w projekcie
standardu. Projekt dopuszczał stosowanie do dyskontowania odpisu z tytułu strat
kredytowych (dla aktywów, które nie zostały wyemitowane lub nabyte z początkową
utratą wartości) dowolnej stopy dyskontowej mieszczącej się w przedziale wartości
ograniczonym stopą wolną od ryzyka i efektywną stopą procentową. Ostateczna wersja
standardu wymaga we wszystkich przypadkach efektywnej stopy procentowej lub jej
przybliżonej wartości.
Oczekiwane straty kredytowe z tytułu niewykorzystanych
zobowiązań do udzielenia kredytu dyskontuje się przy
użyciu efektywnej stopy procentowej (lub jej przybliżonej
wartości), która zostanie zastosowana przy ujęciu składnika
aktywów finansowych wynikającego ze zobowiązania
do udzielenia kredytu. Jeżeli nie ma możliwości ustalenia
efektywnej stopy procentowej dotyczącej zobowiązania
do udzielenia kredytu, stopa dyskontowa powinna
odzwierciedlać bieżącą rynkową ocenę wartości pieniądza
w czasie oraz rodzaje ryzyka charakterystyczne dla danych
przepływów pieniężnych, ale tylko, jeśli ryzyko to jest
uwzględnione w formie korekty stopy dyskontowej, a nie
dyskontowanych przepływów pieniężnych. Metodę tę
należy stosować również do dyskontowania oczekiwanych
strat z tytułu ryzyka kredytowego wynikających z umów
gwarancji finansowych.
Biuletyn MSSF
9
Modyfikacja i wyłączanie z bilansu
Jeżeli renegocjacja lub innego rodzaju modyfikacja
umownych przepływów pieniężnych generowanych
przez składnik aktywów finansowych skutkuje jego
wyksięgowaniem zgodnie z MSSF 9, zmodyfikowany
instrument traktuje się jako nowy.
W przypadku renegocjacji lub innej modyfikacji umownych
przepływów pieniężnych generowanych przez dany
składnik aktywów, która nie powoduje wyksięgowania,
jednostka musi przeszacować wartość bilansową
brutto tego składnika aktywów finansowych (tj. kwotę
jego zamortyzowanego kosztu przed uwzględnieniem
odpisu na straty kredytowe). Przeszacowanie polega
na zdyskontowaniu nowych oczekiwanych umownych
przepływów pieniężnych (po modyfikacji) przy użyciu
pierwotnej efektywnej stopy procentowej. Wynikającą
z przeliczenia różnicę ujmuje się jako zysk/stratę w wyniku
finansowym. Od tego momentu jednostka ocenia, czy
ryzyko kredytowe danego instrumentu finansowego
znacząco wzrosło po jego początkowym ujęciu,
porównując ryzyko kredytowe na dzień sporządzenia
sprawozdania finansowego (na zmodyfikowanych
warunkach) z ryzykiem na moment początkowego ujęcia
(na warunkach sprzed modyfikacji).
Standard wymaga zmniejszenia wartości bilansowej brutto
składnika aktywów finansowych (spisania), jeżeli nie ma
podstaw do oczekiwania odzyskania danej jej części
lub całości w przyszłości. Standard stanowi, że spisanie
jest równoznaczne z wyksięgowaniem i może dotyczyć
zarówno składnika aktywów w całości, jak i w części.
Prezentacja
Choć przychody odsetkowe należy zawsze prezentować
w odrębnej pozycji, oblicza się je w różny sposób,
w zależności od tego czy dla danego składnika aktywów
wystąpiła utrata wartości (credit-impairment). Dzieje się tak,
gdy wystąpi jedno lub kilka zdarzeń, mających znaczący
wpływ na prognozowane przyszłe przepływy pieniężne
generowane przez ten składnik aktywów.
Spostrzeżenie
MSSF 9 przedstawia listę przesłanek utraty wartości
składnika aktywów, które są zbieżne ze zdarzeniami
implikującymi poniesioną stratę wymienionymi
w MSR 39.
10
W przypadku aktywów finansowych wyemitowanych bądź
nabytych bez początkowej utraty wartości, które utraciły
wartość w związku z pogorszeniem jakości kredytowej lub
nie utraciły wartości od momentu początkowego ujęcia,
przychody odsetkowe oblicza się metodą efektywnej stopy
procentowej odniesioną do wartości bilansowej brutto
(w niniejszej publikacji zwanej „metodą brutto”).
W przypadku aktywów finansowych wyemitowanych bądź
nabytych bez początkowej utraty wartości, które następnie
utraciły wartość wskutek realizacji ryzyka kredytowego,
przychody odsetkowe oblicza się metodą zastosowania
efektywnej stopy procentowej do salda zamortyzowanego
kosztu, obliczanego jako wartość bilansowa brutto
skorygowana o odpisy z tytułu strat kredytowych
(w niniejszej publikacji zwanej „metodą netto”).
Jeżeli po okresie stosowania metody netto ryzyko
kredytowe danego instrumentu finansowego ulegnie
poprawie, tak, że instrument nie jest już aktywem, dla
którego występuje utrata wartości (credit-impaired),
a poprawę tę można obiektywnie powiązać ze zdarzeniem,
które wystąpiło w trakcie stosowania metody netto, przy
obliczaniu przychodów odsetkowych należy powrócić do
metody brutto.
W przypadku aktywów finansowych wyemitowanych
bądź nabytych z początkową utratą wartości, przychody
odsetkowe ujmuje się przy zastosowaniu efektywnej
stopy procentowej skorygowanej o ryzyko kredytowe
odniesionej do salda zamortyzowanego kosztu. Efektywna
stopa procentowa skorygowana o ryzyko kredytowe to
stopa, taka, że wartość sumy zdyskontowanych przy jej
użyciu przepływów pieniężnych prognozowanych w chwili
początkowego ujęcia instrumentu (z bezpośrednim
uwzględnieniem oczekiwanych strat kredytowych oraz
warunków umownych danego instrumentu finansowego)
jest równa zamortyzowanemu kosztowi tego instrumentu
w chwili początkowego ujęcia.
Poprawki do MSR 1 „Prezentacja sprawozdań
finansowych”, wynikające z wdrożenia MSSF 9 wymagają,
by utrata wartości i jej odwrócenie oraz zyski z tytułu
utraty wartości prezentowane były jako osobne pozycje
sprawozdania zysków lub strat i innych całkowitych
dochodów.
Spostrzeżenie
Zmiana prezentacji dochodów odsetkowych z aktywów
finansowych, czyli przejście z metody brutto na metodę
netto – następuje w momencie, gdy tracą one wartość
wskutek pogorszenia statusu kredytu (credit-impaired).
Jest to kryterium odmienne od kryteriów stosowanych
przy przejściu z metody oczekiwanych strat kredytowych
za okres 12 miesięcy na metodę oczekiwanych strat
kredytowych za cały okres życia, które reprezentują
znaczące pogorszenie poziomu ryzyka kredytowego
danego składnika aktywów finansowych.
Ujawnianie informacji
Nowy model utraty wartości oparty o oczekiwane
straty kredytowe wiąże się z rozszerzonymi wymogami
dotyczącymi ujawniana informacji wprowadzonymi do
MSSF 7 „Instrumenty finansowe: ujawnianie informacji”.
Mają one umożliwić użytkownikom sprawozdań
finansowych zrozumienie wpływu ryzyka kredytowego
na kwotę, rozkład w czasie oraz niepewność przyszłych
przepływów pieniężnych. W tym celu MSSF 7 wymaga
ujawnienia:
(a)informacji o metodach zarządzania ryzykiem kredytowym
przyjętych i stosowanych przez jednostkę oraz ich
powiązaniu z ujmowaniem i wyceną oczekiwanych
strat kredytowych, w tym metod, założeń i informacji
wykorzystywanych do wyceny oczekiwanych strat
kredytowych;
(b)danych ilościowych i jakościowych, umożliwiających
użytkownikom sprawozdań finansowych ocenę kwot
przedstawionych w tych sprawozdaniach, wynikających
z oczekiwanych strat kredytowych, w tym zmian
w wartościach tych strat oraz powodów tych zmian;
oraz
(c)informacji o ekspozycji jednostki na ryzyko kredytowe
(tj. o ryzyku kredytowym związanym z aktywami
finansowymi jednostki i ze zobowiązaniami do udzielenia
kredytu), w tym o znaczących koncentracjach ryzyka.
Okres przejściowy
Zmiany mają zastosowanie retrospektywne zgodnie
z MSR 8 – z wyjątkiem następujących postanowień:
• Na dzień zastosowania po raz pierwszy, jednostka
określa ryzyko kredytowe na dzień początkowego ujęcia
instrumentów finansowych korzystając z rozsądnych
i uzasadnionych informacji, dostępnych bez ponoszenia
nadmiernych kosztów i wysiłków (w przypadku
zobowiązań do udzielenia kredytu i umów gwarancji
finansowych - na dzień, w którym jednostka stała się
stroną nieodwołalnego zobowiązania) i porównuje
jego poziom do poziomu ryzyka kredytowego na dzień
zastosowania MSSF 9 po raz pierwszy.
• Jeżeli sprawdzenie, czy ryzyko kredytowe znacząco
wzrosło od daty początkowego ujęcia wymaga
poniesienia nadmiernych kosztów lub wysiłków,
jednostka ujmuje rezerwę na stratę w kwocie równej
sumie strat kredytowych oczekiwanych w całym
okresie życia, na każdy dzień sprawozdawczy, do czasu
wyksięgowania danego instrumentu finansowego.
Jednakże, jeśli ryzyko kredytowe dla danego instrumentu
finansowego jest niskie na datę sporządzania
sprawozdania finansowego, można założyć, że ryzyko
kredytowe nie wzrosło znacząco od daty początkowego
ujęcia.
Informacje dodatkowe
Wywiady i podcasty poświęcone nowym wymogom są dostępne na stronie
www.iasplus.com.
Dostępne są również publikacje poświęcone innym elementom MSSF 9, wydane we
wcześniejszych terminach:
Biuletyn MSSF 10/2009 – Klasyfikacja i wycena aktywów finansowych str 2
Pobierz
Biuletyn MSSF 10/2010 – Klasyfikacja i wycena zobowiązań finansowych str 6
Pobierz
Biuletyn MSSF 01/2014 – Ogólne zasady rachunkowości zabezpieczeń str 5
Pobierz
MSSF 7 podaje również szczegółowe wymagania
w zakresie trzech rodzajów ujawnień wymienionych wyżej.
Biuletyn MSSF
11
Zmiany do MSR 27, które umożliwią zastosowanie metody
praw własności w jednostkowych sprawozdaniach
finansowych
Dlaczego wprowadzono zmiany?
MSR 27 „Jednostkowe sprawozdania finansowe” wymaga
od jednostek rozliczania inwestycji w podmiotach
zależnych, stowarzyszonych oraz we wspólnych
przedsięwzięciach po koszcie lub zgodnie z MSSF 9
„Instrumenty finansowe” (lub zgodnie z MSR 39
„Instrumenty finansowe: ujmowanie i wycena”, jeżeli nie
przyjęto jeszcze MSSF 9).
W toku konsultacji planu prac na rok 2011 część
użytkowników standardów wskazała, że przepisy
obowiązujące w niektórych krajach wymagają od
podmiotów gospodarczych stosowania metody praw
własności w jednostkowych sprawozdaniach finansowych
przy rozliczaniu inwestycji w jednostkach zależnych,
stowarzyszonych i we wspólnych przedsięwzięciach.
Ponadto zwracano uwagę, że w większości przypadków
różnica między jednostkowym sprawozdaniem
finansowym sporządzonym według MSSF a takim samym
sprawozdaniem sporządzonym zgodnie z lokalnymi
przepisami sprowadza się właśnie do wykorzystania metody
praw własności.
RMSR uznała te argumenty i po wydaniu projektu
ED/2013/10 (w grudniu 2013 roku) oraz analizie
nadesłanych uwag wprowadziła do MSR 27 zmiany
umożliwiające zastosowanie metody praw własności
w jednostkowym sprawozdaniu finansowym do rozliczania
inwestycji w podmiotach zależnych, stowarzyszonych i we
wspólnych przedsięwzięciach.
Czego dotyczą zmiany do MSR 27?
Zmieniony MSR 27 umożliwia jednostkom
sprawozdawczym rozliczanie inwestycji w podmiotach
zależnych, stowarzyszonych i we wspólnych
przedsięwzięciach w jednostkowym sprawozdaniu
finansowym metodą praw własności. Wobec tego
jednostki będą mogły je rozliczać:
(i) według kosztu lub
(ii) zgodnie z MSSF 9 (lub MSR 39); albo
(iii) metodą praw własności.
Jednostka wybiera w/w metodę rozliczania dla każdej
kategorii inwestycji.
Spostrzeżenie
MSSF nie wymagają sporządzania jednostkowego
sprawozdania finansowego. Jest to wymóg lokalny,
stawiany przez krajowych regulatorów lub innych
użytkowników sprawozdań finansowych.
12
Streszczenie
• Zmiany umożliwiają jednostce sprawozdawczej zastosowanie metody praw
własności w jednostkowym sprawozdaniu finansowym do rozliczania inwestycji
w podmiotach zależnych, stowarzyszonych i we wspólnych przedsięwzięciach.
• Zmiany wchodzą w życie 1 lipca 2016 roku, z możliwością wcześniejszego
zastosowania. Przewiduje się, że zmiany zostaną zatwierdzone do stosowania na
terenie UE w trzecim kwartale 2015 roku.
Zmiany precyzują również, że jeśli podmiot dominujący
zaprzestaje być jednostką inwestycyjną, powinien rozliczać
swe inwestycje w jednostkach zależnych według kosztu lub
metodą praw własności lub zgodnie z MSSF 9.
Skutki takiej zmiany ujmuje się na dzień zmiany statusu
jednostki, zaś wartość godziwa jednostki zależnej
ustalona na ten dzień będzie odpowiadać zakładanemu
wynagrodzeniu obliczonemu na potrzeby rozliczenia tej
inwestycji.
Ponadto, w związku z powyższym RMSR wprowadziła
zmiany do:
• MSR 28 „Inwestycje w jednostkach stowarzyszonych
i wspólnych przedsięwzięciach”: zmiany
wprowadzono, by uniknąć potencjalnego konfliktu
z MSSF 10 „Skonsolidowane sprawozdania finansowe”.
Stanowią one doprecyzowanie paragrafu 25, który
stanowi teraz, że jeżeli udziały podmiotu w jednostce
stowarzyszonej lub wspólnym przedsięwzięciu
ulegną zmniejszeniu, podmiot musi przenieść na
wynik finansowy odpowiednią część zysku lub
straty ujętej uprzednio w pozostałych całkowitych
dochodach, związaną z tym zmniejszeniem udziałów
własnościowych, zaś inwestycję nadal klasyfikuje się jako
jednostkę stowarzyszoną lub wspólne przedsięwzięcie.
• MSSF 1 „Zastosowanie Międzynarodowych
Standardów Sprawozdawczości Finansowej po raz
pierwszy”: zmiany wymagają od jednostek stosujących
standard po raz pierwszy, rozliczających w jednostkowym
sprawozdaniu finansowym inwestycje w podmiotach
zależnych, wspólnych przedsięwzięciach lub jednostkach
stowarzyszonych metodą praw własności, zastosowania
zwolnienia dotyczącego dokonanych w przeszłości
połączeń jednostek gospodarczych do transakcji przejęcia
tych inwestycji. Ponadto jednostka stosująca standard
po raz pierwszy w jednostkowym sprawozdaniu
finansowym wcześniej niż w sprawozdaniu
skonsolidowanym powinna przestrzegać par.
D16 MSSF 1, jeżeli stosuje zmieniony standard
po raz pierwszy później niż jej jednostka dominująca, lub
par. D17 MSSF 1, jeżeli stosuje zmieniony standard po
raz pierwszy później niż jej jednostka zależna.
Data wejścia w życie
Poprawki mają zastosowanie retrospektywne i obowiązują
w stosunku do rocznych okresów sprawozdawczych
rozpoczynających się 1 stycznia 2016 roku lub później,
z możliwością wcześniejszego zastosowania. Przewiduje się,
że zmiany zostaną zatwierdzone do stosowania na terenie
UE w trzecim kwartale 2015 roku.
Spostrzeżenie
Zdaniem RMSR, jednostka sprawozdawcza stosująca
metodę praw własności w jednostkowym sprawozdaniu
finansowym nie musi przeprowadzać żadnych
dodatkowych procedur, ponieważ może korzystać
z informacji zamieszczonych w skonsolidowanym
sprawozdaniu finansowym (tj. danych z konsolidacji
podmiotów zależnych zgodnie z MSSF 10 oraz
z zastosowania metody praw własności do podmiotów
stowarzyszonych i wspólnych przedsięwzięć zgodnie
z MSR 28). Wobec tego Rada nie zdecydowała się na
wprowadzenie zwolnień w okresie przejściowym.
W „Uzasadnieniu Wniosków” Rada przyznała, że
w pewnych sytuacjach zastosowanie metody praw
własności do rozliczania inwestycji w podmiotach
zależnych w jednostkowym sprawozdaniu finansowym
dałoby inny wynik niż w skonsolidowanym
sprawozdaniu finansowym. Postanowiła jednak nie
zamieszczać dodatkowych wytycznych dotyczących
takich potencjalnych różnic, ponieważ wymagałoby to
dodatkowych badań i wyjścia poza stosunkowo wąski
zakres projektu.
Biuletyn MSSF
13
Zmiany do MSSF 10 i MSR 28 (2011) dotyczące sprzedaży
lub wniesienia aktywów przez inwestora do wspólnego
przedsięwzięcia lub jednostki stowarzyszonej
Dlaczego wydano te poprawki?
Zmiany mają na celu usunięcie rozbieżności między
wymogami MSR 28 (2011) a MSSF 10. Zgodnie z MSR 28
(2011) zyski lub straty wynikające ze sprzedaży lub
wniesienia aktywów niepieniężnych do jednostki
stowarzyszonej lub wspólnego przedsięwzięcia w zamian
za udziały w kapitale własnym w danej jednostce
stowarzyszonej lub wspólnym przedsięwzięciu są
ujmowane jedynie w zakresie odzwierciedlającym
udziały niepowiązanych inwestorów w danej jednostce
stowarzyszonej lub wspólnym przedsięwzięciu. MSSF 10
wymaga natomiast ujęcia zysków i strat związanych
z utratą kontroli nad podmiotem zależnym w pełnej
wysokości, łącznie z transakcjami sprzedaży lub wniesienia
spółki zależnej do jednostki stowarzyszonej lub wspólnego
przedsięwzięcia.
RMSR wydała zmiany do MSSF 10 i MSR 28 (2011) w celu
wyeliminowania powyższych rozbieżności.
Jakie zmiany spowoduje wprowadzenie poprawek?
Zmiany stanowią, ze w przypadku sprzedaży lub
wniesienia aktywów do jednostki stowarzyszonej lub
wspólnego przedsięwzięcia lub w przypadku utraty
kontroli, ale utrzymania wspólnej kontroli lub znaczącego
wpływu w transakcji, w której bierze udział jednostka
stowarzyszona lub wspólne przedsięwzięcie, zakres
ujmowania zysków lub strat zależy do tego, czy aktywa
lub jednostka zależna stanowią przedsięwzięcie, zgodnie
z definicją zawartą w MSSF 3 „Połączenie przedsięwzięć”.
W przypadku gdy aktywa lub jednostka zależna stanowią
przedsięwzięcie, zyski lub straty ujmowane są w pełnej
wysokości; w przypadku gdy aktywa lub jednostka zależna
nie stanowią przedsięwzięcia, udział jednostki w zyskach
i stratach podlega wyłączeniu.
14
Streszczenie
• W przypadku transakcji w której bierze udział jednostka stowarzyszona lub
wspólne przedsięwzięcie, zakres ujmowania zysków lub strat zależy do tego, czy
sprzedane lub wniesione aktywa stanowią przedsięwzięcie.
• W przypadku gdy jednostka:
- sprzedaje lub wnosi aktywa stanowiące przedsięwzięcie do jednostki
stowarzyszonej lub wspólnego przedsięwzięcia lub
- utraci kontrolę nad jednostką zależną, w skład której wchodzi przedsięwzięcie,
ale nadal będzie sprawować wspólną kontrolę lub wywierać znaczący wpływ;
zyski lub straty wynikające z transakcji są ujmowane w pełnej wysokości.
• I odwrotnie, w przypadku gdy jednostka:
- sprzedaje lub wnosi aktywa niestanowiące przedsięwzięcia do jednostki
stowarzyszonej lub wspólnego przedsięwzięcia lub
- utraci kontrolę nad jednostką zależną, w skład której nie wchodzi
przedsięwzięcie, ale nadal będzie sprawować wspólną kontrolę lub wywierać
znaczący wpływ w transakcji, w której zaangażowana jest jednostka
stowarzyszona lub wspólne przedsięwzięcie; zyski lub straty wynikające
z transakcji są ujmowana jedynie w zakresie odzwierciedlającym udziały
niepowiązanych inwestorów w jednostce stowarzyszonej lub wspólnym
przedsięwzięciu, tj. udział jednostki w zyskach i stratach podlega wyłączeniu.
• Zmiany do MSSF 10 i MSR 28 (2011) mają zastosowanie prospektywne i dotyczą
okresów rocznych rozpoczynających się 1 stycznia 2016 roku lub później,
z możliwością wcześniejszego zastosowania. Przewiduje się, że zmiany zostaną
zatwierdzone do stosowania na terenie UE w trzecim kwartale 2015 roku.
Zmiany do MSSF 10 „Skonsolidowane
sprawozdania finansowe”
Zmiany do MSSF 10 wprowadzają wyjątek o ogólnej
zasady, by ujmować zyski lub straty w pełnej wysokości
z tytułu utraty kontroli nad spółką zależną.
Wyjątek dotyczy utraty kontroli nad jednostką zależną,
która nie zawiera przedsięwzięcia, zgodnie z definicją
zawartą w MSSF 3; jeżeli utrata kontroli wynika z transakcji,
przedmiotem której jest jednostka stowarzyszona lub
wspólne przedsięwzięcie, transakcja taka jest rozliczana
metodą praw własności.
Zyski lub straty wynikające z takich transakcji są ujmowane
przez wynik finansowy jednostki dominującej jedynie
w zakresie odzwierciedlającym udziały niepowiązanych
inwestorów w jednostce stowarzyszonej lub wspólnym
przedsięwzięciu, które było stroną transakcji. Te same
zasady stosują się do powiązanych kwot ujętych uprzednio
w pozostałych całkowitych dochodach, które podlegałyby
przeniesieniu na wynik finansowy z tytułu utraty kontroli
w wyniku takich transakcji.
Dodatkowo, jeżeli jednostka dominująca utrzyma udziały
w jednostce, która była jej spółką zależną, a wspomniana
spółka zależna stała się jednostką stowarzyszoną lub
wspólnym przedsięwzięciem rozliczanym metodą praw
własności, zyski lub straty wynikające z wyceny w wartości
godziwej zachowanej inwestycji ujmowane są w wyniku
finansowym jedynie w zakresie odzwierciedlającym udziały
niepowiązanych inwestorów w jednostce stowarzyszonej
lub wspólnym przedsięwzięciu.
Spostrzeżenie
Wymogi dotyczące ograniczenia zysków lub strat
do części odzwierciedlającej udziały niepowiązanych
inwestorów nie mają zastosowania do transakcji ze
stronami trzecimi, nawet jeżeli jednostka dominująca
utrzyma inwestycję w spółkę, która przestała być
spółkę zależną, a stała się jednostką stowarzyszoną lub
wspólnym przedsięwzięciem rozliczanym metodą praw
własności.
Zasady rozliczania transakcji, w której była jednostka
zależna stanowi przedsięwzięcie pozostają bez zmian, tj.
ujmuje się w pełnej kwocie zysk lub stratę ze sprzedaży
lub wniesienia spółki zależnej, w skład której wchodzi
przedsięwzięcie.
Spostrzeżenie
Konieczność rozróżnienia na tej podstawie transakcjami
powoduje, iż definicja przedsięwzięcia nabiera
większego znaczenia. W związku z tym, dla tego typu
transakcji jednostki muszą starannie oceniać, czy spółka
zależna zawiera w sobie przedsięwzięcie zgodnie
z MSSF 3.
Zmiany do MSR 28 (2011) „Inwestycje
w jednostkach stowarzyszonych i wspólnych
przedsięwzięciach”
Wskazówki dotyczące zysków lub strat z tytułu
„oddolnych” i „odgórnych” transakcji i częściowej eliminacji
takich zysków lub strat zostały zmienione i dotyczą jedynie
transakcji obejmujących aktywa, które nie stanowią
przedsięwzięcia zgodnie z definicją zawartą w MSSF 3.
W przypadku transakcji, których przedmiotem są aktywa
stanowiące przedsięwzięcie, jednostka jest zobowiązana do
ujęcia zysków lub strat w pełnej wysokości. Zasada ta jest
zgodna z postanowieniami zmian do MSSF 10 opisanymi
powyżej.
MSR 28 (2011) stanowi, iż na potrzeby określenia czy zbyte
lub wniesione aktywa stanowią przedsięwzięcie, jednostka
musi stwierdzić, czy sprzedaż lub wniesienie obejmuje wiele
transakcji, które należy rozliczać jako pojedynczą transakcję.
Spostrzeżenie
Zmiany do MSR 28 (2011) mają również zastosowanie do transakcji „oddolnych”.
W przypadku gdy wspólne przedsięwzięcie lub jednostka stowarzyszona sprzedaje
inwestorowi aktywa, które odpowiadają definicji przedsięwzięcia zawartej w MSSF
3 (tj. inwestor przejmuje kontrolę nad przedsięwzięciem), zyski lub straty wynikające
z transakcji są ujmowane w pełnej wysokości, tj. udział jednostki w zyskach i stratach
nie podlega wyłączeniu. Na skutek zmian, sposób ujęcia transakcji oddolnych, których
przedmiotem jest przedsięwzięcie, w sprawozdaniu finansowym inwestora jest zgodne
z zasadami MSSF 3 dotyczącymi połączenia przedsięwzięć realizowanego etapami.
Data wejścia w życie
Poprawki mają zastosowanie prospektywne w stosunku do
transakcji zwieranych w rocznych okresach rozliczeniowych
rozpoczynających się 1 stycznia 2016 roku lub po tej
dacie, z możliwością wcześniejszego zastosowania. Jeśli
dana firma zdecyduje się na wcześniejsze zastosowanie,
należy ten fakt ujawnić. Przewiduje się, że zmiany zostaną
zatwierdzone do stosowania na terenie UE w trzecim
kwartale 2015 roku.
Biuletyn MSSF
15
Nasze rozwiązania informatyczne w zakresie MSSF
Exante i Finevare to sprawdzone rozwiązania informatyczne Deloitte w zakresie MSSF. Zostały one zbudowane przez naszych
ekspertów i są wynikiem ponad 9 lat doświadczeń we wdrażaniu zasad rachunkowości dla instrumentów finansowych zgodnie
z MSSF, w szczególności: MSR 32, MSR 39, MSR 37, MSR 18, MSSF 9 oraz MSSF 13.
Exante and Finevare are solutions developed by Deloitte that support accounting in accordance with IFRS. They have been
developed by our professionals and are result of over 9 year experience in implementation of financial instruments accounting
principles according to IFRS, particularly IAS 32, IAS 39, IFRS 9 and IFRS 13.
Adam Kołaczyk
Partner w Dziale Zarządzania
Ryzykiem
odpowiedzialny za Finevare
[email protected]
Dowiedz się więcej
o Finevare:
www.finevare.com
Learn more about
Finevare:
www.finevare.com
16
Finevare – rozwiązanie MSSF dla banków
Finevare jest rozwiązaniem obsługującym najbardziej
wymagające obszary rachunkowości MSSF w bankach:
Finevare – IFRS solution for banking book
Finevare is a solution for the three most challenging
areas of IFRS accounting for banking book:
• Utrata wartości i rezerwy (MSR 39, MSR 37),
• Impairment and provisions (IAS 39, IAS 37),
• Zamortyzowany koszt (MSR 39, MSR 18),
• Amortized cost (IAS 39, IAS 18),
• Wycena do wartości godziwej (MSR 39, MSSF 9, MSSF 13).
• Fair value measurement (IAS 39, IFRS 9, IFRS 13).
Rozwiązanie Finevare wdrażane jest jako dodatek do
istniejącej architektury systemów w banku i zostało
z sukcesem wdrożone w kilkunastu bankach, głównie
w krajach Europy Środkowo-Wschodniej.
Finevare is designed as an add-on to the existing
banking system architecture and has been successfully
implemented in several banks, mainly in the CentralEastern Europe.
Główne funkcjonalności Finevare:
EIR – Moduł efektywnej stopy procentowej
Moduł dokonuje kalkulacji efektywnej stopy procentowej
(ESP) oraz wartości dyskonta/premii do rozliczenia
w danym okresie raportowym. Moduł jest dostosowany
do uwzględniania wpływu zdarzeń na kontrakcie
powodujących przeliczenie ESP lub korektę amortyzacji.
Finevare - main functionalities:
EIR – Effective interest rate module
The module calculates effective interest rate (EIR) and
discount/premium amortization for a given reporting
period. The module handles specific contract events
which result in an adjustment to the EIR or discount/
premium amortization.
FV – Moduł wyceny do wartości godziwej
Moduł wspiera wycenę do wartości godziwej
bazującą na podejściu DCF. Wbudowane modele do
prognozowania przepływów pieniężnych mogą być
oparte na schematach spłat i przedpłat, modelach
szkodowości, krzywych odzysków, modelach utylizacji
i amortyzacji oraz krzywych dyskontowych.
FV – Fair value module
The module supports fair value valuation based on
a DCF approach. The embedded behavioural cash flows
models may incorporate payment and prepayment
patters, impairment/default patterns, recovery curves,
exposure utilization and amortization models and
individual discount curves.
IMP – Moduł do szacowania utraty wartości
(impairment)
Moduł wspiera proces identyfikacji utraty wartości
oraz wyceny ekspozycji indywidualnie istotnych.
Funkcjonalność modułu w zakresie podejścia
kolektywnego do szacowania utraty wartości oparta
jest na szeregu modeli statystycznych do estymacji
parametrów ryzyka (EAD, PD, LGD, CCF).
IMP – Impairment module
The module supports impairment identification
process and further workflow related to evaluation
of individually significant exposures. The module
functionality related to collective assessment of
impairment is based on statistical models of risk
parameters estimation (EAD, PD, LGD, CCF).
IRC – Moduł korekty przychodu odsetkowego
Moduł wyznacza korektę przychodów odsetkowych
rozpoznawanych przez bank w systemach transakcyjnorozliczeniowych do wartości przychodów odsetkowych
wg MSR 39.
IRC – Interest income correction module
The module calculates interest revenue according to IAS
39 and relevant the correction of the interest revenue
recognized in the banking system.
ACC – Moduł księgowy
W module utrzymywane są salda oraz generowane są
polecenia księgowań (związane z modułami EIR, FV, IMP,
IRC), które są następnie eksportowane w formie plików
płaskich do systemu centralnego banku/księgi głównej.
ACC – Accounting module
The module keeps track of accounting balances and
generates journal entries (related to EIR, FV, IMP, IRC
modules), which are further exported as data flat files to
the core banking system/General Ledger.
Exante
Exante – rozwiązanie MSSF dla przedsiębiorstw
Exante to system zarządzania ryzykiem finansowym
wspierający następujące obszary:
• Wycena portfela instrumentów finansowych (MSR 39,
MSSF 9, MSSF 13)
Exante – Risk Solution for corporate entities
supporting financial instruments accounting
under IFRS
Exante is a financial risk management system supporting
companies on following:
• Zautomatyzowane procedury związane
z rachunkowością zabezpieczeń (MSR 39).
• Valuation of financial instruments portfolio (in
accordance with IAS 39, IFRS 9, IFRS 13)
System Exante jest obecnie stosowany przez wiele
polskich przedsiębiorstw.
• Automated procedures supporting application of
hedge accounting (IAS 39).
Exante is currently used by companies across many
industries (i.e. energy, manufacturing, resources, mining,
leasing).
Kluczowe funkcjonalności Exante:
Rejestracja parametrów transakcji pochodnych
System pozwala na rejestrację transakcji zawartych na
rynkach: towarowym, walutowym i stopy procentowej.
Main Exante functionalities:
Registering derivatives parameters
The System captures derivatives in commodities, FX and
interest rates markets.
Okresowe wyceny instrumentów pochodnych
i ich księgowania
System dokonuje automatycznych wycen na każdy dzień
roboczy. Wyceny bazują na średnich cenach rynkowych
pozyskiwanych z serwisu Reuters i spełniają definicję
wartości godziwej określonej w MSSF.
Periodic valuation of derivatives and accounting
of fair value
The System automatically calculates fair value at each
market day. Valuations are based on average market
prices derived from Reuters and comply with fair value
definition from IFRS.
Określanie powiązań zabezpieczających
System umożliwia powiązanie pojedynczej transakcji
lub portfeli transakcji finansowych do pozycji
zabezpieczanych. Użytkownik otrzymuje dostęp do
predefiniowanych strategii zabezpieczających, które
są już sparametryzowane i dostosowane do jego
wymagań.
Defining hedging relationships
The System links transaction or transactions portfolios
to hedged items. The User gets access to predefined
(parameterized and customized) hedging strategies.
Przeprowadzanie i dokumentacja testów
skuteczności
System przeprowadza testy skuteczności metodą „dollar
offset” lub metodą regresji liniowej. Wyniki testów
są zapisywane w bazie danych, a użytkownik może
śledzić te wyniki oraz ma zapewnioną pełną i poprawną
dokumentację zgodną z MSR 39.
Testing effectiveness of hedge relationships
The System conducts effectiveness tests using
dollar offset method or regression. Tests results are
saved in database and the User can track them. Full
documentation is prepared by the System in accordance
with IAS 39.
Generowanie poleceń księgowania
W przypadku rachunkowości zabezpieczeń konieczna
jest ocena i pomiar skuteczności poszczególnych
powiązań zabezpieczających. Exante automatycznie
wylicza wartość skuteczną i nieskuteczną wszystkich
powiązań zabezpieczających oraz przygotowuje
odpowiednie polecenia księgowania, które mogą trafiać
do systemu księgowego.
Generation of postings to G/L
At the end of each accounting period Exante
automatically prepares journal entries for accounting
system. In case of hedge accounting it calculates
effective and ineffective part of all hedging relationships
and prepares appropriate postings.
Szymon Urbanowicz
Dyrektor w Dziale Zarządzania
Ryzykiem
odpowiedzialny za Exante
[email protected]
Dowiedz się więcej
o Exante:
www.exante-online.com
Learn more about
Exante:
www.exante-online.com
Biuletyn MSSF
17
Nasze
publikacje
i przydatne
linkilinki
Publikacje
MSSF
i przydatne
Tytuł
Opis
BiuletynMSSF
Tytuł
Praktyczny przewodnik po
BiuletynMSSF
MSSF / MSR 2012
Cykliczna publikacja poruszających tematy związane
z Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości
Finansowej.
Opis
Przewodnik zawiera streszczenia zapisów wszystkich
Cykliczna publikacja poruszających tematy związane
MSSF z uwzględnieniem zmian w MSSF wydanych do
z Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości
końca października 2011 r. oraz porównanie z Ustawą
Finansowej.
o rachunkowości (PSR).
WzorcoweSkonsolidowane
Praktyczny przewodnik po
SprawozdanieFinansowe
2014
MSSF / MSR 2012
2011 według MSSF
Wzór skonsolidowanego sprawozdania finansowego
Przewodnik
zawierastreszczenia
streszczenia
zapisów
wszystkich
Przewodnik zawiera
zapisów
wszystkich
opracowany w celu zilustrowania ujawnień wymaganych
MSSF z uwzględnieniem
z uwzględnieniemzmian
zmianw MSSF
w MSSF
wydanych
wydanych
do do
przez Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości
końca października
października2011
2013r. r.oraz
orazporównanie
porównanie
z Ustawą
z Ustawą
Finansowej (MSSF) w kształcie zatwierdzonym przez Unię
o rachunkowości
(PSR).
o rachunkowości (PSR).
Europejską, dla sprawozdań finansowych sporządzanych
za okresy rozpoczynające się w dniu 1 stycznia 2011 roku
i później.
Wzorcowe
Skonsolidowane
Listakontrolna
WzorcoweSkonsolidowane
Sprawozdanie
Finansowe
ujawnieńwymaganych
SprawozdanieFinansowe
2013
według MSSF
w sprawozdaniachfinansowych
2011
MSSF
wgMSSFsporządzonych
wedługstanuna
31grudnia2010roku
Lista kontrolna
stanowiącasprawozdania
podsumowanie
wymogów
skonsolidowanego
finansowego
Wzór
skonsolidowanego
sprawozdania
finansowego
Międzynarodowych
Standardów
Sprawozdawczości
opracowany
w celu
ujawnień
wymaganych
opracowany
w celuzilustrowania
zilustrowania
ujawnień
wymaganych
Finansowej
(MSSF) dotyczących
ujawnień
i prezentacji. Lista
Międzynarodowe
Standardy
Sprawozdawczości
przez
Międzynarodowe
Standardy
Sprawozdawczości
kontrolna jest
narzędziem
pomagającym
użytkownikom
Finansowej
(MSSF)
w kształcie
zatwierdzonym
przez
Unię
Finansowej
(MSSF)
w kształcie
zatwierdzonym
przez
Unię
w stwierdzeniu,
czy
zostały spełnione
wymogi
MSSF
Europejską,
dla
finansowych
sporządzanych
Europejską,
dlasprawozdań
sprawozdań
finansowych
sporządzanych
dotyczące
prezentacji i ujawniania.
Nie
natomiast
okresy
sięsięw dniu
1 stycznia
2011
rokuroku
za
okresy rozpoczynające
rozpoczynające
w dniu
1obejmuje
stycznia
2013
wymogów MSSF dotyczących ujęcia i wyceny.
i później.
i później.
Przewodnikpo
Listakontrolna
znowelizowanychstandardach
ujawnieńwymaganych
MSSF3iMSR27
w sprawozdaniachfinansowych
wgMSSFsporządzonych
wedługstanuna
31grudnia2010roku
Niniejszy
przewodnik
poświęcony
jest przede
wszystkim
Lista
kontrolna
stanowiąca
podsumowanie
wymogów
sposobom rozliczaniaStandardów
połączeń jednostek
gospodarczych
Międzynarodowych
Sprawozdawczości
zgodnie z MSSF
3(2008).
W odpowiednich
miejscach Lista
Finansowej
(MSSF)
dotyczących
ujawnień i prezentacji.
zawiera onjest
odniesienia
do pomagającym
MSR 27(2008)użytkownikom
– w szczególności
kontrolna
narzędziem
w odniesieniu doczy
definicji
rozliczania
w stwierdzeniu,
zostałykontroli,
spełnione
wymogiudziałów
MSSF
niesprawujących
kontroli
oraz zmianNie
struktury
dotyczące
prezentacji
i ujawniania.
obejmuje natomiast
własnościowej.
wymogów
MSSF dotyczących ujęcia i wyceny.
PrzewodnikpoMSSF8
Przewodnikpo
SegmentyOperacyjne
znowelizowanychstandardach
MSSF3iMSR27
Publikacjaprzewodnik
przedstawiapoświęcony
najważniejsze
Niniejszy
jestzasady
przedezwiązane
wszystkim
z implementacją
i zastosowaniem
MSSF 8,gospodarczych
wykorzystując
sposobom
rozliczania
połączeń jednostek
liczne przykłady
poszczególnych
rozwiązań
zgodnie
z MSSF zastosowania
3(2008). W odpowiednich
miejscach
zawartych
również
przykładowe
formy
zawiera
onw standardzie,
odniesienia dojak
MSR
27(2008)
– w szczególności
prezentacji danych
o segmentach
w odniesieniu
do definicji
kontroli,operacyjnych.
rozliczania udziałów
niesprawujących kontroli oraz zmian struktury
własnościowej.
Wszystkie
powyższepublikacje
publikacjemożna
możnapobrać
pobrać
bezpłatnie
stronie
Deloitte:
www.deloitte.com/pl/mssf
PrzewodnikpoMSSF8
Publikacja
przedstawia
najważniejsze zasady związane
Wszystkie powyższe
bezpłatnie
na na
stronie
Deloitte:
www.deloitte.com/pl/mssf
SegmentyOperacyjne
z implementacją i zastosowaniem MSSF 8, wykorzystując
liczne przykłady zastosowania poszczególnych rozwiązań
zawartych w standardzie, jak również przykładowe formy
prezentacji danych o segmentach operacyjnych.
26
Wszystkie powyższe publikacje można pobrać bezpłatnie na stronie Deloitte: www.deloitte.com/pl/mssf
26
18
Przydatne linki
MSSF
www.deloitte.com/pl/MSSF
Publikacje i aktualne informacje dotyczące MSSF
www.iasplus.com
Na tej stronie można znaleźć aktualne informacje
dotyczące zmian w MSSF i KIMSF oraz praktyczne
materiały źródłowe.
US GAAP
www.fasb.org
Amerykańska Rada ds. Standardów Sprawozdawczości
Finansowej (FASB)
www.sec.gov
Amerykańska Komisja ds. Papierów Wartościowych
i Giełd (SEC)
www.ifrs.org
Fundacja MSSF i Rada Międzynarodowych Standardów
Rachunkowości (RMSR)
www.ifac.org
Międzynarodowa Federacja Księgowych (IFAC)
Polskie Standardy Rachunkowości
www.mf.gov.pl
Ministerstwo Finansów (MF)
Unia Europejska
www.europa.eu
Unia Europejska (strona główna)
www.knf.gov.pl
Komisja Nadzoru Finansowego (KNF)
www.efrag.org
Europejska Grupa Doradcza ds. Sprawozdawczości
Finansowej
www.kibr.org.pl
Krajowa Izba Biegłych Rewidentów (KIBR)
www.skwp.org.pl
Stowarzyszenie Księgowych w Polsce (SKwP)
Deloitte
www.deloitte.com/pl/audyt
www.fee.be
Europejska Federacja Księgowych
www.esma.europa.eu
Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów
Wartościowych
Dodatkowe informacje dotyczące usług,
programów, szkoleń i publikacji
www.deloitte.com/pl
Deloitte Polska
www.deloitte.com
Deloitte Global
Biuletyn MSSF
19
Kontakt
Członkowie Zespołu Technicznego Deloitte Audyt:
Piotr Sokołowski
Partner
E-mail: [email protected]
Marcin Samolik
Starszy Menedżer
E-mail: [email protected]
Przemysław Zawadzki
Starszy Menedżer
E-mail: [email protected]
Krzysztof Supera
Menedżer
E-mail: [email protected]
Paweł Tendera
Menedżer
E-mail: [email protected]
www.deloitte.com/pl
20
Deloitte świadczy usługi audytorskie, konsultingowe, doradztwa podatkowego i finansowego klientom z sektora publicznego oraz
prywatnego, działającym w różnych branżach. Dzięki globalnej sieci firm członkowskich obejmującej 150 krajów oferujemy najwyższej klasy
umiejętności, doświadczenie i wiedzę w połączeniu ze znajomością lokalnego rynku. Pomagamy klientom odnieść sukces niezależnie od
miejsca i branży, w jakiej działają. 200 000 pracowników Deloitte na świecie realizuje misję firmy: stanowić standard najwyższej jakości.
Specjalistów Deloitte łączy kultura współpracy oparta na zawodowej rzetelności i uczciwości, maksymalnej wartości dla klientów, lojalnym
współdziałaniu i sile, którą czerpią z różnorodności. Deloitte to środowisko sprzyjające ciągłemu pogłębianiu wiedzy, zdobywaniu nowych
doświadczeń oraz rozwojowi zawodowemu. Eksperci Deloitte z zaangażowaniem współtworzą społeczną odpowiedzialność biznesu,
podejmując inicjatywy na rzecz budowania zaufania publicznego i wspierania lokalnych społeczności.
Nazwa Deloitte odnosi się do jednej lub kilku jednostek Deloitte Touche Tohmatsu Limited, prywatnego podmiotu prawa brytyjskiego
z ograniczoną odpowiedzialnością i jego firm członkowskich, które stanowią oddzielne i niezależne podmioty prawne. Dokładny opis struktury
prawnej Deloitte Touche Tohmatsu Limited oraz jego firm członkowskich można znaleźć na stronie www.deloitte.com/pl/onas
© 2014 Member of Deloitte Touche Tohmatsu Limited
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards