Inwestycje – rodzaje, finansowanie, ryzyko Marzeniem każdego

advertisement
Inwestycje – rodzaje, finansowanie, ryzyko
Marzeniem każdego przedsiębiorcy jest dynamiczny rozwój jego firmy. Warto więc
poświęcić trochę czasu na zastanowienie się nad sposobami podniesienia poziomu
świadczonych usług i trwałego zaistnienia na rynku. Jedną z metod osiągnięcia tego celu
jest dokładne zaplanowanie i realizacja inwestycji. Informacje o tym jak zrobić to
skutecznie są celem cyklu 4 wykładów.
1. Istota, pojęcie i rodzaje inwestycji
Inwestowanie jest podstawowym czynnikiem wzrostu i rozwoju gospodarczego,
jest także głównym sposobem na powiększanie kapitału.
Podstawowym, krótkoterminowym kryterium celu działalności przedsiębiorstwa w
warunkach gospodarki rynkowej jest maksymalizacja zysku (dochodów) jego właścicieli.
Obok tego klasycznego już kryterium, coraz częściej wymienia się jako cel realizowany w
średnim i dłuższym horyzoncie czasowym - zwiększenie wartości rynkowej firmy.
Jednym z najważniejszych czynników sprawczych, umożliwiających realizację obu
celów jest inwestowanie. Inwestycje – termin będący w powszechnym użyciu, wydaje
się być zrozumiały acz trudny do jednoznacznego zdefiniowania. Spróbujmy zatem to
uczynić na dzisiejszym spotkaniu.
Inwestowanie najogólniej określa się jako finansowe angażowanie się w jakieś
przedsięwzięcie w nadziei uzyskania przyszłych korzyści. Ujmując to bardziej szczegółowo
należy podkreślić, że inwestowanie polega na przeznaczeniu zasobów finansowych nie
na bieżącą konsumpcję lecz na innym ich angażowaniu, od którego oczekuje się w
przyszłości określonych korzyści.
Istotną cechą inwestowania jest to, że wartość finansowego zaangażowania się,
które dokonuje się obecnie, jest znana i pewna, natomiast przyszłe korzyści są jedynie
możliwe, a więc niepewne.1 Zatem kolejną, nierozłączną cechą inwestowania jest
ryzyko, któremu też poświęcę Państwa uwagę na dzisiejszym wykładzie.
Pojęcie inwestycji należy do kategorii ekonomicznych, które mają szczególne
znaczenie w gospodarce rynkowej. Ogólnym celem inwestowania w gospodarce rynkowej
jest maksymalizacja majątku właścicieli kapitału.
W gospodarce tej inwestycje są traktowane nie tylko jako najważniejszy sposób
powiększania
majątku
gospodarczego.
Rozwój
właścicieli,
lecz
gospodarczy
także
jako
podmiotu
podstawowy
czynnik
gospodarującego
jest
rozwoju
bowiem
podstawowym warunkiem utrzymania osiągniętej pozycji na rynku lub jej poprawy. W
K. Marcinek: Finansowa ocena przedsięwzięć inwestycyjnych przedsiębiorstw, Akademia Ekonomiczna im.
Karola Adamickiego, Katowice.
1
teorii i praktyce gospodarczej różnie definiuje się pojęcia związane z procesem
inwestycyjnym.
W literaturze przedmiotu wyróżnia się trzy podstawowe ujęcia inwestycji:
1) finansowe
–
odzwierciedlające
ruch
pieniądza,
dotyczące
aktywów
finansowych;
2) rzeczowe – odzwierciedlające ruch dóbr, dotyczące aktywów materialnych;
3) niematerialne i prawne – dotyczące takich aktywów jak licencje czy znaki
handlowe.
W ujęciu pierwszym (zwanym także monetarnym) – mianem inwestycji
określać będziemy celowo wydatkowany kapitał przez przedsiębiorstwo (inwestora),
skierowany na powiększenie jego dochodów. Inwestowanie oznacza zatem każde
wykorzystanie kapitału „dzisiaj” dla osiągnięcia pożądanych korzyści w przyszłości. W
ujęciu tym wychodzi się z założenia, że pieniądz musi pracować na właściciela, musi
przynosić mu dochód. Stąd też właściciel może wolny kapitał lokować w zakup obligacji,
bonów skarbowych, akcji czy innych papierów wartościowych, ale także lokować je na
rachunkach bankowych w formie lokat pieniężnych, terminowych lub bezterminowych.
Dochodzimy zatem do konkluzji, że istotę i zakres decyzji inwestycyjnych w
ujęciu finansowym wyznacza odpowiedź na pytanie: w co inwestować?2 To właściciele
kapitału muszą więc dokonać wyboru: w co zainwestować ?. Sposób inwestowania zależy
przede wszystkim od wielkości zgomadzonego kapitału i skali oczekiwanych korzyści. Od
wielkości kapitału zależy bowiem skala pomnożenia jego wartości przez inwestycje.
Zatem problematyka opłacalności inwestowania, wysuwa się na czołowe
miejsce w praktyce zarządzania finansami na różnych szczeblach gospodarki.
Na proces zarządzania finansami firmy (przedsiębiorstwa) składają się dwie
kategorie decyzji:
1) decyzje inwestycyjne (w szerokim znaczeniu);
2) decyzje finansowe.
Decyzje inwestycyjne to decyzje, w wyniku których kształtowana jest wielkość i
struktura aktywów niezbędna do prowadzenia działalności gospodarczej. Z istoty tych
decyzji wynika, że dotyczą one sposobu wykorzystania kapitału.
Decyzje finansowe dotyczą zaś źródeł finansowania tych aktywów, a szczególnie ich
rozmiarów, rodzajów i struktury. A więc są to decyzje o pozyskiwaniu kapitału.
W tak pojmowanym zarządzaniu finansami firmy nie rozstrzygamy, które z tych
decyzji są ważniejsze. Umawiamy się, że zarówno jedne jak i drugie są jednakowo ważne
2
Praca zbiorowa pod red. T. Gostkowska-Drzewicka: Projekty inwestycyjne, ODDK Gdańsk 1996, s.12.
dla
osiągania
celów
przedsiębiorstwa.
Co
najwyżej
możemy
mówić
o
pewnym
następstwie czasowym ich podejmowania.
Chronologicznie rzecz ujmując, proces zarządzania finansami przedsiębiorstwa,
jako proces decyzyjny, rozpoczyna się od sformułowania potrzeb w zakresie zmian
poziomu (wielkości) i struktury aktywów, a więc spraw stricte inwestycyjnych. Te
zamierzenia następnie są konfrontowane z możliwościami i warunkami pozyskiwania
dostępnych źródeł finansowania. W wyniku tej konfrontacji może być podjęta pozytywna
decyzja o inwestowaniu w zależności od możliwości ich sfinansowania dostępnym
kapitałem, jako rezultat relacji między kosztem tego kapitału a uzyskanym efektem w
wyniku jego wykorzystania. W tak przedstawionych zależnościach, występujących między
obiema kategoriami decyzji, obszar decyzji finansowych można uznać za weryfikujący
decyzje inwestycyjne, co wcale nie oznacza, że jedne są podporządkowane drugim.
Inwestycje możemy zdefiniować w różny sposób, biorąc pod uwagę, że jest to:3
1) ważna, ściśle powiązana z innymi dziedzinami sfera działalności firmy,
2) strumień określonych celowych nakładów finansowych,
3) źródło reprodukcji kapitału firmy.
Inwestycje - uwzględniając ich aspekt funkcjonalny, finansowy i rzeczowy,
można zdefiniować jako:
1)
ogół
czynności
związanych
z
przygotowaniem
i
realizacją
przedsięwzięć
rozwojowych firmy, polegających głównie na tworzeniu nowych oraz odtwarzaniu
i unowocześnianiu już eksploatowanych środków trwałych firmy oraz różnych
operacjach finansowo-giełdowych, wykonywanych przez wyspecjalizowany zespół
pracowników w ścisłym powiązaniu z innymi sferami działalności gospodarczej
przedsiębiorstwa;
2)
całokształt
nakładów
finansowych
związanych
z
tworzeniem
nowych,
odtwarzaniem i unowocześnianiem obiektów produkcyjnych i nieprodukcyjnych
firmy oraz poszerzaniem przez operacje finansowe kapitału firmy (zakup akcji i
udziałów, lokat);
3)
źródło przyrostu kapitału firmy w postaci nowych lub zmodernizowanych maszyn i
urządzeń, środków transportu, obiektów budowlanych itp.
Wyjściowym warunkiem koniecznym do dokonywania różnego rodzaju inwestycji
jest dysponowanie odpowiednim kapitałem w postaci określonego zasobu środków
gospodarczych wszelkiego rodzaju. Najczęściej dotyczy to środków finansowych, rzadziej
3
H. Gawron: Ocena efektywności inwestycji., Akademia Ekonomiczna, Poznań 2001, s. 123.
dóbr rzeczowych, a niekiedy dóbr niematerialnych. Od wielkości zgromadzonego kapitału
zależy sposób jego zainwestowania oraz skala pomnożenia jego wartości.
Uwzględniając
powyższe
ustalenia,
można
przyjąć
następujące
określenie
inwestycji. Inwestycja jest zaangażowaniem środków gospodarczych w przedsięwzięcie
gospodarcze mające na celu pomnożenie majątku właściciela
przez przysporzenie
określonych dochodów.
Z pojęciem inwestycji jest związane pojęcie inwestora. Inwestorem jest osoba
lub jednostka gospodarcza, która prowadzi działalność inwestycyjną. Inwestor ponosi
wydatki związane z inwestycją jak też skutki ryzyka i w związku z tym ma wyłączne
prawo do podejmowania decyzji dotyczących inwestycji.
Inwestor staje przed różnymi sytuacjami decyzyjnymi. Najbardziej typowa
sytuacja występuje wtedy, gdy rozważa ona wiele rodzajów inwestycji, nie związanych ze
sobą i musi wybrać inwestycję najbardziej opłacalną.
Inwestycje finansowe i rzeczowe są najczęściej wyróżnianymi rodzajami
inwestycji i to zarówno w teorii, jak i w praktyce działalności gospodarczej. Przesłanki
inwestowania, sposoby inwestycji oraz warunki ich realizacji są inne dla inwestycji
finansowych i inne dla inwestycji rzeczowych.
Inwestycje finansowe, nazywane także lokatami kapitałowymi, są taką formą
inwestycji,
pieniężnych,
która
a
polega
na
lokowaniu
niekiedy
w
postaci
kapitału,
środków
najczęściej
rzeczowych
w
w
postaci
innym
środków
podmiocie
gospodarczym.
Celem inwestycji finansowych jest osiągnięcie określonego dochodu w postaci:
 odsetek,
 dywidendy,
 przyrostu wartości rynkowej kapitału.
Inwestycje kapitałowe są dokonywane w drodze zakupu papierów wartościowych
oraz innych instrumentów finansowych. Można powiedzieć, ze istotą decyzji kapitałowych
jest inwestowanie środków pieniężnych bez ich zamiany na dobra rzeczowe.
Instrumenty finansowe są kontraktami między dwoma stronami (kupującym i
sprzedającym) regulującymi zależność finansową, w jakiej obie strony pozostają.
Podstawową
formą
instrumentów
finansowych
są
papiery
wartościowe.
Papiery
wartościowe są takimi instrumentami finansowymi, które są zabezpieczone aktywami
emitenta. Do papierów wartościowych zalicza się przede wszystkim akcje i obligacje oraz
uprawnione instrumenty rynku pieniężnego.
Inwestycje finansowe mogą przybierać różnorodne formy. Ze względu na
charakter lokaty finansowe można podzielić na dwa rodzaje:
 lokaty o charakterze udziałowym,
 lokaty o charakterze wierzytelnościowym.
Lokaty udziałowe są taką formą inwestycji finansowych, których istotą
jest udostępnianie kapitału w zamian za prawo do własności podmiotu emitującego
instrument finansowy. Najważniejszymi formami lokat udziałowych są: akcje, udziały w
spółkach nieemisyjnych oraz jednostki uczestnictwa w funduszach powierniczych.
Dochody uzyskiwane
z
lokat
udziałowych
są bezpośrednio zależne od
wyników
osiąganych przez biorcę kapitału.
Lokaty wierzytelnościowe są taką formą inwestycji finansowych, która
polega na czasowym udostępnianiu podmiotom gospodarczym środków finansowych w
zamian za określone w umowie korzyści finansowe.
Najważniejszymi formami lokat wierzytelnościowych są:
 obligacje,
 udzielone pożyczki,
 depozyty oszczędnościowe.
Dochody z lokat wierzytelnościowych są wyrażane jako ustalony procent od
udostępnionego kapitału. Wysokość tego procentu oraz termin płatności są ustalone w
umowie zawartej między emitentem lokaty a inwestorem.
Inwestycje rzeczowe są formą przedsięwzięć gospodarczych, które polegają na
powiększeniu
zasobów
niefinansowych
składników
majątku
trwałego
jednostki.
Inwestycje rzeczowe polegają więc na angażowaniu środków finansowych w powiększenie
zasobów rzeczowych składników majątku trwałego jednostki. Podstawowym celem
inwestycji rzeczowych jest wzrost wartości majątku oraz przyniesienie inwestorowi
odpowiednich dochodów finansowych.
Przedmiotem inwestycji rzeczowych mogą być różne dobra trwałe. Z tego
punktu widzenia można wyróżnić dwa podstawowe rodzaje inwestycji rzeczowych:

inwestycje w dobra rzeczowe,

inwestycje rzeczowe - produkcyjne.
Inwestycje w dobra rzeczowe są taką formą inwestycji, której istotą jest
lokowanie środków finansowych w dobra rzeczowe o dużej i unikalnej wartości, np.
nieruchomości, dzieła sztuki, metale szlachetne. Nie chodzi tu jednak o wartość
użytkową, jaką reprezentuje dane dobro, lecz o korzyści finansowe związane z
posiadaniem dóbr rzeczowych, a więc o przyrost wartości tych dóbr wraz z upływem
czasu.
Na
tego
rodzaju
inwestycje
mogą
sobie
pozwolić
jedynie
bardzo
silne
ekonomicznie przedsiębiorstwa, o ugruntowanej pozycji na rynku. Ten rodzaj inwestycji
służy bardziej celom prestiżowym niż celom komercyjnym.
Inwestycje rzeczowe produkcyjne są taką formą inwestycji, której istotą jest
angażowanie środków finansowych w środki trwałe podmiotu gospodarczego. Inwestycje
te polegają na powiększaniu zasobów środków trwałych w drodze ich zakupu lub
tworzenia we własnym zakresie. Dzięki inwestycjom rzeczowym produkcyjnym, zwiększa
się zdolność wytwórcza jednostki gospodarczej. Ostatecznym celem tych inwestycji jest
osiągnięcie odpowiednich dochodów pieniężnych.
2. Źródła finansowania projektów inwestycyjnych
Dostępność zasobów finansowych stanowi oczywiste kryterium podejmowania
decyzji na wszystkich etapach formułowania projektu inwestycyjnego. Wstępnego
oszacowania potrzeb, a także identyfikacji ograniczeń w zakresie finansowania projektu
dokonuje się już na etapie studium możliwości inwestycyjnych oraz formułowaniu
studium wstępnego.
Ograniczenia finansowe stanowią główny czynnik limitujący rozmiary projektu.
Szczegółowe potrzeby finansowe mogą być należycie ocenione dopiero wówczas, gdy
znane
są
podstawowe
parametry
techniczno-ekonomiczne
projektu.
W
studium
ostatecznym nakłady kapitałowe projektu mogą być oszacowane dopiero po podjęciu
decyzji co do wielkości zdolności produkcyjnych i lokalizacji wraz z nakładami na
przygotowanie terenu pod budowę, na wzniesienie budynków i budowli, na wykonanie
robót inżynieryjnych, na wyposażenie i zakup technologii itp.
Zgodnie z ogólnie stosowanym wzorcem finansowania projektów inwestycyjnych,
polegających na budowie nowych obiektów, zarówno początkowe nakłady inwestycyjne,
jak i niezbędny, minimalny poziom majątku obrotowego finansowane są ze środków
własnych i obcych.
Środki własne służące finansowaniu projektów inwestycyjnych, polegających na
tworzeniu nowych przedsiębiorstw, dostarczają inwestorzy, przede wszystkim w postaci
wkładu środków pieniężnych, chociaż wkład inwestora może mieć także formę rzeczową
w postaci niektórych składników środków trwałych, jak np. gruntów pod budowę
obiektów czy środków transportowych.
Środki na finansowanie projektów inwestycyjnych w przedsiębiorstwach już
funkcjonujących (projekty polegające na rozbudowie, modernizacji lub odtwarzaniu już
istniejących składników majątku trwałego) pochodzą z zysków zatrzymanych oraz
amortyzacji. Firma dążąca do wzmocnienia swojej pozycji na rynku wykorzystuje w
celach inwestycyjnych całość lub część wygospodarowanych zysków. Reinwestując zyski
właściciele oczekują, że rozwój firmy przyniesie wzrost jej wartości rynkowej.
Finansowanie projektów inwestycyjnych ze środków obcych określane jest jako
finansowanie za pomocą długu lub kapitału obcego.
Do podstawowych form finansowania inwestycji kapitałem obcym należą:

długookresowe pożyczki podporządkowane,

inwestycyjne kredyty bankowe;

obligacje;

leasing.
Najbardziej
rozpowszechnioną
formą
finansowania
obcego
projektu
inwestycyjnego stanowi inwestycyjny kredyt bankowy. Jest to wygodna forma
angażowania obcych kapitałów, gdyż realizowana jest w miarę szybko, nie pociąga za
sobą kosztów emisji, które występują przy zadłużeniu się przez zaciąganie pożyczek
obligacyjnych na rynku kapitałowym. Przez zaciąganie kredytów bankowych nie można
jednak uzyskać pełnego dopływu kapitału z zewnątrz.
Banki ograniczone przepisami ustawy Prawa bankowego, nie tylko nie mogą
pożyczyć jednemu pożyczkobiorcy zbyt dużych kwot, ponad określony ustawą procent
kapitałów własnych, a także nie chcą z uwagi na zwiększone ryzyko, wynikające z tego,
ze kredyty inwestycyjne są z reguły kredytami średnio- lub długoterminowym, zbyt wiele
ryzykować. Ograniczenia te powodują, że w przypadku finansowania dużych projektów
inwestycyjnych podejmowanych przez poważne korporacje, konieczne stają się kredyty
konsorcjalne udzielane przez kilka banków.
Jednakże nieduże projekty inwestycyjne mogą być finansowane z inwestycyjnego
kredytu bankowego udzielanego przez pojedynczy bank.
W warunkach rozwiniętej gospodarki rynkowej, której integralnym elementem jest
rynek
pieniężny
i
kapitałowy,
duże
przedsiębiorstwa
przemysłowe,
handlowe,
transportowe, budowlane itp. poszukują środków na finansowanie inwestycji na rynku
kapitałowym
przez
emisję
różnego
rodzaju
obligacji.
Rozróżnia
się
obligacje
zabezpieczone i nie mające zabezpieczenia majątkowego.
Do pierwszej grupy należą obligacje hipoteczne. Obligacje te mają zabezpieczenie
w wartości nieruchomości będących własnością emitenta. Obligacje hipoteczne stanowią
dogodne źródło finansowania projektów inwestycyjnych polegających na budowie dużych
obiektów handlowych, turystycznych, domów mieszkalnych, inwestycji o charakterze
infrastrukturalnym.
Pozostałe obligacje stanowią papiery wartościowe, za które inwestor odpowiada
całym swoim majątkiem. Są one emitowane na określone kwoty pieniężne, z ustalonym
terminem zwrotu i oprocentowaniem, które zawsze jest stałe i przyjmowane na poziomie
aktualnej w momencie emisji stopy procentowej rynku kapitałowego powiększonej o
premię za ryzyko rynkowe oraz za ryzyko specyficzne dla inwestora-emitenta.
Na rozwiniętych rynkach kapitałowych, a od kilku lat w Polsce rośnie ranga
leasingu, jako jednej z form finansowania inwestycji kapitałem obcym.
Korzystną
relację
w
porównaniu
z
innymi,
obcymi
źródłami
finansowania
inwestycji leasing zawdzięcza wielu czynnikom. Między innymi dlatego, że może wpływać
w krótkim okresie, na skutek obniżenia obciążeń podatkowych, na poprawę płynności
finansowej przedsiębiorstwa, jego rentowność i wiarygodność kredytową. Ponad to jest to
forma finansowania atrakcyjna również z tego względu, że nie wymaga innych
dodatkowych
zabezpieczeń, ponieważ
leasingodawca
nadal
pozostaje właścicielem
przedmiotu umowy. Instytucje kredytowe żądają wysokiego zabezpieczenia kredytu, co w
sytuacji małych i średnich firm ma duże znaczenie. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że
procedura zawierania umowy leasingu jest znacznie bardziej uproszczona i krótkotrwała,
niż w przypadku zawierania umowy bankowego kredytu inwestycyjnego.
3. Wartość pieniądza w czasie w procesie podejmowania decyzji inwestycyjnych
Pieniądz ma określona wartość,
która ulega zmianie w zależności od czasu, w
jakim zostaje on postawiony do naszej dyspozycji. Oznacza to, że wartość tej samej
nominalnie kwoty jest inna niż będzie za miesiąc, kwartał rok czy po upływie 10 lat.
Zróżnicowanie realnej wartości pieniądza wiąże się poza wpływem czynnika
inflacji
(obniżającego
realną
wartość
pieniądza)
czy
też
czynnika
deflacji
(podnoszącego realną wartość pieniądza) z upływem czasu.
Największą wartość, a więc i najwyższy stopień płynności ma pieniądz
gotówkowy będący aktualnie w naszej dyspozycji. Możemy nim dowolnie rozporządzać,
przeznaczając go na konsumpcję lub na działalność gospodarczą. Ponieważ tematem
naszych zainteresowań są decyzje inwestycyjne, pominiemy rozważania dotyczące
przeznaczenia posiadanych środków na konsumpcję.
Decyzje inwestycyjne powodują, że postanawiamy posiadane środki pieniężne
(kapitał) „zamrozić” np. w postaci lokaty bankowej, pożyczki pieniężnej, nabytych akcji
czy udziałów, bądź też zakupionych bonów skarbowych czy obligacji. Możemy także
posiadane środki wykorzystać na zrealizowanie konkretnego projektu inwestycyjnego,
pozbawiając się w danej chwili płynności.
O stopniu utraty wartości pieniądza decyduje przede wszystkim czas, ale także
inne
czynniki
charakteryzujące
kondycję
gospodarki
narodowej,
ze
szczególnym
uwzględnieniem czynników określających jej niestabilność.
Pomiar utraty wartości pieniądza wyrażany jest najczęściej przy pomocy stopy
procentowej.
Najważniejsze czynniki odziaływujące na poziom stopy procentowej to:
 inflacja, która powoduje obniżenie siły nabywczej pieniądza. W warunkach
wysokiej stopy inflacyjnej (przy stałej stopie procentowej od zainwestowanego
kapitału) w korzystniejszej sytuacji
pożyczkobiorcy;
od pożyczko- i
kredytodawców
są
 polityka pieniężno-kredytowa państwa, a konkretnie banku centralnego,
który
pozostając
niezależny
od
rządu,
wykorzystuje
posiadane
instrumentarium regulując popyt i podaż pieniądza, wpływając bezpośrednio
na jego cenę. Pragnę przypomnieć, że w ramach struktury organizacyjnej NBP
funkcjonuje organ ustawowy Rada Polityki Pieniężnej, która uchwala wysokość
stóp
procentowych
(stopę
refinansową,
stopę
dyskonta
weksli,
stopę
lombardową) a także stopę rezerw obowiązkowych banków komercyjnych;
 ryzyko związane z odzyskaniem kapitału, im wyższe ryzyko w ocenie
kredytodawców, tym wyższa stopa procentowa po której użyczane są
pieniądze.
Do podejmowania właściwych decyzji finansowych niezbędna jest znajomość
zasad i metod, które pozwalają na porównanie wartości pieniądza w czasie. Jak
już
to
podkreśliłem
wcześniej,
podstawowym
parametrem
jest
stopa
procentowa, której wykorzystanie umożliwia określenie wartości przyszłej oraz
przepływów pieniężnych.
Wartość przyszła FV (z angielskiego futur value) wyraża wartość nominalnie
ujętej kwoty pieniężnej po upływie określonego czasu. Możemy ją przedstawić w dwóch
wariantach:
1) W wariancie uproszczonym, kiedy odsetki naliczane są przez cały okres od
tej samej podstawy;
n
FV = PV x (1 +  ) rt
t=1
gdzie:
FV – wartość przyszła;
PV – wartość bieżąca kwoty pieniężnej;
rt - roczna stopa procentowa;
t – liczba lat okresu obliczeniowego
2) W sytuacji gdy odsetki są kapitalizowane (procent składany):
FV = PV x (1 + r )t
gdzie:
FV – wartość przyszła;
PV – wartość bieżąca kwoty pieniężnej;
r - roczna stopa procentowa;
t – liczba lat okresu obliczeniowego
Cechą
wielu
operacji
gospodarczych,
a
przede
wszystkim
projektów
inwestycyjnych jest to, że na ich efekty finansowe trzeba poczekać, czasem nawet dość
długo. Dlatego tak ważne jest określenie obecnej wartości kapitału, którym będziemy
dysponować w przyszłości. Rachunek ten jest odwrotnością kapitalizacji odsetek i nosi
miano dyskontowania, a przedstawić go można w postaci następującej formuły:
3) Dyskontowanie wartości bieżącej;
1
PV = FV x ----------(1 + k)
t
gdzie:
PV – wartość bieżąca kwoty pieniężnej;
FV – wartość przyszła;
t – liczba lat okresu obliczeniowego
k – stopa dyskontowa
Stopa dyskontowa k wyraża alternatywny koszt kapitału
Poniższa formuła określana jest mianem współczynnika dyskonta, a jego
poziom obniża się wraz z wydłużaniem okresu obliczeniowego, nigdy jednak nie osiągając
poziomu zerowego.
1
----------(1 + k)
t
4. Ryzyko w działalności inwestycyjnej
Nieodłącznym
elementem
każdej
działalności
gospodarczej,
w
tym
przede
wszystkim w działalności inwestycyjnej, jest ryzyko. Ryzyka tego nie można uniknąć,
ponieważ w chwili podejmowania decyzji; podmiot ją podejmujący nie może przewidzieć,
jak dalej będzie rozwijać się sytuacja. Ponadto podmiot nie posiada pełnej informacji na
temat
czynników
zewnętrznych,
od
niego
niezależnych,
a
wiec
może
zaistnieć
prawdopodobieństwo wystąpienia w prognozie błędów wynikających z innej wartości
założonych w projekcie inwestycyjnym parametrów, itd.
W gospodarce rynkowej sukces jednostki gospodarczej zależny jest od jej
zdolności przystosowania własnej działalności do coraz to wyższych wymagań rynku, oraz
umiejętności pokonywania trudności i przezwyciężania niepowodzeń. Sukces to zysk,
który prowadzi do umocnienia pozycji przedsiębiorstwa na rynku. Każde działanie w
przedsiębiorstwie podejmowane jest na podstawie decyzji organów zarządzających,
dążących do wypracowania zysku jako celu ostatecznego jednostki. Każda decyzja
jednak, to wybór, który pociąga za sobą konsekwencje, a każde działanie podjęte na
podstawie takiej decyzji wiąże się z ryzykiem.
Zarządzanie ryzykiem obejmuje przedsięwzięcia mające na celu planową i
celową analizę, sterowanie ryzykami występującymi w działalności przedsiębiorstwa i
kontrolę podejmowanych
przedsięwzięć 4. Zarządzanie ryzykiem powinno mieć
charakter planowy i celowy, tzn. działania w tym kierunku nie powinny być podejmowane bardziej lub mniej sporadycznie, lecz systematycznie i długofalowo. Konieczna
jest także integracja tych przedsięwzięć w ramach kompleksowego systemu zarządzania
firmą.
W zarządzaniu ryzykiem można wyróżnić trzy następujące etapy:
l) identyfikacja i kwantyfikacja ryzyka,
2) sterowanie ryzykiem,
3) kontrola podejmowanych przedsięwzięć.
Pierwszy etap ma charakter informacyjny i prognostyczny. Punktem wyjścia do
analizy ryzyka jest jego identyfikacja czyli określenie, jakimi rodzajami ryzyka i w jakim
zakresie zagrożone jest w danym momencie przedsiębiorstwo?
Wymaga to przeanalizowania poszczególnych transakcji z punktu widzenia
zagrożenia ich ryzykiem, a następnie dokonania ich klasyfikacji. Szczegółowe określenie
do jakiej grupy ryzyka można zaliczyć ryzyko związane z daną transakcję jest konieczne
w celu wyboru określonych metod jego pomiaru. Kolejnym krokiem analizy w tym etapie
jest pomiar ryzyka za pomocą różnych metod. Zarządzać można jedynie ryzykami,
które są mierzalne.
Drugim etapem procesu zarządzania ryzykiem jest sterowanie ryzykiem, czyli
podejmowanie przedsięwzięć mających na celu ograniczenie ryzyka do założonych
dopuszczalnych rozmiarów. Zapobieganie ryzyku wiąże się z utratą niektórych szans i
dodatkowymi
kosztami
(np.
z
tytułu
ubezpieczeń,
zintensyfikowania
kontroli
wewnętrznej). W związku z tym na zarządzie firmy spoczywa zadanie znalezienia
kompromisu i uzyskania odpowiedniego zysku przy uwzględnieniu ograniczeń, wynikających z konieczności utrzymania odpowiedniego poziomu ryzyka i płynności.
4
Z. Zawadzka: Zarządzanie ryzykiem w banku komercyjnym, Poltext, Warszawa 1999.
Ryzyko, związane bezpośrednio z działalnością przedsiębiorstwa zdeterminowane
jest przez dwa rodzaje czynników:
 endogeniczne (wewnętrzne), związane bezpośrednio z samym przedsiębiorstwem,
jakością i sprawnością pracy kadry pracowniczej, jakością procedur i przepisów
wewnętrznych, sprawnością systemów informatycznych itp.,
 egzogeniczne (zewnętrzne), zależne od sytuacji makroekonomicznej gospodarki
oraz polityki ekonomicznej państwa.
Dla działalności inwestycyjnej przedsiębiorstwa największe jednak znaczenie będą
miały czynniki natury zewnętrznej, czyli decyzje w zakresie procesów pośrednich, np.
finansowych (stopy procentowe, stopa inflacji) oraz procesów bezpośrednich, np. rodzaj
polityki rządu co do stopy podatkowej, eksportu, produkcji, realizacji inwestycji.
Ocena
zaangażować
ryzyka umożliwić powinna odpowiedź na pytanie, czy firma może
własne
i
obce
środki
w
finansowanie
działalności
inwestycyjnej?
Pojęcie ryzyka zarówno w przeszłości jak i obecnie jest nierozerwalnie związane z
niemal każdą działalnością wykonywana przez człowieka i stanowi integralną część tej
działalności. Ryzyko jako pojęcie doczekało się niezliczonej liczby definicji oraz podziałów,
z
których
wybrałem
jedynie niewielką część dla
celów
prezentacji
omawianego
zagadnienia.
Ryzyko można określić jako możliwość wystąpienia zdarzeń odmiennych od
oczekiwanych lub innymi słowy niezależnych od danego podmiotu. Powyższą definicję
można rozwinąć stwierdzając, że wspomniane wcześniej „zdarzenia odmienne od
oczekiwanych” mogą być rozpatrywane zarówno w pozytywnym jak i negatywnym tego
słowa znaczeniu. Z tego wynika, że ryzyko nie zawsze musi być kojarzone ze stratą, ale
czasami może być ono również związane z możliwością uzyskania nieoczekiwanych,
nieplanowanych zysków związanych z prowadzoną działalnością.
Stąd tez można wnioskować, że ryzyko związane jest z następującymi czynnikami:
 czynnikiem niepewności co do przyszłego przebiegu zdarzeń,
 zagrożeniem stratą.
H. Markowitz określił ryzyko jako „wariancję stopy zwrotu, która jest rzeczą
niepożądaną, i której wielkość inwestor chce zminimalizować”.5 Natomiast zdaniem R.
Kendall’a „ryzyko rynkowe wiąże się z groźbą poniesienia straty w związku z niekorzystną
zmianą
cen
aktywów
lub
kontraktów
znajdujących
się
aktualnie
w
posiadaniu
przedsiębiorstwa”.642
P. L. Bernstein: Przeciw bogom. Niezwykłe dzieje ryzyka, WIG PRESS, Warszawa 1997, s. 227.
R. Kendall: Zarządzanie ryzxykiem dla menedżerów. Praktyczne podejście do kontrolowania ryzyka, K. E.
LIBER, Warszawa 2000, s. 55.
5
6
Na wyniki przedsiębiorstw wpływają więc czynniki o charakterze zewnętrznym lub
wewnętrznym.
Na
wspomniane
czynniki
o
charakterze
zewnętrznym
podmioty
gospodarujące nie maja wpływu natomiast czynniki wewnętrzne zależą od decyzji
podejmowanych przez jednostki gospodarcze.
Czynniki zewnętrzne nazywane są elementami tzw. ryzyka systematycznego, którego
źródłem
są
zmiany
gospodarcze,
polityczne
oraz
społeczne.
Natomiast
czynniki
wewnętrzne określane są mianem tzw. elementów ryzyka niesystematycznego, którego
specyfika jest zależna od rodzaju prowadzonej działalności.
Do głównych źródeł ryzyka systematycznego należą:
 ryzyko rynkowe,
 ryzyko siły nabywczej,
 ryzyko stopy procentowej.43
Ze względu na charakter ponoszonego ryzyka można wyróżnić ryzyko o
charakterze ogólnym, na które składają się:
 ryzyko polityczne,
 ryzyko gospodarcze,
 ryzyko prawne,
 ryzyko siły wyższej.
Podstawowym rodzajem ryzyka jest ryzyko rynkowe, którego źródłem są zmiany cen
instrumentów będących przedmiotem obrotu na rynkach finansowych.
Na ten rodzaj ryzyka składają się:
 ryzyko stopy procentowej,
 ryzyko kursu walutowego,
 ryzyko cen akcji oraz cen towarów.
Ryzyko stopy procentowej - jest to prawdopodobieństwo poniesienia strat
związanych z niekorzystnymi zmianami stóp procentowych na rynku. Ryzyko to wynika
więc, jak sugeruje sama nazwa, ze zmienności stóp procentowych na rynku. Ich zmiana
powoduje zmianę stóp dochodu wymaganych przez inwestorów, a to z kolei wpływa na
S. Soroczyński, J. Stachowicz: Zabezpieczenie ryzyka stopy procentowej i ryzyka walutowego za pomocą
transakcji nierzeczywistych futures i options, Kantor Wydawniczy Zakamycze, Kraków 1994, s. 11.
43
zmianę wartości instrumentów finansowych i zmianę cen. Na ryzyko stopy procentowej
narażone są oprócz banków przedsiębiorstwa finansujące swoją działalność bieżącą z
zaciągniętych
kredytów
oraz
lokujące
nadwyżki
środków
pieniężnych
w
postaci
depozytów bankowych.
Cechą, która wyróżnia stopy procentowe jest ich niestabilność, gdyż w bardzo
krótkich okresach ulegają one znacznym zmianom. Zmiana poziomu stóp procentowych
może nieść ze sobą niebezpieczeństwo niekorzystnego wpływu na dochody i wartość
posiadanych aktywów danego podmiotu oraz w konsekwencji na jego sytuację finansową.
W związku z powyższym instytucje finansowe oraz inwestorzy w ostatnich latach zaczęli
coraz bardziej interesować się metodami pomiaru, analizy i zarządzania ryzykiem na
jakie są narażeni oraz instrumentami pozwalającymi im na zabezpieczenie się przed nim.
W tym miejscu należy podkreślić, że zainteresowań tych nie można ograniczyć jedynie do
ryzyka stopy procentowej, ale również niezwykle istotne dla wyników danej jednostki jest
ryzyko kursowe. Zmiany rynkowych stóp procentowych oraz niekorzystne wahania
kursów walut mogą doprowadzić do spadku zyskowności danej inwestycji, zachwiania jej
płynności, a w konsekwencji do jej upadłości.
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards