Psychosomatyka i somatopsychologia

advertisement
Paulina Wróbel
Instytut Psychologii UJ
„ Fakt, że duch rządzi ciałem, choć
lekceważony przez biologię i medycynę, jest
najbardziej fundamentalnym faktem o
procesie życia, jaki znamy.”
Franz Alexander
A
Fakty
B
Myśli
C
Uczucia
D
Zachowania
Nauka interdyscyplinarna, której przedmiot
stanowi zbadanie i praktyczne wykorzystanie
wzajemnych zależności między
funkcjonowaniem ośrodkowego układu
nerwowego, układu hormonalnego i
odpornościowego.
Układ nerwowy
Układ
odpornościowy
Układ
hormonalny





Żałoba-mniejsza produkcję limfocytów;
Stres akademicki-mniejsza aktywność NK,
limfocytów T, wzrost wrażliwości na wirusa
opryszczki, wzrost immunoglobulin A;
Samotność-spadek aktywność NK;
Depresja-mniej NK, limfocytów T;
Lęk-spadek aktywności NK i limfocytów T;





Wsparcie społeczne-wzrost liczby limfocytów,
aktywności NK;
Ujawnianie traumatycznych zdarzeń-wzrost
aktywności limfocytów;
Śmiech-wzrost liczby i aktywności
limfocytów;
Relaksacja-wzrost aktywności limfocytów T,
komórek NK, mniej hormonów stresu, wirusa
herpes we krwi;
Aerobik-więcej białych krwinek, endorfin, NK.





Wzrost wydzielania dopaminy-większe
poczucie szczęścia;
Wzrost oksytocyny-pozytywne kontakty z
innymi;
Pozytywne zmiany w układzie krążenia,
hormonalnym, nerwowym i odpornościowym;
Pozytywne zmiany w zakresie biologicznej
odporności na stres;
Łagodzenie fizjologicznych obciążeń
związanych z emocjami negatywnymi.
Ciało
Psychika
Psychosomatyka
Somatopsychologia



termin wprowadził do medycyny w 1818 roku
J.Ch. Heinroth;
zajmuje się rozpatrywaniem zależności
psychosomatycznych, czyli dotyczących
wpływu czynników psychicznych na organizm
człowieka;
czynniki takie to:
◦ osobowość
◦ środowisko i czynniki sytuacyjne
◦ stres



Współczesny system opieki medycznej
uwzględnia (Fava, Sonino, 2000; za Schier
2005):
wpływ czynników psychicznych i
społecznych na indywidualną podatność
jednostki na zachorowanie na różnego
rodzaju choroby;
połączenie czynników biologicznych,
psychicznych i społecznych w powstawaniu
i przebiegu choroby;
zastosowanie terapii psychologicznych w
zapobieganiu, leczeniu i rehabilitacji chorób
psychosomatycznych.



Choroby, w których bodziec psychiczny występuje
jako wyłączny czynnik etiologiczny (np. anoreksja,
nawykowe wymioty, napięciowe bóle głowy)
Choroby, w których czynnik psychiczny jest
podstawowym, istotnym, ale nie wyłącznym
uwarunkowaniem zaburzenia (np. choroba
wieńcowa serca, astma oskrzelowa, alergie,
samoistne nadciśnienie tętnicze)
Choroby, w których czynnik psychiczny zaostrza
objawy i powoduje dekompensację w procesie
chorobowym (np. cukrzyca, nadczynność tarczycy,
wybrane choroby skóry)



Choroby organiczne
◦
◦
◦
◦
◦
◦
nadciśnienie tętnicze
owrzodzenie żołądka
owrzodzenie dwunastnicy
wrzodziejące zapalenie jelita grubego
choroba niedokrwienna serca
przewlekły gościec stawowy
◦
◦
◦
◦
przewlekłe zaparcia
moczenie mimowolne
zaburzenia seksualne
tiki nerwowe
◦
◦
◦
◦
otyłość
uzależnienia
samouszkodzenia
samobójstwa
Zaburzenia funkcjonalne
Pośrednie zaburzenia psychosomatyczne







F45.0 Zaburzenie somatyzacyjne (z somatyzacją)
F45.1Zaburzenia występujące pod postacią
somatyczną, niezróżnicowane
F45.2 Zaburzenie hipochondryczne
F45.3 Zaburzenia wegetatywne występujące pod
postacią somatyczną
F45.4 Uporczywe bóle psychogenne
F45.8 Inne zaburzenia występujące pod postacią
somatyczną
F45.9 Zaburzenia występujące pod postacią
somatyczną, nie określone










Alergie
Artretyzm
Astma
Bezsenność
Ból pleców
Ból głowy
Cukrzycowy poziom cukru we krwi
Nadciśnienie
Nadużywanie leków
Powikłania ciążowe








Problemy menstruacyjne
Przeziębienia i inne infekcje
Rak
Wieńcowa choroba serca
Wrzody żołądka
Zaburzenia odżywiania
Zaburzenia seksualne
Zespół podrażnionego jelita




Freud – objawy somatyczne jako przejawy
nieświadomych konfliktów wewnętrznych
Procesy konwersji (przekształcenie energii
libidalnej w objaw) uruchamiane w celu eliminacji
lęku – stanowią „zawór bezpieczeństwa” dla
dalszego prawidłowego funkcjonowania, mają
znaczenie symboliczne i informacyjne (oczekiwania
osoby wobec otoczenia w tzw. języku ciała)
Nerwica aktualna – nierozładowane napięcie
przekształca się w lęk, stan napięcia między
nierozładowanym popędem a obroną powoduje
stale podwyższoną „gotowość lękową” i ujawnia się
w postaci symptomu somatycznego.
podwyższone napięcie somatyczne + trudności z
regulacją tego napięcia  objaw



swoista, wewnętrzna, właściwa dla danej osoby
konfiguracja psychodynamiczna i strategie
obronne ukształtowane w dzieciństwie;
sytuacja życiowa – wydarzenie, mające duże
znaczenie emocjonalne, które uaktywnia
wcześniejszy nierozwiązany i nieuświadomiony
konflikt oraz prowadzi do załamania
dotychczasowych struktur obronnych;
specyficzna konstytucjonalna podatność
danego narządu.
Nieświadomość jako rzeczywiste źródło
wszelkich zaburzeń - pominięcie
mechanizmów psychofizjologicznych
Choroby są odpowiedzią organizmu na
niekorzystne dla niego warunki zewnętrzne;
 Napięcie psychiczne wynika z tego, że
trudność sytuacji przekracza możliwości
adaptacyjne organizmu;
 Przyczyny zaburzeń tkwią w warunkach
zewnętrznych: przyrodniczych, relacjach
międzyludzkich, uwarunkowaniach
społeczno-kulturowych.
nieuwzględnienie determinant podmiotowych
– indywidualnej, subiektywnej oceny
wydarzenia (behawioryzm)



choroba jest uwarunkowana nie tyle samą
specyficzną strukturą cech osobowości, ani też
konsekwencją działania na człowieka sytuacji
uznawanych przez niego za trudne, ale wypadkową
tych dwóch klas zmiennych;
podkreśla się znaczenie zasobów człowieka,
radzenia sobie;
Akcentuje się trzy klasy czynników:
◦ rzeczywistych zdarzeń środowiskowych
◦ zespołu cech osobowości
◦ preferowanych ocen i wartości
Aleksytymia – niezdolność do odczytywania, nazywania, a także
rozróżniania własnych emocji (a – brak, lexis – słowo, thymia –
emocje); trudności w uzyskaniu dostępu do własnych procesów
emocjonalnych










Cechy charakterystyczne aleksytymii:
trudności w rozpoznawaniu emocji i odróżnianiu ich od cielesnych
wrażeń związanych z pobudzeniem emocjonalnym
trudności w opisaniu swoich emocji innym
brak wyobraźni i nieumiejętność tworzenia fantazji
operacyjny, nastawiony na działanie styl myślenia (pragmatyczna,
konkretna, pozbawiona emocji relacja z samym sobą i innymi
ludźmi)
W zakresie zachowania:
konformizm społeczny
tendencja do rozładowywania napięcia w zachowaniu lub
tendencja unikania konfliktów
niepamiętanie snów
sztywna postawa ciała
ograniczona mimika twarzy
Desomatyzacja – proces różnicowania się
struktur somatycznych i psychicznych w toku
normalnego rozwoju; oddzielenie sfery
psychicznej i somatycznej (niemowlę reaguje
na zaburzenie homeostazy poprzez reakcję
fizjologiczną, ponieważ brak jest u niego
zróżnicowania struktur psychicznych i
somatycznych).
Desomatyzacja umożliwia:
 świadomą psychiczną reakcję na
niebezpieczeństwo i przeżywanie lęku;
 uniezależnienie się od procesów
zautomatyzowanych; fizjologicznych
mechanizmów odpowiedzialnych za
homeostazę;
 regulację emocji i popędów.
Zaburzenie procesu desomatyzacji powoduje
reagowanie na zagrażające bodźce poprzez reakcję
ciała, zamiast w sposób psychiczny.
W toku rozwoju może dochodzić do odnowienia
somatyzacji na skutek słabych mechanizmów ego –
jest to tzw. resomatyzacja.
 Objawy somatyczne powstają na skutek
specyficznej regresji prowadzącej do
resomatyczacji.
Download
Random flashcards
Create flashcards