Abstrakty referatów zgłoszonych na XVII OKPR

advertisement
Abstrakty referatów zgłoszonych na XVII OKPR
Agnieszka Anasiewicz
Uniwersytet Medyczny im. Prof. Feliksa Skubiszewskiego, Lublin
[email protected]
Radość z posługi medycznej pełnionej
w Klinice Neurochirurgii i Neurochirurgii Dziecięcej PSK 4 w Lublinie
Pragnę podzielić się swoimi przeżyciami z posługi, jaką pełnię od wielu lat w Klinice Neurochirurgii i
Neurochirurgii Dziecięcej Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr 4 w Lublinie. Posługa ta
dała mi największą radość w całej mojej ponad trzydziestoletniej pracy. Znaczenie modlitwy z
człowiekiem chorym, z rodziną chorego oraz modlitwa wstawiennicza mają ogromne znaczenie.
Często mimo wspaniałych osiągnięć medycyny stajemy przed faktem, że nie mamy pacjentowi nic do
zaproponowania z punktu widzenia współczesnej medycyny. Pozostaje wówczas godne
przygotowanie do śmierci oraz ukazanie, iż w całym życiu człowieka NAJWAŻNIEJSZY JEST PAN
BÓG.
Lucyna Bakiera, Żaneta Stelter
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań
[email protected]; [email protected]
Rodzicielstwo z perspektywy rodziców dziecka pełnosprawnego i niepełnosprawnego
W czasach opisywanych w kategoriach kryzysu rodziny pytanie o stosunek dorosłych do rodzicielstwa
wydaje się zasadne i potrzebne. Funkcjonowanie w roli matki lub ojca otwiera nowe perspektywy,
wnosi w życie jednostki, a tym samym w jej rozwój, określone wartości i przeżycia w bliskim kontakcie
z dzieckiem. Aktywność wobec dziecka jest podstawą kształtowania się nowych zachowań rodziców.
W referacie podjęta zostanie próba psychologicznej analizy macierzyństwa i ojcostwa oraz
zaprezentowane zostaną wyniki badania postaw osób dorosłych pełniących role rodzicielskie wobec
dzieci pełnosprawnych i z ograniczoną sprawnością. W oparciu o literaturę przedmiotu przyjęto
założenie, że rodzicielstwo jest jednym z podstawowych obszarów aktywności osób dorosłych, który
umożliwia zaspokojenie istotnych potrzeb oraz stanowi ważny komponent poczucia tożsamości.
Postawa wobec rodzicielstwa jest pierwotna wobec postawy rodzicielskiej rozumianej jako stosunek
do konkretnego dziecka i jego zachowania. Interesuje nas, czy dziecko i jego kondycja psychofizyczna
różnicuje percepcję rodzicielstwa, które w przypadku opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym jest
narażone na szereg specyficznych sytuacji trudnych.
Marta Białecka-Pikul
Uniwersytet Jagielloński, Kraków
[email protected]
Egocentryzm myślenia dziecka w świetle badań nad teoriami umysłu
Współczesne badania nad rozumieniem przez dzieci świata społecznego, prowadzone w ramach
nurtu tzw. teorii umysłu, wskazują na zadziwiające kompetencje małych dzieci (Carpendale i Lewis,
2004; Tomasello i Carpernter, 2007). Wydaje się zatem, że na przykład odkrycie, iż dzieci w wieku 12
miesięcy wskazując przedmioty traktują partnera jako istotę mającą wiedzę i określone cele
(Liszkowski i in., 2007), czy też że pół roku później potrafią rozpoznawać pragnienia drugiej osoby
(Repacholi i Gopnik, 1997), stanowią empiryczne dowody ostatecznie podważające piagetowską tezę
na temat egocentryzmu myślenia dziecka w wieku średniego dzieciństwa.
W referacie zostaną przedstawione wyniki badań oraz analizy teoretyczne, które stanowią zarówno
argumenty wspierające, jak i pozwalające zanegować stwierdzenie, że teza Piageta mówiąca o
egocentryzmie myślenia dziecka nie jest prawdziwa. W podsumowaniu podjęta zostanie próba
przedstawienia nowej, uwzględniającej wyniki ostatnich badań definicji egocentryzmu.
Agnieszka Bieńkowska
Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, Warszawa
[email protected]
Dziecięca zdolność do zachowania tajemnicy
Celem wystąpienia jest przedstawienie stanu wiedzy na temat zdolności dzieci do zachowania
sekretów i tajemnic. Zachowanie tajemnicy dzieci wiążą się z pomijaniem w swoich wypowiedziach
pewnych informacji. Najwcześniejsze przejawy zdolności do zachowania tajemnicy pojawiają się u
trzylatków (Bussey, 1990). Współczesne badania koncentrują się wokół zagadnień związanych ze
sposobem rozumienia przez dzieci pojęć „sekret”, „tajemnica”, treścią dziecięcych sekretów, rozwojem
zdolności do utrzymania informacji w tajemnicy. Przedmiotem zainteresowania są również
uwarunkowania tej zdolności, ze szczególnym uwzględnieniem czynników o charakterze społecznym:
znaczenia tego, kogo dotyczy sekret, jakie fakty mają pozostać zatajone (Bottoms i in., 2002), czy
zawarta została umowa społeczna w postaci obietnicy zachowania dyskrecji (Wilson i Pipe, 1989),
skuteczności stosowania przez dorosłych gróźb i przekupstwa w celu skłonienia dzieci do zachowania
sekretu (Bussey, Lee i Grrimbeek, 1993).
Danuta Borecka-Biernat
Uniwersytet Wrocławski
[email protected]
Osobowościowe i rodzinne uwarunkowania agresywnego radzenia sobie
adolescentów w trudnych sytuacjach społecznych
Celem badań była ocena niektórych zmiennych osobowościowych i rodzinnych u młodzieży
korzystającej z agresywnej strategii radzenia sobie w trudnych sytuacjach społecznych. W badaniach
posłużono się autorskim kwestionariuszem do badania radzenia sobie młodzieży w trudnych
sytuacjach kontaktu społecznego (RTSS), Skalą Samooceny (TSCS) W. Fittsa, kwestionariuszem do
badania poczucia kontroli (KBPK) G. Krasowicz i A. Kurzyp-Wojnarskiej, Inwentarzem Stanu i Cechy
Lęku (ISCL) C. Spielbergera, J. Strelaua, M. Tysarczyk i K. Wrześniewskiego, kwestionariuszem
stosunków między rodzicami a dziećmi (PCR forma III) A. Roe i M. Sigelmana oraz autorskim
kwestionariuszem radzenia sobie rodziców w trudnych sytuacjach społecznych w percepcji dziecka
(RRTSS). Badania empiryczne objęły 780 uczniów (376 dziewczynek i 404 chłopców) I i II klas
gimnazjalnych, w wieku 13-15 lat.
W świetle przeprowadzonych badań stwierdzono, iż osoby badane skłonne stosować w trudnych dla
siebie sytuacjach strategie agresji oceniają się jako zajmujące niższą pozycję w społeczną, niżej
oceniają swoje postawy społeczne i swój obraz w oczach otoczenia. Uzyskane wyniki badań sugerują,
że silne przekonanie młodzieży o wpływie innych na pozytywne i/lub negatywne skutki zdarzeń
odgrywa rolę w wyborze strategii agresji radzenia sobie w trudnych sytuacjach społecznych.
Poszukiwania uwarunkowań strategii agresji radzenia sobie wśród lęku nie przyniosły pozytywnego
rezultatu. Przeprowadzone badania ujawniły, że agresywny sposób reagowania młodzieży na napięcie
emocjonalne powstające w trudnych sytuacjach społecznych kształtują niewłaściwe postawy
wychowawcze, charakteryzujące się uczuciowym dystansem oraz uczuciową koncentracją matek i
ojców w stosunku do dorastającego dziecka. Stwierdzono też, że wśród rodzinnych uwarunkowań
strategii agresji radzenia sobie ważne miejsce zajmuje dostarczanie nastolatkom wzorców strategii
agresji radzenia sobie rodziców w trudnych sytuacjach społecznych.
Grzegorz Bręczewski
Akademia Wychowania Fizycznego, Poznań
[email protected]
Rozwijać czy rehabilitować?
Przyjęcie rozwojowej koncepcji niepełnosprawności oznacza konieczność odmiennego spojrzenia na
sam proces rehabilitacji, jako na zespół działań sprzyjających rozwojowi różnych sprawności.
Właściwie zorganizowany proces rehabilitacji powinien zatem gwarantować odpowiednią stymulację,
tworząc tym samym optymalny zewnętrzny kontekst rozwoju. Takie jednak podejście do problematyki
pomocy osobom niepełnosprawnym rodzi liczne pytania, tak natury teoretycznej, jak i praktycznej,
m.in. o relacje pomiędzy pojęciami: „rozwój osoby niepełnosprawnej” i „rehabilitacja osoby
niepełnosprawnej”. Świadomość w tej kwestii jest bowiem niezwykle istotna dla optymalnego działania
na rzecz osób niepełnosprawnych, tak aby te osoby jak najpełniej wykorzystały swój potencjał
rozwojowy czy też rehabilitacyjny. Referat jest zatem próbą prześledzenia różnych konsekwencji
przyjmowania „klasycznej” lub rozwojowej perspektywy – w sferze teoretycznej i praktycznej – w
rozpatrywaniu sytuacji osoby niepełnosprawnej czy w organizowaniu oddziaływań rehabilitacyjnych.
Dorota Chmielewska-Łuczak
Uniwersytet Wrocławski
[email protected]
Opowieści o miłości w internetowych serwisach randkowych
Przestrzeń wirtualna to jedno z najbardziej ekscytujących miejsc we współczesnym świecie. W każdej
chwili przebywają tam miliony ludzi, pracując, bawiąc, zawierając znajomości, zakochując się lub
inicjując gry pozorów. Internet ujawnił, jak ogromna liczba ludzi w każdym okresie życia, w różnych
sytuacjach życiowych odczuwa samotność. Jak wielu z nich poszukuje drugiej bliskiej osoby,
poszukuje przyjaźni, często miłości. Istnieją miejsca służące takim spotkaniom, często promujące się
odwołaniem do narracji obecnych w naszej świadomości. Różnią się ukrytą za reklamą opowieścią o
miłości, sprzedawaną niejako jako oferta tego miejsca. Opowieści o miłości wpływają na kształtowanie
się relacji między ludźmi, często warunkują jakość związku, a ich zgodność lub komplementarność
decyduje o doborze partnera (Sternberg, 2001). W referacie będę przedstawiać różnice w kreowaniu
wizerunku wybranych, najbardziej charakterystycznych serwisów, a także najbardziej typowe
deklarowane w opisach potrzeby użytkowników – ludzi w różnych przedziałach wiekowych.
Anna Cierpka
Uniwersytet Warszawski
[email protected]
Status tożsamości młodych dorosłych a procesy emocjonalne w rodzinie
Uczestnictwo w pierwotnej grupie socjalizacyjnej, jaką jest rodzina, ma niebagatelne znaczenie dla
procesu kształtowania się tożsamości jednostki. Bezpośrednie i długotrwałe interakcje, oparte na
bliskich więziach, w znacznej mierze określają charakter procesów rozwojowych członków rodziny.
Wspólne przebywanie bliskich emocjonalnie członków rodziny sprawia, że stają się oni dla siebie
układem odniesienia, przekazicielami wzorów. Istota powiązań członków rodziny stanowi zatem o
specyfice kontekstu będącego dla podmiotu źródłem i punktem odniesienia do odkrywania, kreowania
i realizowania własnego „ja”.
Celem prezentowanych badań jest próba określenia zależności między statusem tożsamości młodych
dorosłych a emocjonalnymi procesami w ich rodzinach pochodzenia. Funkcjonowanie emocjonalne
rodzin rozpatrywano na 4 wymiarach: bliskość i autonomia (Skala Rodziny Pochodzenia (The Family
of Origin Scale) Hovestadt, Anderson, Piercy, Cochran, Fine) oraz opieka i nadopiekuńczość (Parental
Bonding Instrument Parker, Tupling, Brown). Status tożsamości określano przy zastosowaniu
kwestionariusza U-GIDS (polska adaptacja Skali Rozwoju Tożsamości – Utrecht-Groningen Identity
Development Scale Meeus) i rozpatrywano w 4 sferach: relacje z rówieśnikami, szkoła/studia,
ideologia, relacje z rodzicami.
Analiza danych wykazała, iż charakter funkcjonowania emocjonalnego rodzin różnicuje osoby o
różnych statusach tożsamości, ale nie we wszystkich rozpatrywanych sferach.
Ewa Czaplewska
Uniwersytet Gdański
Rozpoznawanie niewerbalnych komunikatów wyrażających emocje przez dzieci od 4 do 7 roku życia
Pragmatyka językowa jest to umiejętność stosowania zasad rządzących użyciem języka w danej
grupie społecznej (za: Kent, 2004). Badacze cały czas dyskutują, które zachowania (werbalne i
niewerbalne) możemy nazwać pragmatycznymi. Większość z nich zgadza się jednak ze
stwierdzeniem, że możemy do nich zaliczyć nadawanie i rozumienie (odbieranie) intencji
komunikacyjnych (aktów mowy).
O ile dane dotyczące rozumienia komunikatów werbalnych przez dzieci są dostępne w literaturze
przedmiotu, o tyle informacji na temat rozumienia przez nie intencji komunikacyjnych wyrażanych
niewerbalnie lub odbierania komunikatów sprzecznych jest już znacznie mniej.
W badaniach przeprowadzonych przez autorkę uczestniczyło 61 dzieci w wieku od 4 do 7 roku życia.
Głównym celem badań było sprawdzenie, czy w procesie rozpoznawania intencji komunikacyjnej
przez dzieci w wieku 4–7 lat ważniejszą rolę odgrywa treść językowa, czy intencja zawarta w mimice
i/lub głosie.
Podstawową metodą badawczą był eksperyment, przeprowadzony m.in. przy użyciu fotografii i
nagrań osób wyrażających różne stany emocjonalne.
Analiza wyników badań doprowadziła między innymi do następujących wniosków:
1. Istnieją statystyczne różnice w umiejętności rozpoznawania zarówno mimicznych, jak i zawartych
w głosie oznak poszczególnych emocji pomiędzy dziećmi należącymi do różnych grup wiekowych.
2. Rozpoznawanie wokalnych oznak emocji jest dla dzieci trudniejsze niż rozpoznawanie oznak
mimicznych.
3. W przypadku tzw. sprzecznych komunikatów dzieci młodsze w odczytywaniu komunikatu kierują
się głównie pozawerbalnymi oznakami emocji, a dzieci starsze – treścią językową.
Ewa Czerniawska, Anna Kraśkiewicz
Uniwersytet Warszawski
[email protected]
Wpływ muzyki na percepcję upływu czasu u młodzieży
Celem pracy była empiryczna weryfikacja hipotez dotyczących wpływu muzyki na subiektywny odbiór
upływu czasu. Wyniki badania przeprowadzonego na 150 uczniach warszawskiego Liceum
Ogólnokształcącego wskazują, że ilość utworów, których wysłuchali uczniowie w danej jednostce
czasu, oraz ich nastrój podczas eksperymentu istotnie wpłynęły na ich odczucie upływu czasu.
Badani, którzy wysłuchali większej ilości fragmentów muzycznych, myśleli, że minęło więcej czasu w
porównaniu do tych, którym zaprezentowano mniej utworów. Co więcej, wyniki analiz statystycznych
dowodzą, że tempo puszczonej w tle muzyki skutecznie zmodyfikowało wpływ zmiennej „ilość
utworów” na percepcję czasu odbiorcy.
Poziom Pobudzenia Napięciowego jednostki (jeden z trzech wymiarów nastroju w kwestionariuszu
według UMACL) również w znacznym stopniu oddziaływał na oszacowania długości interwału
czasowego. Podczas badania uczniowie o wysokim Pobudzeniu Napięciowym deklarowali, że minęło
więcej czasu niż ci o niskich wynikach na tej skali.
Poza tym okazało się, że płeć, orientacja temporalna jednostki, tempo muzyki, stopień, w jakim
uczniom podobały się utwory oraz poziom, w jakim muzyka przeszkadzała badanym w rozwiązywaniu
zagadek, nie miały wpływu na odbiór upływu czasu.
Dorota Czyżowska
Uniwersytet Jagielloński, Kraków
[email protected]
Styl tożsamości a posługiwanie się głosem troski przez osoby we wczesnej dorosłości
Poszukując uwarunkowań dojrzałej moralności badacze coraz częściej zwracają uwagę na potrzebę
spojrzenia na rozwój moralny w szerszym kontekście rozwoju osobowości, a zwłaszcza kształtowania
się tożsamości jednostki. Pojawia się pytanie, czy tożsamość może wpływać na sposób rozumienia i
interpretowania sytuacji społecznych oraz rozważania moralnych dylematów. O relacjach między
tożsamością a rozwojem moralnym mówił między innymi Erikson (1968), a badania empiryczne
wskazały na istnienie związku między osiągnięciem tożsamości a rozumowaniem moralnym opartym
na sprawiedliwości (Rowe, Marcia, 1980).
W referacie przedstawione zostaną wyniki badań, których celem jest odpowiedź na pytanie o
wzajemne związki między stylem tożsamości, który zdaniem Berzonky’ego (1989, 2001) wiąże się z
określoną strategią rozwiązywania problemów, a poziomem myślenia moralnego odwołującego się do
etyki troski i odpowiedzialności. Badaniami objęto kobiety i mężczyzn z minimum średnim
wykształceniem w wieku od 20 do 30 roku życia. Do badania stylów tożsamości wykorzystano
Kwestionariusz Stylów Tożsamości ( Identity Style Inwentory) w opracowaniu Berzonsky’ego i polskiej
adaptacji A. Senejko, a do badania poziomu myślenia moralnego skoncentrowanego na trosce i
odpowiedzialności – narzędzie opracowane przez E. Skoe The Ethic of Care Interview (ECI) w
adaptacji własnej.
Ewa Marta Dryll
Uniwersytet Warszawski
[email protected]
Rozumienie metafory
Posługiwanie się metaforą to jedna z fundamentalnych umiejętności poznawczych i językowych
człowieka. Dziecko, które rozumie metaforę, dostrzega podobieństwa między elementami należącymi
do odrębnych dziedzin wiedzy. Jest świadome potencjalnej relacji zastępowania jednego wyrażenia
przez inne. Rozumie, że słowa mogą mieć więcej niż jedno znaczenie. Dostrzega różnice, które każą
dane wyrażenie w jednym kontekście przyjąć w znaczeniu dosłownym, a w przenośnym, kiedy
kontekst zmieni się. Metafora to fenomen bardzo złożony, wciąż niedostatecznie poznany. W badaniu
mającym na celu prześledzenie sposobu, w jaki dzieci rozumieją metafory zwierzęce, wzięło udział 77
dzieci z trzech grup wiekowych: 5;6–6;0, 8;0–8;6, 9;6–10;0 lat. Materiał analizowano pod kątem trzech
aspektów: pierwszy dotyczył tego, czy osoba badana traktuje materiał bodźcowy jako tekst, który
należy rozumieć w sposób przenośny (czy metafora „działa”), drugim była ewaluacja przypisywana
przez dziecko każdej jednostce informacji na temat omawianego obiektu, trzecim – sam sposób
opisania go (aspekt narracyjny). Badania pokazały, że starsze dzieci przypisują obiektom metafor
więcej ludzkich cech dyspozycyjnych, myśli i upodobań. Młodsze skupiają się często na cechach
wyglądu zwierząt. Wraz z wiekiem wzrasta skłonność do przydawania ewaluacji pozytywnej, maleje
liczba dygresji. W rozwoju zdolności rozumienia metafor zwierzęcych, charakteryzujących człowieka,
następuje przełom około ósmego roku życia.
Marzanna Farnicka
Uniwersytet Zielonogórski
Nowe pokolenie – nowy priorytet w rozwoju społecznym???
Nowe czasy – nowe życie?
W referacie chcę podzielić się refleksją nad możliwością zmiany w obrębie tzw. rozwoju społecznego
pomiędzy trzema pokoleniami Polaków. Prezentuję wyniki przeprowadzonych badań na
reprezentantach trzech pokoleń: osób w okresie wczesnej dorosłości, dorosłości i późnej dorosłości,
dotyczących wartościowania i normatywności zadań rozwojowych związanych z życiem obywatelskim,
poszukiwaniem odpowiedniego grona znajomych i tworzenia lokalnego życia społecznego,
odnajdowaniem pozycji zawodowej, rodzinnej i towarzyskiej.
Referowane wyniki badań wskazują na pewne występujące asynchronie pomiędzy pokoleniami i
zmianę nacisków w szeroko rozumianym rozwoju społecznym. Nasuwająca się refleksja związana jest
z zauważeniem zmiany nie tyle kierunku tego rozwoju, a raczej zdecydowanie czasu i zakresu jego
realizacji.
Izabela Gomółka-Walaszek
Akademia im. Jana Długosza, Częstochowa
[email protected]
In vitro a ciąża wielopłodowa. Szansa czy zagrożenie rozwoju?
W ostatnich latach w leczeniu niepłodności dokonała się prawdziwa rewolucja i dziś setki par
małżeńskich, cierpiących z powodu braku własnego dziecka, dzięki tzw. metodom porodu
wspomaganego medycznie (assisted reproductive technology – ART.) uzyskały szansę na spełnienie
swoich marzeń o macierzyństwie i ojcostwie. Jednak jednym z możliwych powikłań rozrodu
wspomaganego medycznie są ciąże wielopłodowe. Techniki wspomaganego rozrodu to grupa
różnorodnych metod terapeutycznych mających na celu uzyskanie ciąży z pominięciem jednego lub
kilku etapów naturalnego rozrodu. W Polsce w postępowaniu rutynowym jednorazowo wykonuje się
transfer nie więcej niż dwóch zarodków, a dodatkowe zarodki zamraża się. Unika się przez to
uzyskania ciąż wielopłodowych wysokiego ryzyka jej przebiegu i porodu, zwiększającego zagrożenie
zdrowia i życia matki. W in vitro nie planuje się ciąż wielopłodowych. Ale dla zwiększenia
prawdopodobieństwa skuteczności powstania ciąży przenosi się do macicy więcej niż jedną zygotę na
wypadek, gdyby któraś obumarła w trakcie rozwoju. Ponadto Klimek i wsp. (2003) piszą …gdyby
nawet tak przygotować komórki i sztuczne dla zapłodnienia środowisko, by w 100% uzyskiwać zygoty,
to nigdy nie da się zapewnić naturalnej selekcji w trakcie ich wędrówki przed zagnieżdżeniem…
A zatem czy technologia ART. to tylko zagrożenie dla matki? Czy są i jakie wczesne i późne
następstwa w rozwoju dzieci z ciąż wielopłodowych?
Podłużne badania własne predyktorów rozwoju poznawczego człowieka w prenatalnym i perinatalnym
jego aspekcie, prowadzone na populacji bliźniąt, pokazują odległe następstwa cech perinatalnych w
rozwoju zdolności poznawczych dzieci urodzonych z ciąż wielopłodowych. Między innymi niskiego
wieku ciążowego płodów i małej masy urodzeniowej, w wyniku indukowania porodów
przedwczesnych, częstszego rozwiązywania tych ciąż przez cięcie brzuszne, różnicy czasu urodzenia
drugiego płodu, narażonego częściej na niedotlenienie oun, w wyniku zaburzonej wymiany gazowej
po urodzeniu pierwszego płodu, a także wyższego wieku rodziców.
W przebiegu tych ciąż częstotliwość występowania wymienionych niekorzystnych wskaźników
perinatalnych jest znacznie wyższa niż w przypadku ciąż pojedynczych. Może to być bezpośrednią,
biologiczną przyczyną słabszych osiągnięć rozwojowych bliźniąt, a także wtórnie determinować
specyficznie niekorzystne społeczne warunki ich rozwoju poznawczego (nieprawidłowe postawy
rodzinne).
Magdalena Grabowska
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz
[email protected]
Stereotypy a zachowania seksualne w okresie późnej dorosłości
Głównym celem przeprowadzonych badań było określenie związku między tendencją do posługiwania
się stereotypami płci i stereotypami starości a zachowaniami seksualnymi osób w okresie późnej
dorosłości. Zachowania seksualne zostały zmierzone przy pomocy kwestionariusza, którego 
Cronbacha waha się pomiędzy 0,78 a 0,86 w zależności od skali. Kwestionariusz podzielony jest na
części (skale) odpowiadające kolejnym zagadnieniom, tj. mierzy on m.in. poziom zaspokojenia potrzeb
własnych, poziom zaspokojenia potrzeb partnera, częstość podejmowania aktywności seksualnej,
poziom różnorodności form zachowań seksualnych, rodzaje aktywności seksualnej, poziom
przejawianej inicjatywy seksualnej i in. Tendencje badanych do posługiwania się stereotypami płci i
starości również zostały zbadane przy użyciu metod kwestionariuszowych. Grupę badawczą stanowiło
120 osób (60 kobiet i 60 mężczyzn) powyżej 60. roku życia.
Michał Grygielski
Uniwersytet Rzeszowski
[email protected]
Percepcja środowiska rodzinnego a tożsamość osobowa młodzieży
O ile istnieje powszechna zgodność odnośnie do znaczenia kształtowania się tożsamości jako
centralnego procesu rozwojowego adolescencji (Erikson, 1965, 1968, 1975), o tyle wiele kwestii
dotyczących roli czynników mających związek z tym procesem pozostaje wciąż nierozstrzygniętych.
Wśród nich szczególne miejsce zajmują czynniki środowiska rodzinnego. W toczącej się dyskusji na
temat znaczenia rozwojowego doświadczeń rodzinnych, a zwłaszcza ich udziału w procesie
kształtowania się tożsamości osobowej młodzieży, spotykamy wiele kontrowersji (Alan et al., 2005;
Ronig, Baken, 2007). Skłania to do podjęcia badań dla rozstrzygnięcia ich na drodze empirycznej.
Celem prezentowanych badań było ujęcie związku między zmiennymi środowiska rodzinnego, tak jak
są one spostrzegane przez osoby dorastające, a ich cechami (zmiennymi statusu) tożsamości
osobowej. Badania przeprowadzone zostały na grupie 500 maturzystów (250 kobiet i 250 mężczyzn).
Do pomiaru zmiennych środowiska rodzinnego zastosowana została Skala Środowiska Rodzinnego
(R. H. Moosa Family Environment Scale: Form R w polskiej adaptacji M. Grygielskiego), a do pomiaru
parametrów tożsamości osobowej – kwestionariusz EOMEIS-2 (G. R. Adamsa The Objective Measure
of Ego Identity Status w polskiej adaptacji M. Grygielskiego). Analiza uzyskanych wyników wskazuje
na istnienie istotnych statystycznie związków między poszczególnymi aspektami środowiska
rodzinnego w percepcji badanych a cechami ich tożsamości osobowej oraz na występowanie pod tym
względem różnic płci. Empiryczne rezultaty badań korespondują z teoretycznym ujmowaniem
prezentowanego problemu na gruncie koncepcji neoeriksonowskich.
Iwona Grzegorzewska
Uniwersytet Zielonogórski
[email protected]
Rodzinne źródła odporności młodzieży na zaburzenia. Koncepcja F. Walsh
Studia nad czynnikami ryzyka i ochrony w przebiegu rozwoju młodzieży wskazują na istotny wpływ
rodziny na funkcjonowanie nastolatków. Niektóre rodziny w obliczu kryzysu lub chronicznego stresu
stają się dysfunkcjonalne, przyczyniając się do rozwoju patologii u młodzieży, inne natomiast dobrze
radzą sobie z przeciwnościami losu. W ostatnich latach pojęcie odporności (resilience) stało się
ważnym punktem badań i analiz naukowych. Większość naukowców skupia się na indywidualnych
źródłach odporności. Nowatorska koncepcja F. Walsh przedstawia rodzinne uwarunkowania
odporności na zaburzenia. W zarysie ich podstawę stanowią trzy główne procesy: rodzinne systemy
przekonań i wartości (family belief systems), wzorce organizacji życia domowego (organization
patterns) oraz sprawowanie funkcji rodzicielskich (parenting). Identyfikacja tych kluczowych procesów
pozwala na zrozumienie mechanizmów redukujących stres i podatność na niesprzyjające warunki,
pozwalających na rozwój adolescentów w kryzysie oraz ułatwiających rodzinie przejście przez
długotrwałe niekorzystne okoliczności życiowe. Doniesienia klinicystów wskazują na wysoką
użyteczność tej koncepcji dla interwencji oraz profilaktyki w zakresie wzmacniania rodziny w radzeniu
sobie z poważnymi problemami życiowymi.
Ewa Gurba
Uniwersytet Jagielloński, Kraków
[email protected]
Udział czynnika poznawczego w kształtowaniu i nasileniu konfliktu młodzieży z rodzicami
Jednym z istotnych osiągnięć rozwojowych w okresie adolescencji jest opanowanie nowego narzędzia
poznawania świata – myślenia formalno-operacyjnego. Daje ono z jednej strony większe możliwości
adaptacyjne, a z drugiej może przyczyniać się do nasilenia napięć i konfliktów z osobami znaczącymi
dla dorastającej jednostki. Logiczne myślenie sprzyja bowiem krytycyzmowi oraz podważaniu racji
autorytetów. Poza tym możliwości generowania najróżniejszych wizji świata i roli własnej osoby w
świecie, jakie wynikają z opanowywania myślenia formalno-operacyjnego, oraz związany z tym
egocentryzm, koncentracja na własnych przeżyciach powoduje silną identyfikację młodego człowieka
z ideami własnego autorstwa i odrzucenie otaczającej rzeczywistości, gdy idee te do niej nie przystają.
U podstaw prezentowanych badań przyjęto założenie, że absolutyzm logiczny właściwy dla
opanowywania myślenia formalno-operacyjnego oraz skrajny obiektywizm w postawie epistemicznej
młodzieży prowadzi do nasilenia konfliktów, tym bardziej jeśli współwystępuje z podobnymi cechami
myślenia rodziców.
Jednocześnie w badaniach sprawdzano związek między myśleniem opartym na operacjach
postformalnych adolescentów i ich rodziców a poziomem nasilenia wzajemnych konfliktów. W tym celu
przebadano rodziców i uczniów I-szych klas gimnazjalnych oraz licealnych. Zastosowane narzędzia
badawcze to: Kwestionariusz Relacji: rodzice–dzieci (E. Gurba), Test Codziennych Problemów – do
pomiaru myślenia formalnego i postformalnego oraz Test Postawy Epistemicznej (Mansfield i Clinchy).
Iwona Janicka
Uniwersytet Łódzki
[email protected]
Staż wspólnego życia a satysfakcja seksualna partnerów poślubionych i niepoślubionych
Celem badań była ocena wpływu stażu wspólnego życia na satysfakcję seksualną partnerów
poślubionych i niepoślubionych.
Zbadano 120 par heteroseksualnych (240 osób) żyjących w związku nieformalnym i 140 małżeństw
(280 osób). W sumie przebadano 520 osób w wieku od 21 do 44 lat. Staż związków niemałżeńskich i
małżeńskich wynosił od 2 do 11 lat.
Do badań zastosowano Skalę Satysfakcji Seksualnej, która uwzględnia zarówno aspekt
psychologiczny, jak i seksualny intymnych kontaktów partnerów (Janicka, 1995).
Analiza dynamiki funkcjonowania badanych par ujawniła, że staż wpływa istotnie (p=.0001) na
satysfakcję seksualną partnerów. W związkach niezalegalizowanych stwierdzono istotne różnice w
ocenie satysfakcji seksualnej partnerów oraz gwałtowne zmiany świadczące o niezadowoleniu
niepoślubionych kobiet. U małżonków zaobserwowano podobieństwo ocen ich własnej satysfakcji
seksualnej, mniej gwałtowne jej zmiany, wywołane dynamiką funkcjonowania diady, oraz wzrost
zadowolenia z intymnej sfery aktywności przy dłuższym stażu wspólnego życia. Należy wnioskować,
że staż wpływa korzystnie na satysfakcję seksualną małżonków.
Kamil Jezierski
Uniwersytet Jagielloński, Kraków
[email protected]
Historie życia a rozwój poznawczy we wczesnej dorosłości
W referacie prezentowane będą refleksje i badania nad związkiem między sposobem budowania
tożsamości narracyjnej a rozwojem poznawczym u osób we wczesnej dorosłości. Główną podstawę
teoretyczną rozważań stanowi koncepcja opowiadania o życiu (life story) D. McAdamsa oraz poglądy
T. Habermasa i S. Bluck. Powyżsi autorzy wymieniają osiągnięcie operacji formalnych jako warunek
pojawienia się tożsamości narracyjnej. Jednocześnie można znaleźć przesłanki sugerujące, że
dopiero rozumowanie postformalne umożliwia budowanie w pełni dojrzałej tożsamości historii życia.
Ponadto wydaje się ciekawe zagadnienie, czy dorośli, którzy nie wyszli poza rozumowanie konkretne,
w ogóle nie potrafią budować tożsamości narracyjnej? Zatem w wystąpieniu starano się odpowiedzieć
na pytanie, w jaki sposób młodzi dorośli, prezentujący odmienne poziomy rozumowania: konkretne,
formalne i postformalne, budują tożsamość w opowiadaniach o swoim życiu? Rozważania będą
zilustrowane analizami opowiadań ze względu na: rodzaje globalnej koherencji oraz jej ilościowe
wskaźniki, treść tematów i wyjaśnień przyczynowych łączących elementy opowiadania, a także
wielość perspektyw czasowych.
Grażyna Katra
Uniwersytet Warszawski
[email protected]
Przyszłościowa perspektywa czasowa oraz zdolność do rozważania
konsekwencji własnych działań a rozwój myślenia formalnego
Przyszłościowa perspektywa czasowa (PPC) jest jedną z najbardziej charakterystycznych właściwości
człowieka i odgrywa istotną rolę w formułowaniu planów i projektów życiowych. Osoba o rozległej
perspektywie czasowej może formułować dalekosiężne plany i znajdować więcej środków do ich
realizacji (Nuttin & Lens, 1985). Z drugiej strony, działania podejmowane aktualnie często mają
bezpośrednie i oddalone w czasie skutki.
Celem przeprowadzonych badań była weryfikacja dwóch hipotez: 1) że rozwinięta przyszłościowa
perspektywa czasowa (PPC) współwystępuje ze zdolnością do rozważania przyszłych konsekwencji
(RPK) oraz 2) że rozwój myślenia formalnego sprzyja kształtowaniu obu tych zdolności. W badaniu
udział wzięło 127 uczniów pięciu pierwszych klas liceum ogólnokształcącego w Warszawie, którzy
wypełniali test Lensa do badania PPC (w adaptacji Zaleskiego i Cycon) oraz test Strathmana i jego
współpracowników (1994), w adaptacji własnej. Uzyskane wyniki pozwalają stwierdzić, że PPC i RPK
istotnie korelują ze sobą. PPC jest ponadto dobrym predykatorem RPK. Niniejsze badania nie
pozwalają jednak stwierdzić, czy PPC warunkuje RPK, czy odwrotnie. Poziom myślenia formalnego
ma istotne znaczenie dla PPC i dla tendencji do poddawania refleksji własnego zachowania i
przewidywania jego efekty, nie tylko ze względu na wytyczone cele, ale także na skutki uboczne,
bliższe i dalsze.
Alicja Keplinger
Uniwersytet Wrocławski
[email protected]
Kiedy człowiek jest produktywny?
Produktywność jest ciekawym obszarem badawczym, ponieważ wydaje się, że współczesny człowiek
żyje pod presją efektywnego, twórczego życia, samorealizacji i zaradności życiowej. Badania polskich
psychologów pokazują, że w naszej kulturze produktywność jest pojęciem znanym, ale
niejednoznacznie konotowanym i definiowanym. Celem wystąpienia jest pokazanie, w jaki sposób
współcześni Polacy wypowiadają się na temat produktywnego życia, jakie można wskazać polskie
tzw. markery produktywności, oraz sformułowanie refleksji na temat, kiedy człowiek jest produktywny
– w aspekcie psychologicznym, a zwłaszcza rozwojowym.
Maria Kielar-Turska, Agnieszka Lasota
Uniwersytet Jagielloński, Kraków
[email protected]
Strategie komunikacyjne stosowane przez rodziców w interakcji z małym dzieckiem
W pierwszych latach życia o stosunku dziecka do rzeczywistości w dużej mierze decyduje kontakt z
dorosłym, szczególnie z matką. Wówczas dziecko uczy się nawiązywać z dorosłymi kontakty
społeczne oparte na współdziałaniu (Trevarthen, 1997; Tomasello, 2000). Dorośli z jednej strony
pomagają dziecku odkrywać świat, z drugiej zaś ingerują w działania dziecka, regulując ich przebieg
za pomocą słów oraz komunikatów niejęzykowych. Okazuje się, iż interakcja matka–dziecko ma
istotny wpływ na rozwój zdolności komunikacyjnych dziecka zarówno związanych z użyciem słów, jak i
gestów (Acredolo, Goodwyn, 1998; Iverson, Caprici, Longobardi, Caselli, 1999; Laakso, Poikkens,
Eklund, 1999; Noll, Harding, 2003). Istotnym czynnikiem jest forma komunikacji, jaką stosuje matka
wobec dziecka. Tezę tę poddano weryfikacji w polskich badaniach relacji matka–dziecko, w
odniesieniu do dzieci prawidłowo rozwijających się oraz wykazujących opóźniony rozwój mowy. W
badaniach uczestniczyło 99 diad złożonych z dziecka w wieku 2;6 oraz rodzica. Diady obserwowano w
zaaranżowanej sytuacji swobodnej zabawy oraz w sytuacji komunikacyjnej (wspólne oglądanie
książeczki), prowadząc rejestrację zachowania badanych za pomocą kamery. Analiza
zarejestrowanego materiału wykazała, że w zależności od poziomu rozwoju mowy dzieci ich rodzice
stosowali odmienne strategie komunikacyjne. I tak, rodzice dzieci prawidłowo rozwijających się
stosowali istotnie częściej strategie rozwijające, rozszerzali pole uwagi dziecka, zaś rodzice dzieci
wykazujących opóźniony rozwój mowy znacząco częściej stosowali strategie ograniczające oraz
skupiali się na utrzymaniu uwagi dziecka na wspólnym działaniu.
Marta Klesińska
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz
[email protected]
Wspomaganie rozwoju emocjonalnego dzieci odrzucanych przez rówieśników
Zdaniem wielu badaczy rozwoju, kompetencje emocjonalne posiadane przez jednostkę ściśle wiążą
się z jej funkcjonowaniem społecznym. Jest to szczególnie widoczne w kontaktach dzieci ze swoimi
rówieśnikami. W relacjach tych stopień akceptacji dziecka i obdarzanie go przyjaźnią przez kolegów
zależy m.in. od tego, czy dziecko posiada umiejętności rozpoznawania i nazywania własnych stanów
emocjonalnych, radzenia sobie z trudnymi emocjami (złość, smutek, lęk) i wyrażania ich w sposób
akceptowany społecznie, rozpoznawania i rozumienia emocji innych ludzi. Z analizy literatury wynika,
iż dzieci w wieku szkolnym, którym brakuje wyżej wymienionych umiejętności emocjonalnych,
stanowią grupę zwiększonego ryzyka. Deficyty emocjonalne wraz z wynikającymi z nich trudnościami
w nawiązywaniu i podtrzymywaniu relacji rówieśniczych są zagrożeniem dla rozwijającego się w tym
okresie poczucia kompetencji.
Celem wystąpienia jest ukazanie sposobów wspomagania rozwoju emocjonalnego dzieci odrzucanych
przez rówieśników poprzez rozwijanie ich umiejętności w obrębie takich obszarów, w których u dzieci
występują największe deficyty.
Katarzyna Knopp
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa
[email protected]
Poziom wiedzy emocjonalnej w okresie późnego dzieciństwa
Celem referatu będzie zaprezentowanie wyników badań, w których porównywano poziom wiedzy
emocjonalnej dzieci w wieku 8, 10 i 12 lat. Choć pojęcie „wiedza emocjonalna” stało się w ostatnich
latach dość popularne, wśród badaczy nie ma zgodności co do jego definicji. W podjętych badaniach,
uwzględniono głównie takie komponenty wiedzy emocjonalnej, jak znajomość słownych określeń
emocji, rozumienie stanów emocjonalnych innych ludzi oraz znajomość przyczyn i konsekwencji
emocji. W celu operacjonalizacji konstruktu posłużono się testem własnego autorstwa.
Anna Kołodziejczyk
Uniwersytet Jagielloński, Kraków
[email protected]
Rozumienie przekonań innych osób a dostrzeganie perswazyjności reklamy
Badania nad funkcjonowaniem dzieci w świecie kultury i ekonomii dotyczą m.in. rozumienia przez
dzieci perswazyjności komunikatów reklamowych. Poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, kiedy w
rozwoju pojawia się ta umiejętność, przyniosło sprzeczne wyniki. W rezultacie autorzy przekonują, że
może to mieć miejsce już w 3–4 r.ż. (np. Donohue i in., 1980), inni – że nie wcześniej niż nawet 11–12
r.ż. (Bjurstrom, 1994). Znacznie mniej uwagi kierowano dotychczas na wyjaśnianie obserwowanego
procesu rozwojowego. Warto zatem zastanowić się, od czego może zależeć rozumienie przez dzieci
perswazyjności komunikatów reklamowych. Czy zdolność do mentalizacji stanowi istotny czynnik w
kształtowaniu się umiejętności rozumienia perswazji w reklamie? Czy teorie opisujące rozwój
dziecięcych teorii umysłu mogą być przydatnym polem dla wyjaśnienia zmian rozwojowych w tej
dziedzinie? Pytania te są podstawą prezentowanych w referacie badań.
Z dziećmi w wieku od 4 do 8 lat przeprowadzono rozmowy na temat reklamy i jej funkcji perswazyjnej
(zastosowano techniki werbalne i niewerbalne), oceniano umiejętność uwzględniania stanów
mentalnych innych osób w sytuacji przekonywania oraz rozumienia fałszywych przekonań I i II rzędu.
Wyniki badań pozwalają twierdzić, że umiejętność formułowania komunikatów perswazyjnych z
uwzględnieniem przekonań innych osób jest istotnym predykatorem dla rozumienia perswazyjnej
funkcji przekazu reklamowego. Rezultaty badań zachęcają do dalszego eksplorowania tego
zagadnienia.
Beata Krzywosz-Rynkiewicz, Anna M. Zalewska
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn; Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, Warszawa
[email protected]; [email protected]; [email protected]
Obywatele przyszłości: Jak młodzi ludzie postrzegają społeczne problemy
w perspektywie lokalnej i globalnej
W ostatnich latach obserwowany jest spadek obywatelskiej aktywności Polaków. Postawy
obywatelstwa pasywnego i aktywnego (udział w życiu społecznym) zależą m.in. od postrzegania
ważnych kwestii społecznych. W tym kontekście ważne wydaje się zbadanie potencjału
obywatelskiego młodych ludzi, w tym zbadanie postrzegania przez nich kluczowych problemów
społecznych: przemocy i konfliktów, bezrobocia, tolerancji, ochrony środowiska i zdrowia. Celem
badań jest poznanie opinii i przekonań dotyczących powyższych problemów w perspektywie osobistej,
lokalnej i globalnej. Przedstawiane wyniki obejmować będą: (1) sposób rozumienia tych kwestii przez
młodzież, (2) poziom optymizmu/pesymizmu w ich postrzeganiu na poziomie lokalnym i globalnym
oraz (3) źródła, z których młodzi ludzie czerpią wiedzę na ich temat. W badaniach bierze udział 360
uczniów szkół podstawowych, gimnazjów i liceów, zarówno ze środowisk wielkomiejskich, jak i
małomiasteczkowych. Metodologia badań ma charakter zarówno ilościowy, jak i jakościowy, opiera się
na ankiecie (obejmującej pytania otwarte i zamknięte) oraz wywiadach grupowych. Agregowanie i
analiza danych przeprowadzona zostanie z uwzględnieniem zmiennych: środowiskowych (duże i małe
miasto), wieku na trzech poziomach (11 – 14 – 17) i płci.
* Badania prowadzone są w ramach grantu KBN i Europejskiej Fundacji Nauki – zakończenie 1. etapu
planowane jest w lutym 2008, dlatego w abstrakcie nie przedstawiono wstępnych rezultatów.
Hanna Liberska
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz
[email protected]
Uwarunkowania socjalizacji politycznej – perspektywa rozwojowa
Problem podjęty w referacie dotyczy kształtowania się przekonań politycznych. Przedstawione w nim
zostaną niektóre wyniki badań nad czynnikami wpływającymi na poglądy polityczne ludzi w różnych
okresach rozwojowych. Jednak szczególna uwaga zwrócona zostanie na źródła wiedzy i przekonań
politycznych współczesnej młodzieży. Zagadnienie to wiąże się ściśle z kształtowaniem się postaw
obywatelskich i światopoglądu młodych ludzi. Omawiane badania ukierunkowane są na pełniejsze
poznanie mechanizmów sterujących przebiegiem rozwoju obywatelskiego
Pogłębienie wiedzy psychologicznej w tym obszarze może pozwoli wypracować system oddziaływań
wspomagających młodzież w radzeniu sobie z trudnym zadaniem przygotowania się do podjęcia
społecznych ról dorosłych, w tym roli obywatela.
Zasadniczy problem podjęty przeze mnie dotyczy obszaru socjalizacji politycznej. Stanowi ona ważny
element przygotowania jednostki do pełnego uczestnictwa w życiu zbiorowym (Kowalik, 2002).
Postaram się dojść przynajmniej do przybliżonej odpowiedzi na pytanie o to, w jaki sposób młodsze
generacje są włączane w życie publiczne, obywatelskie, a raczej – w jaki sposób młodzi ludzie stają
się w pełni obywatelami państwa.
Jednostki mają zagwarantowane prawa wynikające ze statusu „bycia obywatelem”. Doświadczają
swych praw – korzystając z nich, podejmując role obywatelskie, wypełniając obowiązki, zadania z nich
wynikające. Wejście w rolę obywatela wiąże się z angażowaniem się w sprawy kraju, w tym z
wypowiadaniem się, z dyskutowaniem na tematy ustroju, struktur państwowych, organizacji systemu.
Prowadzi to do coraz większej wiedzy na temat zasad funkcjonowania społeczeństwa i zasad
organizacji systemu, do ukształtowania określonych poglądów politycznych. Jednak bycie obywatelem
oznacza też podejmowanie działań kształtujących państwo oraz (w dalszej perspektywie)
kształtujących nowych jego członków.
Omawiając problem kształtowania się poglądów politycznych młodych ludzi nie powinniśmy
ograniczać się tylko do nabywania przez nich wiedzy o państwie i systemie jego organizacji.
Maria Ligęza
Uniwersytet Jagielloński, Kraków
Ekspresyjna funkcja wypowiedzi dziecięcych podczas procesu rysowania
W badaniach psycholingwistyki rozwojowej nad interpretacją tekstów, tak mówionych jak pisanych,
przyjmuje się najczęściej model funkcjonalnej analizy wypowiedzi, podkreślając procesualny charakter
powstawania tekstu. Analiza ekspresyjnej funkcji wypowiedzi wymaga uwzględnienia wielu aspektów
zachowań komunikacyjnych werbalnych i niewerbalnych i pozwala uzyskać informacje na temat
postaw, uczuć, opinii wyrażonych przez mówcę. W referowanych badaniach zebrano materiał zapisu
wypowiedzi 40 dzieci w wieku 6–7 lat podczas rysowania w określonej sytuacji zadaniowej.
Poszukiwano odpowiedzi na pytanie, jak realizuje się funkcja ekspresyjna wypowiedzi dziecka
podczas procesu rysowania zależnie od etapu powstawania rysunku. Jakościowa analiza zebranego
materiału pozwoliła wyróżnić indywidualne style realizowania ekspresyjnej funkcji wypowiedzi
badanych.
Mariusz Lipowski, Małgorzata Lipowska
Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu, Gdańsk; Uniwersytet Gdański
[email protected]; [email protected]
Piękno w jesieni życia, czyli zadowolenie z własnego wyglądu wśród osób starszych
Piękno to jedna z trzech naczelnych wartości wskazywanych już przez filozofów starożytnej Grecji,
którą cechuje bardzo subiektywny charakter. Kanony piękna ludzkiego ciała zmieniają się na
przestrzeni wieków, a także cechują się olbrzymią różnorodnością międzykulturową. Społecznie
wykreowane standardy atrakcyjności dostarczają nam wzorów, do których dążymy …często za
wszelką cenę. To, w jakim stopniu wygląd naszego ciała jest bliski wyznaczanym modelom,
determinuje nasz poziom satysfakcji z niego.
Pomimo lansowania mody na młodość i zdrowie procesy związane ze starzeniem się organizmu
wywołują istotne zmiany w wyglądzie. Coraz większa grupa osób w średniej i późnej dorosłości sięga
po zabiegi mające na celu zatrzymanie efektów upływu lat. Stąd też pomysł badania zadowolenia z
własnego wyglądu wśród osób w późnej dorosłości. Przebadaliśmy 140 osób w wieku od 56–80 lat.
Wykorzystano Skalę Oceny Ciała (Franzoi i Shields), która pozwala na określenie poziomu
samooceny ciała badanych w trzech podskalach, odmiennych dla kobiet i dla mężczyzn. Podskale
wchodzące w skład testu dla kobiet to: atrakcyjność seksualna, kontrola wagi i kondycja fizyczna, zaś
dla mężczyzn to analogicznie: atrakcyjność fizyczna, siła ciała i kondycja fizyczna. Zastosowano także
Test Akceptacji Ciała (Cash) składający się z czterech podskal weryfikujących stosunek do własnego
wyglądu lub kondycji fizycznej i zdrowia oraz wskazujących poziom zaangażowania badanego w
aktywność mającą na celu polepszenie swojego wyglądu lub kondycji fizycznej i zdrowia.
Analiza wyników dotyczy poziomu akceptacji własnego wyglądu w zależności od płci, wieku, masy
ciała, liczby prób odchudzania się, aktywności ruchowej, a także obrazu wymarzonej sylwetki.
Zbigniew Łoś
Uniwersytet Wrocławski
[email protected]
Doświadczenia socjalizacyjne wyniesione z rodziny i grup rówieśniczych a wymiary światopoglądu
Doświadczeniami socjalizacyjnymi wyniesionymi z kontaktów interpersonalnych w dzieciństwie i
młodości są te, które miały wpływ na ukształtowanie się charakterystycznych dla podmiotu wzorców
adaptacji do otoczenia w dorosłości. Wzorce adaptacji określają styl i kierunek większości
codziennych działań człowieka.
Światopogląd to system wierzeń religijnych, paranormalnych i antropologicznych oraz przekonań
społeczno-politycznych, powstający na podłożu szczególnej kategorii uczuć (np. mistycznych) w
wyniku specyficznego rodzaju procesów socjalizacyjnych. Z tego powodu mogą istnieć związki między
ukształtowanym światopoglądem a wzorcami adaptacji w dorosłości.
Autor operacjonalizuje wzorce adaptacji na trzy sposoby: jako „roboczy” model przywiązania, jako
efekt treningu w roli grupowej (J. Rich Harris) oraz jako wymiary tzw. zaburzeń osobowości.
Światopogląd jest operacjonalizowany na dwa sposoby: jako własna dwuwymiarowa klasyfikacja
przekonań społeczno-politycznych oraz dwuwymiarowa klasyfikacja Silvana Tomkinsa (normatywizm i
humanizm).
Badanie wykonano (N=94) w procedurze korelacyjnej. Metodami pomiaru było pięć własnych
kwestionariuszy wytworzonych na potrzeby innych badań. Analiza wykazała trochę korelacji dających
się interpretować psychologicznie. W ogólnym obrazie wyników wzajemne związki światopoglądu i
wzorców adaptacji są słabe, co sugeruje, że rozwijają się w znacznym stopniu niezależnie i stanowią
autonomiczne struktury osobowości.
Lucyna Mac-Czarnik
Uniwersytet Rzeszowski
[email protected]
O możliwościach wspomagania rozwoju religijnego
w okresie przemian połowy życia: perspektywa narracyjna
W okresie średniej dorosłości następuje szereg znaczących zmian w rozwoju człowieka, jest to czas
refleksji nad dotychczasowym przebiegiem własnego życia i konfrontacji z jego nieuchronnym
przemijaniem. Wielu autorów przypisuje szczególną wagę przemianom zachodzącym w
kulminacyjnym punkcie tego (Oleś, 2000). Specyficzne zmiany ujawniają się we wszystkich obszarach
życia, także w życiu religijnym. Istnieje wiele możliwości wspomagania rozwoju człowieka dorosłego,
jedną z propozycji jest wykorzystanie metod narracyjnych (por. Tokarska, 2004). W niniejszym
referacie zostanie przedstawiona specyfika religijności w okresie kryzysu połowy życia oraz przegląd
metod narracyjnych możliwych do zastosowania w działaniach ukierunkowanych na pomaganie w
przechodzeniu religijnego wymiaru wspomnianego kryzysu.
Karolina Małek
Uniwersytet Warszawski
[email protected]
Obraz świata i innych w narracjach młodych dorosłych a wybrane aspekty
funkcjonowania ich rodzin – analiza porównawcza Polska-Włochy
Stojąc na progu dorosłości, wchodząc w nowe role, młodzi ludzie zmuszeni są do doprecyzowania
własnej tożsamości. Robić to mogą między innymi poprzez nadawanie znaczenia własnemu
doświadczeniu w narracji, której konstruowanie zależne jest od wielu kontekstów – szerokiego
kontekstu kultury i języka, w którym jednostka wzrasta, oraz węższego kontekstu rodzinnych
opowieści, opisujących reguły jej funkcjonowania, relacje ze światem zewnętrznym oraz między
członkami rodziny.
W niniejszej prezentacji autorka będzie przedstawiać wybrane wyniki prowadzonych w Polsce i we
Włoszech badań z udziałem młodych dorosłych i ich rodzin. Prezentowana część badań miała na celu
analizę różnic między obiema grupami, dotyczących sposobu, w jaki jednostki stojące na progu
dorosłości konstruują w swej narracji obraz świata i innych a specyfiką ich funkcjonowania w rodzinie.
W badaniu zastosowano metodę McAdamsa do badania tożsamości narracyjnej oraz zestaw
Kwestionariuszy do Badania Rodziny autorstwa Frevert i Cierpki.
Uzyskane wyniki ujawniają kulturowo uwarunkowane różnice między obiema grupami. Analiza
materiału empirycznego pozwala stwierdzić, że dla konstruowania obrazu świata i innych w narracjach
młodych Włochów i Polaków zasadnicze znaczenie mają zupełnie odmienne relacje
wewnątrzrodzinne. Dla młodych Włochów istotne znaczenie wydają się mieć relacje z ojcem, dla
Polaków zaś ich relacje z rodzeństwem.
Eugenia Mandal, Agnieszka Mandal
Uniwersytet Śląski
[email protected]; [email protected]
Pasja i cierpienie – tendencje autodestruktywne u młodych twórców muzycznych i ich predyktory
Celem wystąpienia jest ilustracja problematyki pasji i cierpienia w psychologii twórczości. Badaniami
objęto grupę 54 młodych twórców z dziedziny muzyki – twórców tekstów lub muzyki typu heavy metal.
Analizowano tendencje autodestruktywne, m.in. próby samobójcze oraz wybrane zmienne osobowe
muzyków (agresywność, narcyzm, męskość, kobiecość i inne). Analiza regresji wielokrotnej pokazała,
że predykatorami tendencji autodestruktywnych u młodych twórców są m.in. sytuacja rodzinna, rodzaj
uprawianej muzyki i funkcja pełniona w zespole muzycznym.
Ewa Marat, Sylwia Rydz
Uniwersytet Łódzki
[email protected]; [email protected]
Żłobek jako placówka wspierająca rozwój małego dziecka
Dzieciństwo rządzi się własnymi prawami. Im bardziej dorośli biorą to pod uwagę i pomagają dzieciom
w procesie rozwoju, tym mniej zachowań sprzecznych z oczekiwaniami będą przejawiać dzieci i tym
mniej będą miały niezaspokojonych elementarnych potrzeb. Znalezienie czasu na zabawę z dzieckiem
jest darem zarówno dla dorosłego, jak i dla dziecka. Wychowujemy małe dziecko z myślą o tym, by
wyrosło na porządnego człowieka, umiejącego cieszyć się życiem i radzić sobie z przeciwnościami
losu. Wspomnienia z dzieciństwa, a wśród nich wspólne zabawy z dorosłymi, są kapitałem, z którego
dzieci będą czerpać, gdy dorosną. W wystąpieniu zaprezentowane zostaną założenia projektu,
którego celem jest doskonalenie relacji pomiędzy dziećmi przebywającymi w żłobkach a opiekunkami.
Projekt jest adresowany do pracowników wszystkich placówek żłobkowych na terenie Łodzi.
Aby usprawnić relacje pomiędzy dziećmi a ich opiekunkami w żłobkach, niezbędne jest poznanie
wzajemnych potrzeb zarówno dzieci, jak i opiekujących się nimi osób. Poznanie potrzeb małego
dziecka pozwala na lepsze funkcjonowanie dzieci w placówkach, pozwala towarzyszyć dziecku w
rozwoju – pozwolić dziecku rozwijać się w swoim tempie, zgodnym z tempem jego indywidualnego
rozwoju.
Iwona M. Marcysiak
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa
[email protected]
Inteligencja emocjonalna młodzieży a percepcja postaw matek i ojców
Celem podjętych badań było poszukiwanie rodzinnych czynników, z którymi wiąże się inteligencja
emocjonalna. Odwołano się do tradycyjnego pojęcia postaw rodzicielskich i typologii M. Plopy. W
badaniach uczestniczyło 121 uczniów liceum (68 dziewcząt i 53 chłopców) w wieku 18–19 lat. Do
pomiaru inteligencji emocjonalnej zastosowano kwestionariusz INTE autorstwa N. S. Schutte i
współpracowników, w polskiej adaptacji A. Jaworowskiej i A. Matczak, oraz Skalę Postaw
Rodzicielskich M. Plopy, która pozwala ocenić postawy matek i ojców w percepcji ich dzieci. Wyniki
badań wskazują na istnienie dodatnich związków inteligencji emocjonalnej z postawą akceptacji i
autonomii u osób obu płci. Ponadto okazało się, że inteligencja emocjonalna chłopców ujemnie
koreluje z postawą niekonsekwentną zarówno ich matek, jak i ojców. Uzyskane dane mogą
sugerować, że związki między inteligencją emocjonalną a postawami rodzicielskimi mogą kształtować
się w zależności od płci badanych.
Grażyna Mendecka
Uniwersytet Śląski
[email protected]
Rozwój partnerów poprzez realizowanie ról w małżeństwach wybitnych pisarzy
Wybór małżonka, uczenie się z nim współżycia, stworzenie rodziny należy wg Havighursta (1972) do
istotnych zadań rozwojowych we wczesnej dorosłości. Zawarty przez małżonków związek staje się
wieloletnią interakcją, której celem jest trwała jedność dwóch indywidualności, co ujawnia się we
wspólnocie realizowanych celów i podejmowanych działań. Bliska więź łącząca małżonków sprawia,
że poprzez realizowanie ról małżeńskich dochodzi do rozwoju obu partnerów diady w poszczególnych
okresach życia. Pod wpływem interakcji małżeńskich zmienia się u małżonków m.in. poczucie
bezpieczeństwa, odpowiedzialności, dominacji lub uległości, akceptacja siebie. W małżeństwie
jednostka znajduje wsparcie lub przeszkodę w realizowaniu życiowych celów. Badania (Bernard,
1972) wykazują, że zamężne kobiety mają mniej satysfakcji od żonatych mężczyzn. Żonaci mężczyźni
są bardziej szczęśliwi od samotnych, są zdrowsi i żyją dłużej (Verloff i Feld, 1970). Wybitni pisarze
poświęcali się pracy czasochłonnej i pracochłonnej, wymagającej wielkiego wysiłku intelektualnego.
Udane małżeństwo było wielką wartością w ich życiu, pozwalało z zaangażowaniem oddawać się
priorytetowemu celowi – pisarstwu, często kosztem mniejszego zaangażowania w realizację roli
małżeńskiej i ojcowskiej. Koncentracja na najważniejszym celu życiowym prowadziła do wybitnego
rozwoju ich talentu. Żony wybitnych pisarzy, osoby o silnej indywidualności, często dorównującymi im
poziomem intelektualnym, udzielały swym egocentrycznym i neurotycznym mężom wiele wsparcia. Ich
rola spotykała się ze społecznym uznaniem, czego wyrazem są biografie poświęcone między innymi
Katii Man, Verze Nabokow czy Norze Joyce. Kobiety te, nie tracąc swej indywidualności, czyniły celem
swego rozwoju wspieranie wybitnego męża. Potrafiły zgodnie z ujęciem Fromma "być" żonami, a nie
"mieć" mężów. Wykazywały swą dojrzałość w związku, gdy wobec rosnącej popularności i sławy
mężów usuwały się na drugi plan bez skazywania się na drugorzędność. Niektóre związki wybitnych
pisarzy wskutek ich nielojalności, braku intymności, porozumienia lub zdrady okazywały się toksyczne
i wtedy żona pozostawała z poczuciem niewykorzystania swych szans rozwojowych, wskutek złej
inwestycji w związek. Przedstawione tezy zostaną poparte analizą faktów biograficznych z życia
małżeństw wybitnych pisarzy.
Stanisław Milewski
Uniwersytet Gdański
[email protected]
Rozkład częstości wyrazów n-sylabowych w mowie dorosłych skierowanej do niemowląt
Z dotychczasowych badań poświęconych badaniom fonostatystycznym wynika, że istnieje korelacja
między rozkładem częstości wyrazów o określonej długości sylabicznej a przynależnością tekstu do
określonej odmiany lub pododmiany stylistycznej języka polskiego.
Na fakt występowania większej liczby wyrazów krótszych lub dłuższych w zależności od rodzaju
analizowanych tekstów w pracach językoznawczych zwracano już uwagę na początku XX wieku,
chociaż najczęściej opinie te nie były jeszcze poparte odpowiednimi danymi ilościowymi. Takowe dane
zaczęto publikować dopiero w latach siedemdziesiątych minionego stulecia.
W swoim wystąpieniu prezentuję wyniki dotyczące rozkładu częstości wyrazów n-sylabowych w
specyficznym rejestrze uproszczonym, jakim jest mowa dorosłych adresowana do niemowląt (infantdirected speech = IDS). Porównanie częstości występowania wyrazów o określonej długości
sylabicznej w IDS z danymi uzyskanymi dla innych prób tekstów, między innymi polszczyzny
przedszkolaków i tekstów współczesnego języka polskiego, pozwala stwierdzić, iż długość sylabiczna
wyrazów może być jednym z ważniejszych parametrów pozwalających na potwierdzenie „inności”
mowy kierowanej do małych dzieci.
Analizowany materiał językowy (nagrania magnetofonowe) pochodzi od 102 opiekunów niemowląt
(matek, ojców i babć). Został on jednoosobowo odsłuchany, zapisany fonologicznie i wprowadzony do
pamięci komputera. W skład wszystkich analizowanych tekstów weszło 74 534 wyrazów (308 918
fonemów).
Marian Olejnik
Uniwersytet Jagielloński, Kraków
[email protected]
Kontekstualizm a rozwój człowieka dorosłego
Począwszy od lat 70-tych filozoficzny paradygmat kontekstualizmu, który otwierał perspektywę
ujmowania indywidualnego rozwoju człowieka w ścisłym związku z procesem zmiany biokulturowej,
zdominował charakter poszukiwań teoretycznych oraz badań prowadzonych na gruncie psychologii
biegu życia. Niewątpliwym osiągnięciem tego nurtu było zwrócenie uwagi na wielowymiarowy,
wielokierunkowy, a przede wszystkim plastyczny i otwarty charakter procesu rozwoju indywidualnego.
Obecnie coraz częściej formułuje się wątpliwości, czy w perspektywie kontekstualizmu można
wyjaśnić podmiotowy i autonomiczny charakter rozwoju człowieka. Na ten problem zwracają uwagę
przede wszystkim zwolennicy podejścia interpretacyjnego (hermeneutycznego). Kontekstualizm –
przynajmniej tak, jak jest na gruncie psychologii rozwojowej przedstawiany – rzeczywiście nie pozwala
sensownie rozwiązać tej kwestii. Widać to szczególnie wyraźnie w praktyce stosowanych strategii
badania rozwoju. Plany badań nad rozwojem odwołują się do zasady determinizmu i przyczynowości
Hume'a, a nie bliższej porządkowi intencji, wolnej woli i autonomii człowieka – arystotelesowskiej idei
przyczynowości teleologicznej. Zasadniczym celem niniejszej prezentacji jest próba wykazania
możliwości zasadnego stosowania w ramach kontekstualizmu właśnie tej koncepcji przyczynowości,
która jest bliższa porządkowi zamiarów i pobudek działania niż porządkowi niezależnych w sensie
logicznym przyczyn i skutków. Te dwa porządki są niewątpliwie uwikłane w analizie rozwoju
człowieka. Warto jednak zwrócić uwagę na to, że ten drugi paradoksalnie w większym stopniu wyraża
idee mechanicyzmu niż kontekstualizmu.
Elżbieta Pędraszewska-Iskrzak
Szkoła Podstawowa nr 23 w Płocku, MSCDN – Wydział w Płocku
[email protected]
Funkcjonowanie wybranych pojęć etycznych
w życiu dzieci (8–9-letnich) ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi
Tematem wystąpienia jest raport z badań na temat funkcjonowania wybranych pojęć etycznych
(dobro, krzywda, sprawiedliwość, koleżeństwo, tolerancja) w życiu dzieci (8–9-letnich) ze specjalnymi
potrzebami edukacyjnymi uczęszczającymi do klasy integracyjnej. Opracowania wyników badań
ukażą nie tylko stan wyjściowy, ale możliwości dzieci w zakresie kształtowania pojęcia oraz ich
stosowania w sytuacjach odpowiadających realiom życia codziennego. Zaprezentowane zostaną
także niektóre ze sposobów kształtowania ww. pojęć podczas zajęć terapeutycznych, rewalidacyjnych
i socjoterapeutycznych (indywidualnych i grupowych), m.in. w oparciu o program autorski „Przygoda z
filozofią”.
Grażyna Poraj
Uniwersytet Łódzki
[email protected]
Osobowościowe uwarunkowania zachowań agresywnych u nauczycieli
Narastające problemy polskiej szkoły uzasadniają pilną potrzebę przyjrzenia się temu środowisku.
Wiele prac referuje problem w rozmaitych badaniach uczniów, warto jednak zwrócić uwagę na drugie
ogniwo tego środowiska – nauczycieli. Prezentowane opracowanie jest częścią obszernych badań
dotyczących funkcjonowania nauczycieli. W tym miejscu skoncentruję się na następujących
problemach badawczych:
– Jaki jest poziom syndromu agresji u nauczycieli i czy jest on zdeterminowany płcią?
– Jaki profil osobowości prezentują kobiety i mężczyźni pełniący role profesjonalnych
wychowawców?
– Czy istnieje różnica w zakresie poczucia bezpieczeństwa u kobiet i mężczyzn nauczycieli?
– Czy istnieje związek pomiędzy poziomem agresji a poczuciem bezpieczeństwa i cechami
osobowości u badanych?
Do odpowiedzi na pytania wykorzystane zostały: IPSA Z. Gasia, KPB Z. Uchnasta, Test NEO-FFI P.
T. Costy i R. McCrae oraz ankieta demograficzna charakteryzująca badanych.
Badania prowadzone były w latach 2005–2007 w województwie łódzkim. Wzięło w nich udział 389
nauczycieli, w tym 313 kobiet i 76 mężczyzn. Uzyskane dane empiryczne pokazały interesujące
prawidłowości. Istnieje istotny związek pomiędzy przejawianymi zachowaniami agresywnymi a płcią u
badanych. Płeć różnicuje wyraźnie cechy osobowości badanych oraz ich poziom poczucia
bezpieczeństwa. Ujawnione zostały wyraźne korelacje pomiędzy poczuciem bezpieczeństwa, cechami
osobowości a agresją u nauczycieli. Badania okazały się niekorzystne dla kobiet, które stanowią
przeważającą grupę pracowników szkoły.
Joanna Rajang
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz
[email protected]
Specyfika asertywności człowieka na różnych etapach rozwoju psychospołecznego
Referat ma na celu prezentację wyników badań dotyczących zależności występujących pomiędzy
osiągniętym przez człowieka poziomem rozwoju psychospołecznego a jego gotowością do
prezentowania różnych jakościowo zachowań asertywnych. Koncepcją rozwoju człowieka, którą
uczyniono podstawą teoretyczną dla wyjaśnienia zróżnicowania ludzi pod względem asertywności,
była teoria rozwoju psychospołecznego stworzona przez E. Eriksona.
Przyjęto, że asertywność rozwija się równolegle do innych właściwości człowieka i dlatego dorobek
rozwojowy każdej kolejnej fazy wzbogaca asertywność na tyle, by uległa ona przekształceniu w nową
jakościowo formę. Natomiast biorąc pod uwagę większość koncepcji asertywności możemy przyjąć,
że jej najbardziej dojrzała forma przybiera postać zachowania, które w żaden sposób nie burzy relacji
z drugim człowiekiem; wręcz prowadzi do realizacji cenionych przez jednostkę wartości osobistych i
pozaosobistych. Spośród ośmiu wyróżnionych przez Eriksona okresów rozwojowych za znaczące dla
rozwoju asertywności przyjęto trzy fazy: wczesne dzieciństwo, wiek zabawy i wiek szkolny.
Uzyskane w badaniach zależności pozwalają stwierdzić, że pozytywne rozwiązanie konfliktów
rozwojowych tych faz warunkuje gotowość człowieka do prezentowania trzech jakościowo różnych
typów zachowań asertywnych: reaktywnego, celowego indywidualistycznego oraz celowego
kooperatywnego. Ponadto uzyskane wyniki umożliwiły uchwycenie różnic w poziomach danego typu
asertywności przy osiągnięciu poszczególnych etapów rozwojowych, jak również dały podstawy do
wnioskowania na temat preferencji ludzi w zakresie każdego z typów zachowania asertywnego.
Jagoda Ramsz
Uniwersytet Wrocławski
[email protected]
Współczesne wyzwania psychologii rozwoju człowieka – starzenie się społeczeństw
Starzenie się społeczeństw jest bardzo aktualnym tematem badawczym psychologii rozwojowej ze
względu na zmiany, które zachodzą na poziomie mikro i makrospołecznym. Potrzeba na nowo
rozpoznać możliwości intelektualne, psychospołeczne osób będących w okresie późnej dorosłości,
aby móc wyjść naprzeciw konieczności zdobywania nowych umiejętności przez te osoby.
Potrzebne są również adekwatne procedury edukacyjne dla tej grupy wiekowej. W związku ze
zmianami demograficznymi całych społeczeństw, w kierunku wzrostu liczebności populacji 60+ w
stosunku do innych grup wiekowych, jawi się konieczność stworzenia możliwości korzystania z
zasobów tego wieku, ale również tworzenia warunków umożliwiających tym osobom korzystanie z
zasobów społecznych, do których niejednokrotnie nie mają dostępu.
Obraz człowieka starzejącego się nie jest już tak jednorodny, ale stereotypy nadal silnie oddziaływają
w środkach masowego przekazu czy świadomości społecznej. Przede wszystkim chodzi o podjęcie
adekwatnych badań nad możliwościami starzejących się osób i tych, które za jakiś czas znajdą się w
tej grupie wiekowej.
Henryk Raszkiewicz
Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Warszawa
[email protected]
Osobowości zmienne emocjonalnie a przebieg twórczości
Tendencja symbiotyczna w osobowości jest normalnym zjawiskiem rozwojowym. Zły przebieg fazy
symbiotycznej i złe rozwiązanie problemu separacji od matki prowadzi do ukształtowania się cech
osobowości symbiotycznej. Stosunkowo niedawno zauważono bliskie podobieństwo tych cech do
cech osobowości borderline. Osoby borderline prawdopodobnie różnią się od osób z cechami
symbiotycznymi bardziej negatywnymi doświadczeniami rodzinnymi. W literaturze wskazuje się
spontaniczność, intuicyjność, zdolności obrazowe i językowe osób zmiennych emocjonalnie. Mówi się
też o ich skłonności do reprodukowania wytworów innych ludzi, konwencjonalności, znudzeniu, braku
autentycznych zainteresowań i wybrykach obyczajowych. Podstawowy problem badań wyrażają
pytania: Czy utalentowana osoba symbiotyczna może być zarazem osobą twórczą i czy intensywne
cechy zmienności emocjonalnej przechodzące w patologię borderline likwidują twórczość? Niektórzy
artyści wpadli w spiralę uzależnienia od alkoholu i narkotyków, targnęli się na życie. Do wybitnych
przylgnęło miano „artysty wyklętego”. Na podstawie wiadomości biograficznych i cech twórczości w
różnym kontekście społeczno-historycznym przewiduje się, że funkcjonowanie w obszarze otwartej
patologii borderline niweczy twórczość. Nieustanne paranie się artysty materią obrazową intensyfikuje
dawne przeżycia, jak również nasyca umysł nowymi skojarzeniami. Wyższa efektywność zawodowa
występuje u tych utalentowanych artystów, których przeżycia fazy symbiotycznej nie przeszkadzają
zbornemu konstruowaniu znaku ekspresyjnego w dziedzinie działalności.
Grażyna Rudkowska
Akademia Pedagogiczna, Kraków
[email protected]
Ja idealne we wczesnej dorosłości
Obraz samego siebie ma wymiar temporalny, bo – jak podkreśla Pervin (2002) – działa w czasie
teraźniejszym, ale obejmuje struktury ukształtowane w przeszłości oraz wyobrażenia, cele i
oczekiwania co do przyszłości, które razem wpływają na chwilę obecną. Strukturą szczególnie
niewystarczająco zbadaną jest pożądane ja przyszłe, ujmowane według różnych propozycji
teoretycznych jako standardy osobiste (Kozielecki, 1986), różne ja-możliwe (Markus, 1986), cele
osobiste (Emmons, 1996) oraz ja-powinnościowe i ja-idealne (Higgins, 1987, 1996).
Celem prezentowanych badań była analiza ja idealnego sformułowanego przez kobiety i
mężczyzn w okresie wczesnej dorosłości. Badaniami objęto słuchaczy studiów zaocznych w wieku
22–40 lat. Jako metodę badań zastosowano swobodne samoopisy, będące odpowiedziami na trzy
pytania: „Jakie są moje mocne i słabe strony?”, „Jaki powinienem być?” i „Jaki chciałbym być?”
Uzyskane wyniki wskazują, że młodzi dorośli najczęściej uwzględniają w swoim ja przyszłym
zrównoważenie emocjonalne, relacje z innymi i wiarę w siebie. Warto podkreślić, że wbrew
założeniom Higginsa część badanych utożsamia ja powinnościowe z ja idealnym, zatem nie różnicuje
stanów pożądanych i upragnionych. Analiza ich wypowiedzi wskazuje, że zjawisko to może mieć
odmienne uwarunkowania, wynikające prawdopodobnie albo z różnych oczekiwań wobec własnej
osoby, albo z różnego umiejscowienia poczucia kontroli.
Elżbieta Rydz, Beata Zarzycka
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II
[email protected]; [email protected];
Kompetencje społeczne a religijność młodzieży
W literaturze psychologicznej występują dwa podstawowe nurty teoretyczne rozwoju zachowań
religijnych: teorie społeczne (socialization theories) i teorie poznawcze (cognitive theories) (Paloutzian,
Park, 2005). Pierwsza grupa teorii zajmuje się kształtowaniem się religijności w kontekście czynników
społecznych: rodzinnych, edukacyjnych, kulturowych. Teorie poznawcze zajmują się procesami
kształtowania się świadomości religijnej i rozumowania religijnego.
Zainteresowania naukowe religijnością, szczególnie u osób w wieku dorastania i młodzieńczym,
wynikają z naukowej refleksji nad chroniącą rolą prawidłowo rozwijającej się religijności, która
występuje obok takich uwarunkowań społecznych, jak silna więź z rodzicami, zainteresowanie nauką
szkolną oraz skłonność do respektowania norm i wartości społecznych.
Prezentowany referat wpisuje się w nurt badań zorientowanych na poszukiwanie społecznych
predyktorów religijności. Bezpośredni przedmiot własnych badań empirycznych stanowi poszukiwanie
różnic w poziomie i strukturze religijności u osób o różnym poziomie kompetencji społecznych. Grupę
badaną stanowią studenci w wieku od 18 do 35 lat. W badaniach wykorzystano Test Struktury
Religijności (RST) S. Hubera (adapt.: B. Zarzycka), Skalę Przekonań Postkrytycznych D. Hutsebauta
(adapt.: R. P. Bartczuk, M. P. Wiechetek, B. Zarzycka) oraz Kwestionariusz Kompetencji Społecznych
(KKS) A. Matczak.
Jolanta Sajdera
Akademia Pedagogiczna im. KEN, Kraków
[email protected]
Nabywanie rozumienia społecznego w dzieciństwie
Występowanie zależności między rozwojem społecznym a poznawczym skłania badaczy do
analizowania uwarunkowań nabywania wiedzy społecznej. Interesujące wydają się badania, które
wskazują na pojawianie się wybranych umiejętności społecznych w ontogenezie. Dzięki nowatorskim
procedurom badawczym badaniami obejmuje się dzieci nawet w pierwszym roku życia, obserwowane
w sytuacjach zadaniowych, w parach dziecięcych (Ashley, Tomasello, 1998; Brownell, Ramani,
Zerwas, 2006; Coplan, Girardi, Findlay, Frohlick, 2007). Referat prezentuje najnowsze wyniki badań,
dotyczące nabywania rozumienia społecznego w dzieciństwie, a także wskazuje możliwości
zastosowania wyników badań dla praktyki. Obecnie problematyka wspierania umiejętności
interpersonalnych dziecka wydaje się niezwykle ważna, gdyż w odczuciu społecznym wciąż
niedostatecznie zaspokajane są potrzeby wychowawcze w okresie dzieciństwa. Zarówno kryzys
rodziny, spowodowany np. częstymi wyjazdami zarobkowymi rodzica, jak i niewystarczające
respektowanie praw dziecka w placówkach wychowawczych powodują dysharmonię rozwoju
społecznego dzieci.
Alicja Senejko
Uniwersytet Wrocławski
Współuzależnienie kobiet: podmiotowe uwarunkowania reagowania na zagrożenie
Celem referatu jest przedstawienie wyników badań przeprowadzonych i zinterpretowanych w modelu
funkcjonalno-czynnościowym aktywności obronnej A. Senejko.
Problemem badawczym były podmiotowe uwarunkowania spostrzegania zagrożeń i reagowania na
zagrożenia przez współuzależnione kobiety, których życiowymi partnerami byli alkoholicy.
Osobami badanymi były 53 kobiety (średnia wieku 43,9 lat), żyjące w związku (małżeńskim – 70%,
wolnym – 19%) lub rozwiedzione(11%) z osobą uzależnioną. Wszystkie kobiety uczestniczyły w
spotkaniach grup terapeutycznych dla osób współuzależnionych, w 3 placówkach na terenie
Wrocławia. Średni okres uczestnictwa w terapii wynosił 11 miesięcy. Średni okres uzależnienia
partnera wynosił 16 lat.
Osoby badane zdiagnozowano kilkoma metodami: PSPDQ1 Senejko, diagnozującym zagrożenia oraz
psychiczne i psychospołeczne, konstruktywne i niekonstruktywne czynności obronne, Skalą I-E
Rottera, diagnozującą umiejscowienie kontroli, Kwestionariuszem FCZ-KT Zawadzkiego i Strelaua,
diagnozującym cechy temperamentu, oraz Inwentarzem NEO-FFI Costy i McCrae, diagnozującym
cechy osobowości, tzw. ”wielką piątkę”. Wyniki badań ujawniają, że wśród zagrożeń badane
najczęściej wymieniają problemy rodzinne, materialne, z sympatią i egzystencjalne. Natomiast do
najbardziej typowych reakcji kobiet współuzależnionych na zagrożenia można zaliczyć z jednej strony
umysłowe opanowanie zagrożenia (psychiczną konstruktywną obronę) i poczucie krzywdy
(psychiczną niekonstruktywną obronę), zaś z drugiej strony zaradczo-eksploracyjne czynności i
intensyfikację rutynowych czynności (psychospołeczne konstruktywne obrony). Z obronami
konstruktywnymi, w tym z konstruktywnymi psychicznymi i psychospołecznymi konstruktywnymi,
korelowały pozytywnie: ekstrawersja, ugodowość, aktywność, wrażliwość i wewnętrzne
umiejscowienie kontroli. Negatywnie zaś z konstruktywnymi obronami korelował u współuzależnionych
kobiet ich neurotyzm. Na bazie otrzymanych wyników badań w referacie podjęto dyskusję nad
niektórymi założeniami dotyczącymi istoty współuzależnienia.
Małgorzata Sierszeńska-Leraczyk
Akademia Muzyczna, Poznań
[email protected]
Specjalistyczne poradnictwo psychologiczne dla szkół artystycznych w Polsce
Autorka – muzyk i psycholog pracujący od 25 lat w poradnictwie dla szkół muzycznych wszystkich
stopni – przedstawi historię poradnictwa psychologicznego dla specjalistycznych szkół muzycznych w
Polsce. Odniesie się do doświadczeń i badań empirycznych w tym zakresie. Przedstawi też model i
obecne perspektywy funkcjonowania specjalistycznej opieki psychologicznej dla ludzi uzdolnionych
artystycznie.
Katarzyna Skrzypińska
Uniwersytet Gdański
[email protected]
Duchowe dążenia jako wyraz ekspresji dojrzałej osobowości
Duchowe dążenia (spiritual strivings) stanowią nieodłączny element ludzkiego życia. Ich geneza i
mechanizm działania opiera się o sens życia i wartości podmiotu intencjonalnego. Według Emmonsa
duchowe dążenia rozumiane są jako:
1/ doskonalenie wiedzy na temat sił wyższych,
2/ rozwijanie lub utrzymywanie kontaktu z siłą wyższą,
3/ codzienne próby wdrażania w życie własnych duchowych wierzeń.
Badania wskazują na istnienie silnych związków pomiędzy duchowymi dążeniami a dobrostanem
psychicznym. Dojrzała osobowość posiada narzędzia umożliwiające spełnienie duchowych dążeń. Są
to: inteligencja duchowa i egzystencjalna. Przy odpowiednim poziomie samoświadomości oraz wiedzy
służą one efektywnemu poszukiwaniu sensu życia i spełnianiu założonych celów zgodnie z
wyznawanymi wartościami.
Joanna Sobiecka
Uniwersytet Warszawski
[email protected]
Dobrostan psychiczny i poczucie umocnienia matek dzieci z autyzmem
a ich zaangażowanie w terapię dziecka
Do niedawna psychologowie koncentrowali się głównie na deficytach i zależności osób z
niepełnosprawnością i ich rodzin. Jednak rosnąca wśród badaczy i praktyków popularność koncepcji
umacniania (ang. empowerment) zmienia sposób rozumienia i badania zjawisk występujących w
rodzinach z dzieckiem o zaburzonym rozwoju, kładąc nacisk na zasoby, niezależność jednostki oraz
rolę czynników psychospołecznych w procesie adaptacji rodziców do trudnej sytuacji wychowywania
niepełnosprawnego dziecka (Zimmerman i Warschausky, 1998). Wydaje się, że koncepcja
umocnienia nie uwzględnia potencjalnie ważnego elementu, jakim jest dobrostan psychiczny.
Opracowana przez Keyes i Waterman koncepcja dobrostanu ujmuje go jako osobistą percepcję i
ocenę jakości własnego życia oraz jakości psychologicznego i społecznego działania (Keyes, Hysom i
Lupo, 2000 za: Wojciechowska, 2005). W referacie zostaną wskazane powiązania pomiędzy
koncepcją umocnienia a dobrostanem psychicznym rodziców dzieci z zaburzeniami rozwoju,
pozwalające na poszerzenie pola badań w perspektywie koncepcji umocnienia poprzez uwzględnienie
nowego jej aspektu, jakim jest dobrostan psychiczny wraz z jego komponentami: osobowościowym,
emocjonalnym i społecznym.
Małgorzata Stępień
Uniwersytet Jagielloński, Kraków
[email protected]
Dyskurs emocjonalny w rozwoju reprezentacji emocji
„Dyskurs emocjonalny” odnosi się do uczestnictwa dziecka w rozmowach na temat emocji. W
referacie podjęto próbę analizy roli, jaką dyskurs emocjonalny pełni w rozwoju reprezentacji emocji.
Jak wskazują wyniki badań w tym zakresie (Dunn, Brown, Slomkowski, Tesla, Youngblade, 1991;
Dunn, Brophy, 2005; Harris, 2005; Peterson, Slaughter, 2006), istnieją znaczące korelacje między
uczestnictwem dziecka w dyskursie emocjonalnym (z matką, rodzeństwem oraz z przyjaciółmi) a jego
wiedzą o emocjach. W badaniach wskazuje się znaczenie takich aspektów dyskursu emocjonalnego,
jak rozmowy na temat przyczyn (np. przyczyn emocji), używanie słownictwa odnoszącego się do
stanów mentalnych czy przyjmowanie perspektywy drugiej osoby.
Również odwołanie do teorii dyskursu (Shugar, 1995) oraz teorii rozwoju poznawczego (KarmiloffSmith, 1995; Stemplewska-Żakowicz, 2001; Tomasello, 2002) pozwala zwrócić uwagę, iż w dyskursie
dziecko ma możliwość uzyskania wiedzy o zjawiskach nieobserwowalnych, jak również jest
konfrontowane z odmienną od własnej perspektywą. Ponadto uczestnicząc w dyskursie dziecko ma
szansę na nazwanie i uporządkowanie własnych przeżyć oraz na dokonanie rozróżnień pojęciowych
dzięki dostarczanym przez partnera dyskursu określeniom werbalnym. A zatem uczestnictwo w
dyskursie emocjonalnym pozwala dziecku uświadomić sobie znaczenie poszczególnych stanów
emocjonalnych, ich przyczyn i konsekwencji oraz – przez konfrontację z odmiennymi perspektywami –
budować dyskursywną reprezentację emocji.
Dorota Strzelczyk
Uniwersytet Łódzki
[email protected]
Styl przywiązania a dobór małżonka i jakość funkcjonowania w diadzie
Jedną z ważniejszych decyzji dokonywanych na początku dorosłego życia jest wybór partnera, z
którym planuje się funkcjonowanie w diadzie. Szczególnego znaczenia nabiera ona wówczas, gdy jej
konsekwencje mają dotyczyć całego przyszłego życia – kiedy mowa o decyzji wyboru współmałżonka.
Wśród wielu zmiennych wpływających na ten wybór wymienia się z reguły zainteresowania,
podobieństwo w obrębie wybranych cech osobowościowych i temperamentalnych czy też pociąg
fizyczny. Wydaje się, że jednym z czynników decydujących o jednostkowych wyborach jest też styl
przywiązania wykształcony w dzieciństwie. Tworzy się on na podstawie doświadczeń bazujących na
relacjach z rodzicami i wpływa na oczekiwania jednostki wobec związku interpersonalnego.
Przedstawione zostaną wyniki badań prowadzonych na diadach małżeńskich, pokazujące zależności
zachodzące między innymi pomiędzy rodzajem stylu przywiązania a poczuciem satysfakcji z
małżeństwa czy wybranymi cechami osobowości.
Małgorzata Surma, Wanda Zagórska
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa
[email protected]; [email protected]
Dorośli wobec dorosłości. Z badań nad prywatnymi koncepcjami wejścia w dorosłość
W obszarze psychologii rozwoju człowieka podejmowane są współcześnie intensywne badania
międzykulturowe nad zjawiskiem wyodrębniania się nowego okresu rozwojowego, przypadającego
między adolescencją a wczesną dorosłością. Badania te inspirowane są koncepcją emerging
adulthood (stającej się/wyłaniającej się dorosłości) Jeffreya Jensena Arnetta. Badania prezentowane
w referacie wpisują się w ten nurt i są przyczynkiem do weryfikacji tezy o istnieniu zjawiska emerging
adulthood w Polsce. Dotyczyły one koncepcji wejścia w dorosłość, poczucia dorosłości i statusu
dorosłości Polaków wchodzących w dorosłość oraz dorosłych. Zbadano również zależności między
tymi zmiennymi oraz porównano wyniki do uzyskanych w badaniach amerykańskich (Arnett, 2003).
Przebadano 187 osób w wieku 19–55 lat, kobiet i mężczyzn. Narzędziem pomiaru zmiennych był
kwestionariusz Markers of Adulthood Questionnaire autorstwa J.J. Arnetta, w polskiej adaptacji Wandy
Zagórskiej i Małgorzaty Surma (Kwestionariusz Wyznaczniki dorosłości). Wyniki wskazują, że
koncepcja emerging adulthood może stanowić użyteczne narzędzie opisu i interpretacji zjawiska
odraczania podejmowania zadań dorosłości przez młodych Polaków.
Alicja Szmaus-Jackowska
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz
[email protected]
Źródła lęku i sposoby radzenia sobie z nim w okresie starości
Ze względu na rozwój cywilizacji i postęp w naukach medycznych można powiedzieć, że na świecie
jest coraz więcej ludzi. Narastający problem starości powoduje, że nie tylko biolodzy i lekarze zajmują
się problemem starości, lecz teraz – z racji wagi problemu i odkrycia, że starość to nie tylko biologia –
psychologowie również zajmują się problemem starości i starzenia.
Z analizy koncepcji biologicznych i psychospołecznych dotyczących starości i problemu starzenia się
wynika, że można wyróżnić cztery wymiary zmian inwolucyjnych, w których najczęściej rozpatrywany
jest proces starzenia się: egzystencjalny, poznawczy, kondycjonalny, estetyczny. Przeprowadzono
analizę źródeł lęku związanego z procesem starzenia się (w odniesieniu do wymiaru
egzystencjalnego, poznawczego, kondycjonalnego i estetycznego) oraz sposobów radzenia sobie z
nim.
Jacek Śliwak, Beata Zarzycka
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II
[email protected]; [email protected]
Kryzys w wartościowaniu a religijność
Człowiek w biegu życia narażony jest na podejmowanie trudu rozwoju, zarówno rozwoju osobowości,
jak i rozwoju życia religijnego. Wrażliwość aksjologiczna i wrażliwość religijna to zjawiska wzajemnie
współzależne. Wartościowanie obejmuje procesy i zachowania poznawcze, emocjonalne i wolitywne,
takie jak: uznawanie, uzasadnianie, akceptowanie, ocenianie, preferowanie i poczucie realizacji
wartości. Religijność pojmowana jest jako rodzaj personalnej więzi z Bogiem, poprzez którą podmiot
realizuje najistotniejsze cele egzystencji. Prezentowane badania koncentrują się na związkach
zachodzących między dezintegracją w procesie wartościowania a relacją człowieka z Bogiem.
Grupę badaną stanowi 116 osób: 63 kobiety i 53 mężczyzn. W badaniach wykorzystano
Kwestionariusz Kryzysu w Wartościowaniu P. Olesia oraz Skalę Relacji do Boga D. Hutsebauta.
Przeprowadzone badania empiryczne zweryfikowały sformułowane wstępnie hipotezy badawcze,
wskazując na występowanie statystycznie istotnych powiązań między kryzysem w wartościowaniu i
wymiarami relacji do Boga. W grupie zasadniczej religijność wykazuje najsilniejsze powiązania z
trudnościami w uporządkowaniu systemu wartości w hierarchię. Odmienny obraz powiązań badanych
zmiennych ujawnia się w grupach zróżnicowanych ze względu na płeć.
Magdalena Śmilgin-Malinowska
Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania, Łódź
[email protected]; [email protected]
Sieroca przedsiębiorczość
Problemami znacznej grupy przedsiębiorców i szeroko pojmowanej przedsiębiorczości interesują się
przedstawiciele niezliczonych dyscyplin naukowych, od ekonomii, prawa przez socjologię, organizację
do zarządzania i psychologii. Ciągle poszukując sposobów efektywnego działania, posługujemy się
kombinacją czynników produkcji i właściwym, odpowiednim ich zarządzaniem. Staramy się określić
swoje działania w możliwie najlepszy sposób.
Tym, co umożliwia wykreowanie przedsiębiorczości, są szanse rodzące się w otoczeniu
przedsiębiorczych jednostek. Ich zauważenie i umiejętne wykorzystanie przy wykorzystaniu
posiadanych zasobów. Właśnie owych szans i zasobów, w mojej opinii, w dużej mierze pozbawieni są
wychowankowie domów dziecka. Zdaniem wielu badaczy rozwój gospodarczy w znacznym stopniu
związany jest z przyswojonymi w drodze socjalizacji wartościami kulturowymi, które wypływają na
jakość działań podejmowanych przez jednostkę w obszarze ekonomicznym.
Przebieg socjalizacji w jednoznaczny sposób ukazuje szczególną rolę rodziny w procesie socjalizacji,
nasuwa się zatem pytanie: czy jest to rola nie do zastąpienia i czy środowisko pozarodzinne daje lub
może dać przebywającemu w nim dziecku szanse prawidłowej socjalizacji, a co za tym idzie, czy jest
w stanie, „wykreować” jednostkę przedsiębiorczą?
Proces socjalizacji ekonomicznej w przypadku młodzieży dorastającej w placówkach opiekuńczowychowawczych jest znacznie ograniczonym, a tworzenie postaw przedsiębiorczych zaburzonym.
Małgorzata Tatala
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II
[email protected]
Psychologiczna analiza symbolu religijnego
Symbol religijny został osadzony w modelu religijności C. Walesy (2005). Określa się go jako znak o
charakterze piktograficznym, reprezentujący niedostępną ludzkiemu poznaniu i doświadczeniu
religijną rzeczywistość oznaczaną, odnoszący się do osobowej i pozytywnej relacji człowieka do Boga.
Relacja ta jest religijnością, którą tworzą następujące dziedziny: świadomość, uczucia, decyzje, więź
ze wspólnotą osób wierzących, praktyki, odniesienie do dobra i zła moralnego, doświadczenie i
świadectwo życia wraz z poczuciem tajemnicy. Zostanie szczegółowo omówiona struktura i funkcje
symbolu religijnego na podstawie literatury oraz własnych badań empirycznych, dotyczących
młodzieży od 12 do 24 lat.
Dorota Turska
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin
[email protected]
Edukacyjne implikacje psychologii twórczości. Primum non nocere
Nurt personologiczny w psychologii twórczości, mający już stuletnią tradycję, akcentował swoistą
nadzwyczajność i „egzotyczność” (określenie Perkinsa, 1981) osoby twórcy oraz procesu twórczego.
Obecnie stanowisko to spotyka się z krytyką wykazującą, iż koncentracja na „micie genialności”
ukształtowała społeczne postawy i przekonania co do kryteriów selekcji zachowań i dzieł wartych
utrwalenia. W literaturze pojawiają się poglądy, że przekonania te mają postać mitów co do twórczości
(Plucker, Beghetto i Dow, 2004).
Jakie zatem mityczne przekonania, „kto i dlaczego tworzy” sugeruje powszechnie utrwalony dorobek
personologistów?
1. Twórczość odnosi się do wybitnych osiągnięć, jest zatem zjawiskiem rzadkim i niezwykłym.
2. Niektóre cechy osobowości i zachowania osób twórczych mają negatywne konotacje w aspekcie
społecznym lub/i psychologicznym.
3. Człowiek albo jest twórczy, albo nie, zatem stymulowanie twórczości jest trudne, wręcz
niemożliwe i mało zasadne.
Mityczne przekonania na temat twórczości mogą stanowić istotę tzw. ukrytych teorii twórczości,
którymi posługują się nie tylko laicy, ale i profesjonaliści – np. nauczyciele. W ten sposób podejmuję
próbę wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy deklaracjami nauczycieli co do afirmowania twórczości
uczniów a realizowaną praktyką.
Artykuł zawiera przegląd współczesnych badań edukacyjnych (polskich i zagranicznych), których
rezultaty wykazują moc mitów co do twórczości i ich niekorzystne implikacje pedagogiczne.
Ludwika Wojciechowska
Uniwersytet Warszawski
[email protected].edu.pl
Subiektywny dobrostan a typ aktywności i style starzenia się kobiet w późnej dorosłości
Celem badań było poszukiwanie związku między stylami starzenia się w późnej dorosłości i
aktywnością poznawczą, polegającą na podjęciu kształcenia w Uniwersytecie Trzeciego Wieku, a
subiektywnym dobrostanem osobowościowym, emocjonalnym i społecznym kobiet. Postawiono
hipotezy o istnieniu związku między stylami starzenia się (według modelu S. Reichard) a
subiektywnym dobrostanem (koncepcja C. L. M. Keyesa i M. B. Waterman). Przyjęto, że styl starzenia
się konstruktywny, bujanego fotela i opancerzony będą dodatnio korelować z subiektywnym
dobrostanem, podczas gdy style świadczące o braku akceptacji dla procesów starzenia się (gniewny i
nienawidzący siebie) będą korelować ujemnie z poczuciem dobrostanu. Ponadto postawiono hipotezy
o istnieniu różnic w subiektywnym dobrostanie kobiet studiujących i niestudiujących w Uniwersytecie
Trzeciego Wieku oraz o różnicach między nimi w zakresie przejawianych stylów starzenia się,
Oczekiwano wyższych rezultatów w zakresie poziomu subiektywnego dobrostanu kobiet kształcących
się w porównaniu z kobietami niepodejmującymi tego typu aktywności, a także przejawiania przez nie
przystosowawczych stylów starzenia się (konstruktywny, bujanego fotela i opancerzony).
Zbadano 100 kobiet w wieku 60–72 lat, w tym 49 kobiet studiujących w UTW w wieku 60–72 lat oraz
51 kobiet, które nie studiowały w wieku 60–70 lat. Uzyskane wyniki wskazują na istnienie związku
między stylami starzenia się a poczuciem dobrostanu badanych kobiet. Osoby przejawiające dojrzały
styl starzenia się odczuwają wyższy poziom trzech rodzajów dobrostanu niż kobiety prezentujące
pozostałe style starzenia się. Z kolei poziom dobrostanu kobiet studiujących i niestudiujących w UTW
różni się tylko w niektórych aspektach, ale na korzyść uczących się w UTW.
Małgorzata Wójtowicz-Dacka
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego
[email protected]
Jak niemowlęta rozumieją świat
Zgodnie z teorią Piageta niemowlęta niezdolne są do rozumienia złożoności świata fizycznego, a
zwłaszcza nie uświadamiają sobie stałości przedmiotów. Badania Piageta pokazały miedzy innymi, że
małe dzieci (przed ósmym miesiącem życia) nie posiadają wiedzy o tym, że przedmioty istnieją
pomimo tego, że ich nie postrzegają. Piaget przypuszczał, że wszystkie te zmiany rozwojowe w
zachowaniu spostrzeżeniowo-ruchowym są rezultatem aktywnego manipulowania przedmiotami i
badania ich przez niemowlęta, które konstruują rzeczywistość dzięki koordynacji informacji
sensorycznych i motorycznych. Stanowisko to w ostatnich latach uległo zmianie. Wyniki
współczesnych badań (Bailargeon, 1997; Spelke, 2001; Johnson, Bremner, Slater, 2003 i in.) nad
niemowlętami pokazują, że niemowlęta rozumieją coś z niezależnie od nich istniejącego świata
fizycznego nawet wtedy, gdy nie zbiega się to w czasie z ich najwcześniejszymi próbami
manipulowania przedmiotami – czyli zanim mają czas, by użyć tych manipulacji do „konstruowania”
świata. Dokonując pomiarów długości czasu wpatrywania się dziecka dla określenia efektów habituacji
na bodźce powtarzające się oraz dyshabituacji na zmiany występujące w bodźcach, współcześni
badacze wykazali, że niemowlęta w pierwszym roku życia rozumieją wiele zasad rządzących
funkcjonowaniem przedmiotów, wliczając w to takie kwestie, jak to, że wyższy przedmiot nie może
chować się za niski i nie być jednocześnie widoczny, przedmiot natrafiając na przeszkodę zatrzymuje
się, a nie przenika przez nią, czy obiekty nie znikają nawet wtedy, gdy przez chwilę są niewidoczne.
Celem niniejszej prezentacji będzie systematyczny przegląd badań oraz wyników uzyskiwanych przez
współczesnych badaczy, pozwalający na zrozumienie zagadnienia, jak niemowlęta pojmują zasady
rządzące światem fizycznym.
Małgorzata Zabłocka
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz
[email protected]
Nieśmiałość a realizacja zadań rozwojowych w wieku szkolnym
Dzieci nieśmiałe posiadają cechy charakteryzujące „dzieci zagrożone”: niską samoocenę, brak
umiejętności komunikowania się z innymi, radzenia sobie z lękiem. Posiadanie tych cech utrudnia
realizację zadań rozwojowych przypisanych danemu wiekowi. W referacie przedstawię ścieżkę ryzyka
wiodącą od nieśmiałości do zakłócenia lub nieprawidłowej realizacji zadań rozwojowych w wieku
szkolnym.
Wanda Zagórska
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa
[email protected]
Narracyjne odgrywanie roli – sposób na kształtowanie tożsamości?
W początkach lat 90. ubiegłego wieku dotarł do Polski z Zachodu nowy rodzaj rozrywki o zasięgu
masowym – Role Playing Game – która dla wielu ludzi młodych stała się ważnym elementem ich
życia. Istotą gry jest wielogodzinne, narracyjne kreowanie w kilkuosobowych zespołach
fantastycznego świata i rozgrywających się w nim wydarzeń. Narracyjne odgrywanie roli jest jednym z
głównych źródeł atrakcyjności tej swoistej aktywności ludycznej. Gry narracyjne (RPG) należą do
zjawisk kontrowersyjnych. Ich przeciwnicy postrzegają je jako źródło wielorakich zagrożeń, z
okultyzmem i satanizmem włącznie. Zwolennicy – podkreślają m.in. znaczenie, jakie może mieć dla
procesu kształtowania się tożsamości odgrywanie określonej w szczegółach roli i zaangażowanie w
fikcyjną narrację. Czy faktycznie narracyjne odgrywanie roli w wersji i kontekstach proponowanych
przez RPG ma korzystny wpływ na rozwój tożsamości? Czemu służy tworzenie zastępczego Ja w
przestrzeni ludycznej? Czy zaangażowanie w ludyczną narrację pełni prócz funkcji kompensacyjnej
również rozwojową? Na te i im podobne pytania próbuję odpowiedzieć w referacie, odwołując się do
wyników najnowszych badań, polskich i zagranicznych.
Ludmiła Zając-Lamparska
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz
[email protected]
Współczesny obraz człowieka starszego wśród młodych dorosłych
Aktualna pozycja osób starszych w społeczeństwie oraz ich społeczna percepcja są niejednoznaczne.
Psycholodzy, socjolodzy, pedagodzy i inni badacze od dawna wskazują na problem negatywnego
wizerunku społecznego osób starszych oraz negatywnych nastawień wobec tej grupy wiekowej (np.
Burgess, 1960, za: Susułowska, 1989; Graham i Backer, 1989, za: Stuart-Hamilton, 2006; Kogan,
1961; Susułowska, 1989; Tuckman i Lorge, 1953). Z drugiej strony, niekorzystna sytuacja osób
starszych wydaje się obecnie zmieniać. Zmiany obejmują status społeczny i warunki życia tych osób,
ale także, co ważne, style życia w okresie starości (Perlmutter i Hall, 1992). W konsekwencji
modyfikacji ulega również społeczna percepcja osób starszych (Jelenec i Steffens, 2002; Kite i
Johnson, 1988; Komunikat nr 2429 CBOS, 2000; Perlmutter i Hall, 1992). W tym kontekście
interesującym jest pytanie o aktualny obraz starości i człowieka starszego.
Przedmiot prezentowanych badań stanowi obraz ludzi starszych, posiadany przez młodych dorosłych
w społeczeństwie polskim. W celu zapewnienia maksymalnie pełnej możliwości manifestacji
indywidualnego obrazu człowieka starszego zastosowana została technika zdań niedokończonych
(Test niedokończonych zdań w opracowaniu P. Golde i N. Kogana, 1959, za: Rembowski, 1984). W
badaniach wzięło udział 90 młodych dorosłych (w tym 45 kobiet i 45 mężczyzn). Badania miały na celu
ustalenie ogólnego, pozytywnego vs negatywnego, charakteru obrazu ludzi starszych i porównanie go
do obrazu ludzi „w ogóle” oraz określenie treści składających się na obraz ludzi starszych, również w
porównaniu do treści obrazu ludzi „w ogóle”.
Beata Zarzycka, Elżbieta Rydz
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II
[email protected]; [email protected]
Poziom aprobaty społecznej a religijność młodzieży
Podstawę teoretyczną badań nad osobowościowymi predyktorami religijności młodzieży stanowią
poznawcze ujęcia teoretyczne: 1) strukturalny model religijności S. Hubera (2003) oraz 2) analiza
religijnych stylów poznawczych ujętych w dwuwymiarowej przestrzeni: wertykalnej, która opisuje
włączanie vs wyłączanie transcendencji, oraz horyzontalnej, ujmującej literalny vs symboliczny sposób
interpretacji treści religijnych (Hutsebaut, 1977, 2003).
Bezpośredni przedmiot własnych badań empirycznych stanowi poszukiwanie różnic w zakresie
religijności u młodzieży o różnym poziomie aprobaty społecznej. Grupę badaną stanowią studenci w
wieku od 18 do 35 lat. W badaniach wykorzystano Kwestionariusz Aprobaty Społecznej (KAS) R.
Drwala i J. Wilczyńskiej oraz Test Struktury Religijności (RST) S. Hubera (adapt.: B. Zarzycka) i Skalę
Przekonań Postkrytycznych D. Hutsebauta (adapt.: R. P. Bartczuk, M. P. Wiechetek, B. Zarzycka).
Ewa Zasępa
Akademia Pedagogiki Specjalnej im Marii Grzegorzewskiej, Warszawa
[email protected]
Religijność personalna a preferencja wartości osobistych
u osób dorosłych z lekką niepełnosprawnością intelektualną
Przedstawione badania dotyczą wymiaru duchowego istnienia w grupie młodych dorosłych z lekką
niepełnosprawnością intelektualną. O potrzebie rozwoju duchowego oraz o dużym znaczeniu tego
wymiaru w radzeniu sobie z wymogami związanymi z rzeczywistymi problemami i
niepełnosprawnością, w przystosowaniu do otoczenia wspomina wiele osób niepełnosprawnych
(Schulz, 2005). Badań zaś empirycznych dotyczących tego zagadnienia w populacji osób z
niepełnosprawnością intelektualną jest stosunkowo niewiele. Celem przeprowadzonych badań było
udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy są istotne różnice między osobami 18–22-letnimi – uczniami
zasadniczych szkół zawodowych (n=200) i ich rówieśnikami o prawidłowym rozwoju intelektualnym
(n=200) w zakresie religijności personalnej, mierzonej zmodyfikowaną Skalą Religijności Personalnej
R. Jaworskiego oraz w zakresie preferowanych symboli szczęścia i wartości osobistych określonych
przy zastosowaniu Listy Wartości Osobistych Z. Juczyńskiego. Analizowano też wzajemne powiązania
między religijnością personalną – wynikiem ogólnym i wyróżnionymi wymiarami oraz symbolami
szczęścia i wartościami osobistymi.
Download