Poczekalnia - "Dysleksja"

advertisement
DYSLEKSJA ROZWOJOWA – PROBLEM ZNANY I NIEZNANY
Dysleksja rozwojowa to termin często używany zarówno w środowisku szkolnym, jak
też w prasie i telewizji. W ostatnich latach temat dysleksji zaczął pojawiać się także
w filmach, a nawet w wywiadach ze sławnymi osobami, które ujawniają, że miały taki
problem w dzieciństwie. Dlatego też, gdy kogoś pytamy, czy termin ten jest znany, większość
odpowiada twierdząco. Jednak próba wyjaśnienia tego zjawiska przez te same osoby często
sprawia
trudności.
Tymczasem
wiedza
na
temat
dysleksji,
jej
przeciwdziałania
i eliminowania, jest potrzebna nie tylko wszystkim pedagogom czy lekarzom, ale przede
wszystkim rodzicom dzieci dyslektycznych, aby mogli się porozumiewać oraz współdziałać
z nauczycielami czy ze specjalistami.
Badania prowadzone w Polsce wskazują, że dysleksja rozwojowa występuje u ok.
15% populacji, z czego lżejsze przypadki stanowią ok. 10%, a poważniejsze ok. 4%. Oznacza
to, że w każdej klasie można spotkać średnio troje dzieci z tym problemem, a co najmniej
jedno dziecko ma specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu. Liczba osób z dysleksją wzrasta
ze względu na zwiększanie się liczby dzieci pochodzących z zagrożonych ciąż i trudnych
porodów. Niekorzystne czynniki kulturowe, takie jak brak naturalnych okazji do ćwiczenia
funkcji uczestniczących w czytaniu i pisaniu (np. dzieci nie rysują, mniej manipulują, nie
rozwijają isę ruchowo podczas zabaw na podwórku), oraz brak kontaktu z książką, która
wypiera telewizja również są przyczyną wzrastającej liczby osób z dysleksją.
Z powyższych powodów zjawisko dysleksji rozwojowej należy uznać za problem nie
tylko indywidualny, ale i społeczny, który powinien być często podnoszony.
Ogromną
rolę
w
kształtowaniu
świadomości
społecznej
odegrało
Polskie
Towarzystwo Dysleksji, które powstało w 1990 r. i jest członkiem Europejskiego
Towarzystwa Dysleksji.
Trudności w czytaniu i pisaniu mają różne przyczyny, a ich uświadomienie jest
podstawą udzielenia skutecznej pomocy. Trudności te występują w wypadkach upośledzenia
umysłowego i wówczas pojawiają się one na tle ogólnych trudności w uczeniu się niemal
wszystkich przedmiotów. Uczniowie z takimi problemami wymagają specjalnych metod
nauczania i specjalnego programu edukacyjnego. Podobnie dzieci z inteligencją niższą niż
przeciętna mają uogólnione trudności w nauce, w tym również w czytaniu i pisaniu.
Potrzebują one zawężenia zakresu materiału i obniżenia wymagań.
Trudności w czytaniu i pisaniu mogą występować też u dzieci z powodu wad zmysłu
wzroku i słuchu. W tym wypadku dostosowanie się do zaleceń okulisty (dobrze dobrane
okulary) lub laryngologa foniatry może zlikwidować problem. Oczywiście u niektórych
z tych dzieci można zdiagnozować dysleksję rozwojową, ale tylko w takim wypadku, gdy
zasadnicza przyczyna ich trudności leży w zaburzeniach typowych dla specyficznych
trudności w czytaniu i pisaniu np. obok wady zmysłu występują zaburzenia funkcji słuchowojęzykowych.
Trudności mają również dzieci zaniedbane środowiskowo, które nie widzą w domu
rodziców czytających książki, którym nie czyta się systematycznie i nie rozwija
zainteresowania książką, które nie ćwiczą codziennie czytania, poczynając od klasy zerowej,
aż do uzyskania pełnej biegłości technicznej i pełnego rozumienia czytanego tekstu, a więc do
momentu, kiedy czynność czytania nie zautomatyzuje się. We wszystkich wymienionych
wypadkach mamy do czynienia z trudnościami w czytaniu i pisaniu, ale nie z dysleksją
rozwojową.
DYSLEKSJA ROZWOJOWA, CZYLI SPECYFICZNE
TRUDNOŚCI W CZYTANIU I PISANIU
Dysleksja rozwojowa to termin określający zespół specyficznych trudności
w uczeniu się czytania i pisania. Określenie „rozwojowa” oznacza, iż opisane trudności
występują w nasilonym stopniu od początku nauki szkolnej. „Dysleksja nabyta” to utrata już
opanowanej umiejętności czytania, co zdarza się w wyniku urazu mózgu, na przykład po
wypadku.
W Polsce najczęściej stosuje się następującą terminologię:
dysleksja rozwojowa – nazwa całego zespołu specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu,
w uproszczonej formie zwany dysleksją. Trudności w czytaniu i pisaniu objęte tą nazwą
mogą występować u dziecka w trzech formach – w postaci izolowanej, np. tylko w postaci
trudności z nauczeniem się poprawnej pisowni, lub jako zespół dwóch lub nawet trzech form
tych zaburzeń:
 DYSGRAFIA – trudności w opanowaniu pożądanego poziomu graficznego pisma;
 DYSLEKSJA – specyficzne trudności w nauce czytania, którym często towarzyszą
trudności w pisaniu;
 DYSORTOGRAFIA – specyficzne trudności z opanowaniem poprawnej pisowni (nie
tylko błędy ortograficzne).
Dysgrafia
– obniżony poziom graficzny pisma jest, podobnie jak dysleksja,
zjawiskiem patologicznym. Utrzymuje się zazwyczaj długo i nie ustępuje ani poprzez
stereotypowe działania, ani przez perswazję i zalecenia. Wymaga stosowania odpowiednich,
indywidualnych form pomocy, obejmującej sprawność manualno-wzrokową, kierunkowoprzestrzenną oraz lateralizację dziecka.
Pismo dysgraficzne charakteryzuje się:
 Nieadekwatną strukturą litery; brakiem niektórych elementów, deformacją litery;
 Zmiennym kierunkiem pisma: różnym położeniem liter w wyrazie, wyrazów
w zdaniu;
 Zachwianiem proporcji liter; różnymi wielkościami liter w wyrazie, wyrazów
w zdaniu;
 Niewłaściwym zagęszczeniem liter w wyrazie: różnym odstępem między literami
i wyrazami;
 Dowolnym sposobem łączenia liter: łączeniem na różnym poziomie, brakiem połączeń
międzyliterowych;
 Skreślaniem, przeprawianiem liter.
O dysgrafii mówimy wtedy, kiedy kilka tych nieprawidłowych symptomów występuje
równocześnie w pisaniu u dziecka, ale nie sporadycznie, przypadkowo, tylko regularnie przez
dłuższy czas.
Dysortografia
– niemożność opanowania w określonym czasie umiejętności
ortograficznego pisania, podobnie jak dysleksja, jest zjawiskiem patologicznym. Utrzymujące
się długo błędy ortograficzne nie dają się usunąć tradycyjnymi sposobami, do których zalicza
się wielokrotne przepisywanie tego samego wyrazu. Te nieskuteczne „środki dydaktyczne”
muszą być zastąpione specjalnym programem działania, który będzie uwzględniać rozwijanie
percepcji i pamięci wzrokowo-manualnej.
Związek między dysleksją a dysortografią rozumiany jest przez badaczy w różny
sposób. Dla jednych dysortografia jest zaburzeniem głębszym, podstawowymi dłużej
utrzymującym się od dysleksji. Dla M. Monroe dysortografia jest zaburzeniem, które można
łatwo zlikwidować.
Dysortografia
– niemożność opanowania w określonym czasie umiejętności
ortograficznego pisania, podobnie jak dysleksja, jest zjawiskiem patologicznym. Utrzymujące
się długo błędy ortograficzne nie dają się usunąć tradycyjnymi sposobami, do których zalicza
się wielokrotne przepisywanie tego samego wyrazu. Te nieskuteczne „środki dydaktyczne”
muszą być zastąpione specjalnym programem działania, który będzie uwzględniać rozwijanie
percepcji i pamięci wzrokowo-manualnej.
Związek między dysleksją a dysortografią rozumiany jest przez badaczy w różny
sposób. Dla jednych dysortografia jest zaburzeniem głębszym, podstawowymi dłużej
utrzymującym się od dysleksji. Dla M. Monroe dysortografia jest zaburzeniem, które można
łatwo zlikwidować.
SYNDROM DYSLEKSJI
Mimo indywidualnych różnic charakterystycznych dla poszczególnych dzieci
dyslektycznych lansowanych przez niektórych francuskich badaczy teorii, że tyle jest
dysleksji, ilu dyslektyków, to jednak znaczna większość badaczy twierdzi, że istnieje
specyficzny dla dysleksji syndrom (zespół objawów), odróżniających ją od pokrewnych
patologicznych zjawisk. Wszystkie te symptomy mogą występować w różnych układach
i w różnym stopniu nasilenia. Należą do nich:
1. wyraźna rozbieżność między poziomem czytania a rezultatem w nauce innych
przedmiotów (na niekorzyść czytania);
2. wyraźna rozbieżność między poziomem rozwoju umysłowego a poziomem czytania;
3. często występujące błędy w pisaniu, niekiedy obniżony poziom graficzny pisma;
4. trudność w opanowaniu języków obcych;
5. obniżona zdolność analizy i syntezy wzrokowej;
6. obniżona zdolność analizy i syntezy słuchowej;
7. zaburzenia w rozwoju mowy, artykulacji;
8. zaburzenia orientacji czasowo-przestrzennej;
9. zaburzenia rozwoju ruchowego, sprawności manualnej;
10. zaburzenia procesu lateralizacji;
11. częściej występujące trudności w czytaniu i pisaniu u chłopców niż u dziewcząt;
12. współwystępujące z trudnościami w czytaniu i pisaniu objawy nerwowości
i zaburzenia zachowania;
13. dość często mikrouszkodzenia tkanki mózgowej w okresie okołoporodowym;
14. brak uszkodzenia narządu wzroku i słuchu.
OBJAWY ZABURZEŃ PERCEPCJI SŁUCHOWEJ
(ANALIZY I SYNTEZY SŁUCHOWEJ)
 ubogie słownictwo, agramatyzmy, zniekształcanie wyrazów, opóźnienie i zaburzenia
mowy
 niewłaściwe rozumienie i stosowanie się do poleceń słownych
 problemy z uczeniem się na pamięć wierszyków i piosenek
 męczenie się podczas słuchania dłuższych opowiadań i historyjek
 trudności w ćwiczeniach i zabawach rytmicznych
 trudności z wyodrębnianiem dźwięków ze struktur złożonych (analiza słuchowa) tzn.
sylab i głosek w wyrazie, wyrazów w zdaniu oraz ze scalaniem pojedynczych
dźwięków w całość (synteza słuchowa) np. głosek i sylab w wyraz
OBJAWY ZABURZEŃ PERCEPCJI WZROKOWEJ
(ANALIZY I SYNTEZY WZROKOWEJ)
 ubogi opis obrazka, dziecko zauważa małą liczbę szczegółów
 ubogie i niedokładne rysunki, trudności w przerysowywaniu i odtwarzaniu różnych
form graficznych i figur geometrycznych
 trudności z wyodrębnianiem elementów z całości, a także z łączeniem ich w całość,
niechęć do układania obrazków wg wzoru, puzzli i historyjek obrazkowych
 niezauważanie różnic w dwu pozornie identycznych obrazkach
 brak umiejętności dobierania w pary obrazków z uwzględnieniem cechy wspólnej oraz
segregowania obrazków na podstawie określonej cechy
 problemy
z
zapamiętywaniem
i
odtwarzaniem
przedmiotów, obrazków
 niewłaściwe ujmowanie stosunków przestrzennych
eksponowanych
na
krótko
OBJAWY ZABURZEŃ W SFERZE RUCHOWEJ
(ze szczególnym zwróceniem uwagi na sprawność manualną)
 braki w zakresie umiejętności samoobsługi i codziennych czynności (ubieranie się,
jedzenie)
 niesprawność manualna, trudności w rysowaniu, wycinaniu, wiązaniu, nieprawidłowy
sposób trzymania ołówka, długopisu, powolne ruchy, brak precyzji i zręczności
manualnej
 nadmierne napięcie mięśniowe, zbyt silny nacisk przyboru piszącego, zbyt mocne
kreślenie linii, stąd przedzieranie kartki i łamanie ołówka; w rysunkach przeważają
linie proste, pogrubione, rzadko występują linie faliste
 zbyt małe napięcie mięśniowe, brak siły do wycinania nożyczkami, słaba chwytliwość
palców, stąd częste upuszczanie przedmiotów z dłoni; linie rysunku są słabo
widoczne, linie proste są nierówne, faliste, przeważają rysunki drobne i małe
Prawidłowe funkcjonowanie percepcji wzrokowej, słuchowej oraz sprawności manualnej
warunkuje
naukę
pisania
i
czytania.
Te
umiejętności
stanowią
pewną
całość
psychomotoryczną, na którą składają się takie elementy, jak:
 słuchowe wydzielenie głoski, znalezienie jej odpowiednika literowego, kolejne
rozmieszczenie liter w wyrazie przy pisaniu
 rozpoznanie litery, nadanie odpowiadającego jej dźwięku i scalenie wszystkich
dźwięków wyrazu w całość przy czytaniu
Dzięki prawidłowo funkcjonującej percepcji wzrokowej dziecko uczy się szybko
rozpoznawać obrazy graficzne i rozróżniać podobne kształty, zapamiętuje, rozpoznaje
i rozróżnia litery, w tym podobne np. m - n - w. Ponadto lepiej orientuje się w kierunkach - do
poprawnego
czytania
konieczne
jest
odróżnianie
liter
podobnych
lecz
inaczej
ukierunkowanych np. u - n, b - p. Natomiast brak zaburzeń w sferze percepcji słuchowej
warunkuje zdolność rozróżniania podobnych dźwięków, a więc rozróżniania liter o podobnym
brzmieniu np. g - k, d - t, b - p) oraz określania kolejności następujących po sobie dźwięków
w wyrazie (kolejność głosek musi być zgodna z kolejnością liter w wyrazie). Poznanie przez
dziecko sylabowo - głoskowo - literowej struktury wyrazów pozwala opanować umiejętność
czytania i pisania. Dziecko prawidłowo kojarzące grafemy (znaki graficzne - litery)
z odpowiadającymi im fonemami (dźwiękami) uczy się czytać. Sprawność manualna to
z kolei konieczny warunek do nauki pisania, prawidłowego odtwarzania obrazu graficznego
liter z zachowaniem proporcji, równomiernego zagęszczenia i pochylenia liter pod względem
linii poziomej, właściwego utrzymania pisma w liniaturze, odpowiedniego rozplanowania
pisma na stronie zeszytu oraz wysokiego poziomu graficznego pisma.
Prawidłowy rozwój funkcji percepcyjno - motorycznych oraz ich integracja ma
fundamentalne znaczenie we wczesnym etapie nauki czytania i pisania. Dlatego tak ważne
jest, aby jak najwcześniej dostrzegać najdrobniejsze objawy zaburzeń taj sfery i jak
najszybciej
rozpoczynać
pracę
wyrównującą
opóźnienia
rozwojowe
u
przedszkolnego, by mogło cieszyć się z pójścia do szkoły i być pewne swego sukcesu.
dziecka
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

66+6+6+

2 Cards basiek49

Create flashcards