Późna dorosłość. Wiek starzenia się

advertisement
Późna dorosłość.
Wiek starzenia się
"Gdyby starość mogła być nauczycielką
i przyjaciółką młodości, nie byłaby tak gorzka,
jak niestety, wciąż jeszcze zbyt często bywa."
Prof. W. Szewczuk (psycholog)
Czas jest nieubłagany…
Starość jako etap, stan w życiu człowieka
ma charakter statyczny, starzenie się
natomiast, traktowane jako proces
rozwojowy jest zjawiskiem dynamicznym.
Postępujące zmiany społeczno –
ekonomiczne, coraz szybszy postęp
techniczno – informatyczny, wzrost stopy
życiowej ludności, rozwój i osiągnięcia
medycyny, przyczyniają się do wydłużenia
życia ludzkiego.
Czas życia ludzkiego przez wieki zmienił się
diametralnie. Na podstawie źródeł dostępnych
uważa się, iż człowiek sprzed pięciu tysięcy żył
około dwudziestu lat.
Na początku roku 1900 w USA średnio
mężczyzna żył 48 lat, a kobieta 51. W roku
1996 średnia wieku w przypadku mężczyzn
wynosiła 72 lata oraz 79 u kobiet. Obecnie
zauważa się
w wielu krajach starzenie
społeczeństw. Według Organizacji Narodów
Zjednoczonych mówi się
o społeczeństwie w
kategoriach - stare, jeżeli ponad 7 procent ogółu
ludności, skończyło 65 lat.
W zgodzie z
tym, kontynent Europejski jest obecnie w
populacji światowej najstarszy. Mówi się, że do
roku 2050 wiek 60 lat będzie miała
przekroczony co piąta osoba. Równocześnie
obserwuje się także wzrost liczby populacji, która
przekroczyła 90 rok życia.
Starzenie się – jest to normalny
długotrwały i nieodwracalny proces
fizjologiczny, zachodzący w
osobniczym rozwoju żywych
organizmów, także człowieka.
Procesy starzenia rozpoczynają się
u człowieka już w wieku średnim i
nasilają się z upływem czasu, jest to
więc zjawisko dynamiczne
przebiegające w czasie.
Proces starzenia się człowieka
przebiega, co najmniej w trzech
płaszczyznach: biologicznej,
psychologicznej i społeczno-socjalnej.
Wyróżnia się dwie główne grupy przyczyn starzenia się – czynniki
determinujące ( genom oraz metabolizm własny, nieodzowny do
aktywnego bytu ożywionego) oraz czynniki modyfikujące starzenie
tj.:
- czynniki osobnicze – choroby, kalectwa, otyłość, zaburzenia
regulacyjne (neurohormonalne)
- czynniki środowiskowe włącznie ze stylem życia
( powietrze, woda, radiacja, żywienie, alkohol, palenie tytoniu, leki)
- obciążenia psychiczne – stresy
- warunki socjalno-społeczne i aktywność społeczną
(zawodową, rodzinną, towarzyską).
Starość – wiek starczy –
jest końcowym okresem
starzenia się, który
nieuchronnie kończy się
śmiercią. Za początek
starości przyjmuje się wg
Światowej Organizacji
Zdrowia 60-65 rok życia.
Ludzie starzy nie stanowią
jednolitej grupy zarówno
pod względem stanu
zdrowia, sprawności
fizycznej, psychicznej jak
i pod względem sytuacji
życiowej.
Granice starości są bardzo płynne,
a sam proces starzenia się przebiega
etapami. Najpierw jest etap starzenia
się społecznego, dopiero później
następuje starzenie fizyczne.
Starzenie zależy od sposobu i
warunków życia. Odmiennie będzie
przebiegało u mężczyzn i kobiet,
inaczej na wsi i w mieście.
Do najczęściej spotykanych zalicza się 4 okresy
starości:
- 60-69 lat – wiek początkowej starości,
- 70-74 lata – wiek przejściowy między
początkową starością, a wiekiem ograniczonej
sprawności fizycznej i umysłowej,
- 75-84 lata – wiek zaawansowanej starości,
- 85 lat i więcej – niedołężna starość.
Jednakże wiek kalendarzowy nie jest
najwłaściwszym miernikiem nasilenia się
procesów starzenia.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), za
początek starości uznaje 60 rok życia. Wyróżnia
w niej trzy zasadnicze etapy:
od 60 – 75 r. ż. – wiek podeszły
( tzw. wczesna starość);
od 75 – 90 r. ż. – wiek starczy
( tzw. późna starość);
90 r. ż. i powyżej – wiek sędziwy
( tzw. długowieczność).
Starość można mierzyć na różne sposoby, określając np.:
- wiek sprawnościowy (bada się wtedy różne parametry
wydolności organizmu);
- wiek biologiczny (bada się żywotność tkanek, np. ich
uwodnienie - z wiekiem wody w organizmie jest coraz mniej);
- wiek psychologiczny (niektóre osoby czują się długo
młodo, inne - przedwcześnie staro);
- wiek społeczny (najprościej mówiąc, społecznie starym
jest ten, kto został dziadkiem lub babcią);
- wiek ekonomiczny (ekonomicznie stary jest ten, kto
utrzymuje się ze świadczeń, a nie z pracy);
- wiek funkcjonalny (stary jest ten, czyja samodzielność
jest ograniczona przez różne dolegliwości).
CECHY
CHARAKTERYSTYCZNE
STARZENIA SIĘ
Do charakterystycznych zmian związanych ze
starzeniem człowieka zalicza się: utratę siły
i wytrzymałości fizycznej, dalekowzroczność,
pogorszenie pamięci krótkotrwałej, nadmierne
owłosienie przewodów nosowych i słuchowych,
upośledzenie słuchu, łysienie, spadek masy
kośćca, zmniejszenie wysokości ciała, meno
i andro-pauzę. Są to tylko niektóre cechy, które nie
występują w jednakowym stopniu u wszystkich
osób w starszym wieku.
W mikrocząsteczkach naszych komórek w wyniku
starzenia dochodzi do ogromnej liczby zmian;
we wszystkich komórkach, narządach i tkankach
starzejących się osobników występują zmiany
biochemiczne i degeneracyjne zmiany
fizjologiczne, które mają charakter postępowy.
Organizm staje się bardziej podatny na choroby,
które przezwyciężyłyby we wcześniejszych
okresach życia.
Jak się starzejemy…
Biologiczne
starzenie się
………………………….
Cechy
charakterystyczne
- Utrata sił oraz wytrzymałości fizycznej
- Pogorszenie widzenia - soczewki stają się
grubsze i cięższe. Jest to przyczyną
upośledzenia widzenia przedmiotów
bliskich. Pierwszymi zauważalnymi
zmianami mogą być między innymi:
trudności z czytaniem liter drukowanych,
na przykład gazet. U 190 osób pomiędzy
rokiem 65 a 70 występuje
dalekowzroczność, zaś u połowy tych osób
może rozwijać się katarakta.
- Gorsza pamięć krótkotrwała
- Nadmierne owłosienie występujące
w przewodach nosowych oraz słuchowych
- Upośledzenie w obrębie słuchu. U 1/3 ludności
powyżej 65 roku życia początek tego upośledzenia
oraz tempo jego narastania wykazuje różnice
indywidualne. Bardzo często przyczyną
niedosłuchu może być u starszych ludzi
blokowanie kanału słuchowego woskowiną.
- Malejąca zdolność do rozpoznawania zapachów,
a także zwiększenie trudności rozpoznawania
czterech podstawowych smaków: słodkiego,
słonego, kwaśnego i gorzkiego.
- Zmniejszenie masy kośćca. Cecha ta pojawia się
pomiędzy 55 i 75 rokiem życia. Podczas tego
okresu może dojść do ubytków w tkance kostnej,
łącznej i w masie mięśniowej. Dochodzi do
zmniejszenia się także całkowitej objętości wody
w organizmie.
- Zmianie podlega także wysokość ciała
w centymetrach. Zarówno u kobiet jak i mężczyzn
ma to związek z osłabieniem grup mięśniowych
oraz zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa.
Ponad 10 procent kobiet powyżej 50 roku życia
ma duże problemy z osteoporozą, która uszkadza
strukturę kości i powoduje garbienie i obniżenie
wzrostu.
- Zmiana w układzie szkieletowo - mięśniowym u ludzi po 50
roku życia. W konsekwencji dochodzi do utraty tkanki
kostnej. Intensywniejszy proces przebiega u kobiet niż
mężczyzn. Dochodzi do osteoporozy. Wraz z wiekiem
bardziej bolą stawy, słabną mięśnie, kości łatwiej się łamią.
- Starzenie skóry - pierwszym tego objawem może być
suchość spowodowana utratą zdolności zatrzymywania
i wiązania wody w naskórku człowieka. Pojawia się utrata
elastyczności w skórze, pojawiają się pierwsze zmarszczki
mimiczne wokół ust i oczu. Naskórek ulega zmianie, staje się
dużo cieńszy i bardziej szorstki. Na skutek różnorodnego
wydzielania melaniny zdarzają się liczne plamy w brązowym
kolorze w miejscach często odkrywanych. Pojawia się
problem z krążeniem, naczynia włosowate stają się kruche.
Następuje utrata tłuszczowej tkanki w podskórnej warstwie.
Te zmiany sprawiają, że skóra jest bardziej pomarszczona
i obwisła.
- Menopauza i andropauza. U kobiet pojawia się
brak zdolności rozmnażania od 40 roku życia.
W przypadku zdrowych mężczyzn jest inaczej, oni
zachowują tę funkcję do starości. Starzenie kobiet
charakteryzuje się większą gwałtownością niż
w przypadku mężczyzn.
- Zmiany biochemiczne w organizmie oraz
degeneracja fizjologiczna o charakterze
postępującym we wszystkich typach komórek,
tkanek i we wszystkich narządach.
- Podatność na choroby
- Pojawiające się różnice w układzie naczyniowo sercowym. Dotyczą one wewnętrznej błony
mniejszych i większych tętnic i naczyń
włosowatych. Stają się one grubsze, przez co
dochodzi do zwężenia, w konsekwencji
zmniejszeniu ulega światło tętnic i są przez to
dużo sztywniejsze. Pojawiają się problemy
z ukrwieniem, co powoduje zmiany w obszarach
bardzo oddalonych od serca, szczególnie w
stopach i podudziach. Dochodzi w nich do wielu
przebarwień skórnych, owrzodzeń, zaników.
Charakterystyczne dla osób starszych jest to, że
nogi i ręce na skutek utrudnionego krążenia
częściej ulegają ziębnięciu.
- Zmiany zachodzące w układzie
odpornościowym. Układ odpornościowy staje się
wolniejszy i dużo mniej czujny. Można
zaobserwować spadek zdolności limfocytów B
do produkowania przeciwciał. Zwiększa się
produkcja przeciwciał nakierowanych przeciwko
białkom własnego pochodzenia i również nasila
się ryzyko chorób wywołanych przez
autoimmunoagresję, na przykład zapalenie
stawów reumatoidalne, choroby degeneracyjne,
toczeń rumieniowaty. Ryzyko nasila się wraz
z
wiekiem człowieka.
- Zmiany zachodzące w układzie
hormonalnym. Pojawiają się wraz z
wiekiem i można zaobserwować stopniowe
zmniejszenie się poziomu hormonów
tarczycy, DEA, wzrostu, insuliny,
androgenów, testosteronu, melatoniny,
aldosteronu. Układ hormonalny z wiekiem
słabnie i wolniej reaguje na zmiany
zachodzące w środowisku. U osób
w podeszłym wieku występuje zaburzenie
snu, zmianie ulega jego czas trwania
i długość poszczególnych faz.
- Zachodzące zmiany w układzie pokarmowym.
Ściany jelit i inne warstwy stają się dużo cieńsze.
Jelito traci swoją elastyczność, w konsekwencji
prowadzi to do zmniejszenia się perystaltyki jelit,
oraz częściej dochodzi do zaparć. Do zmian
zalicza się skład bakteryjnej flory. Występują
zmniejszone wydzielania gruczołów żołądkowych
i ślinowych, na przykład starcza niedokwaśność,
która jest powodowana obniżeniem wydzielanego
kwasu solnego.
- Kurczenie nerek. Zjawisko to pojawia się
w granicach 30 i 80 roku życia, wówczas nerki
tracą do 50 procent swojej wydolności.
- Zmiany zachodzące w układzie
nerwowym. W przebiegu procesów
starzenia dochodzi do minimalizowania
masy mózgowej, dotyczy ona zawartości
płynu, a także poszczególnych komórek.
Najsilniejszemu kurczeniu ulegają płaty
czołowe, które odpowiedzialne są za
procesy myślowe. Następstwem tego są
kłopoty z koncentrowaniem się na danej
czynności oraz zmniejszeniem zdolności
skupienia się na dwu lub więcej rzeczach
jednocześnie.
Zaobserwować można zmiany w hipokampie,
narządzie odpowiedzialnym za powstawanie oraz
przywoływanie wspomnień. Zmniejsza się liczba
komunikacji między komórkami nerwowymi.
Zachodzi starzenie się komórek glejowych,
obniżona jest sprawność receptorów, wydłużeniu
ulega czas reakcji i zmniejsza się szybkość
dowolnych ruchów. U osób w podeszłym wieku
częściej pojawiają się zaburzenia psychiczne na
przykład depresja oraz zaburzenia świadomości,
choroba Alzheimera oraz otępienie.
Psychologiczne
starzenie się
Starzenie psychologiczne to zmiany,
do jakich dochodzi pod wpływem
czasu w osobowości, w życiu
emocjonalnym i duchowym człowieka.
Jest ono ściśle związane ze zmianami
biologicznymi zachodzącymi w całym
organizmie, a w szczególności
w mózgu.
Cechy charakterystyczne
- słabnięcia funkcji postrzegania
- utrudnienia kontaktu ze światem zewnętrznym
poprzez osłabienie pracy słuchu oraz wzroku
- zaburzenia krótkotrwałych systemów pamięci
oraz większy wpływ na czynniki rozpraszające
i spowolnianie czasu reakcji sprawiają, iż człowiek
w podeszłym wieku dużo gorzej asymiluje sobie
nowe wiadomości.
- zostaje zmniejszona zdolność do przystosowania
się do zachodzących zmian w dalszym lub
bliższym otoczeniu człowieka.
- pojawienie się trudności w funkcjonowaniu
intelektualnym po roku 60.
U osób w starszym wieku częściej występują
zaburzenia psychiczne. Najczęściej spotykane to
otępienie, zwłaszcza choroba Alzheimera,
depresja i zaburzenia świadomości.
U osób starszych jedną z podstawowych przyczyn
zgonów i inwalidztwa są choroby naczyniowe
mózgu, najczęściej występujący jest udar mózgu.
Jest to zespół klinicznych rozwijających się szybko
objawów ogniskowego a czasami również
uogólnionego zaburzenia czynności mózgu.
Najważniejszym biologicznym czynnikiem ryzyka
udaru mózgu jest wiek, występuje częściej u
mężczyzn, a zapadalność podwaja się z każdą
dekadą po 50 r.ż.
Starzenie
społeczne
Na starzenie społeczne człowieka wpływa
postawa, jaką przyjmuje on w stosunku
do swojego okresu życia, w którym się
znajduje.
Badaczka amerykańska B. Neugarten
przedstawiła bardzo ciekawą typologię
dotyczącą postaw wobec życia osób
starszych. Wyróżniła osiem następujących
zachowań ludzi starszych:
Wzór A- polega na reorganizacji własnego
życia po przejściu na emeryturę,
utrzymaniu wysokiej i różnorodnej
aktywności, różniącej się jednak od dotąd
prowadzonego trybu życia.
Wzór B- cechuje ukierunkowanie się na
jeden rodzaj aktywności, czynności,
dziedzinę, która dotąd najbardziej ją
interesowała, była ulubioną. Osoby te
osiągają satysfakcję ze swego życia, mogą
bowiem zajmować się tym, co najbardziej
lubią, co je pasjonuje.
Wzór C- reprezentuje postawę wycofywania się
z życia, obserwatora życia widzianego z pozycji
osoby siedzącej "na bujanym fotelu". Postawa ta
wskazuje, że aktywność zewnętrzna nie
wszystkim jest potrzebna, że istnieją osoby, które
z lubością i powodzeniem oddają się kontemplacji,
rozmyślaniom, podsumowaniu dotychczasowego
życia.
Wzór D- Charakteryzuje się utrzymaniem
dotychczasowej aktywności na poziomie, jaki
miało się w średnim wieku. Jak długo udaje się
być bardzo czynnym i utrzymać się w pełnej
formie, tak długo zachowuje się wysoką
satysfakcję z życia.
Wzór E- jest zbliżony do wzoru B. Osoby starsze
wycofują się z aktywnego życia, zawężają swoją
aktywność do określonych ról. Aktywność ta jest
im potrzebna do utrzymania satysfakcji życiowej.
Nie zawsze jednak wybór wynika
z ukształtowanych zainteresowań.
Wzór F- charakteryzuje się potrzebą pomocy
i współpracy ze strony otoczenia. Osoby te
cechuje oczekiwanie przejawów opieki i uczucia
od bliskich. Jest to konieczne w wyborze
aktywności, utrzymaniu jej.
Wzór G- różni się od poprzednich
zasadniczo. Odnosi się zasadniczo do
osób, które są apatyczne, nieaktywne.
Zawsze były mało aktywne, nie oczekiwały
dużo od życia, nie dawały z siebie wiele
i nadal przyjmują taką postawę.
Wzór H- odnosi się do osób całkowicie
zdezintegrowanych, słabo kontrolujących
siebie, o niskiej satysfakcji życiowej,
wymagających pomocy i wsparcia ze
strony otoczenia
Typologia Neugarten pokazuje, że będąc
osobą starszą można być aktywnym
i starość nie oznacza wcale, że nie można
dalej się rozwijać, że należy tylko zamknąć
się w domu i oczekiwać na koniec życia.
Dzięki dużej ilości czasu wolnego zająć się
można rzeczami, które się lubiło we
wcześniejszych okresach życia, bądź
można poszukać sobie zupełnie nowych
zainteresowań i pogłębiać wiedzę swoją.
Historia Polski dostarcza
wielu przykładów wielkiej
aktywności społecznej
ludzi w podeszłym wieku,
czasem o ograniczonej
sprawności biologicznej,
ale nie intelektualnej.
Ludwik Solski (1855-1954)
Wszechstronny aktor i reżyser –
nawet w wieku 99 lat nie
zrezygnował z aktywności,
występując na scenie teatru
krakowskiego
Kazimierz Michałowski
(1901-1980)
Światowej sławy archeolog,
egiptolog historyk sztuki –
do końca życia brał udział w
ekspedycjach
archeologicznych do Azji i
Afryki
Tadeusz Kotarbiński(1886-1981)
Filozof, logik, prakseolog – nauczyciel oddany swym uczniom,
aktywny do ostatnich dni życia
Jerzy Giedroyć(1906-2001)
Twórca, wydawca i redaktor
naczelny paryskiej „Kultury” –
aktywny, sprawny intelektualnie
obecny w mediach
międzynarodowych aż do śmierci
PROBLEMY
I
POTRZEBY
LUDZI STARYCH
Zmiany zdrowotne, psychologiczne i społeczne związane ze
starzeniem się i starością pozostają w wyraźnym związku.
Z połączenia tych trzech grup zjawisk wynika wspólna praktycznie wszystkim ludziom w podeszłym wieku,
zwiększająca się zależność od otoczenia.
Człowiek musi wyrzec się wielu rzeczy i dużo przecierpieć.
Ponosi wszelkiego rodzaju straty, najcięższe
z dotychczasowych. Istotne straty ponoszone na starość,
przyczyniające się bezpośrednio do szczególnie częstego
zapadania na depresję w tym okresie życia, pośrednio zaś –
do występowania innych chorób psychicznych, dotyczą:
pozycji społecznej, sytuacji materialnej, zdrowia, kontaktów
z innymi ludźmi, niezależności, poczucia bezpieczeństwa
jeśli chodzi o warunki życia i o samo życie.
Pozycja społeczna
Bardzo często ludzi starszych, którzy
przestali już pracować uważa się za
podrzędnych członków społeczeństwa
i sądzi się, że niewiele mogą innym
zaoferować. Pomniejsza się ich potrzeby
i znaczenie, bo przeżyli już swoje życie, nie
są użyteczni, nie potrafią docenić pięknych
rzeczy, a z powodu zniedołężnienia nie
mogą cieszyć się pełnią ludzkich
przywilejów.
Dochody
Przejściu na emeryturę bardzo często
towarzyszy znaczne zmniejszenie się
dochodów i wielu starych ludzi musi
bardzo ostrożnie planować wydatki.
Konieczność zrezygnowania z
nałogów, palenia papierosów, picia
alkoholu sprawia, że życie traci urok,
przynajmniej na tyle, na ile jest to
zależne od pieniędzy.
Towarzystwo
Dla wielu ludzi przejście na emeryturę oznacza
utratę przyjaźni nawiązanych i podtrzymywanych
w pracy. W miarę jak przyjaciele wymierają, coraz
mniej jest osób, z którymi stary człowiek może się
porozumiewać jak z równymi sobie. To prawda, są
kluby dla seniorów, ale one zaspokajają tylko
potrzeby osób ekstrawertycznych, dla ludzi mniej
towarzyskich są bezużyteczne. Wielu starych ludzi
żyje właściwie samotnie, jedni się z tym godzą,
inni cierpią w odosobnieniu.
Najwięcej samobójstw zdarza się wśród starych
samotnych mężczyzn. Samotność możliwa jest
nawet z rodziną, gdy nie ma się nic pożytecznego
do zrobienia i nikogo, kto ceniłby sobie
towarzystwo starego człowieka.
Niezależność
Zniedołężnienie oznacza zależność od
innych. Uzależnienie powoduje nieprawidłowe
reakcje: zaprzeczenie i lęk.
Zaprzeczenie jest to odmowa przyjęcia do
wiadomości bolesnych faktów, poważnej
ułomności lub konieczności opierania się na kimś.
Jakakolwiek pomoc wydaje się niepotrzebna,
a upór trwa aż do śmierci.
Lęk przejawiają ludzie, którzy zawsze
potrzebowali pochwały za to, że są użyteczni,
wydajni i wartościowi. Starzenie się i groźba
zależności powoduje zmniejszenie się wiary
w siebie i szacunku do własnej osoby
Mieszkanie
Z jednej strony wiele osób starszych żyje
w zupełnie nieodpowiednich mieszkaniach,
starych, brudnych, zagraconych,
wielopoziomowych, z toaletą za zewnątrz.
Z drugiej strony przeprowadzka może być
dla niektórych przeżyciem równym z utratą
najbliższej osoby.
Dla osób kalekich, uległych i zależnych
najlepszym rozwiązaniem jest dom opieki.
Inni irytują się z powodu koniecznych
ograniczeń, braku intymności
i niemożności odosobnienia.
Dla ludzi w podeszłym wieku
zasadnicze znaczenie mają
następujące potrzeby psychologiczne:
szacunek,
poczucie bezpieczeństwa
i możliwość stanowienia o sobie.
Szacunek
Starsi ludzie są niezwykle wrażliwi pod tym
względem i oczekują od otoczenia poszanowania,
która z zasady im się należy. Ci, którzy mają do
czynienia z osobami w podeszłym wieku nie
powinni się do nich zwracać „dziadziu” lub
„kochasiu” ani też po imieniu, jeśli nie zostali do
tego upoważnieni, ale posługiwać się nazwiskiem
i tytułem.
Powinno się traktować pacjenta, czy
podopiecznego jako człowieka, który się zestarzał,
ale który ma własną przeszłość, i który wciąż
może dać coś z siebie, na przykład wspomnienia,
- a nie jak biednego staruszka, który tylko
przysparza kłopotów.
Potrzeba bezpieczeństwa
Potrzeba bezpieczeństwa u ludzi w podeszłym
wieku sprowadza się przed wszystkim do
uzasadnionego żądania stałej opieki i pomocy,
jeśli zachodzi konieczność, i tego, by to było
prawo, a nie łaska i aby nie byli przesuwani z kąta
w kąt jak mebel, bez uprzedzenia i zgody.
Z niezaspokojenia tej potrzeby wynika wiele tzw.
„typowych starczych zachowań”. Może to być
przesadna oszczędność, unikanie wszelkich
nowych i mało znanych rzeczy, skupienie się na
własnym organizmie i jego funkcjonowaniu.
Wolna wola
Jeżeli tylko jest to możliwe należy
pozostawić wolny wybór starszym
osobom, choćby dotyczył on
wyłącznie diety. Personel domów
opieki, szpitali powinien być
dostatecznie giętki w postępowaniu,
aby pozwolić pacjentowi na
podejmowanie decyzji, jak spędzi
dzień, co na siebie włoży, czy o której
godzinie pójdzie spać.
Z potrzeb duchowych należy
wymienić przede wszystkim potrzebę
kontaktu z drugim człowiekiem.
Oczekuje go większość starych ludzi.
Pragną oni udzielania im swego
czasu, uwagi, życzliwości
i rozumnego słowa.
Zmiany psychiczne
występujące u ludzi
w podeszłym wieku
Osłabienie pamięci
U osób w podeszłym wieku następuje osłabienie
zdolności zapamiętywania informacji polegające
na wydłużeniu niezbędnego wysiłku oraz czasu
przyswajania. Pogarsza się również umiejętność
przetransportowania informacji z pamięci
ultrakrótkotrwałej do krótkotrwałej, a następnie
kodowania jej w pamięci długotrwałej. Inaczej
wygląda sytuacja jeśli chodzi o odtwarzanie
wcześniej zmagazynowanych wiadomości, czy
doświadczeń. Ich przypominanie z reguły nie
sprawia trudności osobom starszym.
Retrospektywna postawa
Jest wynikiem dominowania pamięci
długotrwałej. I tak - u człowieka
pozytywnie nastawionego do
rzeczywistości dominują wspomnienia
radosne, natomiast pesymiści
najczęściej przywołują z pamięci
przeżycia negatywne. Wspomnienia
mogą być źródłem siły do uporania
się z trudami codziennego życia.
Zmiana zakresu zainteresowań
Zazwyczaj ulega on zawężeniu, jest
to wynik tego, że liczne obszary życia
są dla starych ludzi niedostępne.
Rodzaj zainteresowań jest
zdeterminowany dotychczasowymi
nawykami i powiązany z dobrze
znanymi obszarami.
Elastyczność i upór
Ludzie starsi z reguły mają problem
z przystosowaniem się do nowych sytuacji lub
przynajmniej spada szybkość adaptacji. Wynikiem
tej sytuacji jest reakcja w postaci uporu
(skłonności do nieustępliwego trzymania się
przyzwyczajeń). Reakcja taka prowadzi do:
unikania niepewności (nie podejmowania nowych
zadań ), oszczędzania wysiłku myślowego i
decyzyjnego (znane czynności wykonywane są
mechanicznie, zapominanie szczegółów), unikania
opieki obcych (nieumiejętność podporządkowania
się, uczucie przytłoczenia)
Sprawność intelektualna
Nie zanika w podeszłym wieku.
Ogólna wiedza i zasób słów zostają
zachowane, zmniejszają się jedynie
zdolność zapamiętywania,
koncentracji i czas reakcji.
Utrzymaniu sprawności intelektualnej
w starszym wieku służy trening,
zarówno w postaci podejmowania
wyzwań zawodowych, jak i rozwijania
pozazawodowych zainteresowań.
Zmiany charakterologiczne
W podeszłym wieku dość często obniża się
zdolność do sterowania uczuciami objawiająca się
reakcjami nieadekwatnymi do wielkości bodźca
np. nagłe wybuchy płaczu, czy złości. Zmiany
charakterologiczne obejmują także zahamowanie
napędu, który dotyczy własnych zainteresowań
i kontaktów socjalnych. Może być on wynikiem
ograniczeń zdrowotnych, uczuciem znużenia
i utrudnionej orientacji, wyrazem choroby
psychicznej, czy określonego stosunku do życia
( rezygnacyjnego).
Podsumowanie
Starzenie się człowieka to proces nieuchronny
i nieodwracalny. Należy mu wyjść naprzeciw powołując do
życia zupełnie nowe instytucje społeczne wspierające
seniorów, jednak przy dominującej roli rodziny. Bowiem
rodzina ciągle pozostaje instytucją trwałą. I należy
oczekiwać, że postawy jej młodszych i najmłodszych
członków wobec osób starszych nabiorą zupełnie nowego
wymiaru, nacechowanego szacunkiem, troską i miłością.
Aktywność seniorów jest konieczna i możliwa w wielu
dziedzinach, ale przygotowanie do niej wymaga
potraktowania życia jako inwestycji, w którą warto lokować
kapitał zdrowia i edukacji. Innymi słowy przygotowanie do
starości już w młodym wieku poprzez inwestowanie w swoje
zdrowie, wykształcenie, aktywność zawodową i społeczną stworzy szansę na samodzielność i poczucie
bezpieczeństwa. W procesie zmiany postaw wobec starości
koniecznym działaniem jest także tworzenie pozytywnego
obrazu tego okresu życia, który może być długi i radosny.
REHABILITACJA
OSÓB STARSZYCH
Rehabilitacja jest przywracaniem maksymalnie
możliwego, samodzielnego życia w rodzinie
i społeczności, a także zdolności do pracy
zawodowej, aktywności społecznej i działalności
twórczej.
Rehabilitacja medyczna ukierunkowana na
przywrócenie sprawności chorych stanowi
fundamentalną część szerokiego procesu
rehabilitacji. W starzejącym się organizmie
dochodzi do wielu zmian fizjologicznych
i patofizjologicznych pogarszających możliwość
jego funkcjonowania. Odsetek niepełnosprawności
wzrasta w starszych grupach wiekowych,
osiągając 50% u osób po 80 r.ż.
Wzrasta również liczba współistniejących chorób
przewlekłych i częstość występowania ostrych
schorzeń dodatkowych obniżających poziom
sprawności funkcjonalnej i zdolności adaptacyjnej
organizmu.
Ze względu na niewyraźną granicę między stanem
zdrowia, a stanem chorobowym u osób starszych
prewencja jest w znacznym stopniu zintegrowana
z rehabilitacją. Podmiotem oddziaływania
rehabilitacji jest niepełnosprawny człowiek,
dlatego też wiele osób starszych wymaga
rehabilitacji nie tylko z powodu choroby, lecz
również ze względu na obniżenie się sprawności
funkcjonalnej wraz z wiekiem.
O pozytywnych efektach rehabilitacji można
mówić, gdy osoba starsza potrafi pod względem
psychicznym, fizycznym i społecznym utrzymać
stały kontakt ze środowiskiem, w którym żyje.
Kolejnym celem rehabilitacji osób w wieku
podeszłym jest modyfikacja stylu życia, obniżenie
masy ciała, zmniejszenie przeciążeń kręgosłupa
i stawów. Aby terapia powiodła się niezbędne są
następujące czynniki:
dostępność do wszelkich form świadczeń
rehabilitacyjnych
zapewnienie kontaktów z rówieśnikami
podtrzymanie aktywności społecznej
odpowiednia opieka psychologiczna
Do najważniejszych metod
rehabilitacji ludzi starych zaliczamy
kinezyterapię
i fizykoterpię
Kinezyterapia
Najważniejsza metoda w rehabilitacji osób
starszych, obejmuje ćwiczenia lecznicze oraz
metody kinezyterapeutyczne. Ćwiczenia lecznicze
wykorzystują różne rodzaje pracy mięśniowej do
utrzymania lub poprawy ruchomości w stawach,
a także zwiększenie siły, mocy i wytrzymałości
mięśniowej. Stosuje się również ćwiczenia
koordynacji ruchów, pionizacji, nauki chodzenia,
ćwiczenia oddechowe, ogólnokondycyjne i
relaksacyjne. W metodach kinezyterapeutycznych
wykorzystuje się różne rodzaje pracy mięśniowej
łącznie z innymi metodami oddziaływania.
Fizykoterapia
- obejmuje światłolecznictwo, elektroterapię,
laseroterapię, termoterapię, balneoterapię,
leczenie polem magnetycznym i ultradźwięki.
Duże znaczenie ma masaż leczniczy, który wraz z
ćwiczeniami biernymi jest z jednej strony dobrze
tolerowany, natomiast z drugiej jest
niejednokrotnie z konieczności jedną z nielicznych
metod możliwych do zastosowania u
zniedołężniałych pacjentów.
Mądrość
ludzi starych
„…Co w ich twarzach, oczach można dostrzec? Jeden wyraża
tęsknotę, drugi… ma coś w oczach…chyba radość, radość dziecięcą.
Podobno ludzie na starość dziecinnieją…
Może to dziwne, niezrozumiałe, ale chyba o ich pięknie
stanowią ich zmarszczki. Na ich twarzach odbiło się całe ich
życie. Może nie zawsze szczęśliwe, ale piękne życie…”
Trwające przez całe życie gromadzenie
doświadczeń może w starości osiągnąć
kulminacje w postaci mądrości.
Mądrość stanowi prototypową cechę
starości i zarazem jedną z nielicznych
(jeśli nie jedyną), pozytywnych cech
człowieka starego, obecnych w
mentalności społecznej. Pojęcie mądrości
jest złożone, ma szereg konotacji, spośród
których nie wszystkie odnoszą się w
jednakowym stopniu do osób w wieku
późnej dorosłości.
W literaturze dotyczącej badań nad mądrością
człowieka starego odróżnia się mądrość
pragmatyczną od mądrości duchowej, zwanej też
transcendentną lub transpersonalną
Rozróżnienie między mądrością pragmatyczną
i transcendentną opiera się na starym
filozoficznym podziale wiedzy na praktyczną,
społeczną oraz kontemplatywną, metafizyczną.
Ma ono również odniesienie do teorii Junga, do
archetypów Starego Mędrca oraz Wielkiej Matki.
Tak jak Stary Mędrzec – uosobienie logosu – jest
głosicielem prawdy, tak Wielka Matka, jako
personifikacja erosa, jest dawczynią miłości.
Mądrość transcendentna jest aspektem rozwoju
osobowego przypadającego na okres późnej
dorosłości. Jej charakterystyczną cechę stanowi
to, że ujawnia się w sytuacjach niepewnych,
niedookreślonych, wieloznacznych,
paradoksalnych i dlatego wymaga wrażliwości na
kontekst, intuicji, wczucia oraz wglądu w całość
sytuacji, także w jej ukryty czy tajemniczy
porządek. Staje się to możliwe wtedy, gdy uczucia
oraz myśli podmiotu integrują się i tworzą
harmonijną całość wraz z działaniem.
Tak rozumiana mądrość transcendentna
jest nie tyle cechą rozumu, ile atrybutem
całej osobowości: „jest całościowym
ustosunkowaniem się do świata,
wynikającym z poziomu rozwoju ego”
Fundamentalną przesłanką mądrości
transcendentalnej jest istnienie
rozwijającego się ego, tj. procesu
ukierunkowanego na osiąganie wolności
wewnętrznej, na przekraczanie własnych
ograniczeń i odkrywanie sensu zdarzeń
życiowych na tle całego doświadczenia.
Proces ten bywa nazywany rozwojem
duchowym; mądrość stanowi wieńczący
etap tego procesu.
Tak więc starość, przez swój specyficzny
kontekst, stwarza warunki do rozwoju
duchowego oraz do osiągnięcia mądrości
transcendentnej – jest zatem szansą
dalszego rozwoju człowieka.
Bibliografia
Górski J., Grossman J. ,Nejman B. 1985 Problemy
rehabilitacji ruchowej w geriatrii Wydawnictwo AWF
Warszawa
Sens choroby, sens śmierci i sens życia (red. Halina
Bornowska), Wydawnictwo Znak, Kraków 1993.
Sujak E.: Rozważania o ludzkim rozwoju, Wydawnictwo
Znak, Kraków 1987.
Między życiem a śmiercią (red. H. Bołoz, M. Ryś)
Wydawnictwo UKSW 2002.
Późna dorosłość. Wiek starzenia się [W:] Psychologia
rozwoju człowieka. [T. 2] , Charakterystyka okresów życia
człowieka / red. nauk. Barbara Harwas-Napierała, Janusz
Trempała. - Wyd. 3. - Warszawa : Wydawnictwo Naukowe
PWN, 2006
Starość. Dlaczego się starzejemy? / Artur Włodarski
(http://serwisy.gazeta.pl/nauka/1,34134,1432992.html)
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards