finanse

advertisement
Pytanie 1
Istota finansów i gospodarki finansowej
FINANSE to ogół zjawisk pieniężnych powstających w związku z działalnością
gospodarczą i społeczną człowieka. Przedmiotem nauki finansów są przede wszystkim
zjawiska związane z tworzeniem pieniądza przez bank centralny i kreowaniem
pieniądza przez banki komercyjne, bo dopiero te zjawiska umożliwiają powstawanie
innych zjawisk finansowych.
Związek zjawisk pieniężnych ze sferą realną gospodarki stanowi sens i ekonomiczną
treść finansów.
Termin finanse jest nierozerwalnie związany z pieniądzem.
Istota pojęcia finansów:
• Finanse to proces gromadzenia i wydatkowania realnego pieniądza i proces związany
z jego kreacją
• Finanse to taki ogół zjawisk ekonomicznych, związanych z gromadzeniem i
wydatkowaniem pieniądza
• Finanse to również zjawiska powstające w związku z działalnością gospodarczą i
społeczną człowieka.
Finanse wiążą się z:
• Gromadzeniem pieniądza:
- Wzrost liczby pieniądza na rachunku bankowym
- Transakcje związane ze sprzedażą jakiegoś dobra
- Uzyskanie praw związanych z nabywaniem dóbr
• Wydatkowaniem pieniądza
- Realizacja uprawnień związanych z nabycie dóbr
• Kreowaniem pieniądza
• Cyrkulacją jednostek pieniężnych pomiędzy jednostkami gospodarczymi
• Posiadaniem pieniądza (oszczędności, rezerwy)
GOSPODARKA FINANSOWA obejmuje wszystkie formy działania w dziedzinie
zjawisk pieniężnych.
Pojęcie gospodarki finansowej wiąże się z :
• Przygotowaniem przeprowadzenia operacji pieniężnych (planowanie operacji)
• Faktyczna realizacja tych operacji
• Ewidencja i analiza przebiegu operacji. Służy ona do wyciągania wniosków dla celów
planowania polityki finansowej
Pytanie 2
FUNKCJE FINANSÓW
Funkcje finansów

redystrybucyjna

alokacyjna

stabilizacyjna

fiskalna

kontrolna

motywacyjna
FUNKCJA REDYSTRYBUCYJNA - tzw. rozdzielcza polega na dokonywaniu za pomocą finansów podziału produktu dochodu narodowego
poprzez kształtowanie odpowiednich przychodów i wydatków wszystkich uczestników
ogniw (podział funduszu nabywczego).
Fundusz nabywczy zależy od:

przychodu materialnego

przychodu redystrybucyjnego

przychodu kredytowego

wydatków redystrybucyjnych

wydatków kredytowych

oszczędności
Są różne metody gromadzenia funduszu nabywczego w różnych ogniwach.
Metodami tymi są:
samofinansowanie (przedsiębiorstwa)

budżetowe (państwo)

kredytowe
Redystrybucja dochodów jest realizowana w formie pieniężnej, dokonywana przez
system transferów dochodów. Transfery te mają postać przepływu pieniądza między
różnymi podmiotami a państwem.
Transfery o charakterze publicznym istotne jest, że przepływ pieniądza ma charakter
jednostronny np.: podatki.
Transfery wewnątrz sektora publicznego (z budżetu państwa do publicznych funduszy
celowych)
Transfery o charakterze zwrotnym są to transfery pieniądza związane z zaciąganiem i
spłacaniem przez państwo pożyczek. Skutkiem są wydatki nabywcze podmiotów, na
rzecz których transfery są dokonywane oraz nie mające bezpośredniego związku z
wykorzystaniem PKB(dochodu narodowego).
Redystrybucja dochodów zawsze dokonuje się czyimś kosztem i na czyjąś korzyść, ale
koszty i korzyści mogą być różne dal poszczególnych obywateli.
Dostosowanie podziału dochodu i bogactwa do zgodności z tym, co społeczeństwo
uważa za słuszny czy sprawiedliwy stan podziału (dystrybucji).
FUNKCJA ALOKACYJNA
polega na tym, że finanse publiczne są narzędziem alokacji części zasobów w
gospodarce rynkowej. Skutkiem alokacji części zasobów, którymi dysponuje
gospodarka jest dostarczanie towarów i usług całemu społeczeństwu. Dostarczanie
towarów i usług finansowane jest z funduszy publicznych i następuje w związku z
rodzajem zadania stawianego przed państwem. Rodzaje zadań :
publiczne
społeczne
Zadania te są realizowane przez państwo w chwili, gdy nie mogą być one wykonane za
pomocą mechanizmu rynkowego.
Zadania publiczne państwa to obrona narodowa, bezpieczeństwo publiczne, służba
dyplomatyczna, administracja państwowa.
Zadania społeczne to zaspokajanie indywidualnych potrzeb człowieka.
Dostarczanie dóbr społecznych lub proces, w którym wykorzystanie całości zasobów
jest dzielone między prywatne i społeczne dobra w którym ustala się strukturę dóbr
społecznych.
FUNKCJA STABILIZACYJNA
wykorzystuje politykę budżetową jako instrumentu utrzymywania wysokiego stanu
zatrudnienia, racjonalnego poziomu stabilności cen i właściwej stopy wzrostu
gospodarczego z uwzględnieniem efektów bilansu płatniczego.
FUNKCJA FISKALNA ( zwana niekiedy dochodową)
ma podstawowe znaczenie. Głównym celem każdego podatku jest pełnienie tej funkcji,
tzn. dostarczenie państwu dochodów. Podatki są bowiem zasadniczym źródłem
dochodów budżetowych. Podatki są podstawą funkcjonowania państwa. Udział
podatków i opłat w tworzeniu budżetu pastwa przekracza 80%, a w Polsce nawet 90%
FUNKCJA KONTROLNA
polega na wykorzystaniu związków zachodzących między ruchem wartości
materialnych i usług a ruchem zasobów pieniężnych w celu uzyskania informacji o
przebiegu procesów rzeczowych w gospodarce
FUNKCJA STYMULACYJNA
polega na wykorzystaniu przepływu strumieni pieniężnych jako aktywnego narzędzia
oddziaływania na podmioty uczestniczące w tych procesach.
FUNKCJA REGULACYJNA
łączy się ściśle z funkcją fiskalną. Polega na kształtowaniu dochodu i majątku będących
w dyspozycji podatników. Tak więc za pośrednictwem podatków, poprzez przesuwanie
środków finansowych w odpowiednich proporcjach między podmiotami gospodarczymi
a budżetem, następuje korekta dochodów. Podatek może służyć oddziaływaniu na
gospodarkę jako całość lub działaniom o charakterze selektywnym.
FUNKCJA MOTYWACYJNA
wykorzystanie środków publicznych w celu wzmocnienia, zwiększenia gospodarki,
produkcji, zapewnienia stabilizacji. Odbywa się to poprzez dofinansowanie, wsparcie
finansowe (atrakcyjne kredyty celem zapewnienia rozwoju przedsiębiorstw)
PYTANIE 4
PRZEDMIOT BADAŃ NAUKI FINANSÓW
Zjawiska finansowe
Istota zjawisk finansowych
Finanse to zjawiska zarówno elementarne jak i złożone.
Zjawiskami elementarnymi są np. cena, kredyt, procent, podatek. Zjawiska złożone to
zjawiska, w których pieniądz nabiera cech dynamicznych. Część zjawisk złożonych
związana jest z krążeniem dóbr (towary i usługi) w gospodarce, a część z nich nie
wykazuje bezpośredniego związku z rzeczową stroną procesów gospodarczych.
Przykładem są różne przepływy pieniężne zachodzące między instytucjami
finansowymi, np. przepływy pieniężne między budżetem państwa a funduszami
celowymi, zaciąganie kredytów przez banki komercyjne w banku centralnym,
lokowanie wolnych środków finansowych towarzystw ubezpieczeniowych.
Zjawiska finansowe mogą mieć również charakter abstrakcyjny i
konkretny. Jeśli chodzi o zjawiska abstrakcyjne, to pieniądz ma postać idealną np.
miernika wartości. Zjawiska konkretne dotyczą realnych procesów gospodarczych
W teorii finansów możemy znaleźć wiele definicji nawiązujących do
przedmiotu badań. Jednym z głównych nurtów dyskusji była debata na temat, czy
przedmiotem nauki finansów są tylko te zjawiska, w których pieniądz znajduje się w
ruchu.
Klasyfikacja zjawisk finansowych
Zjawiska finansowe można podzielić według różnych punktów
widzenia.
Jednym z kryteriów jest statyka i dynamika, a więc to czy pieniądz
znajduje się w ruchu czy w bezruchu. Zjawiska, w których mowa jest o bezruchu, to
zjawiska związane z występowaniem zasobu pieniądza 9oszczędności, zasoby
pieniężne na rachunkach bankowych, pieniężny dług publiczny). Zjawiska, w których
mówimy o ruchu, to są rozmaite strumienie pieniężne przepływające w czasie pomiędzy
różnymi podmiotami i z różnych tytułów (dochody wpływające na rachunki rządu z
tytułu podatków oraz wydatki z tych rachunków w postaci transferów czy dotacji)
Drugim kryterium klasyfikacji zjawisk, jest przedmiot zjawiska
finansowego.
1)
zjawiska przychodowe,
2)
zjawiska rozchodowe,
3)
zjawiska dochodowe
4)
zjawiska wydatkowe
5)
zjawiska kosztowe,
6)
zjawiska kredytowe,
7)
zjawiska pożyczkowe,
8)
zjawiska gotówkowe,
9)
zjawiska bezgotówkowe
10)
zjawiska transferowe,
11)
zjawiska oszczędnościowe
12)
zjawiska ubezpieczeniowe
Pytanie 5
Error! Reference source not found.
negatywnie odbijać na stanie zdrowia pracowników, a nawet zagrażać ich życiu.
Postawy takie uważane są za naganne etycznie.
Charakterystyczne jest, że opinia społeczna bardziej piętnuje działania etyczne w
sektorze publicznym niż w prywatnym. W przypadku sektora publicznego chodzi o to,
ze nieetyczne postępowanie urzędników (defraudacja, korupcja), dotyczy środków
finansowych pochodzących z danin publicznych 9podatki0. Korupcja w sektorze
prywatnym jest zjawiskiem równie nagannym. Nieetyczne postępowanie tutaj polega na
osiąganiu nieuzasadnionego zysku w rezultacie zmów cenowych, podmiany towarów na
towary gorszej jakości. działania takie powodują zakłócenia w funkcjonowaniu
mechanizmu rynkowego.
Pytanie 6
Error! Reference source not found.
Metody prakseologiczne
Metoda porównania nakładów z efektami
Metoda ta ma szczególne znaczenie w kontekście finansowym, dlatego ze kategorie
finansowe, takie jak ceny, przychody, koszty, dochody, umożliwiają dokonywanie
precyzyjnego pomiaru nakładów i efektów (funkcja agregacyjna cen). Metoda ta ma
wiec powszechne zastosowanie w obszarze finansów.
Dzięki zastosowaniu metody porównywania nakładów z efektami możliwe jest
uzyskanie odpowiedzi na pytanie: czy osiągane są cele finansowe finansów.
Metoda porównywania nakładów z efektami występuje w dwóch odmianach.
Racjonalnie działający podmiot będzie dążył do:

maksymalizacji efektów przy danych nakładach

maksymalizacji nakładów przy danych efektach
Zastosowanie metody porównywania nakładów z efektami pozwala określić
efektywność ekonomiczna przedsięwzięcia. Porównanie nakładów z wynikami może
dać wynik dodatni (nadwyżka ekonomiczna, zysk) lub ujemny (strata, deficyt).
Dla oceny efektywności ekonomicznej przedsięwzięcia stosowane są różne kryteria:
1. wartość zaktualizowana netto
2. okres zwrotów nakładów
3. księgowa stopa dochodu
4. próg rentowności
5. koszty kapitału
Metoda porównania kosztów i korzyści (nakładów i wyników)
Stosuje się ją w chwili rozpoczęcia danego przedsięwzięcia, albo podczas już
prowadzonej działalności. Metoda ta jest przydatna wówczas, gdy nie można prowadzić
pomiaru rezultatów działalności jednorodnym miernikiem (pieniądzem).
Przy zastosowaniu tej metody dopuszczalne jest, a niekiedy jedynie możliwe,
posługiwanie się wielkościami i wskaźnikami wyrażonymi w jednostkach fizycznych,
nawiązujących do jakościowego ujęcia efektów. W tej formie, metoda ta jest stosowana
w sektorze publicznym, gdzie napotyka się problem mierzenia efektów ponoszonych
nakładów. Niektóre efekty można powiązać bezpośrednie ze wzrostem gospodarczym.
Metoda bilansowa
Pozwala określić stan równowagi lub stopień nierównowagi badanego elementu
rzeczywistości. W ujęciu podmiotowym zastosowanie metody bilansowej pozwala
ustalić stan finansowy podmiotu gospodarczego, państwa, instytucji, gospodarstwa
domowego. Zastosowanie tej metody jest ważne, ale ma ograniczona wartość
poznawcza i praktyczna. Nie gwarantuje ono zachowania równowagi bieżącej ma
ograniczona wartość poznawcza ze względu na możliwość oddziaływania czynników
przypadkowych.
Metody statyczne i metody dynamiczne
Finanse a nauki ekonomiczne
Finanse należą do dziedzin nauk ekonomicznych. W najściślejszym
związku finanse pozostają z teorią ekonomii oraz jej podstawowymi działami:
mikroekonomią i makroekonomią. Jest to zrozumiałe, gdyż nauki te stanowią najszersze
teoretyczne ujęcie zjawisk gospodarczych, do których zaliczają się zjawiska finansowe.
Ścisły związek występuje zwłaszcza z teorią pieniądza, ponieważ
pieniądz jest tworzywem zjawisk finansowych.
Finanse a prawo ekonomiczne
Prawo finansowe – to ogół norm prawnych regulujących działalność finansową.
Przedmiotem nauki prawa finansowego jest badanie prawnych aspektów (normy
regulujące) gospodarki pieniężnej związków publiczno-prawnych, banków i innych
instytucji finansowych, a także podmiotów nie finansowych. reasumując nauka prawo
finansowe nie bada zjawisk finansowych, ale za przedmiot ma normy prawne,
regulujące stosunki finansowe.
Finanse a makroekonomia
Nauka finansów różni się od makroekonomii głównie stopniem szczegółowości analizy
zjawisk pieniężnych, gdyż nie zatrzymuje się – jak makroekonomia na wielkich
agregatach (globalny popyt, podaż pieniądza, tworzenie oszczędności) – ale podejmuje
badania nad wewnętrzną strukturą tych agregatów i czynnikami, które ta strukturę
kształtują.
Finanse a rachunkowość
Zależność ta polega na wykorzystaniu metody podwójnego zapisu oraz metody
bilansowej do badania zjawisk finansowych. Prowadzenie ewidencji zjawisk
finansowych za pomocą systemów ewidencji wypracowanych przez rachunkowość
umożliwia praktyczne posługiwanie się pieniądzem oraz instrumentami finansowymi.
Finanse a zarządzanie
Organizacja działalności danego przedmiotu i zarządzanie nią maja istotny wpływ na
sferę finansową podmiotu. Stąd dla osiągnięcia celów banku, przedsiębiorstwa,
towarzystwa ubezpieczeniowego, towarzystwa inwestycyjnego, biura maklerskiego,
podstawowe znaczenie ma ich wewnętrzna organizacja, zależność między
poszczególnymi elementami, zarządzanie informacja wewnętrzną, zarządzanie
personelem, optymalizacja struktury organizacyjnej z punktu widzenia funkcji celu.
Finanse a matematyka
Finanse znajdują się także w obrębie zainteresowań matematyki. Jest ona przydatna
zwłaszcza w budowaniu i weryfikowaniu różnych modeli ekonomicznych oraz modeli
finansowych przedsiębiorstwa, banku, towarzystwa ubezpieczeniowego itp.
W przypadku zjawisk makrofinansowych, budowane są modele opisujące strukturą
finansową gospodarki (ma to znaczenie podczas podejmowania decyzji z zakresu
polityki finansowej i jej poszczególnych rodzajów, takich jak polityka monetarna,
polityka fiskalna).
Matematyka jest pomocna, gdyż wspomaga podejmowanie decyzji finansowych, chodzi
tu zwłaszcza o matematykę finansową i ubezpieczeniową.
Finanse a socjologia
Zainteresowanie socjologii zjawiskami i stosunkami finansowymi związane jest z
badaniami nad sytuacją materialną różnych grup społeczeństwa, skutkami polityki
finansowej.
Socjologia, badając zachowanie się różnych grup społecznych, uwzględnia aspekty
finansowe, a dokładniej to, w jakim stopniu na zachowanie się tych grup wpływają
zachodzące między nimi relacje.
Finanse a psychologia
Przedmiotem zjawisk finansowych jest człowiek, dlatego ważna jest rola psychologii w
finansach. Ponieważ pieniądz i finanse oparte są na zaufaniu, ważnym przedmiotem
zainteresowania psychologii jest rozpoznawanie warunków, w których człowiek
wykazuje zaufanie do pieniądza, systemu finansowego, banku, towarzystwa
ubezpieczeniowego, oraz warunków, w których traci to zaufanie.
Psychologia przychodzi w sukurus nauce finansów wówczas, gdy trzeba rozważać np.
wpływ plotki na hipotetyczny przebieg zjawisk finansowych, gdy analizuje się
psychologiczne przesłanki wiarygodności instytucji finansowych.
Finanse a etyka
Działalność człowieka w sferze finansowej zawsze miała i ma kontekst etyczny.
Wyrazem tego była i jest bardzo szeroko rozumiana w teorii ekonomii koncepcja
„godziwego” zysku, a więc zysku nienadmiernego, ale pozwalającego przedsiębiorcy
na rozwój jego firmy i jednocześnie umożliwiającego nabycie towaru po
niewygórowanej cenie.
W innej płaszczyźnie pojawia się koncepcja sprawiedliwego podatku. Przedsiębiorcy
mogą dążyć do nadmiernych korzyści kosztem jakości warunków pracy, co może się
1
Metoda strumieniowa
W metodzie tej przedmiotem obserwacji są strumienie pieniądza przepływające miedzy
przynajmniej dwoma, ale najczęściej wieloma podmiotami, z różnych tytułów.
Zastosowanie tej metody jest szeroko wykorzystywane do porównywania sumy
strumieni pieniężnych wpływających do danego podmiotu z suma strumieni
pieniężnych wypływających z tego podmiotu. Porównanie takie prowadzi do ustalenia
wielkości zmian, ich przyczyn i skutków. Za pomocą tej metody bada się również
zjawiska, w których pieniądz znajduje się w ruchu, a wiec zjawiska dynamiczne.
Metoda zasobowa (majątkowa)
Jej cecha charakterystyczna jest fakt, ze badane zjawiska finansowe są
"unieruchomione" w czasie. Jest to zabieg sztuczny w tym sensie, ze zjawiska
finansowe zachodzące w realnej rzeczywistości podlegają nieustannym zmianom.
Metoda ta nazywana jest również metoda majątkowa, co wynika stad, ze majątek jest
efektem kumulacji dochodów w przeszłości (poprzednich okresach). Majątek ten może
mieć
postać rzeczowa (np. nieruchomości) i/lub postać majątku finansowego (np.
zgromadzone
oszczędności pieniężne)
Metoda strumieniowo-zasobowa
Umożliwia rozpoznawanie zjawisk finansowych w ujęciu dynamicznym jak i
statycznym. Istotą tej metody jest powiązanie cech charakteryzujących stan badanego
zjawiska finansowego z cechami zjawisk, które spowodowały zmiany lub które maja
spowodować zmiany projektowane.
Metoda strumieniowo-zasobowa pozwala powiązać osiągane w danym roku (okresie)
przychody (zyski) z wartością aktywów rzeczowych i finansowych przedsiębiorstwa,
banku, towarzystwa ubezpieczeniowego. Metoda ta umożliwia określenie zależności
miedzy saldem budżetu państwa a zmianami w poziomie długu publicznego.
Analiza modelowa, systemowa i eksperyment w nauce finansów
Metoda eksperymentu ma znaczenie zwłaszcza dla nauki finansów, w której próbuje
się, przez symulowanie różnych zjawisk finansowych, przewidywać zmiany w
określonym obszarze zjawisk finansowych.
Pytanie 7
Error! Reference source not found.
Istota pieniądza – określana jest przez spełniane funkcje pieniądza
Środek wymiany
Najstarszą funkcją pieniądza jest wymiana – pośrednictwo w transakcjach, w których
dochodzi do równoczesnego wzajemnego przekazania towaru i pieniądza pomiędzy
uczestnikami wymiany.
Ludzie od zarania dziejów kupowali i sprzedawali towary – początkowo był to handel
wymienny, później pojawiła się jednostka pośrednicząca, czyli właśnie pieniądz. Dzięki
sprzedaży towarów lub usług otrzymujemy pieniądze, które następnie możemy
wymienić na inne potrzebne nam dobra. Specyficzną formą wymiany jest praca: tu w
zamian za wykonywane – w ramach umowy – usługi otrzymujemy pieniądze, dzięki
którym możliwa jest codzienna egzystencja.
Miernik wartości towarów
Pieniądz jest również miernikiem wartości – w jednostkach pieniężnych podawane są
ceny, dzięki którym można porównywać różne towary.
W najwcześniejszym stadium rozwoju gospodarki prowadzono handel wymienny, w
którym nie było jednak możliwe precyzyjne określenie wartości towarów, właśnie z
uwagi na brak jednorodnego punktu odniesienia. Trudno jest tak naprawdę oszacować,
jaka jest wartość skóry bydlęcej, wyrażona w beczkach miodu. Dzięki wprowadzeniu
pieniądza stało się możliwe dokładne określanie wartości towarów i usług, co
przyczyniło się do szybkiego rozwoju handlu.
Pieniądz pełni też rolę miernika odroczonych płatności – za jego pomocą możemy
również mierzyć np. wysokość odsetek, jakie otrzymamy za rok od momentu założenia
lokaty bankowej.
Środek płatniczy
Pieniądz jest również wykorzystywany jako środek płatniczy – to znaczy do
dokonywania płatności transferowych lub transakcji, w których przepływ dóbr nie jest
równoczesny z zapłatą.
Płatności transferowe to wypłaty, realizowane przez państwo, w zamian za które nie
otrzymuje ono bezpośrednio żadnych dóbr czy usług. Typowym przykładem płatności
transferowych są wypłaty emerytur i rent z budżetu państwa bądź też płatności zasiłków
dla bezrobotnych.
Transakcje wymienne, w których przepływ dóbr nie jest równoczesny z przepływem
pieniądza, to na przykład dostawy energii elektrycznej, gazu, usługi telefoniczne, jak
również praca na etacie. We wszystkich wymienionych tu przypadkach strony
zawierają umowę, na podstawie, której świadczone są określone usługi, a płatność za
ich wykonanie następuje nie systematycznie, ale raz w miesiącu lub nawet rzadziej.
Środek gromadzenia oszczędności
Pieniądz spełnia jeszcze jedną bardzo ważną rolę – jest środkiem tezauryzacji, czyli
gromadzenia oszczędności.
Pieniądz można wykorzystywać nie tylko przy realizowaniu bieżących transakcji
(konsumpcji), ale również do dokonywania transakcji w przyszłości – w takim
przypadku powstaje zjawisko oszczędzania, czyli odkładania pieniądza. Podstawą tej
funkcji pieniądza jest zaufanie: jako nabywcy wierzymy, że pieniądze przechowują
wartość.
W rzeczywistości pieniądz sam w sobie zmniejsza swoją wartość: na skutek inflacji
spada jego siła nabywcza. Dlatego właśnie osoby oszczędzające nie powinny trzymać
pieniędzy w domu, ale starać się je rozsądnie zainwestować (ulokować). W naszym
serwisie prezentujemy szereg porad na ten właśnie temat.
Środek wymiany międzynarodowej
Pieniądz może być środkiem rozliczeń międzynarodowych – tę funkcję spełniają
zazwyczaj pieniądze krajów wysoko rozwiniętych, posiadających bardzo stabilną
walutę. W takim przypadku pieniądz spełnia wszystkie wcześniej wymienione funkcje
(środka wymiany, miernika wartości, środka płatniczego oraz środka gromadzenia
oszczędności) w odniesieniu do transakcji, realizowanych pomiędzy poszczególnymi
krajami.
Pytanie 8
Przedmiotowa i podmiotowa charakterystyka zjawisk finansowych
Zjawiska finansowe - wyrażą związki, jakie powstają w toku realizacji stosunków
finansowych. Inaczej mówiąc, zjawisko finansowe jest to operacyjna strona stosunków
finansowych. Pojawiają się wtedy kiedy dochodzi do realizacji konkretnych transakcji
rezultacie których następuje przesunięcie z jednej strony środków pieniężnych z drugiej
dóbr materialnych i usług. Biorąc pod uwagę że finanse są związane z ruchem
pieniądza można przepływ tego pieniądza nazwać strumieniem pieniężnym.
Zjawiska finansowe z punktu widzenia ich roli w podziale i wymianie wartości
materialnych można najogólniej podzielić przy zastosowaniu dwóch kryteriów:
przedmiotowego i podmiotowego.
Jeżeli weźmiemy pod uwagę rodzaj transakcji z jednej strony, a związek między
ruchem wartości materialnych na podstawie kryterium przedmiotowego:
1.Dochody i wydatki pieniężne materialne(pierwotne)związane z aktami kupnasprzedaży.W tym przypadku następuje jednoczesny ruch wartości materialnej i
pieniądza.
2.Przychody i wydatki redystrybucyjne, czyli transfery. Za ruchem pieniądza nie idzie
ruch wartości mat. w postaci bezpośredniego ekwiwalentu, czyli mamy do czynienia z
jednostronnym świadczeniem. Są to płace, stypendia, zasiłki itp.
3.Przychody i wydatki kredytowe. Nie występuje tu bezpośredni ruch pieniądza i
wartości mat.
Biorąc pod uwagę kryterium podmiotowe, czyli wyodrębniając jednostki gosp. które
biorą udział w procesach podziału i wymiany, zjawiska finansowe można podzielić na:
1.Finanse władzy państwowej-budżetu państwa.
2.Finanse ubezpieczeń oparte są głównie na dochodach i wydatkach redystrybucyjnych
związanych z gromadzeniem środków pieniężnych(składki) na pokrycie powstałych
szkód losowych oraz zapobiegania ich powstawaniu.
3.Finanse przedsiębiorstw. Przychody mają charakter materialny(wynik
sprzedaży).Dominują wydatki materialne.
4.Finanse banków. Polegają na emisji(kredyty) i wycofywaniu pieniądza z
obiegu(spłata kredytu) oraz czynnościach usługowych.
5.Finanse ludności. Są to dochody i wydatki materialne i redystrybucyjne oraz
kredytowe indywidualnych obywateli.
Pytanie 9
Istota systemu finansowego
SYSTEM FINANSOWY-jest to zbiór norm prawnych ustalających przede wszystkim
społeczne organy(instytucje) których zadaniem jest wykonywanie czynności
związanych z gromadzeniem oraz podziałem zasobów pieniężnych. Aby system
finansowy był racjonalny tzn. wywoływał korzystne reakcje jednostek gospodarczych
musi być: a)efektywny-oznacz oddziaływanie na przebieg procesów rzeczowych przy
pomocy pieniądza ,aby osiągnąć optymalne zaspokojenie potrzeb całego społeczeństwa
i jego jednostek.; b)zgodny z analizą regulowanych zjawisk. Wiąże się to z
koniecznością uwzględnienia specyfiki regulowanych przez system finansowy zjawisk,
które często mają charakter obiektywny, tzn. istnieją niezależnie od woli człowieka ,a
zatem podlegają działaniom praw ekonomicznych.; c)Wewnętrznie zgodny. Mimo
tego, że regulacje systemu finansowego dotyczą różnych zjawisk to należy pamiętać, że
pozostają one we wzajemnym związku. Dlatego, aby osiągnąć określony cel
wyznaczony przez politykę gospodarczą, trzeba ustalając normy w jednym,
odpowiednio je powiązać z innym obszarem. d)Prosty w konstrukcji. Reakcja na
określoną normę jest wtedy zgodna z założeniem jeśli możliwe jest jej przestrzeganie w
prostej a nie zawiłej formie. Stąd każda norma musi być skonstruowana w mało
skomplikowany sposób. System nie może też zawierać norm o podobnym działaniu.
e)Zdolny do samoregulacji. Zmiany warunków powinny powodować wystąpienie
procesów dostosowawczych. Trzeba tu wyróżnić procesy: samoregulacji i reformy
systemu. Należy ponadto wziąć pod uwagę, że chociaż system finansowy realizuje
określony wspólny cel społeczeństwa to nie jest jednak monolitem. Biorąc pod uwagę
wspólny rodzaj i obszar działania, możemy wyodrębnić następujące ogniwa systemu
finansowego: system budżetowy, ubezpieczeń, finansowy przedsiębiorstw, bankowokredytowy. System budżetowy dzielimy na: sys.b dżetowy państwa i sys. budż. lokalny.
System ubezpieczeń dzieli się na: np. ubezp. społeczne, gospodarcze. System finansowy
przedsiębiorstw dzieli się np. wg kryterium własności na przed. państwowe, prywatne.
wg. przynależności do gałęzi gosp. narodowej na przed. przemysłowe, handlowe,
budowlane itd. System bankowo-kredytowy można podzielić na sys. kredytowy, sys.
rozliczeń. Bezpośrednim wykonawcą systemu finansowego jest aparat finansowy.
Składa się na niego: Ministerstwo Finansów, poszczególne urzędy skarbowe, wydziały
finansowe poszczególnych przedsiębiorstw, banki itp.
Pytanie 10
Ogólna charakterystyka elementów struktury systemu finansowego
Elementy systemu finansowego – system finansowy może być podzielony przy
zastosowaniu 3 kryteriów:
1.Kryterium podmiotowe – władze ustawodawcze szczebla centralnego samorządowego
(parlament, Rady Gminy), władze wykonawcze wymienionych szczebli (rząd zarząd)
aparat finansowy zajmujący się realizacją dochodów i wydatków publicznych, ich
kontrolą zarządzaniem budżetem bądź funduszami publicznymi ubezpieczeniowymi –
jednostki (podmioty) sektora publicznego, które finansowane są z funduszu publicznego
(straż poż szpitale)
2. Kryterium prawne – najistotniejszym prawem jest konstytucja, potem ustawy,
rozporządzenia i zarządzenia Ministra Finansów i Radu Ministrów, uchwały rady gmin,
normy prawa cywilnego
3.Kryterium instytucjonalne – najważniejszym elementem jest budżet państwa, budżety
gmin, fundusze ubezpieczeń społecznych, pozostałe fundusze
4. System finansowy obejmuje elementy STAŁE ( system budżetowy i system
finansowy Banku Centralnego) Centralnego elementy ZMIENNE (system finansowy
przedsiębiorstw publicznych zakładów użyteczności publicznej oraz systemy instytucji
publicznych o ch-rze parafiskalnym)
Biorąc pod uwagę wspólny rodzaj i obszar działania, możemy wyodrębnić następujące
ogniwa systemu finansowego: system budżetowy, ubezpieczeń, finansowy
przedsiębiorstw, bankowo-kredytowy. System budżetowy dzielimy na: sys.b dżetowy
państwa i sys. budż. lokalny. System ubezpieczeń dzieli się na: np. ubezp. społeczne,
gospodarcze. System finansowy przedsiębiorstw dzieli się np. wg kryterium własności
na przed. państwowe, prywatne. wg. przynależności do gałęzi gosp. narodowej na
przed. przemysłowe, handlowe, budowlane itd. System bankowo-kredytowy można
podzielić na sys. kredytowy, sys. rozliczeń. Bezpośrednim wykonawcą systemu
finansowego jest aparat finansowy. Składa się na niego: Ministerstwo Finansów,
poszczególne urzędy skarbowe, wydziały finansowe poszczególnych przedsiębiorstw,
banki itp.
Rolę banku można określić następująco:
Rola płatnika, tzn. dokonuje płatności swoich klientów.
Rola agenta: działa w imieniu klientów w zakresie emisji papierów
wartościowych i zarządzania własnością klientów.
Rolę gwaranta tzn. popiera klientów spełniających swe zobowiązania.
Pełni rolę pośrednika w dokonywaniu transformacji otrzymanych
depozytów w kredyty, przede wszystkim dla przedsiębiorstw (
pośrednictwo między podmiotami deficytowymi i nadwyżkowymi
oraz odgrywa role instrumentu w realizacji polityki gospodarczej
kraju, regulowanie podaży pieniądza poprzez działanie banku
centralnego).
Wszystkie banki jako instytucje tworzą pewien całokształt zwany
systemem bankowym. Taki system składa się z banku centralnego (emisyjnego) i
banków komercyjnych.
W każdym systemie bankowym krajów o gospodarce rynkowej banki
pełnią trzy podstawowe funkcje w gospodarce:
1.
Kreują pieniądz centralny będący ostatecznym środkiem zapłaty
(funkcja ta zastrzeżona jest dla banków centralnych),
2.
Kreują zdecentralizowany pieniądz wkładowy jako instrument
kredytowy i środek płatniczy,
3.
Pośredniczą między posiadaczami środków pieniężnych.
-
-
Pytanie 11
Instytucje finansowe jako przedsiębiorstwa
Instytucjami, które działają na ryku finansowym, lecz nie prowadzą
działalności zastrzeżonej dla instytucji kredytowych (banków i parabanków), są
instytucje finansowe. Instytucje finansowe nie są zatem uprawnione do prowadzenia
działalności depozytowej i wykonywania innych czynności „rdzennie bankowych”. W
związku z powyższym mimo że są uczestnikami rynku finansowego, nie korzystają z
przywilejów instytucji kredytowych, takich jak „jednolita licencja” oraz „wzajemne
uznanie”, z wyjątkiem norm Dyrektywy z 2000 r. dotyczących instytucji finansowych
zależnych od instytucji kredytowych. Instytucje finansowe mogą zatem działać jako
pośrednicy finansowi, tzn. instytucje, które wstępują jednocześnie jako dawcy i biorcy
środków finansowych. Ich działalność zapewnia, że efektywnie kształtuje się stan
równowagi między popytem na środki finansowe a ich podażą na rynkach usług
finansowych. W modelowym kształcie (bez uwzględniania wyjątków) pośrednicy nie
mają własnych zasobów finansowych, jednak dzięki swoim działaniom i umowom
zawartym z instytucjami kredytowymi to oni zapewniają te środki klientom, przy
uwzględnieniu ich oprocentowania oraz własnych wynagrodzeń (prowizji). Do
kategorii instytucji finansowych należy również zaliczyć wszelkich usługodawców
świadczących usługi związane z funkcjonowaniem rynku finansowego, takich jak
maklerzy czy doradcy inwestycyjni, bez których funkcjonowanie nowoczesnych
rynków finansowych nie jest możliwe.
Podstawowe znaczenie dla prawnego umocowania europejskiej
instytucji finansowej ma Dyrektywa z 2000 r. dotycząca podejmowania i prowadzenia
działalności przez instytucje kredytowe. Określa ona unijne ramy prawne dla
ustawodawstw krajowych, choć należy podkreśli, że Dyrektywa ta reguluje
funkcjonowanie instytucji kredytowych i tych instytucji finansowych, które są
podmiotami zależnymi od instytucji kredytowych. Zgodnie z definicją zawartą w
Artykule 1 Dyrektywy, instytucja finansowa jest to przedsiębiorstwo, inne niż instytucja
kredytowa, którego głównym przedmiotem działalności jest: działalność w zakresie
inwestycji lub jedna z działalności wskazanych przez legislację unijną w Aneksie 1 do
Dyrektywy. Aneks 1 do Dyrektywy zawiera zatem czynności, do których uprawnione
są zarówno instytucje kredytowe, jak i instytucje finansowe, przy zastrzeżeniu, że
instytucje finansowe nie mogą wykonywać czynności pozostawionych w
kompetencjach instytucji kredytowych, z których największe znaczenie ma
prowadzenie działalności depozytowej.
Zgodnie z definicją instytucja finansowa jest przedsiębiorcą „innym niż instytucja
kredytowa”. Oznacza to, że literalna wykładnia tej definicji wyraźnie rozróżnia
instytucje kredytowe i instytucje finansowe – jako odrębne instytucje prawne. Celem
takiego zapisu jest podkreślenie, że oprócz instytucji kredytowych istnieją w systemie
prawa unijnego także takie podmioty, które nie będąc instytucjami kredytowymi
uczestniczą w obrocie finansowym na zasadach określonych w Dyrektywie. Zgodnie z
punktem 15 Preambuły do Dyrektywy, przepisy tego aktu prawnego dotyczą tych
instytucji finansowych, które są podmiotami zależnymi od instytucji kredytowych i
podlegają zasadom „wzajemnego uznania” oraz zasadom nadzoru skonsolidowanego,
sprawowanego przez władze nadzorcze właściwe dla instytucji kredytowych.
Zawężenie zastosowania przepisów Dyrektywy potwierdza również norma Artykułu 19,
na podstawie której wprowadzono zasady swobodnego świadczenia usług przez
instytucje finansowe będące podmiotami zależnymi od instytucji kredytowych.
Instytucje te wyodrębniono na potrzeby sprawowania nadzoru skonsolidowanego.
Nadzór ten polega na analizie całej grupy kapitałowej, w której skład wchodzą zarówno
instytucje kredytowe, jak i instytucje finansowe.
Pytanie 12.
KLASYFIKACJA INSTYTUCJI FINANSOWYCH
1. Istota instytucji finansowej
Instytucjami, które działają na ryku finansowym, lecz nie prowadzą działalności
zastrzeżonej dla instytucji kredytowych (banków i prabanków), są instytucje
finansowe. Instytucje finansowe nie są, zatem uprawnione do prowadzenia działalności
depozytowej i wykonywania innych czynności „rdzennie bankowych”.
2. Instytucja finansowa jako przedsiębiorstwo
Zgodnie z definicją instytucja finansowa jest przedsiębiorcą „innym niż
instytucja kredytowa”. Oznacza to, że literalna wykładnia tej definicji wyraźnie
rozróżnia instytucje kredytowe i instytucje finansowe – jako odrębne instytucje prawne.
Celem takiego zapisu jest podkreślenie, że oprócz instytucji kredytowych istnieją w
systemie prawa unijnego także takie podmioty, które nie będąc instytucjami
kredytowymi uczestniczą w obrocie finansowym na zasadach określonych w
Dyrektywie.
3. Przedmiot działalności instytucji finansowej
Podobnie jak instytucje kredytowe, również instytucje finansowe
zdefiniowane są poprzez zakreślenie obszaru ich działalności, czyli wskazanie rodzajów
działalności i usług finansowych, które mogą być przez nieświadczone. Powyższe
założenie jest zgodne z generalną zasadą prawa unijnego, zgodnie, z którą „typ
wykonywanych usług wyznacza rodzaj wykonujących je instytucji”.
Podstawowa różnica między profilem działalności prowadzonej przez
instytucje finansowe a działalnością instytucji kredytowych jest taka, że instytucje
kredytowe mogą wykonywać takie czynności jak instytucje finansowe (wskazane w
Aneksie 1 do Dyrektywy), ale instytucje finansowe nie mogą dokonywać trzech
czynności zastrzeżonych dla instytucji kredytowych.
Na podstawie czynności wskazanych w Aneksie 1 do Dyrektywy, do
których wykonywania uprawnione są instytucje finansowe, można wyłonić następujące
instytucje, które – poza podmiotami dokonującymi inwestycji kapitałowych – można
uznać za europejskie instytucje finansowe:
- Banki
- Towarzystwa ubezpieczeniowe
- Fundusze emerytalne
- Fundusze inwestycyjne
- Domy maklerskie
- Giełdy papierów wartościowych
3.1 Banki
Bank – jest to instytucja finansowa, której zadaniem jest obsługa obiegu
pieniądza oraz skupianie wolnych kapitałów finansowych i oszczędności
(przyjmowanie depozytów) i przekształcanie ich w kapitały funkcjonujące (udzielanie
kredytów). Bank jest instytucją samodzielną i samofinansującą się, działającą w oparciu
o prawo bankowe i własny statut. Dochodem banku jest różnica między wpływami z
odsetek od udzielanych kredytów oraz pobieranych prowizji i opłat za wykonywane
usługi a odsetkami płaconymi od złożonych w nim depozytów. Bank może również
pełnić funkcję banku korespondenta dla innych banków.
2
-
Do zadań banków komercyjnych należy ponadto pełnienie
następujących funkcji:
Ekonomicznej, polegającej na przekształceniu pieniądza pasywnego
(oszczędnościowe) w pieniądz aktywny (inwestycyjny) , powodujący
przyrostu kapitału,
Rachunkowo-operacyjnej, polegającej na prowadzeniu rachunków
przedsiębiorstw i dokonywaniu na nich operacji bankowych. W ten
sposób kontrahenci na rynku znacznie sprawniej rozliczają się między
sobą, a także nie muszą przechowywać dużej gotówki w kasie, co
minimalizuje ryzyko jej utraty w wyniku np. kradzieży,
Usługowej polegającej na tworzeniu biur maklerskich, za
pośrednictwem, których banki oferują papiery wartościowe w
publicznym obrocie, prowadzą rachunki papierów wartościowych
swoich klientów oraz na ich zlecenie i w ich imieniu sprzedają i
kupują akcje, obligacje i inne walory, będące w obrocie kapitałowym.
3.2 Towarzystwa ubezpieczeniowe
Towarzystwa ubezpieczeniowe - to instytucje, które gromadzą na swoim
kącie środki materialne niezbędne do wyrównania ujemnych skutków zdarzeń
losowych. Stosunek ubezpieczenia zawierany jest na podstawie umowy między
towarzystwem a ubezpieczającym. Towarzystwo ubezpieczeniowe wypłaca
świadczenie w przypadku ziszczenia się okoliczności określonych w umowie. Tytułem
na podstawie, którego zawierana jest umowa jest m.in. świadczenie na wypadek śmierci
ubezpieczającego. Odpowiedzialności towarzystwa z tytułu umowy ubezpieczenia
zazwyczaj rozpoczyna się od dnia wskazanego w polisie (dokumencie potwierdzającym
zawarcie umowy ubezpieczenia), nie wcześniej niż od dnia opłacenia składki
ubezpieczeniowej, którą ubezpieczający zobowiązuje się wpłacić w umowie
ubezpieczenia.
3.3 Fundusze emerytalne
Fundusz emerytalny jest produktem, który ma zaspokoić potrzebę
długoterminowego oszczędzania z przeznaczeniem na emeryturę.
Otwarte Fundusze Emerytalne (OFE) są zarządzane przez Powszechne
Towarzystwa Emerytalne (PTE). OFE to w uproszczeniu zbiór wszystkich składek
emerytalnych jego uczestników. Pieniądze z funduszu wykorzystywane są do nabycia
różnego rodzaju papierów wartościowych np. akcji i obligacji, które przynoszą dochód
powiększający wartość funduszu. O tym, w jaki sposób inwestowane są aktywa
funduszu, decyduje firma nim zarządzająca tzn. PTE.
PTE jest odrębną od Funduszu firmą zatrudniającą doradców
inwestycyjnych i innych specjalistów finansowych. To oni po dokonanej analizie
decydują, jak będą inwestowane pieniądze OFE. Istnieje kilka stopni i systemów
zabezpieczeń inwestowanych pieniędzy. Jednym z nich jest oddzielenie firmy
zarządzającej pieniędzmi od tej, w której są one gromadzone. Towarzystwo może
upaść, Fundusz Emerytalny nie.
Akwizycja do Otwartych Funduszy Emerytalnych rozpoczęła się 1 marca
1999r. Pierwsze składki klientów zostały przekazane przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych do OFE w kwietniu 1999r.
Każda osoba, która zawarła umowę z funduszem lub, na której nazwisko, w
przypadkach określonych w ustawie, został otwarty rachunek w funduszu staje się
członkiem funduszu.
3.4 Fundusze inwestycyjne
Fundusz inwestycyjny - to nowoczesna i efektywna metoda
oszczędzania. Fundusze powstały z myślą o osobach, które chciałyby pomnażać swoje
oszczędności poprzez jak najpełniejsze wykorzystanie potencjału zysków na rynku
finansowym, ale nie są ekspertami rynku kapitałowego bądź nie mają czasu
samodzielnie prowadzić analiz i na bieżąco podejmować decyzji inwestycyjnych.
Fundusz inwestycyjny jest formą zbiorowego lokowania środków
pieniężnych. Zgromadzony od grupy osób kapitał jest lokowany w różnego rodzaju
instrumenty finansowe (w zależności od funduszu - akcje, obligacje, bony skarbowe,
itd.). Nawet stosunkowo niewielkie wpłaty wielu Uczestników tworzą znaczną kwotę,
która umożliwia korzystne inwestycje mające na celu osiąganie satysfakcjonujących
zysków i pomnażanie powierzonych środków.
Podział funduszy inwestycyjnych:

Ze względu na rodzaj inwestycji :
- papierów wartościowych: w tym akcji, obligacji, mieszane (inwestujące
zarówno w akcje jak i obligacje),
- pozostałe - np. inwestujące w nieruchomości czy na rynku pieniężnym,

Ze względu na dostępność :
- specjalistyczne - dostępne dla określonych inwestorów np. bankom,
firmom ubezpieczeniowym,
- powszechne - dostępne wszystkim podmiotom, także osobom
fizycznym,

Fundusze otwarte :
- występuje zmienna ilość jednostek uczestnictwa - inwestor może w
każdym momencie przystąpić do funduszu, jak i z niego wystąpić
(umorzyć jednostkę),
- zamknięte - o stałej liczbie jednostek.
Kryteria i ograniczenia ustawowe dla funduszy inwestycyjnych
Fundusze inwestycyjne działają w Polsce na podstawie Ustawy o publicznym obrocie
papierami wartościowymi i funduszach inwestycyjnych. Ustawa ta przewiduje szereg
ograniczeń i wymogów nakładanych na fundusz i na towarzystwo funduszy
inwestycyjnych:

Towarzystwo musi być jednoosobową (tylko jeden akcjonariusz) spółką
akcyjną, emitującą akcje imienne,

Towarzystwo może prowadzić fundusze inwestycyjne, na prowadzenie
każdego z nich zgodę wydaje Komisja Papierów Wartościowych i Giełd,

Towarzystwo może kupować papiery wartościowe, ale tylko do takiego
poziomu, aby nie stało się podmiotem dominującym,

Ograniczenia, co do kierunków inwestycji :
- co najmniej 90% środków w pap. wart. Dopuszczone do obrotu,
- nie więcej niż 5% w papiery wartościowe jednego emitenta,
- co najmniej 10% środków musi być środkami płynnymi,

Obowiązek posiadania przez towarzystwo minimalnego kapitału,
ustalanego przez KPWiG,

Obowiązek systematycznego publikowania informacji o wartości
jednostki uczestnictwa i o stanie funduszu,

środki finansowe i papiery wartościowe muszą być powierzone bankowi
powiernikowi, który wykonuje techniczne czynności jak regulowanie
zobowiązań czy obliczanie wartości jednostki uczestnictwa. Ustawa
określa, jaki podmiot może być bankiem powiernikiem, np. niezwiązany
kapitałowo z towarzystwem funduszy inwestycyjnych.
Rola funduszy inwestycyjnych w gospodarce
Fundusze inwestycyjne odgrywają bardzo ważna rolę w gospodarce,
pomagają one przesłać oszczędności ludności na rynek kapitałowy gdzie środki te są
efektywnie wykorzystywane. Jednak fundusze inwestycyjne rozwijają się w Polsce
niezbyt dynamicznie. Polacy boją się nim powierzać swoje oszczędności, wolą je
trzymać w banku. Jednak jak wykazała praktyka fundusze inwestycyjne są bezpieczne,
a inwestycja w nie przynosi przyzwoite dochody. Są ono bardzo interesujące
alternatywą dla osób niemających czasu grać samodzielnie na giełdzie. Warto jednak
pamiętać, żeby inwestycje w fundusze inwestycyjne traktować długoterminowo, z takiej
perspektywy prawie zawsze przynoszą znacznie wyższe dochody niż odsetki bankowe.
Na Zachodzie są one bardzo popularnym sposobem oszczędzania, w USA istnieje ich
ponad 3.000, a jako ciekawostkę można przytoczyć, że popularne są tam także fundusze
inwestycyjne inwestujące w jednostki innych funduszy inwestycyjnych.
3.5 Domy maklerskie
Podstawową funkcją działalności maklerskiej jest zawodowe
pośrednictwo w transakcjach kupna i sprzedaży papierów wartościowych. Współczesny
zakres działalności maklerskiej jest jednak znacznie szerszy i obejmuje doradztwo
inwestycyjne, przeprowadzanie operacji kapitałowych na własny rachunek oraz
świadczenie szeregu innych usług na rynku papierów wartościowych. Zakres
działalności maklerskiej nie może być jednak dowolny i jest ściśle określony przez
ustawę, która wydziela czynności, na prowadzenie, których wymagana jest zgoda
Komisji i czynności niewymagające takiej zgody oraz przez rozporządzenie ministra
finansów doprecyzowujące zakres działalności maklerskiej. Domy maklerskie świadczą
usługi zarówno wobec emitentów, jak i inwestorów, w konsekwencji ogół czynności
wykonywanych przez te instytucje można podzielić na usługi na rynku pierwotnym i
usługi na rynku wtórnym.
Działalność maklerska ma ugruntowaną pozycję na rynku papierów
wartościowych, a instytucje świadczące usługi w tym zakresie należą do głównych
podmiotów tego rynku. W Polsce, zgodnie z ustawą Prawo o publicznym obrocie
papierami wartościowymi, działalnością maklerską zajmują się przedsiębiorstwa
maklerskie w formie spółki akcyjnej. Prowadzenie działalności maklerskiej wymaga
zezwolenia Komisji Papierów Wartościowych i Giełd. Działalność maklerską mogą
również prowadzić banki za zgodą Komisji. Podmioty prowadzące działalność
maklerską powinny mieć siedzibę na terenie Polski. Zagraniczna osoba prawna z
siedzibą w kraju należącym do OECD lub Światowej Organizacji Handlu (WTO) może
również prowadzić działalność maklerską na terenie Polski w formie oddziału, a w
przypadku prowadzenia działalności maklerskiej w kraju należącym do Unii
Europejskiej również bez konieczności otwierania oddziału, przy wykorzystaniu
środków porozumiewania się na odległość.
3.6 Giełdy papierów wartościowych
Giełda - to miejsce, gdzie kupuje się i sprzedaje określone towary po
cenach odpowiadających sytuacji rynkowej. Istnieją różne rodzaje giełd - walutowe,
zbożowe, kwiatowe. Giełda papierów wartościowych jest specjalnym typem giełdy.
Jako instytucja finansowa podlega szczególnym regulacjom. Jej działanie jest bardzo
starannie określone i podlega ścisłej kontroli. Lecz podobnie jak każda inna giełda,
umożliwia spotkanie jak największej liczby sprzedających z kupującymi, by
doprowadzić do ustalenia rynkowej ceny towaru - w tym wypadku papierów
wartościowych.
Giełda jest instytucją rynku wtórnego. O rynku wtórnym mówimy wtedy,
gdy papiery wartościowe po ich sprzedaniu przez emitenta pierwszemu właścicielowi są
po raz kolejny odsprzedawane. Podstawowym zadaniem giełdy jest umożliwianie
przepływu kapitałów od tych, którzy szukają jak najlepszej lokaty do tych, którzy
potrafią z tych kapitałów zrobić jak najlepszy użytek. Na rynku giełdowym codziennie
dokonywana jest ocena notowanych na nim spółek i całej gospodarki.
Zadania giełdy:
Giełda jest jedną z najważniejszych instytucji w współczesnej gospodarce. Dobrze
funkcjonującą giełda powinna spełniać następujące kryteria:
Wypełniać ustawowe wymagania stawiane giełdom,
Posiadać wewnętrzny, precyzyjny regulamin określający sposób jej
funkcjonowania i kryteria doboru instytucji pośredniczących w
handlu, np. biura maklerskie,
Zapewniać powszechny i równy dostęp do informacji,
Dbać o przejrzystość rynku,
Zapewniać bezpieczne rozliczenia,
Organizować regularne sesje,
Posiadać szybki i bezawaryjny system informatyczny zapewniający
szybkość transakcji,
Dbać o to, żeby spółki nie opuszczały w sposób nagły giełdy
wycofując swoje akcje z obrotu.
Funkcje giełdy:
W kapitalizmie giełda odgrywa bardzo ważną rolę, gdyż sama w sobie
spełnia rolę rynku podlegającego prawom popytu i podaży. Dlatego też giełdę "nie
interesuje" czy występuje na niej tendencja spadkowa czy wzrostowa, lecz zapewnienie
uczestnikom możliwości sprawnego zawarcia transakcji. Giełda pełni następujące
funkcje w gospodarce:
Alokacyjna - umożliwia przepływ kapitału w kierunku ich najefektywniejszego
wykorzystania - np: środki finansowe
otrzyma ta spółka, która ma najlepsze
perspektywy ich wykorzystania i przyniesie
największe
potencjalne
zyski
jej
akcjonariuszom,
Wartościująca - ta funkcja giełdy umożliwia dokonanie rynkowej wyceny
przewidywanych decyzji ekonomicznych
przez podmioty gospodarcze, możemy, więc
ocenić jak dana spółka gospodaruje w
porównaniu z innymi,
Kontrolna - tworzy pośredni mechanizm kontroli przez akcjonariuszy efektów działań
spółki
i pracy zatrudnionych managerów.
14. ISTOTA I RODZAJE INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH
INSTRUMENTY FINANSOWE są to narzędzia pieniężne, które wykorzystywane są
do osiągania różnych celów przez różne podmioty gospodarcze.
Z punktu widzenia funkcji ekonomicznych instrumenty finansowe dzielimy na:
1.
Instrumenty rozliczeniowe
2.
Instrumenty dłużne
3.
Instrumenty zaspokajające popyt na pieniądz
4.
Instrumenty inwestowania
5.
Instrumenty bodźcowe
6.
Instrumenty ograniczające ryzyko
7.
Instrumenty potwierdzające tytuł własności
Według kryterium rodzajów rynków finansowych dzielimy na:
1.
Rynek pieniężny
2.
Rynek kapitałowy
3.
Rynek instrumentów pochodnych
4.
Rynek walutowy
15. INSTRUMENTY FINANSOWE RYNKU PIENIĘŻNEGO
BONY SKARBOWE krótkoterminowe papiery wartościowe emitowane przez skarb
państwa w celu pokrycia bieżących potrzeb płatniczych. Nalezą one do podstawowych
instrumentów, operacji otwartego rynku. Oprócz zaspokajania popytu państwa na
pieniądz są narzędziem ułatwiającym regulowanie podaży pieniądza w gospodarce.
CZEK udzielanie bankowi pisemne zlecenie, na odpowiednim druku, wyplacenia
remitentowi wymienionej sumy pieniężnej ze środków, które ma w dyspozycji
wystawca.
Czeki dzielą się na:

Czeki bankowe

Czeki bankierskie

Czeki skarbowe

Czeki podróżnicze
Podstawowym czekiem jest czek bankowy. Jest emitowany przez bank dla tego, który
posiada rachunek w danym banku. Czeki te dzielą się na:

Czek gotówkowy (upoważnia do podjęcia gotówki z banku)

Czek rozrachunkowy (zawieranie transakcji bezgotówkowych)
Inny czek to czek bankierski. Stosują go banki lub instytucje kredytowe w operacjach
miedzy sobą. Jest wystawiany przez bank, a także bank jest trasantem wskazanym na
wekslu.
Czek skarbowy wystawiają go organy administracji skarbowej z tytułu różnych
zobowiązań publicznoprawnych.
Czek podróżniczy są emitowane przez biura podróży. Umożliwia on regulowanie
zobowiązań podczas podróży. Cechuje się tym, iż nie ma remitenta. Nabywca czeku
jest osoba, która posługuje się nim podczas regulowania zobowiązań za granica.
Występują także czeki imienne, czyli czek, który jest wystawiony na dana osobę.
Zawiera jego imię i nazwisko.
Czeki na okaziciela na takim czeku występuje imię i nazwisko osoby, do której jest on
skierowany. Na takim czeku powinno się znajdować określenie „wypłacić
okazicielowi”.
WEKSEL to papier wartościowy, który potwierdza istnienie zobowiązania pieniężnego
osoby, która go podpisała. Weksel charakteryzuje się tym, iż wystawca weksla, czyli
emitent zobowiązuje się do zapłaty danej osobie, czyli remitentowi danej kwoty w
określonym miejscu i czasie.
Weksel spełnia ważne funkcje ekonomiczne takie jak:

Funkcja płatnicza (platnik z powodu tego, iż nie ma pieniędzy lub dla
bezpieczeństwa transakcji korzysta z weksla do regulowania zobowiązań,
które powstają w związku z zawieraną transakcją)

Funkcja kredytowa (weksel jest instrumentem rozliczeniowym. Występuje
wtedy, gdy nabywca nie posiada gotówki, która jest potrzebna do zaplaty za
towar czy usługę)

Funkcja gwarancyjna (ta funkcja polega na zabezpieczeniu pieniężnym
roszczenia wierzyciela. Zabezpieczenie to dokonują osoby, które podpisują
dokument przyjmujący odpowiedzialność materialną za realizacje weksla
przez jego posiadacza)

Funkcja refinansowa (można weksel wystawić do wykupu. Wystawiany jest
przez bank przed terminem płatności)
Wyróżniamy weksel własny (jest to bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty przez
wystawce określonej kwoty w danym miejscu i czasie.Za to są także odpowiedzialne
osoby, które widnieją na wekslu) i weksel trasowany ( jest to bezwarunkowe polecenie
zapłaty określonej kwoty do konkretnej osoby w konkretnym miejscu i czasie)
16. INSTRUMENTY FINANSOWE RYNKU KAPITAŁOWEGO
Do instrumentów finansowych rynku kapitałowego nalezą:

Obligacje

List zastawny

Akcje

Certyfikaty inwestycyjne
OBLIGACJA jest papierem wartościowym emitowanym w serii, w której emitent
stwierdza ze jest dłużnikiem właściciela obligacji (obligatoriusza) i zobowiązuje się do
wykupu obligacji w danym terminie. Zobowiązanie emitenta polega na zapłaceniu
należności głównej (wartości określonej w obligacji) oraz należności ubocznych
(odsetek) odsetek sposób i terminach określonych w warunkach emisji.
Podstawowymi trescmi obligacji są:

Nazwa emitenta

Podstawy prawne emisji

Nazwa obligacji i cel emisji

Wartość nominalna

Numer serii i numer kolejny obligacji

Wysokość oprocentowania

Data, od której nalicza się oprocentowanie

Termin i miejsce wpłaty oprocentowania

Warunki wykupu

Zakres i forma zabezpieczenia

Miejsce i data wystawienia

Podpisy osób uprawnionych
Funkcje obligacji: pożyczkowa (po stronie emitenta), lokacyjna (po stronie
obligatoriusza), płatnicza, obiegowa, gwarancyjna.
Obligacje emitowane są w seriach. Emisja może odbywać się:
1.
W trybie publicznej subskrypcji
- oferta do więcej niż 300 osób
- zgoda komisji Papierów Wartościowych i Giełd
- obowiązki informacyjne (prospekty)
- złożenie obligacji w depozycie
- obrót publiczny
2.
W trybie niepublicznym (prywatnym)
- oferta do nie więcej niż 300 osób
- obrót na rynku prywatnym
Rodzaje obligacji:
1.
Wg. emitentow
- skarbowe
- przemysłowe
- komunalne
- hipoteczne
2.
Wg. terminu wykupu
- krótkoterminowe – do 1 roku
- średnioterminowe – 1-5 lat
- długoterminowe – 5-30 lat
3.
Wg zasad oprocentowania
- o stałym oprocentowaniu
- o zmiennym oprocentowaniu
- indeksowane
- o zerowym oprocentowaniu
4.
Wg zabezpieczenia
- zabezpieczone całkowicie
- zabezpieczone częściowo
- niezabezpieczone
5.
Inne kryteria
- obligacje zamienne
3
- obligacje rolowane
- obligacje krajowe
- obligacje zagraniczne
- obligacje międzynarodowe (euroobligacje)
Mogą być także obligacje hurtowe (są emitowane i przeznaczane dla instytucji
finansowych i podmiotów gospodarczych) a także obligacje detaliczne
(przeznaczone są wyłącznie dla osób fizycznych).
Wartości i ceny obligacji:
Wartość nominalna wartość określona przez emitenta, wymieniona w
obligacji, stanowi kwote wykupu przez emitenta, jest podstawa naliczania
odsetek.
Wartość emisyjna cena sprzedaży obligacji pierwszym nabywcom
Cena rynkowa wartość określona przez popyt i podaż na rynku
Cena rozliczeniowa cena rynkowa powiększona o narosłe odsetki,
rzeczywista wartość transakcyjna, jaka płaci kupujący i otrzymuje sprzedający.
LIST ZASTAWNY jest papierem wartościowym dłużnym. Jego szczególną
cecha jest zabezpieczenie majątkowe hipoteczne. Celem emisji jest pozyskanie
kapitału na kredytowanie budownictwa. Remitentami są banki hipoteczne.
Listy zastawne mogą być wypuszczanie w formie tradycyjnej –
zmaterializowanej lub zdematerializowanej, imienne lub na okaziciela, w
walucie krajowej lub zagranicznej. Są to papiery wartościowe średnio i
długoterminowe rynku kapitałowego.
Forma listu zastawnego:
- nazwa „list zastawny”-terminy wypłaty odsetek
- terminy wypłaty odsetek – warunki wykupu
- data i miejsce wystawienia, podpisy – wartość nominalna
- nazwa emitenta
- wysokość oprocentowania
AKCJA jest papierem wartościowym stwierdzającym bezwarunkowe
uczestnictwo jej właściciela w kapitale spółki akcyjnej, uprawniającym do
partycypacji w jej zyskach w formie tzw dywidendy oraz do majątku spółki w
razie jej likwidacji. Niezależnie od dywidendy akcje dobrze prosperujących
przedsiębiorstw mogą zapewnić posiadaczowi korzyści ze względu na wzrost
wartości rynkowej walorów.
Wg kodeksu handlowego istnieją 2 sposoby zgromadzenia kapitału i
zawiązania spółki akcyjnej:
1.
Na rynku kapitałowym prywatnym – przez wniesienie udziałów
majątkowych, zainteresowanych danym przedsięwzięciem udziałowców
(minimum 3). Jest to tak zwane zawiązanie jednoczesne – akcje spółki
obejmują sami założyciele lub założyciele i osoby trzecie (emisja zamknięta)
2.
Na rynku kapitałowym publicznym – tzw. zawiązanie sukcesywne – polega
na zebraniu kapitału akcyjnego w drodze publicznej sprzedaży
wyemitowanych akcji spółki (emisja otwarta).
Akcja składa się z następujących elementów:

Zapisu udziałowego (zawiera nazwę spółki wielkość jej kapitału
podstawowego, liczbę akcji, wartość nominalna jednej akcji, miejsce
rejestracji spółki, rodzaj akcji, podpisy przedstawicieli spółki oraz date emisji)

Arkusza kuponowego (zawiera odcinki służące do inkasowania dywidendy i
znajdują się na nim m.in. nazwa spółki, numer akcji, numer odcinka, data
inkasa dywidendy)

Talonu (służy do otrzymywania nowego arkusza kuponowego lub nowego
talonu. W terminie płatności dywidendy, posiadacz akcji przesyła spółce
odpowiedni odcinek arkusza kuponowego, kuponowego, jeśli zostały one już
wykorzystane to przesyła talon i w zamian otrzymuje nowy.
CERTYFIKATY INWESTYCYJNE to świadectwa udziałowe. Potwierdzają one
tytuł własności w majątku funduszy inwestycyjnych.
17. POCHODNE INSTRUMENTY FINANSOWE
Cecha charakterystyczna dla nich jest to ze nie mogą samoistnie funkcjonować.
Wpływają one dodatnio lub ujemnie, silniej lub słabiej na instrumenty podstawowe. Do
instrumentów pochodnych zaliczamy:

Opcje – jest to prawo do zakupu lub sprzedaży określonego instrumentu
finansowego, gdzie ma ustalona cenę i czas. Może być opcja kupna, czyli
nabywca ma prawo do wykupu po określonej cenie i w określonym czasie
określonego instrumentu finansowego, opcja sprzedaży ma prawdo sprzedaży
instrumentów finansowych po określonej cenie.
Wyróżniamy także opcje amerykańskie (są realizowane w dowolnym dniu miedzy
dniem ich nabycia a wygaśnięcia) a także opcje europejskie (termin realizacji przypada
na dzień ich wygaśnięcia).

Kontrakty terminowe – to instrumenty, które zobowiązują strony kontraktu
do kupna lub sprzedaży instrumentu podstawowego przy uwzględnieniu
określonej ilości, czasu i terminie w przyszłości.

Swapy – to kontrakty polegające na zamianie przyszłych płatności stron
kontraktu. Wyróżniamy swap procentowy (zamiana zobowiązań odsetkowych
miedzy stronami kontraktu) i swap walutowy (zamiana przyszłych płatności z
danej waluty na inna)

Warianty – są to instrumenty pochodne za pomocą, których mamy prawo do
zakupu akcji bądź do ich emisji po określonej cenie w przyszłości. Wariantami
dokonuje się sprzedaży instrumentów finansowych w jednej walucie w zamian
za instrumenty finansowe, które są w innej walucie.
Pytanie18
Instrumenty własnościowe.
Akcje


Papier wartościowy o określonej wartości nominalnej
Emitować można tylko w jednakowej wartości. Zachodzi jednak czasami taka
potrzeba zwiększenia kręgu potencjalnych nabywców, wtedy dokonuje się
operacji splitu (podziału) każdej akcji na równe części – zazwyczaj na dwie.
Staje się to bez zmiany wartości pieniężnej swego stanu posiadania.

Pojedyncza akcja oznacza jeden głos, ponieważ akcjonariuszy jest bardzo
wielu realny wpływ na działanie firmy można mieć dopiero po wejściu w
posiadanie większych pakietów.

Mobilizacja pozostałych akcjonariuszy do działania może być dokonana
poprzez groźbę wyprzedaży swoich udziałów przez liczących się
udziałowców, co jednocześnie obniża kurs akcji. Istnieje także instytucja
depozytów akcji i przekazywania prawa wykorzystywania uprawnień
wynikających z ich posiadania. Atrakcyjne dla drobnych posiadaczy, nie
dysponujących środkami na zakup większych pakietów, skłonnych powierzyć
własne akcje zaufanej firmie (najczęściej bankowi). Akcjonariusz musi
wyrazić na to jednak pisemną zgode. Drobni posiadacze otrzymują więc od
wilkich inwestorów uprzejme oferty przejęcie prawa głosu rekomendujące ich
jako najlepszych specjalistów od efektywnego kierowania firmą
przesiąkniętych w dodatku do szpiku kości troska o kolegę – drobnego
akcjonariusza. Gdy taka zgodę dostaną uzyskują w danej spółce akcyjnej siłę
głosu zwielokrotnioną akcjami znajdującymi się w ich depozycie.

Akcjonariusz ma prawo do dywidendy-część zysku do podziału przypadającą
na daną akcję. Płaci się ją zwykle co roku (Europa) można częściej (USA-co
kwartał) wówczas wypłaty maja charakter zaliczek. Dywidendę można
określić dopiero po zamknięciu bilansu spółki, co czyni się raz do roku. Można
nie wydawać dywidend tylko przeznaczać ich wartość na inwestycje
RODZAJE:
1.
zwykłe-podstawowa pozycja obrotów giełdowych.
Nie ma ograniczeń w ich obrocie. W Polsce musi
odbywać się na zorganizowanych rynkach (Giełda,
Centralna Tablica Ofert)
2.
pierwszorzędne – niesformalizowana grupa akcji,
SA to akcję renomowanych dużych firm które
charakteryzują się względnie stabilną wartością,
dywidendą, wysoką płynnością. Obrót nimi to
przeważająca większość obrotów całego rynku.
3.
uprzywilejowane – nadanie większej siły głosu na
walnym zgromadzeniu wspólników( do
dwukrotności akcji zwykłej pięciokrotność)przy
takim samym prawie do dywidendy jak zwykła
kacja
4.
złota – daje posiadaczowi prawo weta w
szczególnie ważnych dla spółki decyzjach
Zgromadzone pieniądze lokuje się przeważnie w papiery wartościowe. Wzrost wart.
aktywów powoduje wzrost instrumentów.
5.
milczące – nie występują w Polsce (wlk.
Brytania)bez względu na ich liczbę ich właściciel
nie ma żadnego prawa do wpływu na losy firmy
Wycena>> dzielenie wartości aktywów funduszy przez ich liczbę. W Polsce nawet raz
na tydzień.
6.
groszowe – określone o bardzo niskiej wartości
rynkowej. Nie są związane z firmami
podupadającymi, ich emisja jest związana nadzieją
szybkiego rozprowadzenia. Na rynku wtórnym
cieszą się dużym powodzeniem jako wdzięczny
obiekt spekulacji.
7.
na okaziciela i akcje imienne – każdy właściciel
tego instrumentu ma prawo sprzedać go dowolnej
osobie. Emitenci tych akcji nie znają zdecydowanej
większości ich posiadaczy czyli swoich
współwłaścicieli. Tylko część akcjonariuszy ma
ochote to ujawniać i to przede wszystkim wtedy
gdy zwoływane jest walne zgromadzenie W
przypadku akcji imiennych organy spółki znają
każdego właściciela akcji. Zasadą jest tutaj
zgłaszanie zmiany właściciela, uzyskiwanie zgody
na przejęcie akcji.. Zgoda może mieć charakter
sformalizowany _ nie można odmówić jeśli
spełnione zostaną określone warunki np.dot.
kwalifikacji i zasobów kapitałowych udziałowca
niesformalizowane – subiektywny pogląd rady
nadzorczej. Ze względu na ograniczenia obrotu
tracą swoją płynność obrotu. Jeśli nie ma
przesłanek do takiego zachowania tańsze i prostsze
jest utworzenie spółki z o. o. gdzie wspomniane
ograniczenia wprowadza się do statutu. Ten rodzaj
akcji często wykorzystuję się w dużych spółkach o
szczególnym społ. Zaufaniu t.j. giełdy izby
rozliczeniowe depozyty spółki zarządzające bazami
danych wykorzystywanymi przez wiele podmiotów
(np. bankowa baza o nierzetelnych płatnikach)
KWITY DEPOZYTOWE
ADR- American Deposit Receipt GDR- Globar Deposit Receipt ADR -y są emitowane
na rynku amerykańskim, natomiast GDR-y na innych rynkach kapitałowych (w tym
także amerykańskim).
Specyficzne pap.wart. będące odpowiednikiem akcji. Ich właściciele mają takie same
prawa jak akcjonariusze wykonują je jednak nie bezpośrednio.
Są bliskie akcjom spółek. Róznica>> inwestujący w fundusze nie nabywają żadnych
praw własności
Certyfikaty kupuje się i sprzedaje na rynku w oparciu o ukształtowane na nim ceny. Nie
można nimi handlować na rynku wtórnym. Nie można odkupywać certyfikatów i
doemitować pojedynczych sztuk lub ich pakietów. Jedyną drogą zwiększenia liczby
certyfikatów jest nowa emisja przeprowadzona z zastosowaniem właściwych procedur.
JEDNOSTKI INDEKSOWE
W klasycznej formie są to fundusze, których aktywa powstały przez wniesienie
papierów wartościowych w liczbie i strukturze odpowiadającej określonemu indeksowi
głównemu. Po dokonanej operacji sprzedaje się następnie certyfikaty. Ich liczba jak w
każdym funduszu zamkniętym jest stała. Może być zwiększona jeżeli wniesie się
kolejną porcję papierów o określonej wyżej indeksowej strukturze.
41 Funkcje ubezpieczeń
 finansowa: gromadzenie środków pieniężnych, przede wszystkim w postaci składek
na pokrycie wydatków wynikających z likwidacji szkody lub na inne świadczenia
wynikające z umowy ubezpieczeniowej.
redystrybucyjna: związana z wpływem ubezpieczeń na zmniejszenie napięć
związanych z funkcjonowaniem gospodarki rynkowej; wpływa na stabilizację sytuacji
materialnej gospodarstw domowych.
interwencyjna: polega na stosowaniu sposobów, bodźców i narzędzi zmierzających
do zmniejszenia zagrożenia ubezpieczeniowego przedmiotu lub osoby
kontrolna: polega na dostarczaniu informacji umożliwiających ocenę procesów
gospodarczych
ŹRÓDŁA KAPITAŁÓW OBCYCH
przyszły emitent kwitu kupuje określona liczbę
akcji spółki

akcje te składa w banku powierniku

w oparciu o powyższy depozyt emituje specjalne
kwity z których każdy odpowiada konkretnej
liczbie akcji danej spółki (tj jednej lub więcej)

kwity te sprzedaje inwestorom
zaciąganie kredytów bankowych : postawienie przez bank do dyspozycji
kredytobiorcy określonej kwoty środków pieniężnych,które kredytobiorca zobowiązuje
się wykorzystać na warunkach określonych w umowie kredytowej oraz zwrócić wraz z
odsetkami w określonym w umowie terminie. Z punktu widzenia podmiotu udziela się
kredyty obrotowe, udzielane przez.na finansowanie bieżących potrzeb oraz kred.
Inwestycyjne służące do finansowania realizowanych przedsięwzięć inwestycyjnych
zaciąganie pożyczek pieniężnych; dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na
własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku a
biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę sama ilość rzeczy tego
samego rodzaju i tej samej jakości. Pożyczki są pieniężne i rzeczowe
emisja obligacji i innych papierów dłużnych: emisja pap. Dłużnych jest to
zaciąganie pozyczki na długi (obligacje) lub krótki (bony komercyjne) okres
Dzięki temu rozwiązaniu na rynek mogą trafić akcje mało znane, które z pewnością
znalazłyby nabywców. Zwykle tych operacji dokonuje się na rynkach cieszących się
największym powodzeniem (amerykańskim, brytyjskim). Renoma banku – powiernika i
emitenta nobilitują w ten sposób walory kapitałowe pochodzące z rynków mniej
znanych lub dopiero rozwijających się.
GDR stosowano wielokrotnie w przypadku akcji polskich spółek, które w tej formie
wchodziły na rynek brytyjski. Wiele firm latynoamerykańskich weszło na ogromny
rynek kapitałowy USA dzięki ADR.
leasing: odpłatne korzystanie z cudzych dóbr przez określony czas
franchising: udzielenie przez 1 osobę (licencjodawcę) 2 osobie (licencjobiorcy)
zezwolenia –za opłata – które upoważnia licencjobiorcę do prowadzenia działalności
handlowej pod znakiem towarowym lub nazwa firmy licencjodawcy. Może tez
dotyczyć sprzedaży towaru i usług licencjodawcy przez licencjobiorcę .
Emisja objęta jest pewnymi ograniczeniami. Emitent musi wypełnić wiele wymogów.
sekurytyzacja: pozabilansowa metoda pozyskiwania kapitału na cele inwestycyjne i
obrotowe, polegające na przekształceniu wyodrębnionych aktywów w pap.wartościowe,
które mogą stać się przedmiotem obrotu. Z finansowego punktu widzenia dochodzi do
zmiany płynnych aktywów na aktywa o większej płynności. Podstawowy warunek
wdrażania tego programu to posiadanie przez określony podmiot odpowiednich
aktywów, które można poddać sekurytyzacji. Podmiotami inicjującymi program mogą
być: 1 Banki z tytułu posiadanych wierzytelności pochodzących z kredytów i pożyczek
2Firmy leasingowe 3Przedsiębiorstwa
Jest kilka rodzajów kwitów depozytowych, róznia się one zakresem obrotu. Wyższe
standardy wymagają ogromnej pracy i nakładów, zatem większość emitentów zadowala
się niższymi kategoriami. Mamy:
kredyt kupiecki: kredytodawca jest jest sprzedawca lub producent dóbr i usług, a
kredytobiorcą nabywca tych dóbr. Kredyt ten w transakcjach między
przedsiębiorstwami ma formę odroczenia zapłaty w stosunku do daty sprzedazy.
W przypadku obu tych kwitów jest pełna możliwość realizacji prawa akcji. Dokonuje
się tego jednak nie bezpośrednio, ale za pośrednictwem banku – powiernika. Inwestor
może w każdej chwili wymienić kwit na odpowiadająca mu liczbę akcji.

R-ADR – można handlować tylko poza rynkiem publicznym, w gronie
profesjonalnych inwestorów

ADR – stopnia pierwszego – rynek pozagiełdowy, w oparciu o akcje z już
istniejących emisji

ADR – ST. Drugiego – rynek giełdowy oparty o akcje istniejących emisji

ADR – ST. 3 – daja możliwość obrotu giełdowego w oparciu o nowe e
misje, możliwość powiększenia kapitału firmy, wykorzystując zasoby
ogromnego rynku kapitałowego w USA
W przypadku innych kwitów podstawą wydawania są akcje z tzw. Rynku wtórnego –
już krążące po rynku danego kraju.
JEDNOSTKI UCZESTNICTWA CERTYFIKATY INWESTYCYJNE
Emitowane przez fundusze inwestycyjne. Otwarte>> jdn. Uczestnictwa,
zamknięte>>certyfikaty inw.Dzięki zakupowi tworzy się środki funduszy.
Inwestowanie w środki obrotowe przed. Podobnie jak w jego
srodki trwałe należy prowadzić zgodnie z zasadą minimalizacji nakładów i zasadą
możliwie najefektywniejszego wykorzystania zamrożonych środków-musi przy tym
zachowana zostać ciągłość funkcjonowania przed.
Mniejsze nakłady na kapitał obrotowy pozwalają osiągnąć z
niego relatywnie większy dochód. Odpowiednie zarządzanie kap.obrot. w szczeg
prowadzenie prawidłowej strategii i taktyki jego finansowania wywiera istotny wpływ
na wyniki uzyskiwane przez przedsiębiorstwo i pośrednio na jego wartośc rynkową.
Dobre zarządzanie kapitałem Obr. To prowadzenie właściwych
czynności w odniesieniu do następujących obszarów jego działania: z jednej strony,
stanu środków pieniężnych drugiej strony krótkoterminowych zobowiązań. Złe
zarzadzanie prowadzi do wystapienia niekorzystnych zjawisk np. wzrostu kosztów
alternatywnych.
FUNKCIE PRZEDSIĘBIORSTWA
W Polsce domy maklerskie sprzedają swego rodzaju sztuczne kontrakty, będącymi
swoistymi jednostkami uczestnictwa. Ich cena to aktualna wartość WIG 20x0,1 zł. Za
tymi kontraktami nie stoją żadne aktywa. Wystawca otrzymuje porcję gotówki. Ten kto
posiadaną jednostkę indeksową chce odsprzedać czyni to na rynku wtórnym po cenach
określanych tak jak poprzednio. W przypadku braku chętnych do kupienia
przymusowego nabywcę losuję się spośród wystawców tych instrumentów.
Konstrukcja kwitu depozytowego:

wartość środków pieniężnych potrzebnych do sfinansowania kapitału obrotowego
zależy od długości czasu jaki upływa od momentu ich wydatkowania do momentu w
którym wrócone do przedsiębiorstwa w formie środków pienięznych uzyskanych ze
sprzedaży czyli od długości cyklu konwersji pieniądza. Im krótszy jest cykl kapitału
obrotowego tym mniej pieniędzy przedsiębiorstwo potrzebuje na jego sfinansowanie.
factoring; forma krótkoterminowego finansowania przedsiębiorstwa polegająca na
odkupowaniu przez wyspecjalizowany podmiot taktoringowy należności z potrąceniem
stosownej prowizji. W ten sposób faktor staje się pośrednikiem w rozliczeniach z tyt.
Sprzedaży towarów i usług miedzy sprzedawcą i odbiorcą. Podstawowym celem
przedsiębiorstwa korzystającego z tego systemu jest możliwie jak najszybsze uzyskanie
kwoty pieniężnej na jaką opiewa należność
ZARZĄDZANIE MAJĄTKIEM OBROTOWYM:
Kapitał obrotowy przed. Nazywany jest też pracującym. Jest to
część majątku obrotowego przed. Finansowana jego kapitałem stałym. Jego wartość
odpowiada róznicy majątku obrotowego i zobowiązan krótkoterminowych.
Kapitał obrotowy zmniejsza ryzyko utrat zdolności do
terminowego regulowania zobowiązań oraz zwiększa zdolność podmiotu dostosowania
się do zmieniającego się poziomu sprzedaży.
Zmienia się nieustannie wraz ze zmianą stanu poszczególnych
aktywów bieżących, znajdujących się w ciągłym ruchu. Czynnikiem który wpływa na
wartość kapitału obrotowego jest skala działalności a głównie wielkość realizowanej
sprzedaży. Ma tutaj również wpływ czynnik czasu. Dla danego rodzaju działalności
4
Na podstawie analizy cech i celów przedsiębiorstw można wyodrębnić trzy zasadnicze
funkcje spełniane przez przedsiębiorstwo:
· funkcja ekonomiczna
· funkcja techniczna
· funkcja społeczna
Ekonomiczna funkcja przedsiębiorstwa dotyczy zapewniania osiągania jak
najkorzystniejszych efektów gospodarowania istotą tej funkcji jest podejmowanie
decyzji allokacyjnych czyli dokonywania wyboru tego co w danych warunkach ma być
wytwarzane, ile? jak? oraz dla kogo? Podstawą tych decyzji jest rachunek ekonomiczny
oparty na parametrach i kryteriach które są immanentne dla danego systemu działania
funkcjonowania gospodarki.
Techniczna funkcja przedsiębiorstwa obejmuje szeroko rozumiane przygotowanie oraz
realizację procesów produkcyjnych. Przy czym przez przygotowanie procesów
produkcyjnych rozumie się prace badawczo-rozwojowe, konstrukcyjne oraz
technologiczne związane z przygotowaniem produkcji oraz tworzenia odpowiednich
zdolności produkcyjnych. W ramach tej funkcji są określane technicznie możliwe i
efektywne warianty działania tzn. związane z nimi nakłady z jednej strony oraz wyniki
z drugiej strony które stanowią podstawę wyboru ekonomicznego.
Społeczna funkcja przedsiębiorstwa jest spełniana w stosunku do własnej kadry
pracowniczej oraz w stosunku do otoczenia. Wyraża się tym, iż pracownicy podejmują
pracę w przedsiębiorstwie w celu zaspokojenia swoich potrzeb bytowych i potrzeb
wyższego rzędu
· możliwość realizowania własnych aspiracji zawodowych
· uzyskiwania pozytywnych ocen, uznania dla swojej pracy
· uczestniczenie w społecznym działaniu
Ważna jest satysfakcja i zadowolenie z pracy co ma wpływ na atmosferę pracy.
Wpływa to na świadomość społeczną to jest na akceptację lub negację istniejących
stosunków społecznych.
UBEZPIECZENIA
Definicja ubezpieczeń:
Ubezpieczenia jako urządzenie gospodarcze którego nadrzędnym zadaniem jest
łagodzenie negatywnych skutków zdarzeń losowych poprzez rozłożenie tego ciężaru na
wiele jednostek którym dane zdarzenia zagrażają. (dot. one sensu stricto).
Nadrzędne zadanie ubezpieczeń:
Eliminacja obaw związanych z finansowymi skutkami zdarzeń losowych i gotowość do
wypłaty świadczeń.
Pojęcie to możemy rozpatrywać w ujęciu mikroekonomicznym, czyli eliminacja obaw
podmiotu funkcjonującego w szerokim mechanizmie rynk.
Makroekonomia – eliminacja obaw społecznych regulator procesów gospodarczych
Zadanie ubezp. majątk. Mają charakter gospodarczy, w przypadku ubezpiecz.
osobowych mają charakter
1.
Kryterium przedmiotu ubezpieczeń
1.
przedmiot. ubezp. jest życie
2.
przedmiot. ubezp. jest majątek
ad.2) dzielą się na dwie grupy:
a)
b)
ubezpieczenia majątkowe – rzeczowe fizyczny
podmiot ubezp. np. ubezp. autokasco
sensu stricto dot. ubezp. interesu majątkowego np.
ubezp. odpowiedz. cywil., ubezp. utraconych
korzyści, ubezp. z obowiązku
ad. 1) dzielimy na
a)
b)
ubezp. wypadkowe, zadziała w tym przypadku
kiedy zdarzeniem powodującym powstanie
odpowiedzialności ZU będzie wypadek
ubezpieczeniowy, wiemy że zajdą ale nie wiemy
kiedy, zawiera się na okres nie dłużej niż 1 rok
ubezp. na życie – zawierane są na okres dłuższy niż
1 rok
ad a) możemy podzielić:
ubezp. następstw nieszczęśliwych wypadków, ZU wypłaci
świadczenie, będzie uwarunkowana powstaniem uszczerbku
na zdrowiu
- ubezp. zdrowotne; ZU pokrywa koszty leczenia
Ad. b dzielimy na:
ubezp. na wypadek śmierci
ubezp. na dożycie; dożycie przez ubezp. określonego wieku
ubezp. rentowe; okresowe świadczenie ZU
-
2 Drugie kryterium ubezp.
1)
ubezpieczenia obowiązkowe
jesteśmy zobowiązani na skutek przepisów prawnych
2)
ubezpieczenie dobrowolne
zależy od woli ubezpieczającego
Ad1) musi istnieć obligo do zawarcia umowy ubezpieczenia;
obecność sankcji za nie zawarcie umowy.
Możemy podzielić:
a)
grupa ubezp. sensu stricto
b)
grupa ubezp. guazi obowiązkowych
Ad a) regulowane są przepisami prawa ich ogólne warunki ubezpieczenia są
aktami prawnymi:
ubezp. oc pojazdów
ubezp. oc rolników
ubezp. oc doradców podatkowych
obowiązkowe ubezp. budynków wchodzących w skład gosp. Rolnego
od ognia i innych zdarzeń losowych,
ubezp. odpowiedzial. cywilnej zakładu służby zdrowia
Ad b przepisy prawa ustalają obowiązek zawarcia umowy i określają grupę
osób zobowiązanych do spełnienia tego obowiązku np. – ubezp. odpow.
cywilnej grup zawodowych; ubezp. oc biegłych rewidentów; ubezp. oc radców
prawnych i adwokatów; oc brokerów
Ad a obligo pojawia się w ustawie ubezp.
Ad b obligo pojawia się w aktach prawnych dotyczących danych grup
zawodowych np. ustawa o notariacie, o biegłych rewidentach. Nie ma
jednolitych warunków na jakie zawiera się ubezp.
3
ubezp. w obrocie krajowym i międzynarodowym
ubezp. komercyjne i wzajemne
4 Zasady ubezp. gosp.
Są to wymagania stawiane świadczonym usługom ubezp.
wymagania stawiane zakł. Ubezp.
wymagania stawiane konkretnym umowom ubezp.
Zasady:
1)
zasada realności ochrony ubezpieczeniowej
2)
zasada pełności ochrony ubezpieczeniowej
3)
zasada powszechności ochrony ubezpieczeniowej
4)
zasada szybkości
Ad 1) ubezpieczający może nie popełniając błędu z pnt. Widzenia
ekonomicznego i prawnego liczyć na to, że strata losowo zostanie mu
wyrównana przez ubezpieczyciela w granicach ubezp. i zgodnie z
obowiązującymi go warunkami
W Polsce emisja tych obligacji nie jest tak powszechna.
Obligacje ogólne- spłacane są z podatków, głównie od nieruchomości.
Obligacje przychodowe- są emitowane, aby sfinansować różne projekty. Jeżeli dana
inwestycja nie przyniesie oczekiwanych zysków, jednostka samorządowa nie musi
zwracać
pieniędzy, dlatego tez te obligacje są wyżej oprocentowane niż obligacje ogólne.
2.
Podział ze względu na nabywców;

Oferowane osobom prywatnym

Oferowane osobom prawnym (inwestorem
instytucjonalnym)

Oferowane nabywcom krajowym

Oferowane inwestorom zagranicznym
3.
Podział ze względu na przeznaczenie zgromadzonych środków:

Przeznaczenie ogólne

Przeznaczone na ściśle określony cel
4.
Podział ze względu na okres wykupu;

Krótkookresowe ( do 5 lat)

Średniookresowe (5-1Olat)

Długoterminowe (powyżej l0 lat)

Wieczyste (nigdy nie podlegają wykupowi,
otrzymuje się jedynie odsetki zwane renta
wieczysta)
Zatem istotą ubezpieczenia jest gromadzenie kapitału powstającego ze składek
ubezpieczeniowych podmiotu przeznaczonego na wyrównaniu uszerbku materialnego,
albo łagodzenie nastepstw, które mają związek ze zdarzeniami losowymi.
Ubezpieczenie jest zawsze związane z ryzykiem, które powoduje straty może ale nie
musi.
5.
Podział ze względu na oprocentowanie

Oprocentowanie stałe

Oprocentowanie zmienne

Obligacje zerowe - (nie przynoszą okresowego
procentu)
Pytanie 19
Error! Reference source not found.
6.
Podział ze względu na sposób wykupu:

Podlegające wykupowi (umorzeniu)

Obligacje konwersyjne

Obligacje opcyjnie
Instrumenty finansowe –ogół narzędzi o charakterze pieniężnym, które są
wykorzystywane przez różne podmioty do kształtowania różnych dziedzin życia
gospodarczego i społecznego.
Papiery wartościowe (instrumenty finansowe) reprezentujące wierzytelności pieniężne,
np.:
czeki, obligacje, losy loteryjne, weksle.
CZEK
Czek jest to pisemne zlecenie bankowi wypłacenia okazicielowi lub danej osobie
(remitent) określonej sumy pieniężnej ze środków wystawcy. Czek powinien zawierać
słowo „czek", bezwarunkowe polecenie wypłaty sumy pieniężnej (słownie i cyfrowo
określonej), nazwę i siedzibie baku, oznaczenie rachunku, datę i miejsce wystawienia
czeku, podpis wystawcy.
1.
Podział ze względu na wystawce:

Czeki bankowe (gotówkowy i rozrachunkowy)

Czeki bankierskie

Czeki skarbowe

Czeki podróżnicze
Czek bankowy- jest to czek emitowany przez bank dla posiadacza rachunku, który
umożliwia wypalenie okazicielowi lub wskazanej osobie okresowej sumy pieniężnej.
CzekgotówJrowy-umozliwiapo4jecie gotówki z banku.
Czek rozrachunkowy- umożliwia realizacje operacji bezgotówkowych. Dłużnik wręcza
czek wierzycielowi, a następnie ten udaje się z nim do banku dłużnika, bank dokonuje
operacji bezgotówkowych, czyli pobiera pieniądze z konta dłużnika i przelewa je na
konto wierzyciela.
Czek bankierski - jest używany w operacjach miedzy bankami lub innymi instytucjami
kredytowymi. Czeki te najczęściej czekami imiennymi zwłaszcza w obrotach
zagranicznych. .
Czek skarbowy- wystawiany jest przez organy administracji skarbowej z tytułu
różnych zobowiązań publicznoprawnych. Jest to ułatwienie w regulowaniu zobowiązań
przez władze publiczne.
Czeki podróżne- (w świetle prawa czekowego nie jest to czek- nie -zawiera wszystkich
elementów) wystawiane przez banki, instytucje finansowe oraz biura podróży. Służy do
regulowania zobowiązań w trakcie podróży. Nabywca czeku jest ta sama osoba, która
będzie się nim posługiwała.
2.
Podział ze względu na formę własności:

Czeki imienne

Czeki na okaziciela
Czek imienny- zawiera imię i nazwisko remitenta oraz nie może on być przenoszony
przez indos.
Indos - przelanie prawa własności weksla lub czeku na inna osobę przez umieszczenie,
zwykle na odwrocie danego dokumentu, odpowiedniej notatki z podpisem ,albo samego
podpisu; także sama notatka z podpisem lub tylko podpis na odwrocie weksla, czeku.
Czek na okaziciela - na tym czeku nie musi się znajdować imię i nazwisko remitenta,
musi się natomiast znajdować określenie "wypłacić okazicielowi".
3.
Podział ze względu na warunki realizacji:

Czeki niepotwierdzone

Czeki potwierdzone
Czeki niepotwierdzone - nie wymagają żadnych dodatkowych czynności.
Czeki potwierdzone - osoba przyjmująca czek zada, aby bank potwierdził, że na
koncie są środki na zrealizowanie tego czeku.
W obecnych czasach czeki wychodzą z użycia i są zastępowane przez karty kredytowe i
płatnicze.
OBLIGACJE
Obligacje najpopularniejsze instrumenty dłużne. Jest to forma zaciągania długu przez
różne podmioty np. Skarb Państwa, władze manipulacyjne, banki, przedsiębiorstwa.
Obligacje maja z góry określone oprocentowanie, czyli dochód. Emitent jest
zobowiązany do wypłaty odsetek w określonym czasie oraz do wykupu obligacji w
danym czasie. Sprzedażą obligacji zajmują się konsorcja emisyjne Możemy je podzielić
na 3 grupy.
1 .Konsorcjum przejmujące - banki przejmują całość emisji.
2. Konsorcjum emisyjne - zajmuje się rozprowadzeniem emisji miedzy inwestorów.
3. Konsorcjum mieszane - łączy cechy dwóch powyższych konsorcjów.
Banki przejmują całość emisji, aby moc rozprowadzić obligacje miedzy inwestorów, a
pozostała część zostanie nabyta przez banki.
1.
Podział ze względu na emitenta

Obligacje Skarbu Państwa (skarbowe)

Obligacje władz samorządowych (manipulacyjne) obligacje ogólne i przychodowe . Obligacje
przedsiębiorstw niefinausowych

Obligacje banków i innych instytucji finansowych

Obligacje fundacji i innych organizacji społecznych
mających osobowość prawną
WEKSEL
Weksel jest to papier wartościowy, który zobowiązuje jego wystawce (emitent) do
zapłaty danej osobie (remitentowi) - określonej kwoty w danym czasie i miejscu.
Weksel charakteryzuje się tym, że posiadacz może przenosić wszelkie prawa
wynikające z tego dokumentu na inną osobę.
Weksel spełnia następujące funkcje ekonomiczne

Płatnicza - płatnik wykorzystuje weksel do regulowania zobowiązań

Kredytowa - kiedy nabywca nie ma gotówki, aby zapłacić za usługę,
towar

Obiegowa - weksel zanim zostanie wykupiony, może obsłużyć wiele
transakcji

Gwarancyjna - zabezpiecza roszczenia wierzyciela

Refinansowa - można przedstawić weksel do wykupu przez bank
przed terminem płatności
Weksel własny - papier wartościowy bezwarunkowego przyrzeczenia zapłaty przez
wystawce określonej kwoty we wskazanym miejscu i. czasie.
Weksel trasowany - (ciągniony, trata, przekazany) -zawiera skierowane do konkretnej
osoby bezwarunkowe polecenie zapłaty określonej kwoty w oznaczonym miejscu i
czasie.
LIST ZASTAWNY
List zastawny emitowany jest przez instytucje kredytowe. Pieniądze uzyskane z ich
sprzedaży przeznaczane sa na finansowanie inwestycji lub na pożyczki dla członków
towarzystw kredytu hipotecznego. List ten gwarantuje stale oprocentowanie.
Pytanie 20:
Rynki finansowe i ich kwalifikacja.
RYNKI FINANSOWE
Rynek - stosunek między uczestnikami procesów gospodarczych w zakresie wymiany
(kupno-sprzedaż)
Rynek finansowy - transakcje instrumentami finansowymi

jest to ogół aktów kupna-sprzedaży instrumentów finansowych

to sposób komunikowania się ludzi ze sobą, w związku z emisją i
obrotem instrumentami finansowymi
NAJWAŻNIEJSZE RODZAJE RYNKÓW FINANSOWYCH
1)
Pierwotne i wtórne
2)
Powierzchnych transakcji i zindywidualizowanych transakcji finansowych
a)
zindywidualizowanych transakcji finansowych: depozytowych,
kredytowych, ubezpieczeniowych
3)
Pieniężne i kapitałowe
a)
Pieniężny: międzybankowy i pozabankowy (pozostałe segmenty
rynku pieniężnego)
b)
kapitałowy: giełdowy i pozagiełdowy
4)
Hurtowe i detaliczne
5)
Krajowe i międzynarodowe
a)
walutowe (dewizowe): krajowe (narodowe) i zagraniczne
(międzynarodowe)
b)
eurorynki: pieniężne i kapitałowe
6)
kasowe (bieżące, natychmiastowe) i terminowe
Ad 1)
pierwotne – pierwsza sprzedaż
wtórne – kupno już wcześniej sprzedawanych; mają równie duże znaczenie jak
pierwotne
Funkcje rynku wtórnego:
1.
zwiększają płynność instrumentów finansowych
2.
wpływają na ceny instrumentów finansowych, w tym również na
liczbę pierwotnych
Ad 4)
Hurtowy (zindywidualizowany) – uczestnikami są głównie instytucje,
przedsiębiorstwa
Detaliczny (rynki powszechne – ogólne) – przedsiębiorstwa, gospodarstwa domowe
Wzrost znaczenia rynków finansowych wynika z:
1)
Obniżenia kosztów transakcyjnych
2)
kosztami informacji (asymetria w przepływie informacji związany jest z:
a)
strony transakcji mają nierównomierny dostęp do informacji
b)
selekcja negatywna (na rynkach finansowych bardziej aktywni są ci,
którzy z góry zakładają, że nic nie zwrócą
c)
ryzyko nadużycia
Obligacje skarbowe - są podstawą finansowania deficytu i długu publicznego.
Występują o oprocentowaniu stałym i zmiennym. Obligacje te posiadają pewne
szczególne przywilej np.: zwolnienie z podatku dochodowego z tytułu procentu;
możliwość odpisania od podstawy opodatkowania dochodów wydatków na zakup
obligacji.
Obligacje manipulacyjne- są emitowane zarówno przez władze lokalne, jaki i ich
agencje.
5
Pytanie 21:
Istota rynku pieniężnego.
Rynek pieniężny stanowi część szeroko pojmowanego rynku finansowego. Jego istota
jest obrót instrumentami, których termin zapadalności, czyli płatności nie przekracza
jednego roku. Rynek pieniężny przekazuje pieniądz od podmiotu, który ma go w
nadmiarze do podmiotu, który go potrzebuje. Obrót dotyczy gotówki, pieniądza na
rachunkach bankowych a vista oraz rachunkach terminowych (jeżeli terminy lokat nie
przekraczają jednego roku) i krótkoterminowych papierów wartościowych. Rynek
pieniężny nie jest rynkiem jednolitym, ponieważ tworzą go różne produkty.
Uwzględniając wielkość obrotów (w Polsce), to podstawę rynku pieniężnego tworzą
przede wszystkim bony skarbowe emitowane przez Ministra Finansów, a następnie
lokaty pieniężne na rynku międzybankowym, rynek weksli handlowych i czeków oraz
rozwijający się rynek bonów depozytowych emitowanych przez banki.
Rynek pieniężny jest rynkiem najbardziej płynnych aktywów finansowych, służących
jednostkom gospodarczym do pokrycia zapotrzebowania na kapitał obrotowy, a więc
zapewniający im utrzymanie płynności. Następuje to głównie poprzez zaciąganie
kredytów i pożyczek krótkoterminowych. Jest to również rynek, na którym szczególną
aktywność wykazują instytucje finansowe, w tym banki niejednokrotnie poszukujące
możliwości ulokowania wolnych środków pieniężnych nawet na bardzo krótki okres,
np. jeden dzień lub dwa czy trzy dni, tydzień, dwa tygodnie, lub także chcąc przyjąć
środki do zagospodarowania.
Główna funkcja ryku pieniężnego sprowadza się do przynoszenia dochodu od wolnych
w danym momencie aktywów oraz do zapewnienia ciągłości w regulowaniu
zobowiązań. Rynek pieniężny służy również państwu do realizacji określonej polityki
monetarnej, w szczególności przez wpływ na wielkość strumienia podaży pieniądza i
prędkość jego cyrkulacji w gospodarce.
Do podstawowych instrumentów rynku pieniężnego zalicza się: bony skarbowe, bony
pieniężne, bony komercyjne przedsiębiorstw, weksle, czeki, akcepty bankowe oraz
certyfikaty depozytowe.
Z punktu widzenia terytorium działania rynku pieniężnego wyróżnia się rynek
międzynarodowy, ogólnokrajowy i regionalny.
Ze względu na wielkość transakcji przeprowadzanych na rynku pieniężnym wyróżnia
się rynek centralny, zwany również hurtowym oraz rynek detaliczny.
Największymi segmentami rynku pieniężnego ze względu na rodzaj transakcji są: rynek
lokat międzynarodowych i rynek weksli skarbowych, czyli weksli emitowanych przez
rząd; noszą one także nazwę bonów skarbowych.
Pytanie 22:
Istota i charakter rynku kapitałowego.
Rynek kapitałowy jest elementem rynku finansowego. Na rynku tym podejmowane są
decyzje finansowe uczestników rynku, do których należą przedsiębiorstwa, instytucje
finansowe oraz osoby fizyczne. Zadaniem rynku kapitałowego jest przekształcenie
wolnych środków pieniężnych w inwestycje. Rynek kapitałowy intensywnie
uczestniczy w finansowaniu prywatnych i państwowych potrzeb inwestycyjnych.
Rynek kapitałowy składa się z:
- rynku papierów wartościowych,
- rynku hipotecznego (hipoteka na grunty i budynki),
- rynku długoterminowych pożyczek bankowych.
Przez rynek kapitałowy rozumie się ogół transakcji kupna-sprzedaży, których
przedmiotem są instrumenty finansowe o okresie wykupu dłuższym niż rok; środki
uzyskane z emisji tych instrumentów mogą być przeznaczone na działalność rozwojową
emitenta. Rynek kapitałowy jest zatem miejscem mobilizacji wolnych funduszy w
okresie średnio- i długoterminowym na cele modernizacyjno-inwestycyjne
przedsiębiorstwa.
Jedną z cech tego rynku jest fakt, iż składa się on z wielu segmentów oraz występuje na
nim znacznie większa liczba podmiotów niż na rynku pieniężnym. W transakcjach
zawieranych na rynku kapitałowym uczestniczą również przedsiębiorstwa w
charakterze pożyczkodawcy (poszukującego możliwości ulokowania środków
pieniężnych) lub pożyczkobiorcy (zgłaszającego chęć ich zagospodarowania).
Stopień ryzyka na rynku kapitałowym jest znacznie wyższy niż na rynku pieniężnym,
głównie ze względu na długie terminy zwrotu zainwestowanego kapitału. Przeciętna
wartość transakcji zawieranych na rynku kapitałowym jest o wiele niższa od przeciętnej
wartości transakcji dokonujących się na rynku pieniężnym.
Jeszcze inną cechą rynku kapitałowego jest fakt, iż stopa zwrotu z zainwestowanych w
walory rynku kapitałowego środków jest relatywnie wysoka, zgłasza w długich
okresach, jednakże podlega dużym wahaniom.
Na rynku kapitałowym towarem są papiery wartościowe.
Rynek kapitałowy dzieli się na wiele segmentów operacyjnych, z których
najważniejszymi są: rynek pierwotny i wtórny. Ponadto wyróżnia się rynek publiczny i
niepubliczny, giełdowy i pozagiełdowy.
Pytanie 23:
Rynek kapitałowy w Polsce.
Gospodarka rynkowa w Polsce stworzyła nowoczesny system finansowy. Powstały
instytucje zbliżone do tych, na których działaniu opierają się rynki kapitałowe państw
europejskich. Po pierwsze zreformowano system bankowy i rozpoczęto kształtowanie
nowoczesnego rynku kapitałowego, w tym utworzono na nowo giełdę papierów
wartościowych. Powstał nowy bank centralny - Narodowy Bank Polski, instytucja
odpowiedzialna za płynność gospodarki, za emisję pieniądza i za kurs walutowy.
Utworzono banki uniwersalne, które zaczęły pełnić normalne funkcje kapitałowe zajęły się zbieraniem depozytów i udzielaniem kredytów. Powołano Komisję Papierów
Wartościowych i Giełd oraz Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie, z której w
roku 1994 wyodrębniono Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych. Przechowuje się
w nim papiery wartościowe w formie niematerialnej. W 1996 utworzono również
regulowany rynek pozagiełdowy, tzw. Centralną Tabelę Ofert.
Postępująca prywatyzacja, inwestycje zagraniczne, konsolidacja banków, a także
rozwój warszawskiej giełdy ukształtowały obecny stan polskiego rynku kapitałowego.
Narodowy Bank Polski
Rada Polityki Pieniężnej jest organem Narodowego Banku Polskiego
Komisja Papierów Wartościowych i Giełd jest urzędem sprawującym nadzór nad
przestrzeganiem reguł uczciwego obrotu i konkurencji w zakresie publicznego obrotu
papierami wartościowymi i towarami giełdowymi
Giełda Papierów Wartościowych.
fundusz inwestycyjny - instytucją lokująca pulę zebranych od uczestników środków
pieniężnych w różnego rodzaju instrumenty finansowe.
W Polsce działa 71 banków komercyjnych, w tym 69 prowadzących działalność
operacyjną Oprócz banków komercyjnych w Polsce działa ponad 600 banków
spółdzielczych.
Pytanie 25
Error! Reference source not found.
Pojęcie giełdy.
W uproszczeniu można powiedzieć, że jest to miejsce, gdzie kupujący i
sprzedający wymieniają między sobą różnego rodzaju papiery wartościowe i
instrumenty finansowe na pieniądze. Kupujący i sprzedający mają gwarancję uzyskania
najlepszej ceny, gdyż przy jej ustalaniu uwzględnia się wszystkie oferty przesłane na
giełdę. Wykorzystuje się w tym celu centralizację zleceń i równość ich traktowania.
Giełda zapewnia bezpieczeństwo obrotu i dostęp do informacji.
Na Giełdzie dokonuje się wyceny akcji będących w posiadaniu Skarbu
Państwa, przedsiębiorstw i osób indywidualnych. Dzieje się to poprzez ustalenie kursu
akcji w systemie WARSET. Ustalony kurs (cena rynkowa) określa wartość rynkową
przedsiębiorstwa.
Nadzór nad Giełdą Papierów Wartościowych sprawuje Komisja Papierów
Wartościowych i Giełd, zapewniając przejrzystość rynku i przestrzeganie zasad obrotu.
GPW powstała w 1991r. w Warszawie jako spółka akcyjna Skarbu
Państwa. Celem tej spółki jest właśnie organizacja rynku giełdowego.
Organami Giełdy Papierów Wartościowych są:

Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy – jest jej najwyższym
organem spółki, a prawo do udziału w zgromadzeniu mają wszyscy
akcjonariusze Giełdy. Do jego kompetencji należy m.in. dokonywanie
zmian w Statucie Giełdy, powoływanie i odwoływanie członków
Rady Giełdy oraz prezesa Zarządu Giełdy.





Rada Giełdy – sprawuje stały nadzór nad działalnością spółki, bada
jej wyniki finansowe i bilans, rozpatruje sprawozdania zarządu i
przedstawia w tej sprawie sprawozdania, zatwierdza regulamin giełdy
oraz podejmuje decyzje w zakresie dopuszczania papierów
wartościowych do obrotu. Radę tworzy 12 osób.
Zarząd Giełdy – reguluje zasady handlu giełdowego, dopuszcza
osoby do udziału w giełdzie, ustala zasady i szanse giełdowe, ustala
wysokości opłat z tytułu dopuszczenia maklerów do handlu
giełdowego, zarządza finansami giełdy, reprezentuje ją na zewnątrz.
W skład Zarządu wchodzi Prezes i dwóch członków.
Komisja do spraw Dopuszczeń – dopuszcza papiery wartościowe do
obrotu giełdowego.
Izba Maklerów – sprawuje kontrolę nad działalnością maklerów,
rozstrzyga spory.
Sąd Polubowny – wybierany przez WZA i rozstrzygający kwestie
wynikające z zawartych na giełdzie transakcji.
Uczestnicy giełdy to osoby , które uzyskały tzw. dopuszczenie do uczestnictwa w
giełdzie.
Uczestnikami giełdy są:
a.
maklerzy – członkowie giełdy zobowiązani do wyznaczenia osób
upoważnionych w jego imieniu do przekazywania na giełdę,
modyfikowania i anulowania zleceń maklerskich. działają na zlecenie
i rachunek klienta
b.
dealerzy czy specjaliści - działają we własnym imieniu
c.
przedstawiciele banków, prywatnych i publicznych podmiotów
gospodarczych, którzy prowadzą interesy giełdowe
d.
urzędnicy - osoby, które są czasowo dopuszczone do handlu
giełdowego, zawierają transakcje z upoważnienia, w imieniu i na
rachunek podmiotów gosp., których są pracownikami
e.
tzw. goście - np. personel pomocniczy banków, biur maklerskich,
obsługa techniczna, dziennikarze (bez prawa handlu)
Pytanie 26
Error! Reference source not found.
Jak, kiedy, gdzie i dlaczego?

jak kupić akcje?
Aby kupować i sprzedawać akcje trzeba posiadać rachunek inwestycyjny w jednym z
biur maklerskich. Aby dokonać zakupu akcji, należy wystawić zlecenie kupna,
wskazując nazwę papieru wartościowego (nazwę spółki, której akcje chcemy kupić),
liczbę akcji, termin ważności zlecenia oraz cenę po jakiej gotowi jesteśmy kupić akcje.
Cenę można określić poprzez podanie limitu - maksymalnej ceny jaką jesteśmy gotowi
zapłacić, lub poprzez podanie symbolu PKC (po każdej cenie), co oznacza, że
transakcja zostanie zawarta po cenie ustalonej dla danego papieru wartościowego na
sesji giełdowej. W zleceniu należy również zaznaczyć w jakim systemie notowań
chcemy dokonać transakcji.

kiedy odbywają się sesje?
Sesje giełdowe odbywają się codziennie, od poniedziałku do piątku, w godzinach od
11.00 do 16.00. Notowania w systemie kursu jednolitego (wraz z dogrywką) odbywają
się od 11.00 do 12.15, zaś notowania ciągłe od godziny 13.00 do 16.00.

jak ustalane są ceny?
Na giełdzie warszawskiej transakcje zawierane są w dwóch różnych systemach
notowań - kursu jednolitego oraz notowań ciągłych.
W systemie kursu jednolitego wszystkie transakcje dla danego papieru wartościowego
zawierane są po takiej samej cenie, ustalonej na podstawie wszystkich zleceń
zakwalifikowanych na sesję. W systemie tym ważną rolę odgrywają maklerzy
specjaliści czuwając nad prawidłowym ustalaniem kursów oraz zapewniając możliwie
największy obrót papierami wartościowymi. Po ustaleniu kursu (zwanego kursem
jednolitym) istnieje możliwość zawierania dodatkowych transakcji po tym kursie, w
czasie tak zwanej dogrywki.
W systemie notowań ciągłych transakcje zawierane są po różnych cenach, w miarę
kojarzenia napływających na giełdę zleceń kupna i sprzedaży. W systemie tym nie
występuje makler specjalista, gdyż zlecenia kojarzone są automatycznie przez system
komputerowy. Notowane są tu jedynie papiery wartościowe o najwyższej płynności, a
jednostką transakcyjną są bloki papierów o wartości od kilku do kilkunastu tysięcy
złotych.

jak upowszechnia się informacje giełdowe?
Po zakończeniu każdej sesji giełdowej przygotowywana jest Ceduła - oficjalna
publikacja giełdowa. Zawiera ona informacje o kursach i obrotach, a także o
najważniejszych decyzjach Zarządu i Rady Giełdy. Inwestorzy i maklerzy potrzebują
jednak informacji już w czasie sesji. Dlatego Giełda udostępnia informacje giełdowe w
postaci serwisów elektronicznych. Są one przekazywane do profesjonalnych
pośredników, takich jak Reuters, Dow Jones, PAP czy Agencja Telegazeta, którzy z
kolei udostępniają je swoim klientom. Dzięki temu w biurach maklerskich, w bankach
oraz innych instytucjach, a także w domach inwestorów śledzić można na bieżąco
przebieg sesji oraz pojawiające się oferty kupna i sprzedaży. Giełda utrzymuje również
serwis publiczny w telegazecie TVP oraz w Internecie. Dodatkowo Giełda przekazuje
wyniki sesji do gazet i redakcji radiowych i telewizyjnych, tak aby jak najwięcej osób
dowiadywało się o wynikach notowań.

gdzie przechowywane są papiery wartościowe?
- systemy informatyczne
- łańcuch zaopatrzeniowy
- rekrutacja
4) niebezpieczeństwa:
a) zewnętrzne: - umowy
- dostawcy
- siły przyrody
- otoczeni
b) wewnętrzne: - dostęp publiczny
- pracownik
- majątek
- produkty i usługi
Rodzaje ryzyka przedstawiłam tu raczej jako przykładowe czynniki ryzyka, bo nie
mogłam znaleźć stricte właściwej odpowiedzi, SORRY 
Pytanie 32
Error! Reference source not found.
Na czym polega nadzór bankowy
Ze względu na specyficzny charakter działalności banków - dysponowanie środkami wielu
podmiotów gospodarczych - władze państwowe ustanawiają urząd nadzoru bankowego.
Przedmiotem zainteresowania tego nadzoru jest zapewnienie bezpieczeństwa wkładów
gromadzonych przez banki. Nadzór bankowy jest sprawowany bądź przez bank centralny,
bądź też przez Ministerstwo Finansów (Skarbu), a także przez organizację niezależną.
Do zadań nadzoru bankowego należy niedopuszczenie do:
- naruszenia prawa bankowego oraz innych przepisów prawnych obowiązujących banki;
- utraty płynności przez bank;
- takiego pogorszenia się rentowności banku, które groziłoby jego likwidacją.
Urząd nadzoru bankowego ma prawo kontrolowania działalności banku, a w przypadku jeśli
uzna, że postępowanie danego banku zagraża wypełnieniu przez niego zobowiązań wobec
klientów lub w sposób rażący narusza przepisy prawa bankowego, może zastosować
odpowiednią karę administracyjną, aż do zawieszenia lub odwołania kierownictwa danego
banku, a nawet postawienia banku w stan likwidacji.
Nadzór bankowy działa w interesie ochrony deponentów oraz w celu zapobieżenia
niepożądanym następstwom ogólnogospodarczym masowego bankructwa. Dlatego też dąży
on również do reglamentacji warunków konkurencji w zakresie bankowości, a w związku z
tym jest instytucją, która udziela zezwoleń na uruchomienie instytucji bankowych. Mogą tu
być stosowane dwie metody:
- metoda koncesji, która wiąże zezwolenie ze spełnieniem określonych warunków przez
założycieli i oznacza konieczność odpowiedniej decyzji władz administracyjnych;
- metoda normatywna, która zezwala prowadzić operacje bankowe każdemu, kto stosuje się
do określonych norm.
Pytanie 35
Error! Reference source not found.
Funkcje banku centralnego :
a/ centralnego banku państwa :






formułowanie polityki pieniężnej,
organizacja procesu rozliczeń rachunków,
współodpowiedzialność za politykę dewizową i kursy walut,
zarządzanie rezerwami dewizowymi,
obsługa kursowo-rozliczeniowa jednostek budżetu państwa,
kredytowanie budżetu państwa,
b/ banku emisyjnego :



emisja znaków pieniężnych,
organizacja obiegu pieniądza,
regulacja ilość pieniądza w obiegu,
c/ banku banków :


wiodąca rola w systemie bankowym,
funkcje nadzorcze i kontrolne,
usługi - refinansowanie, udzielanie kredytów bankom komercyjnym
Funkcja emisyjna – jest jedyną instytucją mającą wyłączne prawo emitowania znaków
pieniężnych będących prawnym środkiem płatniczym.
Określa wielkość emisji oraz moment wprowadzenia pieniądza gotówkowego do
obiegu, za którego płynność odpowiada. Ponadto organizuje on obieg pieniężny
i reguluje ilość pieniądza w obiegu.
Funkcja banku banków – organizuje system rozliczeń pieniężnych. Prowadzi bieżące
rachunki międzybankowe i aktywnie uczestniczy w międzybankowym rynku
pieniężnym. Jest odpowiedzialny za stabilność i bezpieczeństwo całego systemu
bankowego. Sprawuje kontrolę nad działalnością banków komercyjnych, a w
szczególności nad przestrzeganiem przepisów prawa bankowego.
Funkcja centralnego banku państwa – prowadzi bankową obsługę budżetu państwa.
Prowadzi rachunki bankowe Rządu i centralnych organów państwowych, a także
rachunki państwowych jednostek budżetowych
Pytanie 36
Error! Reference source not found.
Wszystkie papiery wartościowe dopuszczone do obrotu publicznego przechowywane są
w postaci zapisu elektronicznego w Krajowym Depozycie Papierów
Wartościowcych. Instytucja ta, która podobnie jak Giełda jest spółką akcyjną,
prowadzi konta depozytowe dla wszystkich uczestników rynku oraz rozlicza zawarte
transakcje.
Bilans - to usystematyzowane, syntetyczne zestawienie majątku banku i źródeł jego
finansowania (kapitał własny i zobowiązania) sporządzona na określony moment przedstawia obraz majątku i kapitałów banku; - zamieszcza dane na dzień zamknięcia
ksiąg rachunkowych po upływie poprzedniego roku obrotowego - układ bilansu
ujednolica ustawa z dn. 29.09.94 (określa kolejność i sposób wykazywania składników
aktywów i pasywów) oraz ustawa z dn. 9.11.00 o zmianie ustawy o rachunkowości.
System depozytowy ma ogromne zalety w stosunku do systemów opartych na fizycznej
postaci papierów. Jest przede wszystkim wygodniejszy i bezpieczniejszy dla
inwestorów, którzy nie muszą się martwić, że ich papiery wartościowe zaginą, ulegną
zniszczeniu czy zostaną skradzione.
Porządek prezentacji składników bilansu:
a) aktywa- wg stopnia płynności (od najbardziej do najmniej płynnych)
b) pasywa- wg stopnia wymagalności (od najbardziej do najmniej wymagalnych).
Pytanie 27:
Istota oraz przesłanki ryzyka i niepewności.
Uproszczony układ bilansu banku:
I Aktywa: Środki pieniężne, Należności, Papiery wartościowe, Aktywa trwałe, Inne
aktywa
II Pasywa: Zobowiązania, Inne aktywa i rezerwy, Kapitały (fundusze),
Ryzyko – dotyczy przyszłych zdarzeń, których wystąpienie można przewidzieć. Jest
policzalne. Ryzyko można zdefiniować jako kombinację prawdopodobieństwo
wystąpienia zdarzenia oraz jego skutków.
Niepewność – również dotyczy przyszłych zdarzeń ale trudno jest określić
prawdopodobieństwo wystąpienia.
Pytanie 28:
Rodzaje ryzyka.
1) Ryzyka finansowe:
a) zewnętrzne: - stopy procentowe
- kursy wymiany walut
- ryzyko kredytowe
b) wewnętrzne: - płynność (utrata)
- przepływy pieniężne
2) Ryzyka strategiczne:
a) zewnętrzne: - konkurencja
- zmiany wśród klientów
- zmiany w branży
- zmiany popytu
b) wewnętrzne: - integracja przyjętych i połączonych spółek
- badania i rozwój
- kapitał intelektualny
3) Ryzyka operacyjne:
a) zewnętrzne: - ustawodawstwo
- kultura
- skład rządu
b) wewnętrzne: - księgowość
AKTYWA BANKU
1. Środki pieniężne- to najbardziej płynna grupa środków gosp. Banku, a należą do
nich:
- gotówka w kasie
- pozostałe środki w kasie (czeki podróżnicze obce, czeki bankierskie, złoto
niemonetarne i inne materiały szlachetne, znaki wartościowe, np. blankiety wekslowe)
- operacje z bankiem centralnym (środki znajdują się na rachunku nostro, czyli jest to
rachunek bieżący banku komercyjnego w banku centralnym), rezerwy obowiązkowe,
lokaty aukcyjne, czyli operacje warunkowej sprzedaży
2.Należności obejmują kwoty z tytułu:
- złożonych przez bank lokat - udzielonych kredytów i pożyczek - skupionych
wierzytelności - zrealizowanych gwarancji i poręczeń - należności podporządkowane.
Należności dzieli się na:
a) normalne- w przypadku, których: - opóźnienie w spłatach kapitału lub odsetek w
stosunku do terminu umownego nie przekracza 1 miesiąca (w przypadku SP- 1 roku) sytuacja ekon.-fin. dłużnika nie budzi obaw związanych z dalszymi terminowymi
płatnościami.
b) pod obserwacją to należności spełniające kryteria określone dla należności
normalnych, lecz niespełniających kryteriów ustalonych przez bank, związanych z
określonym ryzykiem finansowym
c) zagrożone - należności poniżej standardu to takie w przypadku, których opóźnienie w
spłacie kapitału lub odsetek wynosi więcej niż 1 miesiąc lub syt. ekon.-fin. dłużnika
może stanowić zagrożenie terminowości;
d) należności wątpliwe- to takie w przypadku, których opóźnienie w spłacie kapitału
lub odsetek wynosi od 3 do 6 miesięcy lub sytuacja ekon.-fin. dłużnika uległa
pogorszeniu, a ponoszone straty powodują naruszenie funduszu założycielskiego,
udziałowego, kapitału akcyjnego lub zakładowego;
6
3. Papiery wartościowe obejmują:
a) dłużne papiery wartościowe handlowe, lokacyjne i operacyjne b) akcje i inne pap.
wart., handlowe, lokacyjne i operacyjne przynoszące dochody o stałej lub zmiennej
wysokości;
c) akcje własne przejęte od akcjonariusza w zamian za dług albo nabyte w celu ich
umorzenia (akcje własne banku) lub w związku z łączeniem się dwóch podmiotów
4. Aktywa trwałe banku- to składniki majątku przeznaczone do długotrwałego
użytkowania, obejmują one:
a) finansowy majątek trwały: - dotacje dla oddziałów banku - akcje i udziały w
jednostkach zależnych - akcje i udziały w jednostkach stowarzyszonych - udziały
mniejszościowe
b) rzeczowy majątek trwały: -środki trwałe, które są własnością banku lub jego
współwłasnością, dobrami zdolnymi do użytku od razu od momentu przejęcia ich do
użytkowania, czyli są kompletne i zdatne do użytku, używane w okresie powyżej 1
roku, przeznaczone na własne potrzeby banku lub do oddania w używanie, obcymi
środkami trwałymi, używanymi przez bank - inwestycje rozpoczęte i ogół poniesionych
kosztów pozostających w bezpośrednim związku z niezakończoną jeszcze budową,
montażem lub przekazaniem do używania nowego lub ulepszeniem już istniejącego
obiektu
c) wartości niematerialne i prawe - nabyte przez bank prawa majątkowe nadające się do
gospodarczego wykorzystywania - koszty organizacji poniesione przy założeniu lub
późniejszym rozszerzeniu S.A. - wartość firmy - koszty zakończonych prac
rozwojowych, które mogły być wykorzystywane gospodarczo “Aktywa do zbycia” – są
to zaliczane do aktywów trwałych składniki przejmowane przez banki w wyniku
restrukturyzacji i przewłaszczeń, które poza rzeczowymi składnikami rzeczowego
majątku trwałego obejmują też wartości niematerialne i prawne oraz zapasy.
5. Inne aktywa
- rozliczenia o charakterze należnościowym
- należności od dłużników
- koszty rozliczane w czasie
- pozostałe aktywa (rozliczenie związane z zakupionymi przez bank opcjami; zapasy
związane z działalnością uboczną banku; różnice kursowe dotyczące długoterminowych
składników banku).
Podział aktywów
1. Pracujące:
- kredyty i pożyczki
- papiery wartościowe
- lokaty międzybankowe
- operacje otwartego rynku z przeznaczeniem odkupu
- akcje i udziały w innych podmiotach
- pożyczki podporządkowane
- jednostki uczestnictwa w otwartych funduszy inwestycyjnych
2. Niepracujące
- pieniądze
- dotacje dla oddziałów zagranicznych
- wartości niematerialne i prawne
- rezerwy obowiązujące
- majątek trwały rzeczowy
- aktywa do zbycia
- majątek używany na podstawie umów najmu
- konta różnych dłużników
II Pasywa: Zobowiązania, Inne aktywa i rezerwy, Kapitały (fundusze),
PASYWA
W pasywach banku ważną grupę stanowią zobowiązania wynikając z przeszłych
zdarzeń w bankach, których rozliczenie “spowoduje” wydatkowanie przez nie środków
uosabiających korzyści ekonomiczne.
Zobowiązania wobec:
1. sektora finansowego, które wynikają z operacji dokonywanych w: - banku
centralnym w zakresie zaciągania kredytów refinansowych, kredytu aukcyjnego bądź
kredytów za granicznych linii kredytowych; - bankami innymi niż centralne, które
obejmują środki gromadzone na rachunkach terminowych i zablokowanych, a także
środki otrzymane z tytułu kredytów i pożyczek oraz wystawione przez bank czeki
podróżnicze; - z innymi instytucjami finansowymi, które obejmują środki gromadzone
na rachunkach bieżących, terminowych zablokowanych oraz inne zobowiązania; - z
własnymi oddziałami poza granicami kraju lub biurem maklerskim.
2. sektora niefinansowego - przedsiębiorstwa, spółki i spółdzielnie, przedsiębiorców i
rolników indywidualnych oraz inne podmioty niefinansowe na rachunkach bieżących
terminowych, pomocnicze, inwestycyjne - osoby prywatne na rachunkach
oszczędnościowo – rozliczeniowych, książeczkach oszczędnościowych bieżących i
terminowych, nabywaniu przez nie bonów oszczędnościowych i certyfikatów
depozytowych; osoby te mogą deponować środki na rachunkach zwykłych nie
oszczędnościowych (lokaty oszczędnościowe); - fundusze i fundacje na rachunkach
bieżących, terminowych i pomocniczych oraz otrzymywaniu od nich środków,
podlegającym rozliczeniu w związku z udzielonymi innym podmiotom kredytami
preferencyjnymi;
3. sektora budżetowego: - budżetem państwa, jednostkami budżetowymi państwa,
jednostkami samorządu terytorialnego, które do jednostki gromadzą środki na
rachunkach bieżących terminowych, pomocniczych oraz na finansowanie programów
rozwojowych lub operacje o charakterze nadzwyczajnym; - funduszami celowymipoza zobowiązaniami z tytułu przyjmowanych depozytów i zaciąganych kredytów i
pożyczek mogą wystąpić zobowiązania z tytułu emisji przez bank własnych papierów
wartościowych dłużnych.
II. Inne pasywa i rezerwy, obejmujące:
- rozliczenia o charakterze zobowiązaniowym, wynikające z rozrachunków pomiędzy
bankami lub oddziałami danego banku, rozliczenia w obrocie papierów wartościowych
i innymi instrumentami finansowymi;
- zobowiązania wobec wierzycieli, do których należą Poczta Polska, ZUS, budżet, inne
jednostki publicznoprawne z tytułu składek i podatków, fundusze specjalne tworzone
przez bank, pracownicy z tytułu wynagrodzeń i innych
- koszty i przychody rozliczane w czasie, tj. koszty, które dotyczą bieżącego okresu
sprawozdawczego, ale zostaną poniesione w przeszłości oraz przychody, pobrane z
góry za określony czas lub przypadające na okres bieżący, ale możliwe do otrzymania
w przyszłości lub te, których prawdopodobieństwo otrzymania jest niewielkie jak np.
odsetki od należności zagrożonych;
- pozostałe pasywa, wynikające z tytułu i przejęcie majątku za długi i przeznaczenie go
do zbycia;
Rezerwy tworzone przez banki na:
a) podatek dochodowy w związku z przejściową różnicą z tytułu podatku dochodowego
od osób prawnych, spowodowaną odmiennością momentu uznania przychodu za
osiągnięty lub kosztu na poniesiony w myśl ustawy i przepisów podatkowych
b) ryzyko ogólne, które służy pokryciem ryzyk związanych z prowadzenia działalności
bankowej;
c) zobowiązania pozabilansowe określone mianem rezerwy celowej, rezerwa celowa
tworzona jest przez banki na zobowiązania pozabilansowe, jeżeli mogą stanowić
zagrożenie dla bezpieczeństwa wkładów oszczędnościowych i lokat zgromadzonych w
bankach lub istotnie zniekształcić sytuację finansową banku.
Rezerwy celowe tworzone na aktywa:
- tworzone są na aktywa i są nie wykazywane, tj. rezerwy na zobowiązania
pozabilansowe w pasywach, lecz zmniejszają wartość składników majątku, czyli
aktualizują wartość składników majątku, których dotyczą. Natomiast w myśl projektu
międzynarodowego standardu rachunkowości rezerwy są zobowiązaniami a nie
oddzielnym elementem sprawozdań; - tworzone wyłącznie wtedy, gdy w wyniku
przeszłych zdarzeń, na jednostce spoczywa zobowiązanie wydatkowania środków a
możliwy jest racjonalny szacunek kwoty tego obowiązku;
Kapitały (fundusze) własne banku powinno być dostosowane do rozmiarów
działalności banku, gdyż od nich zależy jego bezpieczeństwo ekonomiczne. W
funduszach własnych banki mogą być wyodrębnione funkcje: - podstawowe –
uzupełniające.
Fundusze podstawowe banku składają się:
1. Fundusz podstawowy wnoszony w chwili zakładania banku i określony jest jako
kapitał założycielski. Jego wpłata powinna być dokonana przed wpisaniem banku do
właściwego rejestru lub wystąpieniem do Komisji Nadzoru Bankowego o zezwolenie
na rozpoczęcie działalności banku państwowego;
Przy czym funduszem podstawowym jest:
a) w banku państwowym fundusz statusowy
b) w banku S.A.- kapitał akcyjny (równowartość emitowanych akcji w wartości
nominalnej) c) w banku spółdzielczym- fundusz udziałowy powstaje z udziałów
członkowskich. Kapitał podstawowy może być: - podwyższony, a jego podwyższenie
akcjonariusze lub udziałowcy mogą opłacić całkowicie lub częściowo; -fundusz
(kapitał) zapasowy jest tworzony we wszystkich formach banków, zgodnie ze statusem
lub ustawą z zysku po opodatkowaniu i przeznaczony jest na pokrycie strat
bilansowych. Fundusz zapasowy może zwiększyć się także z tytułu aktualizacji wyceny
rozchodowanych środków trwałych; -fundusz rezerwowy- tworzony na określone w
statucie banku cele; -Fundusz ogólnego ryzyka- tworzony z zysku na
niezidentyfikowane ryzyko z działalności bankowej. Celem tego funduszu jest
zwiększenie bezpieczeństwa banku, narażonego na niedające się przewidzieć i
przepisać do poszczególnych operacji ryzyko.
Funduszami uzupełniającymi (za zgodą Komisji Nadzoru Bankowego) mogą być:
1. Zobowiązania z tytułu przyjętych przez bank na okres, co najmniej 5 lat środków
pieniężnych, które zgodnie z zawartą umową nie mogą być wcześniej wycofane z
banku, a w razie likwidacji lub upadłości banku będą podlegały zwrotowi w ostatniej
kolejności; ich wielkość zaliczona do funduszy nie może przekroczyć granic
określonych ustawowo i nazwane są one zobowiązaniami podporządkowanymi.
2. Funduszami z aktualizacji wyceny majątku trwałego.
3. W odniesieniu do banku spółdzielczego, także część dodatkowej kwoty
odpowiedzialności członków wynikającej z możliwości statutowego określenia, iż
odpowiadają nie tylko do wysokości posiadanych udziałów, lecz podwójnej wysokości
wniesionych wkładów.
4. Inne pozycje bilansu bankowego, do których zgodnie z uchwałą należą: Rezerwy na
ryzyko i wydatki niezwiązane z działalnością podstawową banku, które tworzone są na
pokrycie strat prawdopodobnych lub możliwych, niezwiązanych z podstawową
działalnością banku. Fundusz inwestycyjny Inne fundusze tworzone ze środków
własnych lub obcych, które bank może na podstawie KNB zaliczyć do funduszy
uzupełniających i wykorzystać na pokrycie niezidentyfikowanego ryzyka.
5.Zobowiązania z tytułu papierów wartościowych, nieokreślonym terminie
wymagalności oraz innych instrumentów w części opłaconej, jeśli KNB wyraziła zgodę
na zaliczenie ich do funduszy uzupełniających poza funduszami podstawowymi i
uzupełniającymi jako kategorie kapitałowe stanowiące “kapitał samofinansowania”.
Dodatkowo wyróżniamy pozycje pozabilansowe, które obejmują:
1.Zobowiązania warunkowe, czyli takie, “gdy jest bardziej prawdopodobne niż
nieprawdopodobne, że z wyniku zdarzeń przeszłych nastąpi wydatkowanie środków w
przyszłości” są one w bankach efektem m.in. akceptowanie i indosowanie weksli,
czeków, udzielonych gwarancji i poręczeń, potwierdzanie akredytyw (sposób spłacania
należności) Zobowiązania te mogą mieć charakter:
1.zobowiązań gwarancyjnych, obejmujących potwierdzone akredytywy eksportowe,
czyli wykonanie eksportu, akceptowane straty, czyli zobowiązania banku
potwierdzającego akredytywę do akceptowania weksla wystawionego celem odroczenia
zapłaty tej akredytywy, udzielone gwarancje i poręczenie spłaty kredytów i innych
zobowiązań
2.zobowiązań finansowych obejmujących otwarte linie kredytowe (limity kredytu w
rachunku bieżącym lub kredytu wypłacanego w transzach), otwarte akredytywy
importowe, czyli płatności za składniki importowe, akceptowane straty tj.
potwierdzenie zapłaty weksla w późniejszym terminie z tytułu odroczenia płatności, jak
również inne zobowiązania.
Zobowiązania warunkowe: Mogą być udzielone przez banki podmiotom finansowym,
pozafinansowym, budżetowym. Wiąże się z nimi ryzyko, przed którym banki muszą się
zabezpieczyć tworząc określone prawem rezerwy. Poziom rezerw jest zależny od
kategorii, tak jak w przypadku należności wykazanych w aktywach, do której zostały
zaliczone. Udzielone zobowiązania pozabilansowe, z tym jednak, że niewykorzystane
kwoty kredytów (linie kredytowe) tworzy się rezerwy wtedy, gdy zobowiązanie banku
do przekazywania środków kredytobiorcy jest bezwarunkowe, a w przypadku, gdy ma
ono charakter warunkowy – kredytobiorca może odmówić postawienia środków do
dyspozycji, stąd wyodrębnia się w danych pozabilansowych informację o ryzyku
wynikającym z nieodwołalnych zobowiązań kredytowych
Zobowiązania wynikające z operacji kupna lub sprzedaży z klauzulą odkupu:
Zobowiązania wynikające z operacji kupna lub sprzedaży z klauzulą odkupu, które
wiążą się z przekazaniem w umówionym terminie wynikającym z umowy, sprzedanych
wcześniej papierów wartościowych. W pierwszym przypadku bank w zamian za
przekazane papiery otrzymuje środki pieniężne (ujmowane w aktywach), a w drugim
przypadku – przekazuje środki pieniężne i otrzymuje papiery wartościowe
Poza tymi operacjami, banki przeprowadzają pozabilansowe transakcje:
1. walutowe, obejmujące zobowiązania z tytułu: bieżących operacji wymiany
trwających nie dłużej niż 48 godzin, polegających na kupnie złotych za dewizy i
odwrotnie lub inne dewizy, bądź sprzedaż złotych za dewizy albo dewiz za złote lub
inne dewizy
2. walutowe, obejmujące zobowiązania z tytułu: terminowych operacji wymiany
trwającej dłużej niż 48 godzin operacji depozytowych, czyli składania lokat lub
przyjmowania depozytów w dewizach w przypadku, których czas technicznego
przygotowania wynosi ponad 48 godzin
3. papiery wartościowe nie tylko z klauzulą odkupu, obejmujące zobowiązania z tytułu:
papiery wartościowe do otrzymania, które bank nabył na własny rachunek lub z
zamiarem odsprzedaży klientom papiery wartościowe do wydania, które bank sprzedał
w ramach subskrypcji emisji i zobowiązał się wydać nabywcom w określonym
terminie.
4. papiery wartościowe nie tylko z klauzulą odkupu, obejmujące zobowiązania z tytułu:
przejęcie emisji od emitenta i odsprzedaży papierów wartościowych nabywcom, które
powodują powstanie zobowiązania wobec emitenta do przekazania środków z tytułu
sprzedanych papierów oraz przekazanie papierów wartościowych ich nabywcy.
5. instrumentami finansowymi, którymi są instrumenty podstawowe (środki pieniężne,
należności, płatności i lokacyjne papiery wartościowe) i instrumenty pochodne, takie
jak: transakcje opcji, kontrakty terminowe oraz transakcja wymiany stóp procentowych
i wymiany walut, tzw. transakcje swap.
Pochodne instrumenty finansowe:
1. pochodne instrumenty finansowe zwane często derywatami, stosowane są w celu
“redystrybucji ryzyka”, przed którym jedni chcą się zabezpieczyć, a inni chcą nim
spekulować
2. stąd operacje instrumentami pochodnymi mogą mieć charakter operacji
zabezpieczających, których celem jest domykanie określonych pozycji w celu redukcji
ryzyka lub operacji spekulacyjnych, polegających na otwieraniu pozycji w celu
osiągnięcia korzyści finansowych 3. derywaty mogą występować jako proste pochodne
instrumenty finansowe lub złożone
Do pozostałych instrumentów finansowych należą:
1. transakcje terminowe – to transakcje, których “termin realizacji (tzn. zakup nie
sprzedaż pewnych aktywów) nastąpi w przyszłości, ale po cenie ustalonej z góry już w
momencie zawarcia transakcji”.
2. Transakcje opcyjne – to dające prawo a nie obowiązek “kupna lub sprzedaży
określonej ilości instrumentu bazowego w ciągu ustalonego terminu lub w dniu
wygaśnięcia po z góry ustalonej cenie.”
3. Transakcje złożone: Są między innymi: transakcje swap polegają na kupnie lub
sprzedaży walut z dostawą natychmiastową oraz jednoczesnej sprzedaży, kupnie tej
samej kwoty waluty obcej z dostawą terminową po ugodowym z góry kursie.
Dokonywane są one w celu wyeliminowania ryzyka kursowego w przypadku, gdy
równocześnie powstają wymagalne zobowiązania w walucie obcej i terminowa
należność terminowo lub odwrotnie Pozabilansowo prezentowane są: Także w bankach
informacje o przyjętych w zamian na wierzytelność aktywach, na które bank posiada
jeszcze tytułów użytkowych na podstawie zawartych umów najmu, dzierżawy lub
innych o podobnym charakterze,
37. KAPITAŁY BANKU ORAZ ZRÓDŁA JEGO POCHODZENIA
Podstawowymi instrumentami rynku kapitałowego są akcje i obligacje.
Natomiast statutowe fundusze Banku składają się z:
1.
Kapitału zakładowego
2.
Kapitału zapasowego
3.
Kapitałów rezerwowych
4.
Funduszu ogólnego ryzyka
KAPITAŁ ZAKŁADOWY Banku wynosi 522.638.400 złotych (pięćset dwadzieścia
dwa miliony sześćset trzydzieści osiem tysięcy czterysta złotych) i podzielony jest na
130.659.600 (sto trzydzieści milionów sześćset pięćdziesiąt dziewięć sześćset) akcji na
okaziciela o wartości nominalnej po 4 złote każda w tym:
1.
65.000.000 (sześćdziesiąt piec milionów) akcji na okaziciela serii A
2.
28.000.000 (dwadzieścia osiem milionów) akcji na okaziciela serii B
3.
37.659.600 (trzydzieści siedem milionów sześćset pięćdziesiąt dziewiec
tysiecy sześćset) akcji na okaziciela serii C
Kapitał zakładowy banku może być podwyższony w drodze emisji nowych akcji
imiennych lub na okaziciela, albo drodze podwyższenia wartości nominalnej
istniejacych akcji. Wplata na podwyższony kapitał zakładowy banku ma nastąpić przez
przeniesienie na ten kapitał części kapitału rezerwowego lub zapasowego.
KAPITAŁ ZAPASOWY tworzy się z corocznych odpisów z zysku w, wysokosci co
najmniej 8% zysku za dany rok obrotowy dopoki, kapital ten nie osiągnie, co najmniej
jednej trzeciej kapitału zakładowego. Walne Zgromadzenie może podjąć uchwale
nakazującą dokonywanie dalszych odpisów. Na kapitał zapasowy wpływają również
dopłaty, które uiszczają akcjonariusze w zamian za przyznanie szczególnych
uprawnieniach dotychczasowym akcjom, o ile te dopłaty nie będą użyte na wyrównanie
nadzwyczajnych odpisów strat określonych przez Walne Zgromadzenie. Do kapitału
zapasowego przelewa się również nadwyżki osiągnięte przy emisji akcji powyzej ich
wartości nominalnej a pozostałe po pokryciu kosztów emisji akcji. Kapitał zapasowy
przeznaczony jest na pokrycie strat bilansowych Banku lub na inne cele w tym na
wypłatę dywidendy dla akcjonariuszy. O użyciu kapitału zapasowego rozstrzyga Walne
Zgromadzenie jednak część kapitału w wysokosci jednej trzeciej kapitału zakładowego
może być użyta jedynie na pokrycie straty wykazanej w sprawozdaniu finansowym.
KAPITAŁ REZERWOWY (fundusze) tworzy się z corocznych odpisów
dokonywanych z zysku lub innych źródeł niezależnie od kapitału zapasowego. Kapitały
rezerwowe przeznaczone są na pokrycie strat bilansowych Banku lub na inne cele w
tym na wyplate dywidendy dla akcjonariuszy. O użyciu kapitału rezerwowego
rozstrzyga Walne Zgromadzenie. Bank może tworzyć kapitał rezerwowy w celu
zgromadzenia zysku niepodzielnego (nieprzeznaczonego na dywidendę w danym roku
obrotowym).
FUNDUSZ OGÓLNEGO RYZYKA tworzony jest z zysku z przeznaczeniem na
niezidentyfikowane ryzyka działalności bankowej. Zasilenie tego funduszu nastepuje z
corocznego odpisu dokonywanego z zysku w wysokości uchwalonej przez Walne
Zgromadzenie. O wykorzystaniu jego rozstrzyga Walne Zgromadzenie z zastrzeżeniem
obowiązujących przepisów.
Pytanie 38
Operacje pośredniczące (usługi bankowe):
1. Obsługa rachunków bankowych.
2. Przeprowadzanie rozliczeń pieniężnych (gotówkowych i bezgotówkowych).
3. Pośrednictwo w operacjach papierami wartościowymi.
4. Doradztwo finansowe.
Konta bankowe mogą być zakładane dla osób fizycznych i podmiotówgospodarczych,
natomiast nie mogą być zakładane dla dla osób prawnych. Z rachunku osobistego (na
osobę fizyczną) nie można prowadzić operacji związanych z prowadzeniem
działalności gospodarczej. Gdyż prawo bankowe określa że podmioty gospodarcze
muszą mieć konta do tego przeznaczone.
Obecnie podmioty gospodarcze rozliczają się z urzędami za pomocą przelewów. Zasady
te normalizuje prawo o działalności gospodarczej, drugim przepisem regulującym te
zagadnienia to przepisy o wysokości transakcji między podmiotami za pomocą gotówki
nie mogą przekroczyć 3.000 euro powyżej tej kwoty transakcje muszą odbywać się za
pomocą rachunku bankowego. W przypadku współpracy podmiotów gospodarczych
kwota ta wynosi 1.000 euro. Rachunki bieżące są prowadzone dla podmiotów
gospodarczych.
Rachunki dla osób fizycznych:
- ROR
- terminowe.
Dla podmiotów gospodarczych:
1. Bieżące
2. Pomocnicze
3. Kredytowe.
Ad.1 Na normalnie prowadzoną działalność gospodarczą.
Ad.2 Na wyodrębnione jakiegoś typu środki np. fundusz socjalny, środki z Unii
Europejskiej. Środki te są gromadzone na oddzielnym rachunku.
Ad.3 Na środki pieniężne udzielone przez bank w formie kredytu.
Warunki założenia konta osobistego dla osoby fizycznej:
- dokument stwierdzający tożsamość
- potwierdzenie dochodu
- pełnoletność
- złożenie podpisów przez osoby uposażone.
Warunki założenia konta osobistego przez podmioty gospodarcze:
- wniosek
- REGON
- NIP
- wykaz osób wyznaczonych do dysponowania środkami na koncie
- kody dostępu.
Określenie warunków umowy:
- na jaki okres czasu
- oprocentowanie i sposób kapitalizacji odsetek
- strony umowy
- warunki zmiany umowy
- warunki wymówienia umowy
- zasady i terminy dyspozycji klienta
- opłaty i prowizje za prowadzenie rachunku
- rodzaj waluty.
Rozwiązanie umowy o rachunek może być przez:
- bank
- jednostkę nadrzędną podmiotu gospodarczego
- klient z pełnomocnikiem
- przez sąd.
Rodzaje operacji jakie mogą być wykonywane przez klienta:
- wpłaty i wypłaty gotówkowe i bezgotówkowe (bankowy dowód wpłaty)
- wypłaty na bankowy dowód (czek).
Czeki dla podmiotów gospodarczych:
- kasowe (wypłaty gotówkowe, zapłaty)
- rozrachunkowe (służą tylko i wyłącznie do płatności)
- potwierdzony (wypisuje się go na wysokie kwoty, zastosowane np. w urzędach
celnych.
Podział kart płatniczych:
- debetowe
- kredytowe
- typu "charge".
Karta debetowa - karta płatnicza, za pomocą której dokonuje się płatności do
wysokości środków na rachunku.
Karta kredytowa - karta płatnicza, za pomocą której można dokonać płatności do
wysokości limitu kredytowego.
Karta typu "charge" - z ang. obciążyć (T&E) - posiadacz karty uzyskuje
krótkoterminowy kredyt (do miesiąca), który po tym okresie musi być całkowicie
spłacony.
Za pomocą kart magnetycznych można dokonać następujących operacji:
- wypłat
- wypłat
- sprawdzić stan rachunku.
Za pomocą chipowych można dokonywać operacji:
- zapłaty
- przelewy
- wpłaty
- wypłaty.
Na kartach chipowych zawarty jest stan konta.
Bank na zlecenie klienta może z konta dokonywać poleceń stałej zapłaty.
Dla podmiotów gospodarczych polecenia przelewu, które zleca właściciel
rachunku.
Polecenie zapłaty - wierzyciel zleca bankowi polecenie pobrania pieniędzy z konta
dłużnika.
Polecenie przelewu - zleca je dłużnik. Inne formy rozliczeń to:
1. Akredytywa.
2. Inkaso.
Ad.1 Akredytywa to - firma zleca bankowi założenie akredytywy na rzecz innej
firmy. Warunkiem zapłaty będzie np. dokument realizacji transakcji co jest
7
określone w warunkach akredytywy. Po spełnieniu tego warunku zostają
wypłacone środki pieniężne. Korzystniejsza jest ona dla dostawcy bo dostaje
pieniądze od razu po przedstawieniu dokumentów. Tu operację inicjuje dłużnik.
Przy inkasie - całą operację inicjuje wierzyciel, wtedy dokonuje zapłaty
dłużnik. Z zleceniem zapłaty występuje dłużnik.
Bank korespondent - partner zagraniczny banku innego banku z innego kraju. Banki
także mają u siebie rachunki. Rachunek naszego banku w banku zagranicznym nazywa
się rachunek "loro" a rachunek banku zagranicznego u nas to rachunek "nostro".
Waluty - środki pieniężne innych krajów.
Dewizy - czeki, środki pieniężne innych krajów (papiery wartościowe innych krajów).?
Obrót dewizowy - operacje dokonywane na dewizach (wywóz, wwóz, płatności).
Pozycja walutowa krótka i długa banku.
Z pozycją krótką mamy do czynienia gdy zobowiązania banku w walutach są większe
niż należności a pozycja długa jest przeciwnością krótkiej.
Pytanie 39
Error! Reference source not found.
Istotą ubezpieczenia jest gromadzenie kapitału powstającego ze składek
ubezpieczeniowych podmiotów, przeznaczonego na wyrównanie uszczerbku
materialnego lub łagodzenie następstw spowodowanych określonymi zdarzeniami
losowymi. Ubezpieczenie związane jest z ryzykiem, gdyż zdarzenie powodujące straty
może, ale nie musi, nastąpić i nie można z góry określić wysokości powstałej szkody.
Stopień ryzyka jest różny w poszczególnych rodzajach zdarzeń losowych i jest
głównym czynnikiem wpływającym na wysokość składki ubezpieczeniowej.
W stosunku ubezpieczenia występują dwie lud trzy osoby (prawne lub fizyczne):



ubezpieczający, który zawiera z instytucja ubezpieczeniowa
umowę ubezpieczenia i płaci ustaloną składkę oraz jest
uprawniony do otrzymania odszkodowania ubezpieczeniowego,
przy czym to uprawnienie może przekazać na rzecz osoby trzeciej;
ubezpieczony, czyli osoba, której dobra sa objęte ochrona
ubezpieczeniowa i ma z tego tatulu prawo do odszkodowania,
jeżeli wystąpi szkoda;
ubezpieczyciel, którym jest instytucja (zakład, towarzystwo,
przedsiębiorstwo) prowadząca działalność ubezpieczeniowa,
zwana również asekuracyjna, pobierająca składki ubezpieczeniowe
i wypłacająca odszkodowanie.
Ubezpieczenia społeczne.
Podmiotem ubezpieczeń społecznych jest ochrona ubezpieczeniowa zdrowia, zdolności
do pracy i możliwości zarobkowania, oraz życia człowieka. Ubezpieczenia społeczne
zapewnia świadczenia pieniężne i rzeczowe w razie wypadków losowych
powodujących określone potrzeby materialne wynikłe z takich zdarzeń losowych, jak
np. choroba, wypadek przy pracy, inwalidztwo, bezrobocie, śmierć.
Ubezpieczonym oraz członkom ich rodzin przysługują z tytułu ubezpieczenia
społecznego następujące świadczenia:






zasiłki na wypadek choroby i macierzyństwa, mające najszerszy
zasięg i poważne znaczenie społeczne, obejmujące takie
świadczenia pieniężne, jak zasiłek chorobowy, zasiłek porodowy,
macierzyński i wychowawczy;
zasiłek pogrzebowy po ubezpieczonym oraz emerytach, rencistach
i członkach ich rodzin;
świadczenia emerytalne i rentowe, zabezpieczające
ubezpieczonym w wieku poprodukcyjnym i inwalida egzystencje
na poziomie określonym przez sprawujących władze;
ubezpieczenia rodzinne, obejmujące np. renty dla członków
rodziny pozostających po ubezpieczonym;
świadczenia wypadkowe, gwarantujące w razie wypadku przy
pracy lub choroby zawodowej jednorazowe świadczenie i
świadczenia bieżące wyrównujące poszkodowanemu stratę na
zarobku;
świadczenia lecznictwa specjalistycznego, takie jak zaopatrzenie
w protezy, aparaty ortopedyczne itp. oraz świadczenia
rehabilitacyjne.
Ubezpieczenia gospodarcze.
Podmiotem ubezpieczeń gospodarczych jest majątek i prawa majątkowe osób
fizycznych i prawnych oraz dobra osobiste niemajątkowe, np. życie, zdrowie i zdolność
do pracy osób fizycznych. W zależności od przedmiotu ubezpieczenia, którym może
być mienie lub dobro osobiste, rozróżnia się ubezpieczenia majątkowe i ubezpieczenia
osobowe.
Ubezpieczenia majątkowe
zwane sa również ubezpieczeniem od szkód, gdyż ich zadaniem jest wyrównanie
skutków zdarzeń losowych powodujących straty o charakterze majątkowym.
Ubezpieczenie od ognia i innych zdarzeń losowych obejmuje szkody spowodowane w
ubezpieczonym mieniu przez ogień, uderzenie pioruna, eksplozje, upadek pojazdu
powietrznego lub jego ładunku, huragan, powódź, grad, obsuniecie się ziemi, lawinę,
szkody wodociągowe itp.
Ubezpieczenie mienia
przed kradzieżą z włamaniem i rabunkiem obejmuje szkody w mieniu będącym
własnością ubezpieczającego lub znajdującym się w jego posiadaniu. Do tego mienia
zalicza się zapasy, środki trwale, przedmioty przyjmowane od osób trzecich w celu
przetworzenia lub wykonania usługi, pieniądze, papiery wartościowe, metale szlachetne
i inne.
Ubezpieczenie transportowe i pojazdów mechanicznych
zawiera głównie ubezpieczenie przewożonego mienia, zwane ubezpieczeniem cargo,
oraz ubezpieczenie środków transportu od całkowitego zniszczenia lub uszkodzeń,
zwane ubezpieczeniem casco.
Ubezpieczenie maszyn od wypadków technicznych, zwane również ubezpieczeniem
awaryjnym, obejmuje szkody w maszynach i urządzeniach technicznych w związku z
awaria w jednostkach prowadzących działalność gospodarczą.
W ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej (ubezpieczenie OC)
przedmiotem ubezpieczenia jest interes majątkowy ubezpieczonego. Ubezpieczenie to
obejmuje odpowiedzialność cywilna, czyli wynikające z postanowień kodeksu
cywilnego, ubezpieczonego za szkody rzeczowe lub osobowe wyrządzone osoba
trzecim, które to szkody ubezpieczony zobowiązany jest naprawić.
Ubezpieczenia osobowe
podobne sa swoim zakresem do ubezpieczeń społecznych. Różnica miedzy nimi polega
głównie na tym, ze ubezpieczenia osobowe nie wynikają bezpośrednio ze stosunku
pracy i obejmują szerszy zakres ubezpieczeń, a nie tylko podstawowe świadczenia.
Zadaniem ubezpieczeń osobowych jest zapewnienie otrzymania jednorazowych lub
określonych świadczeń w razie śmierci, utraty zdrowia, kalectwa lub utraty zdolności
do pracy.
Ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków,
którego zakres zależnie od umowy może być bardzo różny, obejmuje za zwyczaj
świadczenie wypłacane w razie czasowej lub trwalej niezdolności do pracy
ubezpieczonego, a także jego śmierci w wyniku nieszczęśliwego wypadku.
Ubezpieczenie na życie
może mieć charakter grupowego ubezpieczenia rodzinnego na życie lub ubezpieczenia
jednostkowego na życie. W razie śmierci ubezpieczonego osoba lub osoby przez niego
wskazane otrzymują odszkodowanie.
Ubezpieczenie rentowe
polega na tym, ze ubezpieczony opłacający składki otrzymuje-po osiągnięciu
określonego wieku - rentę w określonej wysokości.
Pytanie 45
Kapitały własne i źródła ich pochodzenia
Podstawowymi źródłami finansowania kapitału własnego jest emisja akcji,
zysk zatrzymany.
Zatem przybliżone zostaną pojęcia takie jak:

Zysk zatrzymany

Dywidenda i polityka dywidend

Emisja akcji, akcja, rynek pierwotny i rynek wtórny
Pytanie 40
Error! Reference source not found.
społeczna – tworzenie bezpieczeństwa, stabilizowanie warunków działania podmiotów
gospodarczych i gospodarstw domowych;
ekonomiczna – umożliwianie zachowania ciągłości działalności gospodarczej,
zapewnienie bytu ubezpieczony
m i ich rodzinom przez minimalizację konsekwencji szkód losowych np. gdy zabraknie
jedynego żywiciela;
ochrony (kompensacyjna) – funkcja naczelna ubezpieczeń, ubezpieczenie zapewnia
ochronę ubezpieczeniową od momentu podpisania umowy a u niektórych podmiotów
ochrona będzie się przeradzać w kompensację strat (w przypadku realizacji zdarzenia
losowego). Funkcja kompensacyjna stanowi element ochrony ubezpieczeniowej
prewencyjna – równie ważna jak funkcja ochrony; zakład ubezpieczeń zmusza do
przestrzegania ogólnych norm bezpieczeństwa, nieprzestrzeganie norm/obowiązków
wynikających z umowy powoduje odmowę wypłaty świadczenia. Charakter
prewencyjny ma też udział własny oraz finansowanie przez zakład ubezpieczeń działań,
których nadrzędnym celem jest ograniczanie ryzyka bądź minimalizowanie i
wcześniejsze wykrywanie ryzyka – tak aby ewentualne straty były jak najniższe
(finansowanie badań dotyczących przewidywania kataklizmów, inwestycje
zwiększające bezpieczeństwo, współfinansowanie działań promujących zdrowy tryb
życia).
kontrolna – pokrywa się z funkcją kontrolną finansów. Można wnioskować o
przebiegu realnych zdarzeń gospodarczych na podstawie obserwacji przepływów
pieniężnych między ubezpieczeniami a innymi ogniwami finansów. Zakład
ubezpieczeń kontroluje podmioty przystępujące do ubezpieczenia – czy przestrzegają
owu (czy alarm jest włączony itp.)
redystrybucyjna – ubezpieczenia stanowią jedno z ogniw systemu finansowego;
pobierając składki zakład tworzy rodzaj funduszu – rezerwy, które służą do
finansowania osób, które miały wypadek losowy.
stymulacyjna – jeśli majątek podmiotu jest ubezpieczony to częściej, na większą skalę
i śmielej będą podejmowane działania, które mogą służyć rozwojowi i postępowi
technicznemu, działania poprawiające efektywność;
lokacyjno-kredytowa – zakład ubezpieczeń inwestuje środki funduszu
ubezpieczeniowego, które służą później do wypłaty odszkodowań (instytucjonalny
inwestor rynku finansowego);
oszczędnościowa - dotyczy ubezpieczeń na życie. Z chwilą rezygnacji z ubezpieczenia
posagowego/rentowego otrzymuje się wartość polisy (a nie sumy ubezpieczeniowej).
Po wielu okresach składkowych wartość polisy może przewyższać sumę
ubezpieczeniową. Przed upływem 2 lat wycofanie się z umowy wiąże się z utratą
wpłaconych składek
Zysk zatrzymany
W każdym przedsiębiorstwie dodatni wynik finansowy przyczynia się
do wzrostu własnych źródeł finansowych, strata zaś pomniejsza te możliwości. Decyzję
o podziale zysku i tryb postępowania w przypadku ponoszenia strat zastrzeżona jest do
kompetencji zgromadzenia wspólników. Wyjątek stanowi sytuacja, w której sprawy te
uregulowane są w umowie spółki.
Nie podzielona kwota zysku nie zasila żadnego kapitału ani funduszu spółki. Jest
wspólną własności wspólników. Każdy ze wspólników, rezygnując z pobierania
dywidendy, pozostawia zysk nie podzielony do dyspozycji spółki. Kapitał ten, gdy
zostanie dobrze użyty może powiększyć przyszłe dochody wspólników. Zysk nie
podzielony jest kapitałem własnym wspólników który może zastępować inne źródła
finansowani, a przez to np. pomniejszać zapotrzebowanie na kredyty bankowe czy
pożyczki pieniężne. Nie podzielona część zysku, gdy jest znaczna, może zwiększać
efektywność działania spółki, podnosić wartość akcji, a przez to oddziaływać na
przyrost wartości kapitałowych poszczególnych akcjonariuszy.
Dywidendy
Dywidenda jest to część zysku netto wypłacana akcjonariuszom
spółki akcyjnej. Jej wielkość zależy od prowadzonej polityki przez akcjonariuszy.
Polityka dywidendy musi godzić ze sobą dwie funkcje, które są ze
sobą często sprzeczne. Z jednej strony akcjonariusze wymagają jak najwyższej stopy
zwrotu z zainwestowanego kapitału, a więc spodziewają się między innymi wypłaty
dywidendy, zaś drugiej strony spółka potrzebuje kapitału na swoją działalność, co
najszybciej może osiągnąć zatrzymując jak największą część zysku dla siebie.
Pogodzenie ze sobą tych dwóch zadań nie jest łatwe ale jest możliwe.
Akcja
Akcja jest papierem wartościowym o określonej wartości nominalnej,
stwierdzającym, że jej właściciel uczestniczy w kapitale konkretnej spółki akcyjnej. Z
posiadania akcji wynika prawo do partycypowania w zyskach oraz do majątku spółki w
razie jej likwidacji.
Akcjonariusz angażując w spółce swoje kapitały nie ma obowiązku
osobistej pracy na rzecz spółki. Prowadzenie spółki może być powierzone osobom z
poza kręgu akcjonariuszy. Spółka od chwili zarejestrowania jej w sądzie jest odrębnym
podmiotem praw i obowiązków.
Od wartości akcji nie wypłaca się oprocentowania, stanowi ona
bowiem część kapitału ulokowanego we wspólnym przedsięwzięciu. Akcja daje prawo
do korzyści tylko wówczas, gdy przedsięwzięcie jest zyskowne w takiej skali, która
umożliwia wydzielenie dywidendy.
Emisja akcji
Zwykła emisja zazwyczaj dokonywana jest za pomocą usług doradczych domu
emisyjnego. Jest to instytucja, która (przeważnie bank komercyjny) doradza spółce
pragnącej zostać dopuszczonym do obrotu publicznego oraz spełniać warunki
organizacji samoregulujących (zwykle zarząd giełdy), i umożliwia podniesienie
kapitału spółki. Organizuje najczęściej samą dystrybucję tych papierów (ale tylko w
kategoriach techniki dystrybucji).
Rynek pierwotny
Jest to nazwa szczególnego rodzaju części rynku papierów wartościowych, na którym
oferowane są do sprzedaży walory na zlecenie ich emitenta. Na rynku pierwotnym
zawsze jedną stroną transakcji jest emitent papierów wartościowych, następuje sprzedaż
nowych emisji papierów wartościowych przez emitenta tym inwestorom, którzy ocenili,
iż enwestycja w papiery emitenta jest korzystną lokatą oszczędności. Na rynku
pierwotnym rozróżnia się dwa rodzaje emisji: publiczną i niepubliczną.
Rynek wtórny
Wtórny rynek kapitałowy charakteryzuje się tym, iż nie następuje zasilenie
emitenta papierów wartościowych w kapitał. Sprzedaż i kupno papierów wartościowych
występuje między inwestorami, w przypadku transakcji pomiędzy dotychczasowym
akcjonariuszem, który zbywa akcje, a osobą, która staje się akcjonariuszem spółki lub
powiększ swój stan posiadania akcji tej spółki. Na rynku wtórnym następuje
proponowanie sprzedaży praw z emitowanych wcześniej papierów wartościowych lub
sprzedaż takich praw przez osoby inne niż emitent. Wtórny rynek występuje na
giełdach papierów wartościowych lub w określonych przypadkach poza nimi. Rynek
ten jest logicznym uzupełnieniem rynku pierwotnego.
Pytanie 49
Error! Reference source not found.

stopa zwrotu,
Jest bardzo prostym narzędziem analizy podatkowej. Wskaźnik ten
bezpośrednio wynika z oczekiwań inwestorów, którzy podejmując
decyzję o inwestycji oczekują, zakładają zwrot tej inwestycji w
określonym czasie. Jedynym problemem przy stosowaniu tego
wskaźnika jest sposób w jaki zakładane wpływy pieniężne będą w
przyszłości generowane. Można bowiem założyć, iż w przyszłości
wpływy z podjętej inwestycji będą miały stały, zbliżony charakter,
czyli w danym okresie czasu do kasy inwestora wpłynie taka sama
kwota pieniędzy lub charakter zmienny, który najczęściej zakłada
zwiększenie się zwrotów inwestycji, a zatem większe zyski.


okres zwrotu,
księgowa stopa zwrotu,
Jest to relacja między dochodem netto a ilością kapitału
zaangażowanego w dane przedsięwzięcie inwestycyjne. Księgowa
stopa dochodu opiera się na zysku bilansowym jako mierniku
efektów.

wewnętrzna stopa zwrotu,
Jest metodą uwzględniającą zmianę wartości pieniądza w czasie przy
podejmowaniu decyzji inwestycyjnych. Reprezentuje on rzeczywistą
stopę dochodu uzyskiwaną z inwestycji w ciągu jej całego życia
ekonomicznego.


wartość bieżąca netto,
indeks wewnętrzności.
50. Finanse publiczne w gospodarce rynkowej oraz ich funkcje.
Finanse publiczne obejmują zasoby pieniężne państwa, a zwłaszcza
fundusz nazywany budżetem państwa, i fundusze gromadzone i rozdzielane przez
państwo poza budżetem(tzw. fundusze parabudżetowe), fundusze( budżety) samorządu
terytorialnego, gospodarczego, zawodowego, zarządy fundacji. Finanse prywatne
obejmują zasoby pieniężne indywidualnych jednostek prowadzących działalność
8
gospodarczą( produkcyjną, usługową) i spółek oraz zasoby pieniężne gospodarstw
domowych( ludności).
Finanse publiczne- przez finanse publiczne należy rozumieć
gromadzenie i wydatkowanie środków pieniężnych przez związki publiczno-prawne
wężej lub szerzej traktowane.
Do sektora finansów publicznych zalicza się:
1) Organy władzy publicznej, Organy administracji rządowej, Organy kontroli państw. i
ochrony prawa, Sądy i trybunały, Jednostki samorządu terytorialnego i ich związki
2) jednostki budżetowe, zakłady budżetowe, gospodarstwa pomocnicze jednostek
budżetowych
3) fundusze celowe (parabudżetowe) np. fundusz ubezpieczeń społecznych
4) państwowe szkoły wyższe
5) jednostki badawczo rozwojowe
6) samodzielne, publiczne zakłady opieki zdrowotnej
7) państwowe lub samorządowe instytucje kultury
8) zakłady ubezpieczeń społ. i KRUS
9) Polska Akademia Nauk
10) i inne regulowane odpowiednimi aktami normatywnymi.
Do sektora finansów publicznych nie należą: przedsiębiorstwa państwowe, banki
państwowe, spółki prawa handlowego.
Segmenty finansów publicznych
Jednym z segmentów jest państwo
Państwo pełni rolę regulacyjną- ustala normy prawne, reguluje fundusze nabywcze.
Państwo prowadzi swoją działalność gospodarczą, ma swoje jednostki usługowe, jest
właścicielem majątku. Zakres działalności zależy od: ustroju państwa, celów jakie
państwo chce osiągnąć, zależy od rządzących
Fundusze finansów publicznych to: budżet państwa, budżety samorządu
terytorialnego i innych samorządów, fundusze parabudżetowe, fundusze ubezpieczeń
społecznych, fundusze fundacji (wskazanych poprzednio)
BUDŻET PAŃSTWA- pojęciem budżetu państwa określa się zestawienie
przewidywanych dochodów i wydatków państwa podlegających periodycznej
autoryzacji przez parlament
Pojęcie budżetu państwa może być używane w trzech znaczeniach: znaczenie planu
finansowego, znaczenie aktu prawnego, znaczenie funduszu
„przewidywane dochody i wydatki”- podstawowy plan finansowy rządu, rząd rozlicza
się z wykonania go
budżet państwa jest aktem prawnym- w państwach parlamentarnych przybiera formę
ustawy budżetowej, która upoważnia do pobierania dochodów i dokonywania
wydatków.
Aspekt polityczny- parlament sprawuje kontrolę nad działalnością rządu tzn. parlament
może nie uchwalić przygotowanego przez rząd budżetu.
Aspekt polityczny- rząd wykonuje budżet i uzyskuje lub nie absolutorium od
parlamentu.
Budżet jako fundusz- zestawienie dochodów i wydatków, to jest fundusz
scentralizowany, bo znajduje się w dyspozycji organów państwowych, fundusz ma
charakter redystrybucyjny.
Finanse publiczne są związane z realizacja interesu publicznego
odróżnieniu od finansów prywatnych służących gromadzeniu dochodów i realizacji
zysków indywidualnych( podatków, opłat, składek itp.), można więc stwierdzić, że
charakteryzuje je przeważnie przymusowość nieekwiwalentność, natomiast specyfiką
wydatków jest dominacja płatności o charakterze transferów nad wydatkami
ekwiwalentnymi, co również odróżnia finanse publiczne od finansów prywatnych.
Podstawowym segmentem finansów publicznych jest budżet państwa.
Pojęciem budżetu państwa określa się zestawienie przewidywanych dochodów i
wydatków państwa, podlegających periodycznej autoryzacji przez parlament.
Przez funkcje budżetu państwa rozumie się zazwyczaj występujące
związki między formami redystrybucji budżetowej oraz celami, jakie realizują naczelne
organy władzy państwowej oraz centralne organy rządowe, organizujące gromadzenie i
wydatkowanie środków budżetowych.
Współcześnie najczęściej wyodrębnia się następujące trzy funkcje
finansów, a więc i finansów publicznych, publicznych tym budżetu państwa:
redystrybucyjną, lokacyjną i stabilizacyjną. Formułowanie tych funkcji opiera się na
założeniu aktywnej roli państwa w sferze gospodarczej i społecznej.
Funkcja redystrybucyjna polega na korygowaniu dochodów
podmiotów gospodarujących, ukształtowanych w rezultacie procesów rynkowych. Za
pomocą transferów budżetowych można przy tym redukować lub uzupełniać dochody
pierwotne( dochody podstawowe), kształtując w ten sposób fundusze nabywcze
omawianych podmiotów. Redystrybucja może także następować przekroju
terytorialnym, a jej efektem jest przesunięcie siły nabywczej między regionami o różny,
poziomie rozwoju gospodarczego.
Funkcja lokacyjna oznacza, że państwo za pomocą przepływów
pieniężnych postaci dochodów i wydatków budżetowych może wpływać na alokację
zasobów w gospodarce, tj. alokację czynników wytwórczych wytworzonych dóbr
materialnych, dążących przy tym do ich optymalnego wykorzystania. Przepływy te
kształtują podział dostępnych zasobów między sektor prywatny i publiczny, a następnie
ich podział w ramach sektora publicznego. Na przykład obciążenie podatkami
przedsiębiorstw i ludności lub zaciągnięcie od nich pożyczki publicznej zmniejsza
możliwość konsumowania, oszczędzania oraz inwestowania przez te podmioty,
natomiast daje finansową podstawę do alokacji omawianych zasobów przez państwo w
związku z zadaniami, które ono wykonuje. W obrębie sektora publicznego alokacja
zasobów dokonywana jest w przekroju przedmiotowo- działowym oraz w przekroju
terytorialny.
Funkcja stabilizacyjna budżetu( zwana także funkcją wyrównawczą)
polega na wykorzystaniu dochodów i wydatków budżetowych do oddziaływania na
sytuację społeczno- gospodarczą kraju, a zwłaszcza- za pomocą przepływów
budżetowych- dąży do przywrócenia naruszonej równowagi, przeciwdziała załamaniom
koniunktury gospodarczej, zapobiega inflacji.
W literaturze można się spotkać z wyszczególnieniem jeszcze innych
funkcji, np. fiskalnej, stymulacyjnej, kontrolnej, które uzupełniają poprzednio
omówione funkcje, uwypuklają ich pewne aspekty.
Funkcja fiskalna wyraża potrzebę zgromadzenia w budżecie
dochodów w wysokości wystarczającej do pokrycia wydatków uznanych za społecznie
niezbędne- zgodnie z realizowaną przez rząd, a zaaprobowaną przez parlament polityka
społeczno- gospodarcza. Funkcja stymulacyjna pojawiła się, gdy władze państwowe
poczęły wykorzystywać poszczególne rodzaje dochodów i wydatków budżetowych do
pobudzającego lub hamującego oddziaływania na określone zjawiska i procesy
gospodarcze. Podobne znaczenie ma funkcja lokacyjna i stabilizacyjna, z ta głównie
różnica, że w funkcjach tych zwraca się większą uwagę na makroekonomiczne cele
rozwojowe, natomiast funkcję stymulacyjną rozpatruje się z punktu widzenia
oddziaływania państwa na działalność poszczególnych podmiotów gospodarczych lub
innych grup.
Inny charakter ma funkcja kontrolna budżetu państwa, polegająca na
wykorzystaniu przebiegu realizacji dochodów i wydatków budżetowych do oceny
wykonania zadań objętych polityką rządu, z którym dochody te i wydatki są związane.
Funkcję tę można rozumieć również inaczej, wiążąc ją z kontrolą efektów
wykonywania ustawy budżetowej, a zwłaszcza racjonalności finansowania
budżetowego. W tym ujęciu funkcji kontrolnej wyraża się najwyraźniej integracje
celów politycznych, ekonomicznych i społecznych polityki budżetowej.
W praktyce wszystkie omówione funkcję budżetu są ze sobą
powiązane, przy czym dąży się do osiągnięcia wskazanych celów za pomocą tych
samych instrumentów( podatków, pożyczek, dotacji itp.).
51. Charakterystyka elementów systemu finansów publicznych.
Struktura systemu finansów publicznych.
Gromadzenie i rozdysponowywanie pieniężnych środków
publicznych wymaga dziania określonych podmiotów nie tylko najwyższego szczebla
władzy ustawodawczej i wykonawczej, lecz także sieci instytucji, które na bieżąco
realizują dochody i wydatki publiczne. Podmioty te maja określoną formę
organizacyjną, działają na podstawie określonych aktów normatywnych, w oparciu o
określone instytucje finansowe.
Finanse publiczne tworzą, więc złożony system w przekroju
podmiotowym, organizacyjnym, prawnym, instytucjonalny, instrumentalny i inny.
W przekroju podmiotowym najważniejszym elementem systemu finansów publicznych
są:
1.
władze ustawodawcze szczebla centralnego oraz władze szczebla
pośredniego i szczebla samorządowego;
2.
władze wykonawcze wymienionych wyżej szczebli;
3.
władze kontrolne działające w imieniu władz stanowiących, których
zasięgiem kontroli objęte są wszystkie dziedziny życia gospodarczego
społecznego, które implikują finanse publiczne;
4.
5.
aparat skarbowy zajmujący się na bieżąco realizacja dochodów i
wydatków publicznych, ich kontrolą, zarządzania budżetem,
funduszami ubezpieczeniowymi, itp.;
podmioty, które są finansowane z funduszy publicznych.
W przekroju prawnym system finansów publicznych tworzą:
1.
konstytucja lub inna ustawa zasadnicza zawierająca ogólne zasady
tworzenia funduszy publicznych oraz obowiązki poszczególnych
rodzajów władz publicznych zakresie uchwalania, wykonywania i
kontroli funduszy publicznych;
2.
prawo budżetowe, z reguły w randze ustawy, regulujące zasady
budowy ustroju budżetowego;
3.
coroczne ustawy budżetowe i uchwały budżetowe samorządów;
4.
ustawy podatkowe;
5.
ustawy o pozabudżetowych funduszach publicznych;
6.
ustawy o finansach samorządowych;
7.
ustawy regulujące działalność ministra finansów, rządu oraz
działalność aparatu skarbowego;
8.
ustawa karnoskarbowa;
9.
ustawa o zobowiązaniach podatkowych;
10.
akty normatywne regulujące działalność ministra finansów, rządu,
innych ministrów, na szczeblu lokalnym zaś zarządu gminy i jego
przedstawicieli.
W przekroju instytucjonalnym system finansów publicznych tworza fundusze
przyjmujące najczęściej formę:
1.
budżetu państwa;
2.
budżetów samorządowych szczebla podstawowego lub
wyższego;
3.
funduszy ubezpieczeń społecznych;
4.
pozostałych funduszy publicznych;
5.
fundacji publicznych.
W przekroju instrumentalnym funkcjonowanie systemu finansów publicznych
zapewniają zwłaszcza następujące narzędzia:
1.
podatki centralne;
2.
podatki lokalne;
3.
opłaty;
4.
cła;
5.
dochody z majątku publicznego;
6.
składniki na ubezpieczenie społeczne;
7.
subwencje;
8.
dotacje;
9.
kredyty państwowe i pożyczki publiczne.
Do innych elementów warunkujących funkcjonowanie systemu finansów publicznych
należą m. In.:
1.
klasyfikacja budżetowa;
2.
procedura budżetowa;
3.
metody planowania dochodów i wydatków.
Obecnie skoncentruję uwagę na instytucjonalnym przekroju systemu finansów
publicznych. Charakteryzując poszczególne elementy systemu będę wielokrotnie
nawiązywać do przekroju podmiotowego przekroju prawnego systemu finansów
publicznych.
Elementy systemu finansów publicznych:

budżet państwa;

finanse regionalne;

finanse lokalne;

publiczne fundusze celowe;

finanse ubezpieczeń społecznych;

system finansowy ubezpieczeń zdrowotnych;

ubezpieczenie od bezrobocia;

finanse agencji władz publicznych.
W systemie finansów publicznych centralne miejsce zajmuje budżet państwa.
Wynika to nie tylko stad, że w budżecie państwa gromadzi się i dzieli największą część
środków publicznych, lecz także stąd, że władze centralne nadal są dominującym
podmiotem systemu publicznego, gospodarczego społecznego kraju.
Definicje budżetu państwa precyzują go jako scentralizowany fundusz publiczny
służący gromadzeniu środków pieniężnych związku z funkcjami państwa. Podstawa
tworzenia budżetu jest ustawa przyjmowana przez parlament, który upoważnia rząd do
realizacji określonych w ustawie dochodów i wydatków. W tym sensie budżet państwa
jest aktem prawnym o określonym czasie obowiązywania. Cele i zadania państwa
realizowane za pomocą budżetu musza być z góry określone.
Publiczne fundusze celowe
Obok budżetu występują obecnie oraz występowały w przeszłości, i to
odległej, publiczne fundusze celowe jako alternatywa w stosunku do budżetu forma
organizacyjna gromadzenia i wydatkowania środków publicznych. Do
scharakteryzowania istoty publicznych budżetu państwa, gdyż we współczesnych
systemach finansów publicznych fundusze celowe powstały jako pewna odpowiedź na
słabe strony budżetowego gromadzenia i wydatkowania środków publicznych. Chodzi
zwłaszcza o następujące cechy budżetu: ogólność, roczny okres, sztywność. Cechy te
mogą wywoływać negatywne skutki dla gospodarki środkami publicznymi.
Eliminowanie lub ograniczenie ich dokonuje się przez tworzenie obok budżetu
celowych funduszy publicznych.
Publiczny fundusz celowy można zdefiniować jako utworzoną na
mocy aktu prawnego wysokiej rangi formę organizacyjną służącą organom władz
publicznych do gromadzenia środków pieniężnych ze ściśle określonych źródeł.
Zgromadzone środki pieniężne muszą być przeznaczone na precyzyjnie określone cele.
Fundusz funkcjonuje z reguły, w okresie dłuższym niż rok. Gospodarka środkami
finansowymi odbywa się na podstawie planu.
Funkcje:

funkcja alokacji środków publicznych,

funkcja redystrybucji dochodów w gospodarce i społeczeństwie,

funkcja mobilizacji środków publicznych,

funkcja racjonalizacji wydatków publicznych.
Finanse ubezpieczeń społecznych
Instytucja ubezpieczeń w ogóle to jedna z najstarszych instytucji finansowych. Powstała
ona jako odpowiedź na występowanie ryzyka w życiu człowieka i w jego działalności
gospodarczej. Wyrazem zabezpieczenia się człowieka przed skutkami ryzyka i
skutkami zdarzeń losowych było organizowanie się grup ludzi połączonych wspólnymi
interesami. Podstawa wszelkiego rodzaju ubezpieczeń jest solidarność, której
ekonomiczny sens polega na tym, że ciężary związane ze szkodami losowymi
rozkładają się na dużą liczbę podmiotów; cenę za ochronę ubezpieczeniową jest
wnoszenie przez każdy podmiot składki ubezpieczeniowej. Kształtownie się
zachowania leżącego niejako w naturze człowieka, związanego z przezornością
indywidualną. Jej istota polega na tym, że każdy człowiek powinien zadbać o swój byt
w trudnych warunkach, gdy nie jest w stanie osiągnąć dochodów. Realizacja zasady
przezorności indywidualnej może się odbywać bez włączania instytucji
ubezpieczeniowych oraz przy wykorzystaniu instytucji ubezpieczeniowych.
Skuteczność decyzji ludzi zabezpieczających swój byt w okresach, w których nie będą
w stanie osiągnąć dochodów, jest zagrożona zjawiskami inflacyjnymi. Z tych względów
ludzie poszukują bardziej pewnych gwarancji.
Połączenie idei przezorności indywidualnej z ideą ubezpieczeń następuje wówczas, gdy
oszczędności są lokowane w wyspecjalizowanych instytucjach ubezpieczeniowych.
Rozwiązanie to ma chronić ubezpieczające się osoby przed negatywnymi skutkami
inflacji. Przy korzystaniu z instytucji ubezpieczeniowych mamy do czynienia z
pewnymi przejawami przezorności grupowej w tym sensie, że organizacje, do których
przystępują ubezpieczające się osoby, skupiają obywateli, których łączy wspólna idea
zabezpieczenia się na przyszłość.
Rola państwa w zakresie ubezpieczeń społecznych może sprowadzać się do:
1.
Tworzenia podstaw prawnych ubezpieczeń społecznych, w zakresie,
których wchodzi ustanowienie obowiązku ubezpieczania, czyli
zapłacenie składki przez pracodawcę.
2.
Przejecie przez państwo obowiązków organizacji systemu
ubezpieczeń społecznych i związanej z tym odpowiedzialności
materialnej za świadczenia społeczne.
Pojęcie ubezpieczeń społecznych kojarzy się jednak z większą, niż wyżej określana,
rolą państwa. Chodzi o to, że społeczeństwo oczekuje od państwa nie tyko
odpowiedzialności politycznej za ubezpieczenia społeczne, lecz także gwarancji
finansowych.
Zakres odpowiedzialności państwa w odniesieniu do ubezpieczeń społecznych nie
ogranicza się jedynie do świadczeń emerytalno- rentowych, dotyczy także:
-ubezpieczenia zdrowotnego.
-ubezpieczenia na wypadek bezrobocia.
System finansowy ubezpieczeń zdrowotnych.
Finansowanie świadczeń zdrowotnych może się dokonywać przez system
zaopatrzeniowy, który polega na tym, że władze publiczne biorą organizacyjną i
finansową odpowiedzialność za ochronę zdrowia. Źródłem finansowania publicznych
usług zdrowotnych są podatki wpływające do budżetu państwa i budżetów
samorządowych, przy czym podatki te mają charakter ogólny, a nie celowy. Wadą tego
rozwiązania jest to, że wydatki na ochronę zdrowia są kształtowane w ramach
procedury budżetowej, ze wszystkimi pozytywnymi i negatywnymi tego
konsekwencjami, konsekwencjami przewagą tych ostatnich.
Innym rozwiązaniem jest wprowadzenie ubezpieczeń zdrowotnych, których
finansowanie opiera się na składkach. W tym rozwiązaniu organizacja i finansowanie
ubezpieczeń zdrowotnych mogą być również prowadzone przez władze publiczne.
Istnieje także możliwość, że jednostki świadczące usługi zdrowotne będą miały
charakter zarówno jednostek publicznych, jak i jednostek prywatnych, prywatnych
gromadzone ze składek ubezpieczeniowych fundusze będą alokowane stosownie do
wytworzonych usług.
Ubezpieczenia od bezrobotnych.
Źródłem finansowania świadczeń na wypadek utraty pracy lub braku możliwości jaj
znalezienia przez absolwentów szkół czy w ogóle przez ludzi wkraczających w wiek
aktywności zawodowej, mogą być podatki, które wpływają do budżetu państwa.
Finansowanie zasiłków dla bezrobotnych może się odbywać ze specjalnych składek o
charakterze ubezpieczeniowym, płaconych przez pracodawców lub pracowników.
Środki pochodzące ze składek, gromadzone są na ogół w ramach funduszu celowego
publicznego, publicznego ewentualnie jego dofinansowanie następuje w sytuacjach
szczególnych.
Bez względu na to, czy zasiłki dla bezrobotnych są finansowane z podatków, czy ze
składek na wypadek bezrobocia, które maja również charakter przymusowy, wpływają
one na stan gospodarki, a ściśle na jego zmianę. Za pomocą zasiłków i innych
świadczeń dla bezrobotnych państwo realizuje nie tylko funkcje socjalne, lecz także
funkcje ekonomiczne. Wypłacanie zasiłków dla bezrobotnych prowadzi do
powstrzymania spadku popytu w gospodarce, co ma wpływ na przebieg cyklu
koniunkturalnego. Zasiłki dla bezrobotnych są, więc ważnym narzędziem polityki
fiskalnej państwa, mającej na celu zmniejszenie amplitudy wahań cyklu
koniunkturalnego.
Finanse agencji władz publicznych.
W celu lepszego wykorzystania środków publicznych do popierania rozwoju i wzrostu
gospodarczego systemie instytucji publicznych lub parapublicznych wykształciły się
agencje władz publicznych. Ich idea jest wspomaganie finansowe dziedzin
gospodarczych preferowanych przez państwo. Źródłem funduszy, którymi dysponują
agencje, mogą być dotacje budżetowe, oddane do dyspozycji agencji dochody
publiczne, zaciągane kredyty, dotacje międzynarodowych instytucji finansowych i
gospodarczych, darowizny rządów zagranicznych itd. Wynika stąd, że zaletą agencji
jest możliwość pozyskiwania środków pieniężnych różnych źródeł. Publiczny charakter
działalności agencji rządowych i samorządowych polega na tym, że głównym ich
motywem nie jest zysk, chociaż nie ma ona także charakteru charytatywnego. Celem
jest promowanie działalności gospodarczej ważnej dla społeczeństwa.
Agencje publiczne mające osobowość prawna mogą znacznie sprawniej realizować
gospodarcze cele państwa i władz samorządowych. Wyraża się to w bardziej
efektywnym wykorzystaniu zasobów, gdyż cześć wydatkowanych środków powraca do
agencji, a te, które wydatkowane są definitywnie, są na ogół związane z realizowaniem
statutowych celów agencji.
A oto przykłady celów, dla których powołuje się agencje władz publicznych:
-popieranie rozwoju małej przedsiębiorczości,
-wspomaganie restrukturyzacji przemysłu,
- wspomaganie zmian strukturalnych rolnictwie,
-przyspieszanie przekształceń własnościowych gospodarce,
-promowanie rozwoju regionalnego,
-wspomaganie inwestycji w zakresie ochrony środowiska naturalnego.
wydatki mogą być, odpowiednio: uzyskiwane i dokonywane tylko w okresie
obowiązywania ustawy budżetowej. Okresem tym jest najczęściej rok kalendarzowy lub
budżetowy. Po upływie okresu budżetowego wygasa prawo do dysponowania środkami
zawartymi w budżecie.
Zasada ogólności postuluje, by dochody budżetowe stanowiły źródło pokrycia
dla wszelkich wydatków budżetowych. Wynika z tego zakaz wiązania dochodów
z określonym celem, na jaki powinny być przeznaczone. Pozwala to na
usprawnienie gospodarki budżetowej, gdyż mogłoby dojść do sytuacji, w której
dochody z określonego źródła przewyższałyby potrzeby wynikające z danego
celu, na jaki są przeznaczone.
Zasada jawności budżetu postuluje ujawnienie procedury planowania,
uchwalania i wykonywania budżetu oraz samej ustawy budżetowej. Dane budżetowe są
regularnie publikowane, debaty budżetowe zaś są dostępne dla publicznej wiadomości.
Do przedstawionego katalogu zasad należy jeszcze dołączyć zasadę podstawową, a
mianowicie zasadę równowagi budżetowej, która współcześnie może budzić
wątpliwości.
W ujęciu tradycyjnym, postulat równowagi budżetowej oznacza takie
ukształtowanie wydatków, aby nie przekraczały one wysokości dochodów, tzn. by nie
wystąpił deficyt budżetowy. Wspomniana równowaga budżetowa jest w praktyce
trudna do osiągnięcia ze względu na dług publiczny i finansowanie zadań za pomocą
deficytu. Deficyty budżetowe są nie tyle środkiem, ile efektem polityki gospodarczej,
pojawiają się w trakcie wykonywania budżetu.
Teoria budżetu cyklicznego i impasu zakładają, że w zależności od cykli
gospodarczych, naturalne są zarówno deficyty, jak i nadwyżki, lecz w dłuższych
okresach winny się one bilansować.
Zasada powszechności – występuje również pod nazwami zupełności
lub budżetowania brutto. Oznacza, że wszystkie jednostki państwowe wchodzą do
budżetu całością swoich dochodów i wydatków tj. są budżetowane brutto.
Pytanie 55
Error! Reference source not found.
System planowania budżetu
System planowania budżetu państwa określa zarówno zasady budowy tego budżetu, jak
i sposób postępowania wszystkich podmiotów uczestniczących w procesie jego
opracowania, uchwalania i wykonywania oraz terminy wykonywania określonych
czynności związanych z tym procesem. Ogólne zasady z tego zakresu ustalane są
przede wszystkim w obowiązującym prawie budżetowym i innych ustawach a
szczegółowe zasady w przepisach prawnych niższego rzędu. Budżet jest podstawowym
planem finansowym rządu stanowiącym podstawę dla realizacji celów w ramach
polityki finansowej związanej z polityka gosp. i społ. Państwa.
Procedura planowania budżetowego jest bardzo złożona i składa się z kilku etapów:
1.Prace przygotowawcze
2.Opracowanie przez poszczególne ministerstwa i wojewódzkie organy rządowe
projektów budżetu państwa w przekroju resortowym i wojewódzkim.
3.przygotowanie w M.F. oraz uchwalenie przez Radę Ministrów projektu ustawy
budżetowej
4.rozpatrzenie i uchwalenie ustawy budżetowej przez Parlament
Procedura uchwalania budżetu państwa
Budżet państwa – roczny plan finansowy obejmujący dochody i wydatki oraz
przychody i rozchody organów władzy państwowej, sądów, trybunałów, organów
kontroli
i administracji rządowej.
Budżet jest uchwalany w drodze ustawy budżetowej. Odbywania się to w trzech
czytaniach :
I czytanie - odbywa się na posiedzeniu plenarnym sejmu. Obejmuje uzasadnienie
projektu ustawy przez wnioskodawcę tj. Radę Ministrów. Udzielane są odpowiedzi na
pytania posłów, odbywa się debata nad ogólnymi założeniami projektu ustawy.
Następnie projekt jest odsyłany do komisji.
II czytanie - poseł - sprawozdawca przedstawia sprawozdanie komisji, dochodzi do
debaty nad projektem ustawy. Zgłaszane są poprawki i wnioski. Projekt wędruje do
komisji sejmowej.
Pytanie 53
Error! Reference source not found.
zasady budżetowe:
zasadę uprzedniości,
zasadę zupełności (powszechności),
zasadę specjalizacji (szczegółowości),
zasadę ogólności,
zasadę jawności,
zasada równowagi
zasada jedności formalnej,
zasada jedności materialnej,
zasada przejrzystości,
zasada realności,
zasada gospodarności,
zasada operatywności,
zasada jednoroczności,
zasada polityczności
Zasada uprzedniości postuluje uchwalenie budżetu przed okresem, w jakim ma być
wykonywany. Konstytucja i prawo budżetowe nakładają obowiązek uchwalenia
budżetu w końcu roku poprzedzającego okres budżetowy. W praktyce częste są
naruszania tej zasady i to zarówno ze strony rządu, jak i parlamentu. Dlatego prawo
budżetowe przewiduje rozwiązania w okresie przejściowym, między upływem terminu
do uchwalenia budżetu a jego rzeczywistym uchwaleniem.
Rozwiązaniami są:
-prowizorium budżetowe,
-prerogacja budżetu,
-prowadzenie gospodarki budżetowej na podstawie projektu budżetu,
-upoważnienie rządu do dokonywania niezbędnych wydatków.
Zasada zupełności budżetu postuluje odrębne ujęcie wszystkich dochodów i wydatków.
Z tym łączy się budżetowanie brutto, które polega na tym, że dochody i wydatki nie są
ujęte saldem, lecz w całości. Budżetowanie brutto stosowane jest przy finansowaniu
administracji publicznej realizującej podstawowe funkcje państwa. Przedsiębiorstwa
publiczne nie mogą być, z kilku powodów, rozliczane z budżetem brutto. Przede
wszystkim spowodowałoby to "rozdęcie" budżetu, gdyż wszystkie przychody
przedsiębiorstw byłyby odprowadzane do budżetu, z którego następnie pokrywano by
wydatki. Tak więc w odniesieniu do rozliczeń z budżetem są stosowane dwie metody budżetowanie brutto i netto. Wybór metody zależy od rodzaju rozliczanej działalności.
Zasada jedności budżetu postuluje, by dochody i wydatki organu prawa publicznego
były ujęte w jednym budżecie. Jest to jednoznaczne z zasadą, fiskalnej jedności
kasowej. Jedność budżetu służy kompleksowej ocenie gospodarki budżetowej.
W budżecie stosowany jest także podział na budżet bieżący i inwestycyjny
tzw. kapitałowy.' Budżet bieżący finansowany jest z wpływów podatkowych, budżet
inwestycyjny zaś - z zaciąganych pożyczek.
Zasada jedności budżetu ma dwa aspekty - formalny i materialny. Z punktu widzenia
formalnego budżet powinien być zawarty w jednej ustawie budżetowej. Natomiast z
punktu widzenia materialnego wpływy budżetowe powinny tworzyć jeden fundusz, z
którego dokonywane są wydatki.
Zasada specjalizacji inaczej szczegółowość budżetu, postuluje by dochody i
wydatki budżetowe były odpowiednio uporządkowane. Specjalizacja budżetu ma trzy
aspekty - ilościowy, rzeczowy i czasowy.
Specjalizacja ilościowa polega na ujęciu w budżecie dochodów i wydatków w
określonych kwotach. Po stronie dochodów kwotowe ujęcie stanowi wskazówkę o
niezbędnej wysokości dochodów dla pokrycia wydatków. Natomiast kwoty wydatków
budżetowych stanowią wielkości maksymalne.
Specjalizacja rzeczowa polega na tym, że w budżecie dochody ujęte są wg
źródeł, a wydatki wg przeznaczenia. Takie ujęcie dochodów ma na celu wskazanie ich
znaczenie fiskalne. Stanowią one granicę, poza którą w zasadzie wydatki nie powinny
być dokonywane, gdyż inaczej pojawi się deficyt budżetowy i kwestia jego
sfinansowania. Specjalizacja czasowa polega na tym, że ujęte w budżecie dochody i
9
III czytanie - obejmuje przedstawienie przez posła – sprawozdawcę dodatkowego
sprawozdania obejmującego poprawki i wnioski. Odbywa się głosowanie – wymagana
jest zwykła większość głosów do przyjęcia ustawy.
Po uchwaleniu ustawy przez sejm Marszałek przekazuje ją do Senatu, który ma 20 dni
na ewentualne uchwalenie poprawek. Może też przyjąć ustawę bez zmian, ale nie może
jej odrzucić. Jeżeli Senat nie wnosi żadnych poprawek, wtedy jest przekazywana
Prezydentowi do podpisu. Jeżeli Senat wniesienie poprawki, to projekt ustawy wraca
do sejmu, który te poprawki przyjmuje w całości, w części lub je odrzuca.
Podstawowe zasady wykonania budżetu.
wykonanie budżetu polega na gromadzeniu dochodów oraz dokonywaniu wydatków
ustalonych w ustawie budżetowej w ramach zakreślonych w zakreślonych klasyfikacją
budżetową. Do tego służy, opracowany przez rząd układ wykonawczy budżetu państwa,
zawierający szczegółowy podział dochodów i wydatków budżetowych. Wydatkowanie
środków budżetowych wiąże się z uruchomieniem tzw. Kredytów budżetowych. Są one
uruchamiane przez Ministerstwo Finansów na rzecz głównych dysponentów budżetu,
którzy są upoważnieni do ich przekazywania podległym ich jednostkom. Kredyty
otwiera się na ogół na okresy, krótsze niż 1 rok (zwykłe 2 razy do roku)
W trakcie wykonywania budżetu uchwalonego uprzednio przez parlament dopuszcza
się możliwość wprowadzenia zmian jednak nie zbyt często aby nie naruszały
planowanych podstawowych propozycji gospodarczych. Zmiany odbywają się wg
przepisów:
1.Zwiększa się, niektóre pozycje wydatków budżetowych zmniejszając jednocześnie
inne pozycje wydatków.
2.Zwiększanie wydatków bez ograniczenia pozostałych zaplanowanych wydatków
budżetowych obejmuje też, rezerwy ogólne i celowe. Rezerwy są ważnym
instrumentem zapobiegającym zakłóceniom w gospodarce budżetowej i wykorzystuje
się na powiększenie wydatków związanych a zaplanowanym zadaniem, których koszty
niespodziewanie znacznie wzrosły. Podobną role odgrywają gdy dochody okazały się
niższe od zaplanowanych. Nie wykorzystane rezerwy zmuszają deficyt lub zwiększają
nadwyżkę. W przypadku pomyślnego przebiegu wykonanego planu budżetowego
rezerwy budżetowe mogą być podstawą do zwiększenia wydatków związanych z
polepszeniem standardów świadczonych, przez państwo usług lub ze zwiększeniem
pieniężnych świadczeń na rzecz ludności. Podobną rolę do rezerw spełni nadwyżka
budżetowa (różnica między dochodami i wydatkami) wpływać może też na równowagę
rynkową. Może też służyć zabiegom deflacyjnym w warunkach występującej inflacji.
3.Zasada krasowego wykonania (zamykanie budżetu). Upoważnienie rządu do
dokonywania wydatków wygasa z końcem roku budżetowego (kalendarzowego). Nie
zrealizowane zobowiązania powinny znaleźć pokrycie w środkach budżetu ustalonego
na rok następny.,
Ustawa przyjęta przez Sejm wędruje do podpisu Prezydenta, który ma na to 7 dni.
Prezydent nie może zawetować ustawy budżetowej, ale może wystąpić do Trybunału
Konstytucyjnego o zbadanie jej zgodności z Konstytucją.
Ogłoszenie ustawy budżetowej w Dzienniku Ustaw kończy procedurę uchwalania tej
ustawy.
56. Czynniki kształtujące równowagę finansów publicznych.
Istota równowagi budżetowej.
Równowagę budżetową będziemy rozumieć taki stan budżetu, w
którym wydatki znajdują pokrycie dochodach. Innymi słowy, wydatki budżetu równają
się jego dochodom. Najczęściej mamy do czynienia z odchyleniami od stanu
równowagi. Nierównowaga budżetu występuje wówczas, gdy w budżecie pojawia się
deficyt. Budżet państwa wykazujący nadwyżki traktuje się jako zrównoważony.
Równowagi budżetowej nie można rozpatrywać w oderwaniu od całego systemu
finansów publicznych; analiza musi być prowadzona na tle równowagi sektora
publicznego równowagi całej gospodarki.
Czynniki kształtujące równowagę budżetową.
Na równowagę budżetową wpływają wszystkie operacje dochodowe i wydatkowe
budżetu.
Z kolei z punktu widzenia treści czynników kształtujących równowagę budżetową
należy wyróżnić czynniki o charakterze:
1.
ekonomicznym,
2.
organizacyjnym,
3.
technicznym,
4.
politycznym.
Przez czynniki ekonomiczne należy rozumieć te, które kształtują rozmiary i strukturę
dochodów oraz wydatków budżetowych. Między dochodami i wydatkami budżetowymi
niewątpliwie istnieją współzależności; dotyczą one zwłaszcza rozmiarów globalnych
dochodów i wydatków, tym niemniej inne czynniki kształtują stronę dochodową, a inną
stronę wydatkową, a w konsekwencji saldo budżetu.
Wśród czynników ekonomicznych kształtujących stronę dochodową budżetu należy
wymienić:
a.
czynniki ekonomiczne o charakterze realnym, prze, które rozumie się
rozmiary działalności gospodarczej i inne zjawiska realne, które
powodują powstanie stosunku fiskalnego,
b.
czynniki ekonomiczne o charakterze systemowym, które przesądzają
o rodzaju i wielkości dochodów budżetowych,
c.
czynniki ekonomiczne wynikające z bieżącej polityki gospodarczej
państwa, wykorzystanie przez państwo pozasystemowych sposobów
oddziaływania na dochody budżetu.
pozasystemowych ujęciu ogólnym do czynników ekonomicznych kształtujących
wydatkową stronę budżetu należy zaliczyć:
a.
poziom wydatków na klasyczną sferę publiczną,
b.
poziom wydatków na sferę usług społecznych,
c.
poziom wydatków na gospodarkę narodową.
Czynnikami organizacyjnymi kształtującymi równowagę budżetową są:
a.
ogólna budowa systemu finansów publicznych uwzględniająca
zwłaszcza zasady i tytuły przepływu dochodów oraz wydatków
między poszczególnymi funduszami;
b.
wewnętrzna struktura organizacyjna systemu budżetowego wraz z
zasadami regulującymi źródła i tytuły przepływu pieniądza między
poszczególnymi elementami tegoż systemu;
c.
zakres i zasady funkcjonowania pozabudżetowych funduszy
publicznych.
Przez techniczne czynniki równowagi budżetowej rozumiemy:
a.
techniki planowania dochodów budżetowych,
b.
techniki planowania wydatków budżetowych,
c.
techniki gromadzenia dochodów budżetowych,
d.
techniki rozdysponowania wydatków budżetowych,
e.
możliwości monitorowania dochodów i wydatków budżetowych.
Do technicznych czynników równowagi budżetowej zaliczyliśmy metody
gromadzenia dochodów budżetowych oraz metody ich rozdysponowania.
Przez polityczne czynniki równowagi budżetowej rozumie się zespół zachowań
państwa, które układają się w określoną strategię państwa. Tak, więc, jeżeli państwo
realizuje strategię silnej władzy centralnej w stosunku do gospodarki i społeczeństwa, to
musi to mieć wyraz w budżecie państwa, tzn. w jego wielkości oraz strukturze
dochodów i wydatków. W działalności budżetowej chodzi wówczas nie tyle o
zgromadzenie potrzebnych państwu dochodów, ile o pozbawienie tych dochodów
innych podmiotów. Polityczne czynniki równowagi budżetowej nie są łatwe do
identyfikacji i klasyfikacji, ponieważ zmieniają się w zależności od sytuacji
wewnętrznej i zewnętrznej kraju oraz państwa.
57. Deficyt i jego źródła finansowania.
Deficyt budżetowy to nie tylko formalny, rachunkowy wynik działalności państwa w
sferze finansów publicznych, ma on także głęboką treść ekonomiczną. Rozpoznanie
treści ekonomicznej deficytu budżetowego jest trudne m.in. z następujących przyczyn:
1)
2)
3)
4)
5)
okres jednego roku, na który sporządza się zwykle budżet, jest zbyt
krótki, żeby ocenić przyczyny zjawiska;
rok budżetowy na ogół nie przystaje do przebiegu cyklu
koniunkturalnego, tymczasem poszczególne fazy cyklu wpływają w
różny sposób na dochody i wydatki budżetowe;
deficyt może dotyczyć budżetów bieżących, majątkowych,
zwyczajnych, nadzwyczajnych itp.; wyłania się, więc kwestia, jak
interpretować ewentualny deficyt poszczególnych rodzajów budżetów
i jeszcze ważniejsza sprawa związków między saldami tych
budżetów;
deficyt budżetowy nie może się ograniczać do budżetu państwa,
deficyt powinien być odnoszony do całego systemu funduszy
publicznych; jest to zrozumiałe, skoro między nimi istnieje system
transferów; chodzi w szczególności o transfery między budżetem
państwa a budżetami samorządowymi oraz funduszami ubezpieczeń
społecznych;
deficyt budżetowy jest w pewnym stopniu powiązany z polityką
monetarną państwa; np. wysoka stopa procentowa ogranicza
aktywność gospodarczą, a więc obniża wpływy z tytułu podatków,
jednocześnie pożyczki zaciągane przez władze publiczne na rynku
kapitałowym mogą pogłębiać nierównowagę budżetową bieżącą i
przyszła – wynika to ze wzrostu kosztów obsługi długu;
6)
stan budżetu krajowego pozostaje pod wpływem otoczenia
zewnętrznego, wyraża się to m.in. kształtowaniem się kursu waluty
krajowej wobec walut obcych; związek ten wynika zarówno z faktu,
iż zagraniczne zakupy sektora publicznego finansowane są z budżetu,
jak i z faktu, że zadłużenie państwa może mieć charakter zewnętrzny. 1
Ogólnie deficyt budżetowy można zdefiniować jako nadwyżkę
wydatków państwa nad jego dochodami w badanym okresie i przedstawić za pomocą
następującego wzoru:
Db = Wt,t1 – Pt,t1
gdzie: Db – deficyt budżetowy, W t,t1 – wydatki państwa w okresie od momentu t do
momentu t1, Pt,t1 – przychody państwa w okresie od momentu t do t1. W przypadku
wystąpienia takiej sytuacji część wydatków państwa musi być pokryta z wpływów nie
będących dochodami budżetu państwa
W literaturze ekonomicznej wyodrębnia się kilka rodzajów deficytu
budżetowego:

deficyt rzeczywisty jest faktyczną różnicą między wydatkami i
dochodami w danym okresie (roku budżetowym),

deficyt strukturalny jest wielkością symulowaną, hipotetyczną,
powstającą w warunkach, gdy dochody i wydatki są realizowane przy
pełnym wykorzystaniu zdolności wytwórczych gospodarki,

deficyt cykliczny jest rezultatem cyklicznego przebiegu procesów
gospodarczych. Dochody i wydatki są bowiem różne w
poszczególnych etapach cyklu koniunkturalnego. Deficyt cykliczny
oblicza się mierząc wpływ cyklu koniunkturalnego na zmiany w
dochodach i wydatkach, gdy produkcja różni się od potencjalnej, a
gospodarka jest w okresie boomu lub recesji. Jest on więc różnicą
między deficytem rzeczywistym, a strukturalnym.
Przyczyny powstawania deficytów budżetowych
Źródłem powstawania deficytów budżetowych mogą być:

nadmierne wydatki,

zbyt niskie podatki,

istnienie silnych grup roszczeniowych i związane z tym nadmierne
rozbudowanie socjalnych funkcji państwa.
Mogą, więc one wynikać bądź z nadmiernych wydatków
budżetowych, spowodowanych na przykład militaryzacją gospodarki, rozbudową
administracji czy też wysokimi transferami socjalnymi. Drugim źródłem deficytów
mogą być zbyt niskie dochody, których przyczyny mogą być bardzo liczne, od zbyt
niskich efektywnych stawek podatkowych, poprzez nieefektywny i mało skuteczny
system ściągania podatków, do zawężenia bazy podatkowej spowodowanej spadającym
poziomem produkcji i produktu krajowego brutto. Dlatego też deficyt jest z reguły
większy w okresie recesji gospodarczej, gdy dochód narodowy spada, i mniejszy w
okresie ożywienia i wysokiej koniunktury. Wynika to stąd, że mimo istnienia deficytu
budżetowego, i to znacznych rozmiarów, występują całkiem racjonalne przesłanki
zastosowania środków ekspansywnej polityki fiskalnej, której celem jest zwiększenie
globalnego popytu w gospodarce i wywołanie procesu wzrostu dochodu narodowego.
We współczesnym świecie źródłem deficytu są także oczekiwania
społeczeństwa, co do roli państwa jako gwaranta bezpieczeństwa socjalnego mniej
zamożnych grup społecznych. Oczekiwania te znajdują swe odzwierciedlenie w
sposobie uchwalania budżetu w systemie parlamentarnym. W parlamentach
reprezentowane są różne siły społeczne, zainteresowane z jednej strony w
maksymalizacji wydatków z drugiej zaś w minimalizacji podatków. Zwolennicy
pierwszej z tych koncepcji uzasadniają ją koniecznością zaspokojenia potrzeb
społecznych w zakresie oświaty, ochrony zdrowia, bezpieczeństwa publicznego itp.
Zwolennicy minimalizacji podatków natomiast wskazują, iż wysokie podatki zagrażają
wzrostowi gospodarczemu i przyczyniają się do zwiększenia bezrobocia. Z tych bardzo
krótko omówionych powodów tak w parlamencie, jak i na poziomie samorządów
równoważenie dochodów i wydatków budżetowych jest procesem bardzo trudnym.
Dodatkowo, w gospodarkach transformowanych zmiany w strukturze
własnościowej, organizacyjnej, decyzyjnej i cenowej gospodarki nie są obojętne dla
finansów publicznych i zazwyczaj oddziaływają na nie destrukcyjnie. Jednym z
ważniejszych czynników jest wyjściowy stan finansów publicznych w momencie
rozpoczynania transformacji.
Źródła finansowania deficytu budżetowego
Niedobory budżetowe wyrównywane mogą być drogą dodatkowej
emisji pieniądza, bądź operacji o charakterze pożyczkowym na rynku finansowym
(kapitałowym i pieniężnym) lub oszczędności lat ubiegłych. Inaczej mówiąc deficyt
budżetowy państwa pokrywany jest przychodami pochodzącymi ze sprzedaży
skarbowych papierów wartościowych na rynku krajowym i zagranicznym, kredytów
zaciąganych w bankach krajowych i zagranicznych, pożyczek, prywatyzacji majątku
Skarbu Państwa oraz nadwyżki budżetu państwa z lat ubiegłych.
Wśród sposobów finansowania deficytu budżetowego wyróżnia się
najczęściej:

emitowanie skarbowych papierów wartościowych nabywanych przez
podmioty niebankowe, tzn. gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa
niefinansowe i inwestorów instytucjonalnych,

emitowanie skarbowych papierów wartościowych nabywanych przez
banki komercyjne,

korzystanie z kredytów banków komercyjnych,

korzystanie z kredytów międzynarodowych instytucji finansowych,

wpływy z prywatyzacji majątku państwowego,

zaciąganie kredytu w banku centralnym bądź emitowanie papierów
wartościowych nabywanych przez ten bank.
Ostatni z wymienionych sposobów finansowania deficytu
budżetowego jest uważany za najbardziej inflacjogenny. W związku z tym w wielu
państwach, w tym również w Polsce, wprowadzono ustawowy zakaz finansowania
deficytu budżetowego przez bank centralny.
Podstawowymi instrumentami finansowania deficytów są bony
skarbowe i obligacje skarbowe. Bony skarbowe są to krótkoterminowe papiery
wartościowe emitowane przez państwo w celu pokrycia bieżących potrzeb płatniczych.
Termin wykupu bonów skarbowych nie przekracza jednego roku; najczęściej wynosi
trzy lub sześć miesięcy, chociaż może wynosić również parę dni. Bony skarbowe
sprzedaje się z dyskontem od wartości nominalnej, według zasad obowiązujących przy
dyskoncie weksli handlowych. Krótkoterminowość bonów skarbowych dotyczy
konkretnej emisji i terminu jej wykupu. W istocie proces emisji, sprzedaży i wykupu
bonów skarbowych trwa nieustannie.
Drugim podstawowym instrumentem finansowania deficytu są
obligacje skarbowe. Są to papiery wartościowe zawierające zobowiązanie emitenta do
zapłaty ich posiadaczowi nominalnej wartości obligacji wraz z oprocentowaniem.
Warunki tej zapłaty określone są w odniesieniu do danej serii obligacji lub w ogólnych
zasadach subskrypcji.
Zasadnicza różnica między bonami skarbowymi a obligacjami polega
na tym, że bony są bardziej elastycznym, natomiast obligacje bardziej trwałym
instrumentem finansowania deficytu budżetowego.
Pytanie 58
Dług publiczny. i sposób jego obsługi
Dług publiczny, dług państwowy, suma nie spłaconych przez rząd lub in. związki
publicznoprawne zobowiązań zarówno wobec wierzycieli krajowych, jak i
zagranicznych. Zobowiązania te mogą mieć charakter krótko- (do 1 roku), średnio- (do
10-15 lat) lub długoterminowy (powyżej 15 lat).
Główną przyczyną powstawania długu publicznego jest kumulowanie się
występujących w kolejnych latach deficytów budżetowych, na sfinansowanie których
wymienione instytucje emitują papiery wartościowe (np. obligacje, bony, weksle) lub
zaciągają kredyty i pożyczki.
Elementami długu publicznego mogą być również kredyty zaciągane przez skarb
państwa lub instytucje władzy terytorialnej na inwestycje infrastrukturalne lub
produkcyjne, salda międzypaństwowych rozliczeń majątkowych, dotacje,
odszkodowania za wywłaszczone mienie (np. w związku z nacjonalizacją niektórych
dziedzin gospodarowania), odszkodowania wojenne i in.
Wierzycielami krajowego długu publicznego mogą być krajowe instytucje finansowe,
in. podmioty gospodarcze oraz osoby fizyczne. Pożyczkodawcami zagranicznymi są z
reguły państwowe i komercyjne instytucje finansowe. Zapewnienie równowagi
finansów publicznych wymaga, aby długu publiczny nie przekroczył kwoty 60%
produktu krajowego brutto, koszty rocznej obsługi (spłaty rat kapitałowych i odsetek)
długu krajowego stanowiły nie więcej niż 10% rocznych wydatków budżetu państwa,
długu zagranicznego zaś nie więcej niż 25% wpływów z eksportu. Nadmierny długu
publicznego osłabia bowiem aktywność gospodarki.
W celu zmniejszenia uciążliwości długu publicznego dla budżetu i gospodarki rząd
może podjąć działania zmierzające do konwersji długu (negocjacje z wierzycielami,
zwł. zagranicznymi, w sprawie częściowego umorzenia, wydłużenia okresu spłat,
obniżenia oprocentowania), ogłosić moratorium, tzn. zawiesić okresowo obsługę długu
lub repudiację, tzn. całkowicie zaniechać spłaty długu, uznać go za niebyły.
Dług publiczny można podzielić na:
globalny dług publiczny,
obejmujący dług państwa,
dług samorządów oraz
innych związków
publicznoprawnych,
wewnętrzny (krajowy) dług
publiczny,
zewnętrzny (zagraniczny)
dług publiczny.
Podział długu publicznego na dług wewnętrzny i dług zewnętrzny jest istotny zarówno
przy zaciąganiu pożyczek przez władze publiczne, jak i przy spłacie rat kapitałowych
oraz odsetek. W wyniku pożyczkowej aktywności państwa w układzie kraj-zagranica
następuje redystrybucja dochodów z tytułu kosztów obsługi długu. Stąd też ważne
jest, czy ponoszone przez władze publiczne (podatnika) koszty są dochodem
podmiotów krajowych – np. banków komercyjnych, inwestorów instytucjonalnych
(funduszy powierniczych), gospodarstw domowych – czy zagranicznych. Dochody te
mogą sprzyjać wzrostowi gospodarczemu, gdyż tworzą popyt w gospodarce, w
przypadku banków zwiększają ich siłę kredytową. Z drugiej jednak strony władze
publiczne mogą się kierować wyłącznie kryterium ceny pozyskania pożyczki, a tam
może być korzystniejsza w przypadku pożyczek zaganicznych. Władze publiczne –
przewidując różnorakie skutki publiczne – stoją więc wobec dylematu: pożyczać na
krajowych czy zagranicznych rynkach finansowych.
W rozstrzyganiu tego dylematu uwzględnia się także możliwości pożyczkowe
krajowych rynków finansowych.
Na koszty związane z obsługą długu krajowego składają się:
10
koszty obsługi długu
krajowego,
koszty obsługi długu
zagranicznego.
Inne istotne czynniki wpływające na wielkość długu publicznego:
-


sytuacja na rynkach finansowych oraz kształtowanie się kursów
walutowych (stopy procentowe, kursy walutowe),
struktura sprzedawanych bonów skarbowych (im więcej bonów
długoterminowych, czyli najbardziej rentownych, np. 52 tygodniowych, tym
większe koszty odsetek, czyli obsługi długu).
Pytanie 59
Międzynarodowy system finansowy i jego ewolucja
Międzynarodowy system finansowy- to sieć instytucji i instrumentów oraz rynków
finansowych i ich regulatorów służących do budowania zaufania między eksporterami i
importerami kapitału oraz do alokacji nadwyżki środków finansowych w sposób
pozwalający na zachowanie jego spójności.
Zgodnie z tradycją myślenia systemowego jest to układ, którego części przyczyniają się
do powodzenia całości a jego elementy sa uporządkowane na zasadzie hierarchii lub
kontaktu. W przypadku międzynarodowego systemu finansowego współwystępują obie
zasady porządkujące jego elementy. Z jednej strony, mamy takie ciała decyzyjne, jak
okresowe spotkania na szczycie przedstawicieli krajów „wielkiej siódemki”(G-7) lub
Międzynarodowy Fundusz Walutowy oraz Światowa Organizacja Handlu, z drugiej
strony- liczne i lawinowo narastające międzynarodowe standardy finansowe.
Międzynarodowego systemu finansowego nie można wprost i bez reszty podzielić na
krajowe systemy finansowe. Nie stanowi on prostej sumy krajowych systemów
finansowych. Na efekt synergii składają się eksterytorialne rynki międzynarodowe, jak
również transgraniczne operacje finansowe, świadczone bez obecności handlowej w
kraju usługobiorcy.
Międzynarodowy system finansowy jest wielkim złożonym i dynamicznym systemem,
który może być jednak opisany za pomocą tych samych kategorii, co krajowy system
finansowy.
Powstanie międzynarodowego systemu finansowego wiąże się z rozkwitem w latach
siedemdziesiątych XX w. rynku eurodolarowego. Pozwoliło to na wykształcenie się
referencyjnych stóp ceny pieniądza oraz wymusiło , pod presją niekontrolowanej
konkurencji, liberyzacje krajowych rynków finansowych.
Splot globalizacji i liberyzacji rynków finansowych z obniżką kosztów transmisji
danych finansowych zrodził współczesny międzynarodowy system finansowy.
Międzynarodowy system finansowy jest jest rezultatem wielowiekowego rozwoju
systemów bankowych oraz rynków finansowych. Na jego obecny kształt wpłynęły
również korporacje ponadnarodowe, zainteresowane globalizacją gospodarki,
powstawaniem instrumentów finansowych nowej generacji do zarządzania ryzykiem,
oraz istnienie oaz podatkowych. Innym liczącym się uczestnikiem tworzenia
międzynarodowego systemu finansowego były państwa współpracujące i rywalizujące
ze sobą w skali globalnej. Przez politykę handlową w ramach Światowej Organizacji
Handlu państwa dążą do ekspansji własnej wykwalifikowanej siły roboczej na rynki
usług finansowych w krajach o wschodzącej gospodarce rynkowej. Ze strony OECD
chcą skutecznej ochrony własnych inwestycji w instytucjach finansowych. Z kolei z
pomocą grupy Banku Światowego oraz MFW dążą do pokonania zacofania oraz
zaburzeń równowagi makroekonomicznej w okresie doganiania gospodarczej czołówki
świata.
Protekcjonizm państw mógłby prowadzić do rozpadu międzynarodowego systemu
finansowego, dlatego niezbędne jest jego ograniczenie przez wprowadzenie
międzynarodowych standardów ochrony konkurencji i praw klienta. Organizacje i
instytucje finansowe mające żywotne interesy na rynkach finansowych działają tak, aby
nie doprowadzić do rozpadu systemu w wyniku nadmiernej konkurencji i
nieprzestrzegania zasad prewencji. Tworzenie zasad równoprawnej konkurencji banków
to domena Banku Rozrachunków Międzynarodowych oraz Komisji Europejskiej.
Organizacje te reprezentują władze regulacyjne i nadzorcze.
Pytanie 63
Jednolity rynek finansowy UE
Jednolity rynek finansowy to większa konkurencja między instytucjami : bankami,
giełdami papierów wartościowych, firmami ubezpieczeniowymi, funduszami
inwestycyjnymi ...
Większa konkurencja między pośrednikami finansowymi to m.inin.:.:
• niższe ceny kredytów
• niższy koszt pozyskania kapitału własnego
• niższe ceny transferów finansowych
• atrakcyjniejsze formy oszczędzania
Jednolity rynek finansowy to:
•McDonaldyzacja
•zagrożenie dla lokalnych rynków finansowych
•PRESJA NA DOSKONALENIE KRAJOWEJ INFRASTRUKTURY
INSTYTUCJONALNO REGULACYJNEJ
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

66+6+6+

2 Cards basiek49

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards