Agresja

advertisement
Józef Pustelnik
Kraków
2
Agresja
Agresja należy do tych kategorii zachowań, które w większości przypadków oceniane są
negatywnie. Osobników, którzy je przejawiają określa się mianem niedostosowanych
społecznie. Często próbuje się ich, i to nie tylko poprzez prawo stanowione, odizolować od
reszty ludzi. Jak zawsze najlepsza jest jednak profilaktyka. Ona powinna poprzedzać
działania represyjne
Instrukcja medytacyjna z ideogramami narzędziem obniżającym agresywność1
O eskalacji zachowań agresywnych w polskich szkołach napisano już wystarczająco dużo, a
więc można by było na tym poprzestać. Bezspornie powinno się odnotowywać kolejne
przypadki zdarzeń bulwersujących (z udziałem uczniów, i uczennic), sporządzać stosowne
statystyki, ale w chwili obecnej najważniejsze są działania mogące odwrócić tę bardzo
niekorzystną tendencję. Na pewno należy zweryfikować skuteczność wykorzystywanych
obecnie środków i metod wychowawczych. Koniecznie wydaje się też reaktywowanie,
przynajmniej niektórych, stosowanych w przeszłości oraz podjęcie prób wdrożenia nowych.
Autor proponuje autorską „Instrukcję medytacyjną z ideogramami” (J. Pustelnik 1995 ss. 25 27). Ze względu na treść w zasadzie nie różni się ona od podobnych, funkcjonujących już w
praktyce. Wiele z nich, między innymi „relaksację progresywną, trening autogenny, różne
treningi oddechowe, (...) w większości książek z dziedziny psychologii sportu, dostępnych w
bibliotekach i na rynku księgarskim, opisano szczegółowo” (J. Kłodecka-Różalska 1996, s.
76). Oryginalność „Instrukcji (...) ” polega na schematycznym ujęciu treści związanych z
treningiem koncentrująco - relaksacyjnym, dodatkowo jest ilustrowana. Autor uważa, że ta
forma prezentacji znacząco pomaga w zrozumieniu istoty ćwiczeń i sposobie ich
przeprowadzania. Jej uproszczona wersja przedstawia się następująco:
Schemat 1. Uproszczona wersja „Instrukcji medytacyjnej z ideogramami” (J. Pustelnik).
Pełny (optymalny) cykl medytacyjny


Czynności przygotowawcze
Medytacja właściwa





Działania
odległe
w czasie

Dieta,
higiena
psychiczna, i
inne

Wskazane

Działania
bliskie
w czasie

Ubiór,
pomieszczenie,
pozycja, oczy

W
początkowym
etapie
niezbędne
Medytacja
Medytacja
Medytacja
 przedmiotowa 
 przedmiotowa
bezwstępna
przedmiotowa
właściwa

Rytm
oddechowy,
napięcie
mięśniowe

Niezbędna
dla
zrelaksowania

Mozaika
myślipustka
myślowa

Dokładnie
jedna
myśl


Wskazana
Niezbędna w
pracy
koncepcyjnej
niniejszy artykuł był (jest) częścią większego programu badawczego („Oddziaływanie ćwiczeń koncentrująco –
relaksacyjnych stosowanych w treningu judo studentów na ich osobowość”),
1
1
Pełna wersja narzędzia wygląda natomiast tak:
Schemat 2-4 (autor rysunków, współautor kompozycji – Andrzej Peller).
2
3
4
Podświadome przejawianie tendencji agresywnych, sprowadzające się do bronienia swojego
istnienia, swojego „ja”, przed różnego rodzaju niebezpieczeństwami, choćby poprzez tak
zwany instynkt samozachowawczy, jest dla człowieka czymś naturalnym. Zagrożenie
istnienia rodzi lęk, ten zaś - w niektórych sytuacjach - gniew i w jego następstwie różne formy
agresji (A. Kępiński, 1992). O ile nie dochodzi w czasie tych działań do przekroczenia granic
obrony koniecznej, to agresję taką, przynajmniej w niektórych sytuacjach można nazwać
pozytywną. Agresogenny wpływ może mieć także frustracja oraz modelowanie. A. Bandura
5
uważa (cyt. za Z. Czajkowski 1989, s. 64), że: „ludzie mogą nabywać, podtrzymywać i
rozwijać skłonności do agresywnego działania, ale te skłonności rzadko bywają wyrażane
praktycznie, jeżeli nie mają one wartości funkcjonalnej albo spotykają się z sankcjami” 2
(podkreślenie autora). Jak powiedział R. Campbell (1998, s. 80) „uczucie złości jest
normalnym uczuciem, nawet Jezus odczuwał gniew. Bierna agresja jest u dzieci czymś
naturalnym. Wychowanie polega na zapobieganiu przeradzania się jej w agresje świadomą
lub nawykową”. Z pośród wielu rodzajów wychowania największe zadanie stoi w tym
względzie przed wychowaniem moralnym. W grupie środków deontologicznych 3 ważne
miejsce zajmuje szeroko pojęta medytacja.
Na zakończenie tej części artykułu należałoby zwrócić uwagę na fakt, że z agresją silnie
wiąże się wyodrębniony przez H. J. Eysencka wymiar osobowości – neurotyzm (J. Fenczyn
1993, s. 111). Najczęściej osobnik, u którego występuje w skrajnym nasileniu neurotyzm, i
ekstrawersja, to groźny dla innych psychopata. Może on zabić, może doprowadzić do
samobójstwa innych. Jednak te najcięższe przestępstwa najczęściej są finałem bardzo długo
trwających zachowań antyspołecznych o charakterze łagodniejszym, a więc pewnego procesu
społecznego wykolejenia się człowieka. Prowadząc zatem statystyki zachowań nagannych,
klasyfikując je ze względu na stopień zagrożenia społecznego, stosunkowo łatwo możemy
wyodrębnić jednostki przejawiające skłonności przestępcze, które należą do „grupy ryzyka”,
W odniesieniu do takich osób należałoby opracować a następnie konsekwentnie realizować
szczególną strategię, opartą na możliwie najwcześniejszej, bogatej w środki terapii
resocjalizacyjnej. Pomocnym narzędziem może okazać się tu schemat, w którym
wyodrębnione przez A. Bussa i A. Durkee przejawy agresji autor przedstawił na tle siatki
stworzonej przez H. J. Eysencka (J. Pustelnik 1999 s. 23).
Schemat 5. Zagrożenia związane z prezentowanym poziomem agresywności, neurotyzmu,
ekstra i introwersji (Pustelnik 1999, s. 23.)
Ludobójstwo
Neurotyzm
Najwyższy stopień
zagrożenia jednostki
(chwiejność emocjonalna,
niezrównoważenie)

Najwyższy stopień
zagrożenia społecznego
Samobójstwo rozszerzone
[morderstwosamobójstwo,
(samobójstwo grupowe)]
Samobójstwo
(Poczucie winy)
Morderstwo
(Agresja
fizyczna)
Zniszczenie cudzej własności, np. samochodu,
wystawy sklepowej
(Agresja pośrednia)
Odczuwanie „wyrzutów
sumienia”, co utrudnia,
a czasami wręcz uniemożliwia funkcjonowanie wśród innych ludzi.
Człowiek „zamyka się w
sobie” (Poczucie winy)
Bójka, pobicie, gwałt
(Agresja
fizyczna)
Próby wymuszenia na innych pewnych zachowań poprzez podnoszenie
głosu, odgrażanie się, używanie wyzwisk i przekleństw (Agresja słowna)
znaczenia kar w systemie kar i nagród nie sposób jest przecenić. Jakże łatwo przychodzi ludziom zaniechanie
mogłoby się wydawać nieodpartej chęci przejawiania agresywnych zachowań po uświadomieniu sobie tego, że
nieuchronnie spotka ich za to surowa kara,
3
etyka (gr. ethikos - moralność) - (...) „zazwyczaj dzieli się na aksjologię, czyli teorię wartości zajmującą się
głównie teorią dobra moralnego, i deontologię, czyli naukę o powinnościach” (W. Okoń 1984, s. 74),
2
6
Przesadne dostrzeganie zagrożenia ze strony
innych osób. Nieomal ciągłe przygotowywanie
planu ataku lub ucieczki, nawet w samotności.
Człowiek staje się nieufny, zaczyna stronić od
innych ludzi (Podejrzliwość)
Szczególna pamiętliwość krzywd
doznanych od innych. Unikanie
odpowiedzialnych za to osób,
tworzenie ramowych planów ich
„pokarania”
(Uraza)
Introwersja




Odrzucenie wszelkich
autorytetów, odmowa
wykonania poleceń i postąpienia według sugestii innych, podejmowanie działań opozycyjnych, czyli „robienie na
złość” (Negatywizm)
Manifestowana gotowość do
natychmiastowej agresji w formie
(ach) mniej akceptowanych
społecznie, to znaczy słownej,
pośredniej
czy w końcu fizycznej. Przejawiona
głównie poprzez niepokój ruchowy
(częste zmiany pozycji ciała,
przesadna gestykulacja, drżenie
mięśni itd.)
(Drażliwość)

Normalność (stałość emocjonalna, zrównoważenie)
Poziom, na którym pewne formy agresywności nie występują nigdy, a
częstotliwość występowania pozostałych, oraz ich natężenie, są niewielkie
W roku akademickim 1996/97 autor rozpoczął przeprowadzanie eksperymentu
naukowego. Założył w nim, między innymi, że zastosowanie autorskiej „Instrukcji
medytacyjnej z ideogramami” wpłynie na obniżenie agresywności studentów kierunku
nauczycielskiego i trenerskiego Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie (GK – 52
osoby, GE – 54 osoby). Nauczanie ćwiczeń koncentrująco - relaksacyjnych rozpoczęto od
zapoznania badanych z istotą ćwiczeń koncentrująco - relaksacyjnych, możliwymi do
odniesienia korzyściami, a także z czynnikiem eksperymentalnym, czyli „Instrukcją
medytacyjną z ideogramami”. Jej znaczenie jest nie do przecenienia, bowiem jak pisze autor
wielu prac na temat ćwiczeń koncentrująco-relaksacyjnych L. Kulmatycki: „podczas
relaksacji ważna jest instrukcja, a nie instruktor (1995, s. 41). Następnie przystąpiono do
trwającego rok akademicki eksperymentu.
W przeprowadzonych badaniach korzystano, między innymi, z testu „Nastroje i humory”
autorstwa A.H. Bussa – A. Durkee. Jak wykazała analiza materiału badawczego
wprowadzenie do zajęć judo ćwiczeń koncentrująco – relaksacyjnych, opartych na „Instrukcji
medytacyjnej z ideogramami”, może być czynnikiem redukującym agresywne tendencje
ćwiczących. W drugim badaniu statystycznie istotną różnicę, na korzyść grupy
eksperymentalnej, zanotowano w „agresji fizycznej”, która stanowi najwyższy stopień
zagrożenia społecznego (To; GE – GK: - 2,093*). Różnica pomiędzy średnimi wartościami
takiego przejawu agresji intencjonalnej jak „uraza” była bliska wartości istotnej (To; - 1,735).
Z punktu widzenia redukcji skłonności do agresywnych zachowań korzystne wydaje się
zmniejszenie średniej wartości globalnego wskaźnika agresji w grupie eksperymentalnej.
Literatura:
1.
Campbell R.(1998):Najważniejsza osoba na świecie. Polityka nr 46
2.
Czajkowski Z.(1989): Agresja zbędna-wystarczy śmiałość i stanowczość. Sport Wyczynowy nr 2
3.
Fenczyn J.(1999): Psychologia. Ostoja. Kraków
4.
Kępiński A.(1992): Rytm życia. Sagittarius. Warszawa
5.
Kłodecka-Różalska J. - red.(1996): Materiały Pokonferencyjne „Przekraczanie umysłem możliwości
ciała”. Biblioteka Trenera Warszawa
6.
Kulmatycki L.(1995): Ćwiczenia relaksacyjne. Agencja Promo - Lider. Warszawa
7.
Okoń W. (1984): Słownik pedagogiczny. PWN. Warszawa
8.
Pustelnik J.(1999): Źródła niepowodzeń wychowawczych szkoły. Hejnał Oświatowy nr 2. ss. 23 -24
9. Pustelnik J.(1995): Usprawnianie ruchowe dzieci poprzez wybrane elementy judo. (Poradnik metodyczny
dla nauczycieli wychowania fizycznego klas II – V). Agencja Promo – Lider. Warszawa
7
 Eks tra wersja

Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

słowka

2 Cards kksenia.kot1997

Create flashcards