Wybrane elementy prawa

advertisement
Wybrane elementy prawa
Wprowadzenie
I. Istota prawa
Co to jest prawo?
• Prawo to ogół zasad zachowania (reguł postępowania)
obowiązujących na terytorium danego kraju, ustanowionych
przez państwo i należycie ogłoszonych.
• Zasady zachowania w aspekcie prawnym dotyczą zakazów,
nakazów oraz uprawnień.
• Przestrzeganie
prawa
gwarantują
organy
wymiaru
sprawiedliwości, które mogą się posługiwać przymusem
państwowym.
• Prawo nie mówi co jest dozwolone, gdyż istnieje zasada, iż
wszystko, co nie jest zakazane, jest dozwolone.
• Prawo nie reguluje myśli i uczuć, a jedynie zachowania (ich
wystąpienie lub ich brak).
Rys historyczny
• Prawo, jako zjawisko społeczne, pojawiło się już w głębokiej starożytności.
Słynny „kodeks Hammurabiego” powstał około 1750 roku p.n.e., czyli
prawie 4 tys. lat temu. Kodeks ten jest przykładem najbardziej zasadniczej
funkcji prawa – władca na kamiennych blokach wypisuje zasady, jakie
obowiązują na terytorium jego państwa by wskazać podstawowe
obowiązki poddanych
• Innym przykładem systemu prawnego w starożytności są przepisy Izraela
zawarte w Pięcioksięgu. Przenikanie się norm religijnych z prawnymi
dzisiaj w większości krajów nie znajduje naśladowców (poza krajami
muzułmańskimi).
• Rozkwit systemu prawnego nastąpił wraz z rozwojem imperium
rzymskiego. Prawo rzymskie, z całym aparatem administracji państwa, jest
nie tylko przedmiotem współczesnych studiów, lecz również
pierwowzorem stworzonego w czasach późniejszych systemu prawnego
zachodniego świata.
• W czasach nowożytnych system prawny rozbudował się i uporządkował.
Powstał cały szereg szczegółowych dziedzin prawnych, tzw. gałęzi prawa
(np. prawo cywilne, karne, pracy, rodzinne i opiekuńcze, finansowe,
administracyjne).
Prawo przedmiotowe i podmiotowe
• Prawo przedmiotowe mówi, co jest prawem,
a zatem jest to ogół norm prawnych.
• Prawo
podmiotowe
to
możność
postępowania w określony sposób – to prawo
jednostki do czegoś np.: Jan ma prawo do
urlopu
• Prawo podmiotowe nie może istnieć bez
prawa
przedmiotowego,
gdyż
prawo
przedmiotowe to zbiór norm prawnych, a
prawo podmiotowe to to, co z niego wynika.
Ćwiczenie
Określ, czy to prawo przedmiotowe, czy podmiotowe:
Art. 108. KW Kto szczuje psem człowieka, podlega karze grzywny do 1.000 złotych
albo karze nagany.
Art. 681. KC Do drobnych nakładów, które obciążają najemcę lokalu, należą w
szczególności: drobne naprawy podłóg, drzwi i okien, malowanie ścian, podłóg
oraz wewnętrznej strony drzwi wejściowych, jak również drobne naprawy
instalacji i urządzeń technicznych, zapewniających korzystanie ze światła,
ogrzewania lokalu, dopływu i odpływu wody.
Art. 188. KP Pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do
14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy na 2 dni, z
zachowaniem prawa do wynagrodzenia.
Prawo i państwo
• System prawny jest nieodłącznie związany z systemem
państwowym. Charakterystyczne jest to, iż mimo istnienia szeregu
wspólnych regulacji w Unii Europejskiej, systemy prawne państw
członkowskich są tworami odrębnymi
• Można wskazać co najmniej trzy zasadnicze powiązania państwa i
obowiązującego w nim prawa:
a) dany system obowiązuje na terytorium danego państwa;
b) prawo tworzone jest przez osoby sprawujące władzę w
danym państwie (nawet jeżeli przyjmuje się regulacje
międzynarodowe, to muszą one zostać ratyfikowane przez
władze danego państwa);
c) przestrzeganie prawa jest zabezpieczane poprzez system
państwowy (policję, prokuraturę, sądy, komorników, więzienia
itd.)
Jak dzielimy prawo?
• Prawo wewnętrzne i międzynarodowe
• Prawo publiczne i prywatne
• Prawo materialne i formalne
Prawo wewnętrzne a prawo
międzynarodowe
• Prawo wewnętrzne reguluje stosunki pomiędzy
podmiotami prawa w obrębie danego państwa
• Prawo międzynarodowe reguluje stosunki
zewnętrzne
między
podmiotami
prawa
międzynarodowego (państwami, organizacjami
międzynarodowymi)
Prawo publiczne a prawo prywatne
PRAWO PUBLICZNE
PRAWO PRYWATNE
Reguluje stosunki między organami państwa Dotyczy
podmiotów
równoprawnych,
oraz między państwem a obywatelem.
obywateli i innych podmiotów prawa, jak
np. spółki.
Charakteryzuje się nierówną pozycją stron,
państwo występuje tu z pozycji władzy (tak
jest np. w prawie karnym, administracyjnym,
podatkowym, konstytucyjnym). Nikt nas
przecież nie pyta, czy chcemy zapłacić
podatek i w jakiej wysokości, czy odpowiada
nam kara więzienia za kradzież. Nasze
zadanie to podporządkowanie się prawu.
Charakteryzuje się równością stron, które
wedle swej woli kształtują wzajemne
stosunki. Od nas bowiem zależy czy kupimy
samochód nowy czy z drugiej ręki. Możemy
negocjować cenę i różnie ustalać warunki
umowy.
Z tego konara wyrasta wiele gałęzi, np.:
- prawo konstytucyjne
- prawo administracyjne
- prawo karne
- prawo finansowe
Z tego konara wyrasta np. :
- prawo cywilne
- prawo rodzinne
- prawo handlowe
- prawo pracy
Prawo materialne a prawo formalne
PRAWO MATERIALNE
PRAWO FORMALNE (PROCESOWE)
Określa
uprawnienia
i
obowiązki Mówi o procedurach dochodzenia praw,
podmiotów w relacjach prawnych, czasem w realizacji obowiązków (np. Kpc, Kpk)
sankcję (np. Kc, Kk)
Z prawa materialnego wynikają określone
w Kodeksie cywilnym uprawnienia , np.
właściciela roweru (może on swój rower
sprzedać, wypożyczyć, rozebrać na części
itp.)
Prawo
procesowe
pomoże
np.
właścicielowi roweru w sytuacji, gdy
sąsiad jadący samochodem zniszczy
stojący przy domu rower i trzeba będzie
udać się do sądu ze skargą i wnioskiem o
odszkodowanie
Funkcje prawa
•
•
•
•
•
•
•
Funkcja regulacji życia społecznego (stabilizacyjna) - prawo pozwala zapewnić obywatelom poczucie
bezpieczeństwa w państwie. Eliminuje niepożądane zachowania. Utrwala istnienie ładu społecznego,
gospodarczego, politycznego.
Funkcja wychowawcza - prawo kształtuje pozytywne zachowania wobec przepisów prawnych- pełni
zatem funkcję prewencyjną. Prawo pełni także funkcję resocjalizacyjną, kiedy zastosowana kara działa
tak, że osoba, której to dotyczy nie jest skłonna ponownie pogwałcić istniejące normy prawne.
Funkcja ochronna - prawo ma za zadanie chronić te wartości, które są ogólnie przyjęte i ważne ze
społecznego punktu widzenia.
Funkcja represyjna - prawo ma za zadanie określić wymiar kary za dokonanie przestępstw, działać
odstraszająco na sprawców, a także realizować zasadę nieuchronności poniesienia kary za dokonane
przestępstwo.
Funkcja kulturotwórcza - prawo integruje ludność zamieszkującą na danym terenie. Wpływa na
kultywowanie określonych przez daną społeczność wartości. Znajomość przepisów prawnych określa
poziom kultury np. politycznej danej zbiorowości.
Funkcja organizacyjna - prawo określa ramy działania władzy i organizacji publicznych.
Funkcja gwarancyjna - prawo wyznacza granice pomiędzy uprawnieniami państwa a wolnością
jednostki. Określa, jakie zachowanie jednostki wobec państwa jest zabronione. Z drugiej strony
wyznacza granice działania państwa wobec jednostki. Granice te stanowią istniejące normy prawne
będące jedyną podstawą działania. Prawo gwarantuje zatem, że ci, którzy nie naruszą określonych w
nim zasad postępowania nie poniosą negatywnych konsekwencji ze strony państwa.
Ignorantia iuris nocet
• Powyższa łacińska maksyma głosi, iż „nieznajomość prawa
szkodzi”. Oznacza to, iż:
Po pierwsze - niewiedza w stosunku do obowiązujących
przepisów prawnych może przynieść jedynie szkody – utratę
przywileju lub karę za niestosowanie się do nakazów i zakazów
Po drugie - nikt nie jest zwolniony z obowiązku
znajomości prawa, tzn. nie można powoływać się na
nieznajomość przepisów w obronie własnych interesów.
Przepisy są jawne i każdy może je poznać
II. Norma prawna
Norma
•
•
•
W życiu społecznym podlegamy szeregowi różnych norm regulujących nasze kontakty z
naturą, wytworami kultury i innymi ludźmi. Normy zachowań mogą mieć charakter
prawny (określony poprzez przepisy prawne) bądź pozaprawny (nie objęty przepisami)
Normy pozaprawne to przede wszystkim normy kulturowe i religijne określające
dopuszczalne oraz pożądane zachowania. Celem tych norm jest zachowanie i
utrwalenie określonego porządku społecznego lub wskazanie na dobro i zło podzielane
przez określoną społeczność. Przykładem normy kulturowej (obyczajowej) jest
zachowanie okresu żałoby po śmierci bliskiej osoby. Normy kulturowe i religijne
czasami bywają źródłem norm prawnych
Normy prawne to regulacje życia społecznego, wskazujące kto i kiedy, w jaki sposób
powinien, nie powinien lub może się zachować i jakie są z tym związane
konsekwencje
• Normy prawne różnią się od norm kulturowych i religijnych tym,
że:
– są uznawane przez państwo za podstawę regulacji stosunków
społecznych,
– są najczęściej spisane w formie przepisów prawnych zawartych w aktach
normatywnych (konstytucji, ustawach, rozporządzeniach i innych).
Konstrukcja normy prawnej
1)
Hipoteza – określa kogo dotyczy dana norma. Może być sformułowana jako
cecha określonych osób (np. pracodawca) bądź jako okoliczność w jakiej znalazł się
człowiek (np. „kto publicznie prezentuje ...”). Adresatem normy jest każda osoba
wskazana w hipotezie normy (norma ma charakter ogólny – nie dotyczy konkretnej
osoby np. Jana Kowalskiego). Norma wskazuje okoliczności w sposób abstrakcyjny
(nie nawiązuje do konkretnego wydarzenia)
2)
Dyspozycja – to określony przez normę sposób zachowania (zakazanego,
nakazanego bądź dopuszczalnego)
3) Sankcja – wskazuje konsekwencje zachowania niezgodnego z dyspozycją
Przykład:
Art. 202. § 1 KK. Kto publicznie prezentuje treści pornograficzne w taki sposób, że może to
narzucić ich odbiór osobie, która tego sobie nie życzy, podlega grzywnie, karze ograniczenia
wolności albo pozbawienia wolności do roku.
–
–
–
Hipoteza – „kto publicznie prezentuje treści pornograficzne”
Dyspozycja – „nie może narzucić ich odbioru osobie, która tego sobie nie życzy”
Sankcja – „w innym przypadku osoba taka podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo
pozbawienia wolności do roku”
Rodzaje norm ze względu na treść
1) Norma zakazująca – zabraniająca adresatowi określonego zachowania pod
groźbą zawartą w sankcji
Np.: Art. 108 KW: Kto szczuje psem człowieka, podlega karze grzywny do 1000 zł.
albo karze nagany
2) Norma nakazująca – zobowiązująca adresata do określonego zachowania
pod groźbą zawartą w sankcji
Np.: Art. 23 KH (o spółce jawnej): Umowa spółki powinna być zawarta na
piśmie pod rygorem nieważności.
3) Norma przyzwalająca – dająca prawo adresatowi do określonego
zachowania i osiągania korzyści. Sankcją jest utrata korzyści płynących ze
wskazanego prawa.
Np.: Art. 183d KP: Osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego
traktowania w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej
niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych
przepisów.
Rodzaje norm ze względu na ich
stosowanie
1) Norma bezwzględnie obowiązująca – obowiązuje
bezwzględnie każdego adresata normy niezależnie od
jakichkolwiek uwarunkowań
NP.: Art. 13. § 1 KRiO Nie może zawrzeć małżeństwa, kto już pozostaje w
związku małżeńskim.
2) Norma względnie obowiązująca – obowiązuje adresatów
normy, jeżeli nie wystąpią wskazane przez normę okoliczności
(np. strony nie postanowią inaczej)
NP.: Art. 866 KC (o spółce cywilnej): W braku odmiennej umowy lub uchwały
wspólników każdy wspólnik jest umocowany do reprezentowania spółki w
takich granicach, w jakich jest uprawniony do prowadzenia jej spraw.
Ćwiczenia
Ćw. 1. Sformułuj przykładową normę prawną obowiązującą w
Twojej rzeczywistości ze wskazaniem wszystkich elementów
konstrukcyjnych (hipotezy, dyspozycji i sankcji)
Ćw. 2. Dokonaj analizy poniższych norm prawnych (wskaż
elementy konstrukcyjne oraz określ rodzaj normy ze względu na
treść i stosowanie)
a) Art. 98. § 1. KPC: Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest
zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do
celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu)
b) Art. 36. Konstytucja RP:
Podczas pobytu za granicą
obywatel polski ma prawo do opieki ze strony Rzeczypospolitej
Polskiej
III. Stosunki i zdarzenia prawne
Inicjacja stosowania norm
prawnych
• Normy prawne stosuje się jako konsekwencję zmiany
pewnego stanu rzeczy. Hipoteza normy mówi: "kto i w
jakich okolicznościach". Musi zatem zdarzyć się "coś" by
"w pewnych okolicznościach" mógł znaleźć się "ktoś".
Takie zdarzenie nazywa się zdarzeniem prawnym.
• Zdarzeniem prawnym jest każda zmiana rzeczywistości
(działanie człowieka lub natury), która powoduje, że "ktoś" staje
się adresatem normy prawnej.
Stosunek prawny
• Jeżeli ma miejsce określone zdarzenie prawne, w odniesieniu do adresata
normy zaczyna się stosować dyspozycję, która wypływa z tej normy.
Oznacza to, iż wobec kogoś wymaga się określonych zachowań (działania
bądź powstrzymania się od działania) lub też daje się komuś prawo do
określonych żądań
• W sytuację taką zaangażowany jest nie tylko adresat. Jeżeli ktoś coś musi
lub czegoś nie może, zawsze ktoś inny ma prawo wymagać takich
zachowań. Gdy komuś przyznaje się prawo do żądania czegoś, to zawsze
ktoś zobowiązany jest do realizacji tego żądania
• Stosowanie normy prawnej powoduje zatem powstanie szczególnej relacji
pomiędzy co najmniej dwoma podmiotami. Jedna strona ma prawo żądać
(prawo do roszczenia) a druga ma obowiązki prawne. Taka relacja to
inaczej stosunek prawny. Od stosunku społecznego różni się on faktem, iż
treść stosunku wynika z normy prawnej
Konstrukcja stosunku prawnego
Przykładowy stosunek prawny
Art. 613. § 1. KC Przez umowę kontraktacji producent rolny zobowiązuje się
wytworzyć i dostarczyć kontraktującemu oznaczoną ilość produktów rolnych
określonego rodzaju, a kontraktujący zobowiązuje się te produkty odebrać w
terminie umówionym, zapłacić umówioną cenę oraz spełnić określone świadczenie
dodatkowe, jeżeli umowa lub przepisy szczególne przewidują obowiązek spełnienia
takiego świadczenia.
•
Zawarcie przez rolnika i zakład przetwórstwa spożywczego umowy kontraktacji
oznacza powstanie stosunku prawnego, w którym:
a) rolnik jest podmiotem obowiązku, gdyż musi dostarczyć przetwórcy
(podmiotowi prawa) "oznaczoną ilość produktów rolnych określonego
rodzaju", natomiast przetwórca może się tego domagać,
b) przetwórca jest także podmiotem obowiązku, gdyż rolnik (podmiot prawa)
może żądać od niego "odbioru produktów w terminie umówionym,
zapłacenia umówionej ceny oraz spełnienia określonego świadczenia
dodatkowego, jeżeli umowa lub przepisy szczególne przewidują obowiązek
spełnienia takiego świadczenia".
Rodzaje stosunków prawnych
• Stosunki prawne wynikają z norm prawnych i są osadzone w konkretnych
okolicznościach życia. Ich liczba oraz różnorodność jest ogromna, stąd
sklasyfikowanie stosunków prawnych jest niezwykle trudne. Warto jednak
zwrócić uwagę na dwie cechy stosunków prawnych.
Po pierwsze, różna może być pozycja prawna poszczególnych podmiotów
stosunku prawnego. Podmioty mogą mieć status równorzędny, jak w stosunkach
cywilnoprawnych - np. prawo cywilne, prawo pracy. Status podmiotów
może
być jednak nierównorzędny - np. organ administracyjny wydający decyzję
administracyjną (stosunek administracyjnoprawny) czy sąd wydający wyrok
więzienia za morderstwo (stosunek karnoprawny). Uwaga! Sąd i organ
administracyjny może być również podmiotem stosunku cywilnoprawnego
(np. kupując materiały biurowe)
Po drugie, stosunki prawne mogą mieć charakter jednostronny (każda osoba jest
albo podmiotem obowiązku albo podmiotem prawa), lub też, jak w przykładzie
o kontraktacji, pozycje osób mogą się zmieniać (charakter dwustronny)
Rodzaje zdarzeń prawnych
• Zdarzeniem prawnym jest każde rzeczywiste wydarzenie, które
powoduje powstanie, zmianę bądź zakończenie stosunku prawnego.
• Zdarzenia te mogą być zależne od woli człowieka (np. sprzedaż
samochodu, zawarcie małżeństwa) lub też niezależne od niej (np.
zniszczenia spowodowane wichurą, śmierć człowieka).
• Działaniu człowieka zgodnemu z jego wolą może towarzyszyć wyrażanie
woli (słowem, pismem czy w jakikolwiek sposób może on okazywać, iż
chodzi mu o powstanie, zmianę lub rozwiązanie stosunku prawnego). W
tej sytuacji mówi się o aktach prawnych. Jeżeli człowiek działa świadomie i
zgodnie z własną wolą, lecz nie towarzyszy temu wyrażanie woli ,mamy do
czynienia z czynem prawnym.
Klasyfikacja zdarzeń prawnych
•
Akty prawne dzielą się na trzy kategorie:
1) czynności prawne - świadome działanie jednej lub kilku osób wyrażające się
oświadczeniem woli, mające na celu wywołanie skutków prawnych (np. zawarcie umowy),
2) decyzje administracyjne - decyzje wydawane w danych sprawach przez organy władzy
publicznej (np. zgoda na budowę domu wydana przez urząd nadzoru budowlanego),
3) konstytutywne orzeczenia sądowe - decyzje sądu w danej sprawie zmieniające stan
zainteresowanych stron (np. decyzja o podziale majątku rozwodzących się małżonków); sąd
może również wydawać orzeczenia deklaratywne (np. orzeczenie, iż złożono żądane
dokumenty), lecz te nie są aktami prawnymi.
•
Czyny prawne to wszystkie działania zgodne w wolą człowieka, którym nie towarzyszy
wyrażanie woli wywołania skutków prawnych. W zależności od zgodności z obowiązującymi
przepisami prawnymi, czyny dzieli się na:
1) dozwolone - niezakazane przez prawo (np. jazda na rowerze - jest się wówczas adresatem
norm prawa o ruchu drogowym)
2) niedozwolone - zakazane przez prawo (np. kradzież jabłek z nie swojego sadu - jest się
adresatem art. 123 KW)
Ćwiczenie
Nazwij zdarzenia prawne wynikające z poniższych
przepisów:
a) Art. 217. § 1. KK Kto uderza człowieka lub w inny sposób narusza jego
nietykalność cielesną, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo
pozbawienia wolności do roku.
b) Art. 120. § 1. KW Kto w celu przywłaszczenia dopuszcza się wyrębu
drzewa w lesie albo kradnie lub przywłaszcza sobie z lasu drzewo
wyrąbane lub powalone, jeżeli wartość drzewa nie przekracza 75 złotych
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.
IV. Źródła prawa
Źródła norm prawnych
• Normy prawa są wynikiem rozwoju społeczeństwa. Ukoronowaniem
procesu regulacji zachowań w danym społeczeństwie jest formalizacja
norm w postaci przepisów prawnych. Jest to tzw. prawo stanowione
(pozytywne).
• Przepis prawny to jednostka redakcyjna zawierająca określoną myśl
prawną zawartą w akcie normatywnym (np. w ustawie).
• Przepisy zorganizowane są w formie
–
–
–
–
–
artykułów - art.
paragrafów - §
ustępów - ust.
punktów - np. 1)
i liter - np. a)
• Oprócz prawa stanowionego, źródłem norm prawnych jest również tzw.
prawo zwyczajowe. Normy prawa zwyczajowego to powszechnie przyjęte
przez daną społeczność, najczęściej tradycyjne, sposoby zachowania.
Rodzaje aktów normatywnych
• Akty normatywne to dokumenty zawierające przepisy prawne
• Źródła prawa obowiązującego w RP
Art. 87. Konst. RP :
1. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej
Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe
oraz rozporządzenia
• Obok przepisów obowiązujących powszechnie w całej RP istnieją
również przepisy obowiązujące lokalnie (np. mogą dotyczyć
określonego obszaru Polski lub konkretnego urzędu)
Art. 87. Konst. RP
2. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej
Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty
prawa miejscowego
Do aktów normatywnych prawa miejscowego zalicza się uchwały i
zarządzenia
Rozwiązywanie kolizji prawnych
•
•
Podstawową zasadą funkcjonowania systemu prawnego jest fakt, iż prawo nie
działa wstecz. Inaczej mówiąc, przepisy prawne obowiązują od konkretnego
terminu a jakiekolwiek zdarzenia wynikłe przed wejściem przepisów w życie nie
podlegają tym przepisom (nawet, gdyby były już przegłosowane przez Sejm i Senat
oraz podpisane przez Prezydenta)
W sytuacji, gdyby dwa przepisy prawne w odmienny sposób regulowały dany
problem prawny, stosuje się następujące zasady:
a) przepisy aktu normatywnego wyższego rzędu znoszą przepisy aktu
normatywnego niższego rzędu (przepisy ustawy znoszą przepisy
rozporządzenia),
b) przepisy aktu normatywnego późniejszego znoszą przepisy aktu
normatywnego wcześniejszego (np. zapisy ustawy z 23.03.2006 roku znoszą
przepisy ustawy z 12.11.2005 roku),
c) przepisy aktu normatywnego szczegółowego znoszą przepisy aktu
normatywnego ogólnego (np. zapisy Karty Nauczyciela znoszą przepisy
Kodeksu pracy).
Ćwiczenie
Witold Mazurek popadł w konflikt z
pracodawcą. Interesującą nas sytuację w
odmienny sposób regulują trzy akty
normatywne: ustawa Kodeks pracy w
poprawce z 18.12.2002 r. (przepis dotychczas
nie zmieniony); rozporządzenie Ministra Pracy
z 23.02.2005 r. oraz ustawa branżowa z
10.10.2000 r. Określ przepisy którego z w/w
aktów będą stosowane
V. Tworzenie prawa
Różnorodność procedowania
•
•
•
Przepisy prawne tworzone są w sposób charakterystyczny dla rodzaju aktu normatywnego, w
którym są zamieszczone
Najtrudniejsza, bo wymagająca największego poparcia i zgody wśród uprawnionych do tego osób,
jest procedura zmiany konstytucji
Najmniej jednoznaczne zasady tworzenia prawa dotyczą ratyfikacji umów międzynarodowych.
Najistotniejszy podział umów międzynarodowych wskazuje na takie umowy, których ratyfikacja
wymaga zgody w formie ustawy oraz takie, które podpisywane są przez osoby do tego uprawnione
(m.in. Prezydent RP) bez zgody ustawowej. Do tej pierwszej kategorii zalicza się umowy dotyczące:
1)
2)
3)
4)
5)
•
pokoju, sojuszy, układów politycznych lub układów wojskowych,
wolności, praw lub obowiązków obywatelskich określonych w Konstytucji,
członkostwa Rzeczypospolitej Polskiej w organizacji międzynarodowej,
znacznego obciążenia państwa pod względem finansowym,
spraw uregulowanych w ustawie lub w których Konstytucja wymaga ustawy
Rozporządzenie wydawane są jednoosobowo przez osobę uprawnioną (ministrów i niektórych
najwyższych urzędników RP)
• Ustawy stanowią w praktyce najistotniejszy rodzaj aktu normatywnego. To one są "nosicielami"
większości regulacji prawnych. Uchwalanie ustaw wymaga konsensusu najwyższych organów
władzy Rzeczpospolitej Polskiej: Sejmu, Senatu i Prezydenta RP
Vacatio legis i publikacja aktów normatywnych
•
•
•
Zasada "ignorantia iuris nocet" swojego uzasadnienia doszukuje się w możliwości poznania przepisów prawnych,
jakie daje publikowanie ich w oficjalnych pismach
Art. 88 Konst. RP. :
1. Warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego jest ich
ogłoszenie.
Akty normatywne ogłaszane są w dziennikach urzędowych wg zasad wskazanych w ustawie o ogłaszaniu aktów
normatywnych.
–
•
Art. 8. UOAN:
Dziennikami urzędowymi w rozumieniu ustawy są: Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej,
Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej
Polskiej "Monitor Polski B", dzienniki urzędowe ministrów kierujących działami administracji
rządowej, dzienniki urzędowe urzędów centralnych oraz wojewódzkie dzienniki urzędowe.
Przepisy opublikowane w ww. dziennikach wchodzą w życie po upływie tzw. "vacatio legis" od chwili publikacji.
Jest to czas potrzebny na to, by każdy mógł zapoznać się z nowymi przepisami. Ustawa o publikacji aktów
normatywnych wskazuje pewne normy czasowe "vacatio legis":
–
Art. 4. UOAN :
1. Akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach
urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt
normatywny określi termin dłuższy.
2. W uzasadnionych przypadkach akty normatywne [...] mogą wchodzić w życie w terminie
krótszym niż czternaście dni, a jeżeli ważny interes państwa wymaga natychmiastowego wejścia w życie
aktu normatywnego i zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie, dniem
wejścia w życie może być dzień ogłoszenia tego aktu w dzienniku urzędowym.
VI. Stosowanie prawa
Procedura stosowania prawa
• Rozwiązanie problemu prawnego oznacza, iż w określonej
sytuacji zastosuje się rozwiązania wynikające z przepisów
prawnych
• Zastosowanie prawa w danej sytuacji wymaga:
a) ustalenia stanu faktycznego - określenia, a jeśli trzeba
również udowodnienia, co w istocie się wydarzyło, czy i jaki stan
miał miejsce (w obserwacji i analizie uwzględnić należy także
okoliczności towarzyszące danemu zdarzeniu prawnemu;
dowodzenie opiera się najczęściej na dokumentacji, relacjach
świadków oraz opiniach biegłych),
b) kwalifikacji prawnej - wskazania przepisów odnoszących się do
danych zdarzeń prawnych,
c) wnioskowania i wydania opinii, orzeczenia lub decyzji
Organizacja systemu wymiaru sprawiedliwości
•
Stosowanie prawa opiera się na postępowaniu sądowym oraz instytucjach przymusu
państwowego. Główne role w interesujących nas procesach odgrywają:
a) prokuratura - organ rozpatrujący zasadność oskarżenia oraz stanowiący potencjalnie stronę oskarżenia,
b) adwokatura - instytucja prawna stanowiąca obronę strony oskarżonej,
c) sądownictwo - system urzędów wydających wyroki w sprawach prawnych,
d) organy przymusu - policja, policja municypalna oraz żandarmeria,
e) komornicy - strona uskuteczniająca egzekucję majątkową na podstawie postanowień sądów,
f) więzienia i inne podmioty realizujące postanowienia sądów w zakresie ograniczenia i pozbawienia wolności.
•
•
•
Postępowanie sądowe prowadzone może być z oskarżenia publicznego (prokuratura oskarża
nawet wówczas, gdy nikt nie złoży pozwu przeciwko oskarżonemu - np. w przypadku
zabójstwa) oraz z oskarżenia prywatnego (do uruchomienia postępowania potrzebne jest
złożenie pozwu przez stronę poszkodowaną - np. naruszenie dobrego imienia)
Postępowanie sądowe jest postępowaniem co najmniej dwuinstancyjnym. Zanim zapadnie
prawomocny wyrok strona postępowania ma prawo do odwołania się od wyroku do sądu
drugiej instancji.
Prawomocny wyrok sądu odwoławczego w zasadzie kończy postępowanie sądowe, ale w
ciągu 30 dni od przekazania wyroku z uzasadnieniem stronie przysługuje prawo do kasacji
tego wyroku przez Sąd Najwyższy. Sąd Najwyższy rozpatruje wówczas, czy sąd wydający
wyrok nie popełnił uchybień formalnych lub rażącego naruszenia prawa, które mogłoby mieć
wpływ na treść wyroku.
Sądownictwo w Polsce
•
•
•
•
•
W Polsce wyróżnia się trzy rodzaje sądownictwa:
a) sądy administracyjne - orzekające w sprawach dotyczących funkcjonowania organów
administracyjnych (np. w sprawie niezgodności decyzji administracyjnych z prawem),
b) sądy wojskowe - orzekające w sprawach związanych z wojskiem,
c) sądy powszechne - orzekające w pozostałych sprawach (m.in. w sprawach
gospodarczych, cywilnych, rodzinnych, karnych, pracy)
Sądy administracyjne rozpatrują odwołania od decyzji organów administracyjnych
drugiej instancji. Pierwszą instancją sądów administracyjnych są wojewódzkie sądy
administracyjne, a odwołania od ich wyroków rozpatrywane są przez Naczelny Sąd
Administracyjny w Warszawie
Struktura sądów powszechnych obejmuje sądy rejonowe, okręgowe i apelacyjne oraz
Sąd Najwyższy
Sąd rejonowy może być jedynie sądem pierwszej instancji i dotyczy spraw o mniejszej
wadze. W zależności od przedmiotu sprawy, sąd okręgowy może być sądem pierwszej
bądź drugiej instancji. Natomiast sąd apelacyjny jest wyłącznie sądem drugiej instancji
dla odwołań od wyroków sądów okręgowych
Sądem odwoławczym dla wyroków sądu rejonowego jest:
–
–
–
dla wyroku sądu rejonowego - sąd okręgowy
dla wyroku sądu okręgowego - sąd apelacyjny
dla wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego - NSA
VII. Wykładnia prawa
Znaczenie wykładni prawa
• W niektórych przypadkach właściwe odczytanie przepisów prawnych
sprawia ogromną trudność. Przepisy prawne zawarte w aktach
normatywnych nie zawsze dają wprost odpowiedź na pytanie, co jest
zgodne z prawem. Wynika to z faktu, iż:
a) nie można uregulować w przepisach wszystkich możliwych sytuacji
występujących w życiu,
b) ubóstwo języka lub nieumiejętność posługiwania się nim może
prowadzić do nieporozumień,
c) niektóre sytuacje mogą być różnie interpretowane
• Kwalifikacja prawna wymaga w tych sytuacjach, by przepisy prawne zostały
zinterpretowane przez osoby do tego powołane. Te z kolei mogą posłużyć
się różnym warsztatem metodycznym. Owa interpretacja przepisów nosi
miano wykładni prawa.
Rodzaje wykładni ze względu na podmiot
• Najistotniejsze pytanie dotyczące wykładni prawa dotyczy uprawnień do jej
dokonywania. Z punktu widzenia podmiotu dokonującego wykładni wyróżnia
się:
a) wykładnię autentyczną - dokonuje jej ta sama osoba lub organ, który
ustanowił dane przepisy (np. Minister Finansów dokonuje wykładni
rozporządzenia o rozliczaniu podatku dochodowego od osób
fizycznych); wykładnia ta jest powszechnie obowiązującą;
b) wykładnię sądową (praktyczną) - sąd orzekając w konkretnej sprawie
dokonuje interpretacji przepisów prawnych; wykładnia ta odnosi się
tylko i wyłącznie do danej konkretnej sprawy i nie obowiązuje w innych
przypadkach; wyjątek stanowi wykładnia Sądu Najwyższego; która ma
charakter ogólnie obowiązujący,
c) wykładnię doktrynalną (naukową) - wykładni prawa dokonywać
mogą również osoby naukowo zajmujące się prawem, tworząc tzw.
doktrynę prawa; wykładnia ta ma jedynie charakter opinii i nie jest w
ogóle obowiązująca
Rodzaje wykładni ze względu na metodę
• Ze względu na metodę interpretacyjną zazwyczaj wskazuje się
następujące rodzaje wykładni:
a) wykładnię językową - interpretacja opiera się na analizie
językowej słownictwa i składni,
b) wykładnię systemową - wyjaśnienie przepisu polega na
analizie kontekstu w systemie prawa (na ile dane
rozumienie przepisu wpisuje się w ogólną doktrynę prawa),
c) wykładnię logiczną - treść przepisu wnioskuje się na
podstawie logicznego rachunku zdań,
d) wykładnię teleologiczną (celowościową) - próbuje się
odczytać jaka intencja przyświecała autorom podczas
tworzenia przepisu,
e) wykładnię historyczną - wykładnia uwzględnia ewolucję
regulacji w danym zakresie
Rodzaje wykładni ze względu na wynik
• Dokonanie wykładni może powodować, iż dany
przepis będzie stosować się:
a) w rozumieniu dosłownym (dokładnie tak,
jak mówią słowa przepisu) - wykładnia
literalna,
b) w szerszym rozumieniu od sformułowań
przepisu - wykładnia rozszerzająca,
c) w węższym rozumieniu od sformułowań
przepisu - wykładnia zawężająca
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards