Wstęp do prawoznawstwa prezentacja z wykładów NSP (Z), NSA

advertisement
1.Przyczyny społeczne:
- Dyferencjacja społeczeństwa,
- Jurydyzacja życia społecznego,
- Rządy systemów eksperckich.
- Media.
2.Przyczyny instytucjonalne:
- Odchodzenie od pozytywistycznego modelu
stosowania prawa,
- Otwarcie zawodów prawniczych,
- Transformacja ustrojowa.
1.
Wymiar językowy.
2.
Wymiar instytucjonalny (kulturowy).
3.
Wymiar etyczny.
„Na kompetencję komunikacyjną w zakresie tekstów prawnych
składa się nie tylko znajomość wyliczonych rodzajów reguł, ile
umiejętność praktycznego posługiwania się nimi (…) Niekiedy
warunkiem koniecznym umiejętności (…) jest dysponowanie
odpowiednią wiedzą przedmiotową. Wiedza przedmiotowa, o
którą tu chodzi, obejmuje m.in. znajomość systemu wartości
przyjętego przez prawodawcę lub akceptowanego przez
społeczeństwo poddane danemu systemowi prawa, wiedzę o
całokształcie regulacji prawnej, wiedzę o pewnych faktach,
procesach i prawidłowościach społecznych itp.”.
Tomasz Gizbert-Studnicki, Język prawny z perspektywy
socjolingwistycznej, Kraków 1986.
Rozstrzygnięcia o charakterze ontologicznym i
epistemologicznym.
„W mym przekonaniu jest tak, że język prawny pełni dwojaką
rolę w stosunku do otaczającej nas rzeczywistości. Z jednej
strony tworzy pewne normatywne stany rzeczy, co w mniejszym
lub większym stopniu kształtuje i wpływa na zjawiska życia
społecznego, ale z drugiej odtwarza (odzwierciedla) pewne
właściwości otaczającej nas rzeczywistości. To odtwarzanie nie
ogranicza się jedynie do odzwierciedlania świata zjawisk
przyrodniczych (…), ale także obejmuje sferę zjawisk
społecznych. Odzwierciedla on na przykład rozmaite sposoby
myślenia o otaczającym świecie, ujęte w systemy, teorie
filozoficzne, polityczne, społeczno-ekonomiczne, etc.”.
Ryszard Sarkowicz, Poziomowa interpretacja tekstu prawnego, Kraków 1995.

„Mieszkańcami świata prawnego nie są ludzie,
lecz podmioty prawa. Różne gałęzie prawa
przyznają podmiotowość, a więc bytowanie w
tym świecie rozmaitym tworom. Są wśród
nich dla prawa cywilnego osoby prawne i
osoby fizyczne, dla procedury
administracyjnej organy administracji i
strony, dla prawa finansowego podatnicy,
płatnicy itd.”
Tomasz Gizbert-Studnicki, Język prawny a obraz świata, w: Prawo w
zmieniającym się społeczeństwie. Księga jubileuszowa Profesor Marii
Boruckiej-Arctowej, Kraków 1992.



Język prawny to ten, w którym formułowane
są teksty obowiązującego prawa”.
Język prawniczy to język, w którym
formułowane są wypowiedzi o prawie
obowiązującym i innych zjawiskach
związanych z prawem.
Język prawny, język prawniczy: język
naturalny a język sztuczny.

- przedmiot badań,

- podejście badawcze,

- podstawowe problemy.




Filozofia prawa, teoria prawa, ogólna refleksja
nad prawem
- przedmiot badań (rozum teoretyczny i
rozum praktyczny, hard cases, sfera
publiczna),
- cel badań,
- podejścia badawcze.

- przedmiot badań,

- podejście badawcze.
Nauki pomocnicze.


Opisowy czy optymalizacyjny charakter
twierdzeń formułowanych w prawoznawstwie.
Podstawowe problemy prawoznawstwa.
1. Kryteria podziału prawa na gałęzie: przedmiot
regulacji, podmiot regulacji, metoda regulacji.
2. Prawo prywatne a prawo publiczne.
 - kryteria podziału,
 - opozycja prawdziwa czy fałszywa? Argumenty
„za” i „przeciw”.
3. Prawo materialne a prawo proceduralne.
 - kryteria podziału,
 - opozycja prawdziwa czy fałszywa?
1. Płaszczyzna językowo-logiczna.
2. Płaszczyzna socjologiczna.
3. Płaszczyzna psychologiczna.
4. Płaszczyzna aksjologiczna.
1. Integracja wewnętrzna: przykłady,
przedmiot, cel.
2. Integracja zewnętrzna prawoznawstwa:
przykłady, przedmiot, cel.
1. Norma prawna i przepisy prawne: kryteria
rozróżnienia:

- kategoria tekstowa i pozatekstowa,

- wewnętrzny i zewnętrzny punkt widzenia.
2. Norma moralna a norma prawna: kryteria
rozróżnienia:

- stopień formalizacji,

- obowiązywanie,

- sankcja,

- charakter.
3. Norma prawna.

- struktura normy prawnej: zakres
zastosowania, zakres normowania, adresat.

- koncepcja norm sprzężonych: norma
sankcjonowana i norma sankcjonująca.
4. Rodzaje norm prawnych.

norma ogólna (generalna) i indywidualna,

- norma konkretna i abstrakcyjna,

- norma kompetencyjna,

- normy programowe.






- została ustanowiona zgodnie z normami
kompetencji i procedury prawodawczej,
- weszła w życie,
- należy do systemu prawnego
- nie została deregowana (uchylona),
- nie jest sprzeczna z innymi normami
obowiązującymi,
- jeżeli jest sprzeczna z innymi normami, to
obowiązuje, gdy nie traci mocy obowiązującej
na podstawie zastosowania reguł kolizyjnych.

- obowiązuje, ponieważ jest stosowana,
- obowiązuje, ponieważ zyskała społeczną
akceptację.



- obowiązywanie, ze względu na treść normy,
- uzasadnienie aksjologiczne (w ocenach
moralnych).


- została ustanowiona przez podmiot
upoważniony do stanowienia normy,
- podmiot zdolny do wyegzekwowania
stosowania normy.
Art. 88 Konstytucji RP ust 1 stanowi:
„Warunkiem wejścia w życie ustaw,
rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego
jest ich ogłoszenie”.
Ust. 2:
„Zasady i tryb ogłaszania aktów normatywnych
określa ustawa”.


- uchylenie aktu prawnego przez inny akt
prawny (tzw. derogacja).
- moment wskazany w samym akcie
prawnym.
- zasada terytorialności
Art. 5 Kodeksu karnego
„Ustawę karną polską stosuje się do sprawy, który popełnił czyn
zabroniony na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, jak również
na polskim statku wodnym lub powietrznym, chyba że umowa
międzynarodowa, której rzeczpospolita jest stroną, stanowi
inaczej”
Ograniczenie tej zasady: eksterytorialność placówek
dyplomatycznych państw obcych
- zasada podmiotowa
Art. 109 Kodeksu karnego
„Ustawę karną polska stosuje się do obywatela polskiego, który
popełnił przestępstwo za granicą”.
Art. 3 Kodeksu Cywilnego
„Ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to
wynika z jej brzmienia lub celu”.

Przepisy prawne i normy prawne jako dwa
sposoby rozumienia czym jest prawo.
- Przepisy prawne: nakazujące, zakazujące, dozwalające (uprawniające),
- Przepisy prawne: odsyłające (systemowo i pozasystemowo), blankietowe,
- Przepisy prawne: bezpośrednio wyznaczające zachowanie adresata,
pośrednio wyznaczające zachowanie adresata,
- Przepisy prawne: bezwzględnie stosowane, względnie stosowane.
-
Definicje legalne,
-
Domniemania faktyczne, domniemania prawne,
- Klauzule generalne,
- Metaprzepisy, przepisy prawne drugiego stopnia: przepisy
wprowadzające (mówiące o wejściu w życie), przepisy końcowe, przepisy
przejściowe .






Zasady prawa w ujęciu opisowym i
dyrektywalnym.
Reguły, zasady (principles), wymogi polityki
(policies).
Konflikt między zasadą a regułą.
Ważenie zasad.
Otwarta tekstowość.
Reguły pierwotne i wtórne (reguły uznania,
reguły zmiany, reguły orzekania).






1. Dwie strategie tworzenia prawa.
- elastyczność prawa (klauzule generalne, zasady
prawa, otwarta tekstowość prawa).
- stabilność prawa (definicje prawne, zobacz
zmiany w Kodeksie cywilnym).
2. Akt normatywny.
-problem normatywności, co to znaczy, że
obowiązuje? (zobacz koncepcje obowiązywania).
- problem relacji między tworzeniem a
stosowaniem prawa.



3. Źródła prawa/normatywna koncepcja
źródeł prawa.
-źródła prawa (zakaz tworzenia prawa przez
sądy, oddzielenie tworzenia od stosowania
prawa).
- normatywna koncepcja źródeł prawa: reguły
walidacyjne (nakazujące uznawać jakieś fakty
za fakty prawotwórcze), reguły egzegezy
(reguły interpretacyjne, reguły inferencyjne,
reguły kolizyjne).









4. Precedens jako źródło prawa.
-precedens de facto i de iure.
- podstawa normatywna (prawo stanowione a prawo
precedensowe).
- zwyczaj jako forma uznania prawa.
- multicentryczność systemu prawa.
5. Polityka prawa (działalność polegająca na używaniu
prawa do osiągania założonych celów politycznych,
gospodarczych, społecznych).
- wymogi polityki.
-instrumentalizacja prawa a instrumentalny charakter
prawa.
-dwie strategie: prawo jako technika, prawo jako
rozmowa.

„Zbiór uporządkowanych i wzajemnie ze sobą
powiązanych norm generalnych i norm
abstrakcyjnych wysłowionych w tekstach aktów
prawotwórczych i nieuchylonych odpowiednim
aktem derogacji, obowiązujących na określonym
terytorium w określonych przedziałach
czasowych” Andrzej Bator, Wprowadzenie do nauk prawnych.
Leksykon tematyczny.
System prawny jako konstrukt doktryny
prawniczej.
- Obiektywizacja rzeczywistości prawnej.
- Postulat etyczny.

Problem multicentryczności
systemów prawnych

- umowy (traktaty) międzynarodowe,

- zwyczaj międzynarodowy,

- zasady ogólne prawa międzynarodowego.



-prawo pierwotne (traktaty założycielskie
wraz załącznikami i protokołami) oraz
traktaty akcesyjne.
prawo pochodne (rozporządzenia,
dyrektywy, decyzje).
umowy międzynarodowe zawierzane przez
UE z innymi podmiotami.

konstytucja,

ustawy,



ratyfikowane umowy międzynarodowe i akty
prawa europejskiego,
rozporządzenia,
akty prawa miejscowego.

„Zdepersonalizowany autor tekstu prawnego;
konstrukt teoretyczny, który prawnicy
podstawiają w miejsce autora
autentycznego”.
Artur Kozak, Andrzej Bator, Wprowadzenie do nauk prawnych. Leksykon
tematyczny
1. Założenie metodologiczne.
2. Kategoria socjologiczna.
3. Aplikacja: reguły walidacyjne i reguły
egzegezy (reguły interpretacyjne, reguły
inferencyjne i reguły kolizyjne).




podstawa normatywna (prawo stanowione a
prawo precedensowe),
pojęcie precedensu (de facto, de iure),
źródła prawa; zakaz tworzenia prawa przez
sądy,
oddzielenie tworzenia od stosowania prawa.
1. Zupełność systemu prawa (brak luk).
2. Niesprzeczność systemu (spójność).
Pojęcie i rodzaje luk w prawie
(postulat zupełności).
-
-
„Powstaje na skutek porównania systemu
empirycznego (istniejącego) z projektowanym
systemem prawa”.
Powstaje na skutek porównania konkretnego
rozwiązania prawnego z rozstrzygnięciami w
danej gałęzi prawa. (Eugeniusz Waśkowski )


wynik niedokończenia procesu legislacyjnego,
mimo zakończenia procesu legislacyjnego
regulacja prawna danej kwestii pozostaje
niekompletna.
Usuwanie luk w prawie.

problem aktywizmu i pasywizmu
prawniczego,

tworzenie a stosowanie prawa,

pojęcie nowości normatywnej.
Trzy etapy zastosowania analogi legis:
- ustalenie, że określony fakt, nie został unormowany przez
przepisy prawne,
- ustalenie, że istnieje przepis lub grupa przepisów
prawnych, która reguluje podobny stan faktyczny do
rozpatrywanego w danym przypadku,
- wyciagnięcie konsekwencji z faktu prawnego
unormowanego na fakt prawny nieunormowany.

Zasady zastosowania analogii legis:
- prawo karne,
- prawo podatkowe,
- prawo cywilne.


Podstawa zastosowania analogii iuris:
- zasady prawne czy idee, na których opiera się
prawo,
- miejsce analogii legis w ramach reguł
egzegezy.
Reguły kolizyjne I

„Norma prawna wyprowadzona z aktu
prawnego wydanego później wyłącza
zastosowanie normy prawnej, z aktu
prawnego, wprowadzonego wcześniej”.

„Norma prawna wyprowadzona z aktu
wyższego rzędu wyłącza zastosowanie normy
prawnej, wyprowadzonej z aktu niższego
rzędu”.

„Norma bardziej szczegółowa wyłącza
zastosowanie normy bardziej ogólnej”.
Reguły kolizyjne II stopnia

Zagadnienia ogólne.
a) Teoria klaryfikacyjna


clara non sunt interpretanda,
bezpośrednie rozumienie przepisu prawnego
i pośrednie rozumienie tekstu prawnego,
b) Teoria derywacyjna.


omnia sunt interpretanda,
celem wykładni jest odtworzenie norm z
przepisów prawnych.

pojęcie racjonalnego prawodawcy,

aksjologia prawa,

rola interpretatora,

prawo w otoczeniu społecznym.


Racje o charakterze lingwistycznym,
Racje o charakterze pozalingwistycznym.
Wykładnia autentyczna i legalna.
„Wykładnia autentyczna dokonywana jest przez
podmiot, który ustanowił dany przepis”.

Przykład wykładni autentycznej – definicje legalne.
„Wykładni legalnej dokonuje organ, który na mocy
przepisów prawa ma kompetencję do
dokonywania interpretacji przepisów prawnych”
Przykład: „wykładnia dokonywana przez Ministra
Finansów na podstawie przepisów Ordynacji
podatkowej”

Wykładnia operatywna.
Wykładni dokonywana przez organy stosujące
prawo (sądy i organy administracji).
Wykładnia operatywna ma charakter konkretny,
a nie abstrakcyjny.

Wykładnia naukowa (doktrynalna).
Jest to wykładnia dokonywana przez
dyskurs prawniczy, tj. środowisko
akademickie oraz znanych praktyków
praktyki prawniczej.

językowa, systemowa i funkcjonalna.
Kryterium rozróżnienia i relacje między
metodami wykładni.
A. Nakaz przestrzegania definicji legalnych.
B. Domniemanie języka prawnego.
C. Domniemanie języka specjalnego.
D. Domniemanie języka prawniczego.
E. Domniemanie języka potocznego (życia
codziennego).
F. Dyrektywa, która zakłada, że w języku prawnym
nie ma synonimów.
„W ramach danego aktu prawnego różnym
zwrotom nie należy nadawać tego samego
znaczenia”.
G. Dyrektywa, która zakłada, że w języku
prawnym nie ma homonimów.
„W ramach danego aktu prawnego tym samym
zwrotom nie należy nadawać różnych
znaczeń”.
H. Dyrektywa, która zakłada, że nie należy
interpretować przepisów w taki sposób, aby
pewne ich fragmenty okazały się zbędne.
I. Dyrektywa, która zakłada, że jeśli rozróżnień
nie wprowadził prawodawca, to nie wolno
tego dokonywać interpretatorowi.



A. Dyrektywa, która zakłada, że interpretator
ustalając znaczenie tekstu prawnego ma
uwzględnić zasady prawa (europejskiego,
konstytucyjnego, danej gałęzi prawa).
B. Dyrektywa, która zakłada, że nie wolno
interpretować przepisów prawnych w sposób
prowadzący do powstania luk.
C. Dyrektywa, która zakłada, że nie wolno
interpretować przepisów prawnych w sposób
prowadzący do rekonstrukcji norm
sprzecznych z innymi normami.
D. Przepisy prawne powinny być
interpretowane z zachowaniem zasady
hierarchiczności aktów prawnych , tj. z
uwzględnieniem hierarchii źródeł prawa.
 E. Dyrektywa argumentum a rubrica.
„Przepisy prawne należy interpretować, biorąc
pod uwagę ich miejsce w systematyce
zewnętrznej i wewnętrznej aktu prawnego,
chyba że ustalenia uzyskane na podstawie
innych dyrektyw zgodnie wskazują, że
usytuowanie przepisu jest wadliwe”.

A. Dyrektywa ratio legis.
„Interpretując przepisy prawne, należy brać pod uwagę
cele regulacji prawnej”.



B. Dyrektywa, która zakłada, że interpretując przepisy
prawne należy brać pod uwagę konsekwencje
społeczne, ekonomiczne, do jakich doprowadzić
może określona interpretacja i wybrać taką, która
prowadzi do konsekwencji najbardziej korzystnych.
C. Dyrektywa, która zakłada, że interpretując
przepisy prawne należy brać pod uwagę powszechnie
akceptowane normy moralne, zasady sprawiedliwości
i słuszności.
D. Dyrektywa preferencji.
„Jeżeli na gruncie wykładni językowej możliwe są różne
warianty normy, to należy wybrać ten, który jest
najbardziej zgodny z przyjętymi regułami i ocenami
społecznymi”.

E. Dyrektywa argumentum ad absurdum.
„Wykładni prawa nie może prowadzić do absurdalnych
wniosków; taki efekt wykładni należy odrzucić”.


F. Dyrektywa argument z konsekwencji (założenie o
konsekwencji ocen prawodawcy).

G. Argument z komparastyki prawniczej.
Procedury wskazują:
Kolejność wykładni: językowa, systemowa,
funkcjonalna.
Moment końcowy:
1) kończymy wykładnię, gdy wynik nie budzi
wątpliwości albo
2) wykorzystujemy wszystkie dyrektywy i
kończymy, gdy wyniki uzyskane po
zastosowaniu wszystkich są zbieżne.
 Preferowane rozwiązanie drugie.
Wykładnia stwierdzająca (literalna).
„Wynik zastosowania dyrektyw wykładni
systemowej oraz funkcjonalnej potwierdzają
wynik wykładni oparty na metodzie
językowej”.
 Wykładnia zwężająca.
„Wynik zastosowania dyrektyw wykładni
systemowej oraz funkcjonalnej prowadzi do
sytuacji, w której zawęża się zakres
zastosowania lub normowania oparty na
metodzie językowej”.

Wykładnia rozszerzająca.
„Wynik zastosowania dyrektyw wykładni
systemowej oraz funkcjonalnej rozszerza
zakres zastosowania lub normowania, jaki
można ustalić na podstawie metody
językowej”.

Wnioskowania prawnicze




1.Reguły egzegezy jako składnik dyskursu
prawniczego.
2.Wnioskowanie a wykładnia prawa (różnica
między regułami inferencyjnym a regułami
interpretacyjnymi).
3. Problem konkluzywności reguł dyskursu
prawniczego.
4. Założenie o konsekwencji ocen
prawodawcy.

- argumentum a simili,

- argumentum a contrario,

- argumentu a fortiori.
a) Analogia legis.
- ustalenie, iż określony fakt nie został unormowany przez
przepisy prawne,
- ustalenie, że istnieje przepis prawny, który reguluje
sytuacje pod istotnymi względami podobne do faktu
nieunormowanego,
- przeniesienie konsekwencji z faktu unormowanego na
rozpatrywany fakt nieunormowany.
b) Analogia iuris.
Zabrania stosowania wnioskowania z
podobieństwa. Nie można przenosić
konsekwencji z faktu unormowanego na fakt
nieunormowany.
a) a maiori ad minus wnioskowanie (z większego
na mniejsze)
dotyczy sfery nakazów albo uprawień
Jeżeli obowiązuje norma nakazująca czynić coś
więcej, to możemy wnioskować, że obowiązuje
norma, nie wyrażona w tekście prawnym, która
nakazuje czynić mniej.
Jeżeli obowiązuje norma dająca uprawienie w
większym zakresie, to możemy wnioskować, że
obowiązuje norma, nie wyrażona w tekście
prawnym, która uprawnia w mniejszym zakresie.
b) a minori ad maius wnioskowanie (z
mniejszego na większe)
dotyczy sfery zakazów.
Jeżeli obowiązuje norma zakazująca czynić
mniej, to możemy wnioskować, że
obowiązuje norma, nie wyrażona w tekście
prawnym, która zakazuje czynić więcej.
STOSOWANIE PRAWA
1. Stosowanie prawa a tworzenie prawa.
2. Władza ustawodawcza, sądownicza,
wykonawcza.
3. Akt stosowania prawa.
4. Abstrakcyjność prawa a indywidualność
przypadków.
1. Formalność prawa jako cecha prawa
(procedury).
2. Formalizm prawniczy jako strategia
stosowania prawa.
3. Formalizm prawniczy a intencjonalizm jako
dwie strategie stosowania prawa.
1. Sądowy model stosowania prawa.
- podmiot stosujący prawo nie pozostaje w
żadnym stosunku służbowym czy
organizacyjnym wobec adresatów wydawanej
decyzji stosowania prawa.
- status podmiotu stosującego prawo
wyznacza roszczenie do: 1) bezstronności (w
znaczeniu formalnym i materialnym), 2)
obiektywizmu.

2. Kierowniczy model stosowania prawa.
- podmiot stosujący prawo pozostaje w
stosunku organizacyjnym do adresatów
wydawanej decyzji,
- podmiot stosujący prawo jest zaangażowany
osobiście decyzją, jaką podejmuje,
- podmiot stosujący prawo podejmuje tę
czynność na podstawie przyznanej
kompetencji.
1. Wybór przepisów prawnych.
2. Interpretacja wybranych przepisów
prawnych.
3. Zebranie materiału dowodowego.
a) Zasada swobodnej oceny dowodów.
b) Legalna teoria dowodowa.
4. Subsumcja i kwalifikacja prawa
5. Ustalenie konsekwencji prawnych.
6. Tzw. sylogizm prawniczy.
1.Style uzasadniania.
2. Pojęcie audytorium: uzasadnienie
wewnętrzne i zewnętrzne.
„Ideologia stosowania prawa – całokształt
postulatów i ocen na temat tego, jak organy
powinny stosować prawa, wraz z
ewentualnym uzasadnieniem teoretycznym
formułowanych postulatów”
Włodzimierz Gromski, Wprowadzenie do nauk prawnych. Leksykon
tematyczny.
1. Ideologia związanej decyzji stosowania
prawa.
2. Ideologia swobodnej decyzji stosowania
prawa.
3. Ideologia praworządnej decyzji stosowania
prawa.
1. Pytanie o wartości, jakie organ ma
realizować.
2. Pytanie o rolę prawnika jako organu
stosującego prawo.
3. Pytanie o przesłanki, jakie powinien
uwzględnić organ stosujący prawo.
Dostępność do prawa (faktyczność
prawa a jego obowiązywanie).
-
-
-
-
Rola prawa w przestrzeni publicznej.
Jurydyzacja życia społecznego.
Omnipotencja innych systemów
normatywnych.
Tekst prawny – koncepcje znaczenia.
Rozumienie tekstu prawnego wymaga
kompetencji komunikacyjnej.




Pojęcie władzy: wymiar egzystencjalny i
interpretacyjny.
Władza prawnicza z perspektywy społecznej:
dążenie do jej ograniczenia: związanie
prawnika literą prawa.
Władza prawnicza z perspektywy
instytucjonalnej:
Władza prawnicza z perspektywy koncepcji
prawa: pozytywizm prawniczy,
komunikacyjna koncepcja prawa,
hermeneutyczna koncepcja prawa.


Autonomia prawa wobec moralności
społecznej. Pojęcie roli zawodowej.
Autonomia prawa wobec polityki: trójpodział
władzy, kultura prawnicza.

Dziękuję za spotkania.
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

słowka

2 Cards kksenia.kot1997

2+2=?

2 Cards jogaf85537

Create flashcards