Polanów - eRegion

advertisement
Załacznik Nr 1 do Uchwały Nr XX//172/04 Rady Miejskiej w Polanowie
Z dnia 20 lipca 2004 r.
Plan
Rozwoju Lokalnego
GMINY POLANÓW
na lata 2004 - 2006
i
na lata 2007 - 2013
Polanów, lipiec 2004 r.
2
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY POLANÓW ZOSTAŁ OPRACOWANY PRZEZ
ZESPÓŁ ZADANIOWY DS. ROZWOJU LOKALNEGO W SKŁADZIE:
1. Piotr Górniak
- zastępca Burmistrza – Przewodniczący;
2. Jan Antoniak
- z-ca Przewodniczącego;
3. Dariusz Golec
- członek;
4. Monika Krasnosielska – Żak - członek;
5. Grzegorz Żak
- członek.
3
SPIS TREŚCI
Wstęp i metodyka pracy ........................................................................ str. 4
I.
Obszar i czas realizacji Planu Rozwoju Lokalnego ...............
str. 6
II.
Aktualna sytuacja społeczno – gospodarcza na terenie gminy
Polanów
a) podstawowe informacje o gminie Polanów ........................... str. 7
b) środowisko przyrodnicze ....................................................... str. 9
c) turystyka ................................................................................. str. 13
d) zagospodarowanie przestrzenne ............................................. str. 20
e) gospodarka ............................................................................. str. 49
f) sfera społeczna ....................................................................... str. 52
III.
Zadania polegające na poprawie sytuacji na danym obszarze .... str. 61
IV.
Realizacja zadań i projektów ...................................................... str. 64
V.
Powiązanie projektów z celami strategicznymi dokumentów
dotyczących rozwoju przestrzenno - społeczno - gospodarczego
gminy ........................................................................................... str. 66
VI.
Efekty realizacji Planu Rozwoju Lokalnego ............................... str. 67
VII. Plan finansowy na lata 2004 – 2006 ............................................ str. 68
VIII. System wdrażania i monitoringu ................................................ str. 68
4
WSTĘP
Plan Rozwoju Lokalnego gminy Polanów został sporządzony zgodnie z
zaleceniami Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej określonymi w
„Zintegrowanym Programie Operacyjnym Rozwoju Regionalnego 2004-2006.
Uzupełnienie programu z dnia 16. 04.2004r, ( wersja ostateczna ) ”.
Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (ZPORR) jest
jednym z siedmiu programów operacyjnych, które służą realizacji Narodowego Planu
Rozwoju / Podstaw Wsparcia Wspólnoty na lata 2004-2006 ( NPR / PWW ). ZPORR
rozwija cele NPR określając priorytety i kierunki polityki regionalnej państwa w
pierwszym okresie członkostwa Polski w Unii Europejskiej. Realizacja tej polityki w
ramach ZPORR, będzie współfinansowana ze środków Funduszy Strukturalnych.
Przy realizacji zadań w ramach Działania 3.1. Obszary wiejskie i 3.2. Obszary
podlegające restrukturyzacji do realizacji przewidziane są projekty, które mają wpływ
na zwiększenie atrakcyjności gospodarczej i inwestycyjnej obszaru objętego planem
oraz tworzą warunki dla wzrostu zatrudnienia.
Projekty kwalifikujące się do założenia w działaniu 3.1 i 3.2 zawierają się w
obszarach:
- budowa lub modernizacja urządzeń do odprowadzania i oczyszczania ścieków,
- budowa lub modernizacja urządzeń zaopatrzenia w wodę i poboru wody,
- wykorzystanie odnawialnych źródeł energii,
- poprawa jakości powietrza,
- gospodarka odpadami,
- przeciwdziałanie powodziom,
- budowa lub modernizacja dróg gminnych i powiatowych o znaczeniu lokalnym,
- kompleksowe uzbrojenie terenu pod inwestycje,
- budowa lub modernizacja lokalnej bazy kulturalnej i turystycznej, sportowej .
Plan Rozwoju Lokalnego – jest instrumentem służącym realizacji polityki rozwoju
społeczno – gospodarczego. Służy realizacji polityki programowania rozwoju
lokalnego, regionalnego. Obejmuję on analizę i diagnozę sytuacji obecnej, wyznacza
wizję rozwoju samorządu, opis planowanych zadań inwestycyjnych na lata 2004 –
2006 obligatoryjnie, a w latach 2007 – 2013 fakultatywnie.
Założono, że dokument będzie ulegał zmianom, wynikającym z całkowitego lub
częściowego wykonania inwestycji, określenia priorytetów na dany okres
programowania oraz zdolności finansowania inwestycji z budżetu gminy. Zakłada się,
iż powołany zespół ds. rozwoju lokalnego będzie odpowiedzialny za cykliczny
monitoring i ocenę realizowanych zadań inwestycyjnych przynajmniej raz w roku, w
okresie planowania budżetu na rok kolejny.
Dokument ten powstał po konsultacjach społecznych z organizacjami, szkołami,
jednostkami organizacyjnymi i mieszkańcami.
5
METODYKA PRACY
Plan Rozwoju Lokalnego jest wynikiem pracy zespołu ds. rozwoju lokalnego
powołanego Zarządzeniem Nr 9/04 Burmistrza Polanowa z dnia 09 kwietnia 2004r.,
przedstawicieli organizacji pozarządowych, organizacji społecznych oraz społeczności
lokalnej.
Przystępując do pracy wykorzystano informacje zawarte w Strategii Rozwoju Gminy
Polanów do roku 2015, w Wieloletnim Planie Inwestycyjnym oraz Wieloletnim Planie
Finansowym. Wykorzystano także informacje i materiały udostępnione przez Urząd
Statystyczny i inne wyspecjalizowane jednostki (m. in. Powiatowy Urząd Pracy, Ośrodek
Doradztwa Rolniczego). Dane te pozwoliły na zdiagnozowanie stopnia rozwoju społeczno –
gospodarczego gminy w odniesieniu do możliwości wykorzystania jej potencjału. Dokonano
analizy mocnych i słabych stron, które w konsekwencji wskazały możliwe i konieczne
obszary aktywności prowadzące do zrównoważonego rozwoju gminy.
Ponadto podczas prac zespołu ds. rozwoju lokalnego wykorzystano wyniki ankiet i
spotkań informacyjno – dyskusyjnych, organizowanych z przedstawicielami organizacji
społecznych, instytucji społecznych, sołtysami, mieszkańcami gminy i innymi
przedstawicielami instytucji wspierających rozwój gminy.
Na podstawie analiz tendencji rozwojowych w gospodarce powiatu, województwa
oraz kraju uznano za właściwe opracowanie planu rozwoju gminy nakierowanego na
intensyfikację działań inwestycyjnych, trwale zwiększających konkurencyjność przy
równoczesnym zrównoważonym rozwoju środowiska przyrodniczego.
Materiał ten jest wstępem do długo okresowego planowania rozwoju społeczno –
gospodarczego gminy Polanów, a tym samym czynnikiem sprzyjającym redukcji
strukturalnego bezrobocia i przeciwdziałania marginalizacji obszarów wiejskich.
6
Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Polanów.
Niniejszy dokument opisuje Plan Rozwoju Lokalnego na terenie Gminy Polanów na lata
2004 – 2006 w ujęciu szczegółowym oraz na lata 2007 – 2013 w ujęciu ogólnym.
Opracowanie ma charakter trójdzielny:
a) część analityczna – diagnoza sytuacji społeczno – gospodarczej połączona z identyfikacją
problemów
b) część zadaniowa – opis działań przyczyniających się do rozwiązania problemów, które
zaistniały w części analitycznej
c) opis systemu wdrażania i monitorowania
I. Obszar i czas realizacji Planu Rozwoju Lokalnego
Przedmiotem prowadzonych analiz jest Gmina Polanów.
Opracowanie ma charakter poznawczy i służy możliwie szerokiemu i kompleksowemu
rozpoznaniu obecnego stanu rozwoju, wyodrębnieniu uwarunkowań sprzyjających rozwojowi
(czyli szans), bądź ten rozwój ograniczających (czyli zagrożeń), określeniu mocnych i słabych
stron gminy Polanów w rywalizacji z innymi obszarami. Część diagnostyczna obejmuje różne
sfery życia społeczno – gospodarczego istotne z punktu widzenia rozwoju gminy. Część
zadaniowa zawiera wykaz projektów mogących przyczynić się do poprawy życia
mieszkańców i podzielona jest na: projekty realizowane w latach 2004 - 2006 oraz projekty
realizowane w latach 2007 – 2013.Ten etap opracowywania został poddany bardzo szerokim
konsultacjom społecznym - powołany został zespół zadaniowy, składający się z osób
reprezentujących środowiska w największym stopniu odpowiedzialne za rozwój gminy i
powiatu oraz uznawane za autorytety w swym otoczeniu. Konsultacje realizowane były
poprzez kilka spotkań w różnych gremiach, na szczeblu gminnym i powiatowym. Ponadto
zebrano liczne uwagi, wnioski i sugestie ze strony lokalnych samorządów, instytucji, jak też
osób prywatnych. Całość była na bieżąco konsultowana z Radą Miejską oraz Burmistrzem
Polanowa.
Zaproponowane zadania inwestycyjne są więc wyrazem aspiracji lokalnych
środowisk, popartym kompleksową analizą możliwości ich realizacji.
7
Horyzont czasowy dokumentu określony jest na rok 2013, głównie z powodu
zmienności zjawisk społeczno – gospodarczych oraz przystąpienia
Polski do Unii
Europejskiej.
Część analityczna dokumentu podzielona jest na następujące grupy tematyczne:
a) podstawowe informacje o gminie Polanów
b) środowisko przyrodnicze
c) turystyka
d) zagospodarowane przestrzenne
e) gospodarka
f) sfera społeczna
W trakcie opracowywania „Planu” korzystano z danych Urzędu Statystycznego,
Starostwa Powiatowego w Koszalinie, Urzędu Miejskiego w Polanowie,
Powiatowego
Urzędu Pracy w Koszalinie, innych instytucji działających na terenie gminy oraz z materiałów
zawartych w „Strategii Rozwoju Powiatu Koszalińskiego” oraz „Strategii Rozwoju Gminy
Polanów do 2015 r.”
Opracowując „Plan” dołożono wszelkich starań, by wykorzystane dane statystyczne oraz inne
informacje, będące podstawą do analizy uwarunkowań, szans i zagrożeń rozwoju gminy, były
możliwie najbardziej aktualne. Zdecydowana większość danych statystycznych dotyczy roku
2003.
Trzecim elementem opracowania jest opis systemu wdrażania i monitorowania
zawierający m in. zakres kompetencji zespołu zadaniowego odpowiedzialnego za prawidłową
realizację Planu.
II. Aktualna sytuacja społeczno – gospodarcza na terenie gminy Polanów
a) Podstawowe informacje o gminie
Gmina Polanów położona jest w centrum Pomorza Środkowego, na styku pojezierzy
Drawskiego
i
Kaszubskiego,
w
północno-wschodniej
części
województwa
zachodniopomorskiego. Od wschodu graniczy bezpośrednio z województwem pomorskim
(gminy Kępice i Miastko), od południa z gminami Biały Bór i Bobolice, od zachodu z gminą
Manowo, a od północy z gminami Sianów i Malechowo.
Gmina Polanów położona jest między:
8
1625 a 1649 długości geograficznej wschodniej
5400 a 5414 szerokości geograficznej północnej
Podstawowe dane statystyczne gminy.
Powierzchnia gminy
393,1km2
Liczba ludności
9297
Gęstość zaludnienia
23,7/km2
Liczba ludności miejskiej 3023 osób/Polanów
Lasy
52%
Wody
1,8%
Użytki rolne (grunty rolne, łąki, 36%
pastwiska)
Nieużytki
10%
Tereny inne
0,2%
Charakterystyczny jest bardzo wysoki, jeden z wyższych w województwie, udział lasów i
nieużytków, a także stosunkowo niewielki udział wód - mimo znacznej liczby zbiorników
wodnych.
Miasto Polanów położone jest prawie centralnie w obszarze gminy, bliżej jej wschodniej
granicy.
Obszar gminy wyróżnia się wielką różnorodnością i atrakcyjnością krajobrazu, wynikającą z
wyjątkowego bogactwa rzeźby terenu (pagórkowaty, 150-230 m n.p.m., najwyższe
wzniesienie Gołogóra 252 m n.p.m., piękna dolina rzeki Grabowej), dużej ilości
różnorodnych drzewostanów leśnych i zadrzewień przydrożnych oraz wartościowych
krajobrazowo (także wędkarsko) wód (rzeka Grabowa, mniejsze cieki wodne, jeziora).
Na terenie gminy znajduje się 78 nominalnych jednostek osadniczych
Tabela. Liczba mieszkańców gminy Polanów z podziałem na większe miejscowości.
Miejscowość
Polanów
Żydowo
ludność (31.12.2003r.)
3101
972
9
Nacław
644
Rzeczyca Wlk.
313
Kościernica
287
Cetuń
284
Bukowo
283
Domachowo
271
Świerczyna
242
Garbno
233
Jacinki
222
Krąg
201
Dadzewo
195
Krytno
185
Chocimino
157
Źródło: Urząd Miejski w Polanowie.
* stan na 30.09.2003 r.
Poza wymienionymi w tabeli na terenie gminy Polanów znajduje się 9 wsi małych, które
zamieszkuje od 100 do 150 mieszkańców, 7 wsi, które zamieszkuje 50 do 100 mieszkańców,
16 wsi bardzo małych od 10 do 50 mieszkańców, 26 miejscowości do 10 mieszkańców oraz 5
miejscowości nie zamieszkałych.
Gmina charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem wewnętrznym w zakresie większości
cech opisujących stan rozwoju społeczno-gospodarczego, w tym przede wszystkim: liczby
mieszkańców, gęstości zaludnienia, poziomu bezrobocia, stanu rozwoju przedsiębiorczości,
udziału obszarów chronionych, stanu rozwoju infrastruktury społecznej i technicznej, sposobu
użytkowania gruntów oraz stanu rozwoju rolnictwa, jak również stanu i charakteru
zagospodarowania przestrzennego i specjalizacji funkcjonalnej.
b) Środowisko przyrodnicze
Budowa geologiczna.
Fundament budowy geologicznej terenu gminy stanowią skały wieku mezozoicznego, od
triasowych po kredowe; są one jednak ukryte pod ponad 100-metrowej grubości warstwą
osadów trzecio i czwartorzędowych.
Podstawę powierzchniowej budowy geologicznej terenu gminy stanowią czwartorzędowe
utwory związane z fazą pomorską ostatniego, bałtyckiego zlodowacenia. Są to gliny zwałowe
10
i piaski zwałowe o skomplikowanym układzie i genezie. W okolicy Gołogóry spiętrzone
utwory uważane są za fragmenty moreny czołowej fazy pomorskiej, inne wzniesienia na
terenie gminy to raczej fragmenty "wysoczyzn morenowych" związanych z akumulacją denną
i kremową, ale dodatkowo z silnymi przekształceniami glacitektonicznymi ("morena
wyciśnięcia").
Wśród utworów powierzchniowych, budujących teren gminy, zaznaczają się:

piaski i żwiry lodowcowe z głazami, w mozaice z utworami gliniastymi budujące
wzniesienia Baranich Gór, Warblewskiej Góry i sąsiednich.

gliny zwałowe, w mozaice z piaskami i żwirami budujące wzniesienia w zachodniej
części gminy, a także - w formie bardziej jednolitych płatów - jej część centralną

utwory wodnolodowcowe (sandrowe) występujące na wsch. od Nacławia i Rekowa i
tworzące tam siedliska borów sosnowych

Piaski rzecznych tarasów akumulacyjnych, wypełniające bardzo silnie zaznaczoną w
krajobrazie strukturę rynnową Radwi - Drężnianki - Grabowej, wraz z odgałęzieniem w
kierunku Rzeczycy

mułki wstęgowe, których płat występuje na zachód od Nacławia

inne utwory mułkowe, zajmujące np. duży płat w samym Polanowie i na zach. od niego,
w dnie rynny terenowej

utwory współczesnej akumulacji rzecznej; przede wszystkim nad Radwią, w mniejszym
stopniu także nad Grabową
Ciekawostką geologiczną jest istnienie na terenie gminy w okolicy jeziora Kwiecko
unikatowego, bardzo rzadkiego utworu geologicznego współczesnej akumulacji jeziornej:
wapienia ramienicowego. Jest to jedyna znana lokalizacja tego typu osadu w Polsce.
Hydrologia.
Gmina Polanów położona jest w znaczącej części w zlewni rzeki Grabowej oraz w
południowo-zachodniej części w zlewni rzeki Radew. Główne rzeki gminy Polanów to: rzeka
Grabowa i rzeka Radew. Mniejsze to: Polnica, Mszanka, Drężnianka, Zgniła Struga,
Wielinka, Pustynka, Mielna.
Największą rzeką przepływającą przez gminę jest Radew - prawobrzeżny dopływ Parsęty.
Swój początek bierze w jeziorze Kwiecko, a jej długość wynosi 85 km. Największe dopływy
Parsęty to: Zgniła Struga, Chociel, Mszanka, Bielica, Chotla.
Drugą, co do wielkości rzeką jest będąca lewym dopływem Wieprzy jest Grabowa. Z 71,3
km jej długości w granicach gminy płynie 41 km i uchodzą do niej: rzeka Bielawa, Zielenica,
11
Podgórna, Mielna, Pustynka, Wielinka oraz drobniejsze cieki. Całkowita zlewnia rzeki
Grabowej o powierzchni 536 km wchodzi w skład dorzecza Wieprzy. Swój początek bierze z
jeziora Okunino. Od źródeł do miasta Polanowa Grabowa ma charakter rzeki podgórskiej,
płynącej głęboko wciętą doliną o bardzo znacznych spadkach dna. Od mostu w Polanowie
spadki stopniowo maleją, a dolina staje się coraz szersza.
O systemie krążenia wód podziemnych brak danych. O układzie warstw wodonośnych
można pośrednio wnioskować z rozmieszczenia wypływów i wysięków tych wód.
W rejonie Polanowa wyznaczono - w ramach ochrony Głównych Zbiorników Wód
Podziemnych w Polsce - Obszar najwyższej ochrony wód podziemnych. Drugi taki obszar
obejmuje dolinę Radwi.
Koncentracja wypływów wód podziemnych - zarówno źródeł, jak i zasilanych tymi wodami
torfowisk źródliskowych - jest jedną z najbardziej znamiennych cech krajobrazu gminy.
Polanów jest centrum intensywności i zróżnicowania zjawisk źródliskowych na Pomorzu !
Gleby
Powierzchnię obszaru gminy Polanów pokrywają gleby wykształcone z utworów
czwartorzędowych, głównie z piasków gliniastych, piasków, glin i torfów. W skali
województwa są to gleby piaszczyste o wartościach średnich i słabych dla produkcji rolnej. W
większości gleby gminy Polanów są nieprzydatne dla intensywnej produkcji rolnej, natomiast
predysponowane są dla rozwoju innych funkcji (hodowla np. koni, owiec, turystykarekreacja, zalesienia itp.)
Najlepsze gleby, o najwyższych wartościach bonitacyjnych występują „wyspowo” głównie w
centrum w rejonie Polanowa i miejscowościach: Jacinki, Cetuń, Świerczyna i Rochowo
Najsłabsze gleby zajmują duże powierzchnie we wschodnich i południowych rejonach gminy.
W obrębie użytków ornych wykształciły się głównie gleby brunatne, rzadziej pseudo
bielicowe, czarne ziemie i piaski murszaste. Wśród gleb brunatnych najczęściej występują
gleby brunatne kwaśne, sporadycznie brunatne kwaśne i wyługowane. Na wysoczyźnie w
obniżeniach terenowych wykształciły się czarne ziemie.
W obniżeniach dolin rzecznych występują głównie ziemie torfowe – torfów niskich – bardzo
zróżnicowane pod względem miąższości i stopnia zamulenia. Często występują torfy pokryte
warstwą piasku (15-20 cm). Niektóre torfy po obniżeniu wód gruntowych w efekcie tzw.
12
zabiegów agrotechnicznych – melioracji, na skutek zakłócenia procesów torfotwórczych
uległy procesom murszenia.
Klasy bonitacyjne gleb gruntów ornych
Klasa gleb
ha
%
IIIa
387,0
3,1
IIIb
1427,0
11,6
IVa
3584,0
29,1
IVb
3200,0
26,0
V
2807,0
22,8
VI
745,0
6,0
RzVI
174,0
1,4
12324,0
100,0
Razem
Uwagi
Dominują gleby klas
IVa, IVb i V –
stanowią 77,9%
powierzchni gruntów
ornych (gleby,
średnie i słabe)
Na ogólną powierzchnię gruntów gminy wynoszącą 39.308 ha, przypada 21.477 ha lasów
oraz 14.380 ha użytków rolnych.
Lasy i grunty leśne należą prawie w całości do państwa (ALP), tylko 263 ha znajdują się w
rękach prywatnych.
Łącznie w gospodarce indywidualnej użytkowane jest 9417 ha gruntów, z czego 8589 ha
stanowią użytki rolne, w/w 263 ha lasy oraz 565 ha inne grunty (głównie pod zabudowę).
Duży procent z tych gruntów stanowią jednak dzierżawy. Agencja Własności Rolnej Skarbu
Państwa przejęła ogółem 10.128 ha gruntów popegeerowskich (w tym 9.151 ha użytków
rolnych), z czego przekazała w dzierżawy 8.740 ha.
Zdecydowana więc większość gruntów użytkowanych w gospodarce indywidualnej stanowią
dzierżawy, co nie sprzyja stabilności procesów restrukturyzacyjnych.
Reasumując – niestabilna struktura własnościowa obejmująca większość użytków rolnych i
dużych obiektów obsługi rolnictwa, stanowi jeden z najpoważniejszych problemów
rozwojowych gminy.
Strukturę użytkowania ziemi przedstawia poniższa tabela:
Gmina Polanów
Powierzchnia
ogólna (w ha)
39308
Grunty leśne
ha
21597
Łąki,
pastwiska ha
3169
Grunty orne i
sady ha
11591
Inne (%)
2951
13
Zagrożenia i ochrona środowiska w gminie

W gminie funkcjonuje wysypisko gminne Wietrzno (1,70 ha; nagromadzonych 12 tys. ton
odpadów)

W Polanowie istnieje mechaniczno-biologiczna oczyszczalnia ścieków. Odbiornikiem
ścieków jest rzeka Grabowa. W 1999 r. inspekcja WIOS stwierdziła prawidłowe działanie
oczyszczalni

Na terenie gminy w kilku miejscach istnieją stare, "dzikie" wysypiska śmieci, największe
na wsch. od Garbna, w starej żwirowni.
c) Turystyka
Atrakcyjność turystyczna gminy Polanów wynika przede wszystkim z wybitnych
walorów przyrodniczych oraz z dużej wartości walorów krajoznawczych i kulturowych.
Gmina położona jest w strefie pojeziernej, charakteryzuje się znacznym zalesieniem
(wskaźnik lesistości wynoszący ponad 52.% jest najwyższy wśród powiatów województwa),
dużą liczbą jezior i rzek oraz urozmaiconą rzeźbą terenu. Potwierdzeniem wysokiej jakości
środowiska przyrodniczego jest objęcie aż 12% powierzchni gminy różnymi formami
ochrony przyrody.
Rozwój turystyki jest kluczem dla trwałego zrównoważonego rozwoju gminy Polanów.
Gmina wyróżnia się wielką różnorodnością i atrakcyjnością krajobrazu, wynikającą z
wyjątkowego bogactwa rzeźby terenu (pagórkowaty, 150 – 230 m n.p.m., najwyższe
wzniesienie Gołogóra 252 m n.p.m., piękna dolina rzeki Grabowej), dużej ilości
różnorodnych drzewostanów leśnych i zadrzewień przydrożnych oraz wartościowych
krajobrazowo (także wędkarsko) wód (rzeka Grabowa, mniejsze cieki wodne, jeziora).
Walory przyrodniczo – krajobrazowe gminy to m.in.: liczne lasy i jeziora, rzeki, rezerwaty,
bogactwo ekosystemów fauny
i flory oraz specyficzny mikroklimat. Gminę Polanów
wyróżnia piękne położenie i występowanie atrakcyjnych turystycznie obiektów: Góra
Warblewska, Święta Góra Polanowska, Aleja Bukowa, Zalew Polanowski, elektrownia
szczytowo – pompowa i innych. Różnorodność walorów pozwoli na pełnienie przez gminę jej
funkcji turystycznej z infrastrukturą turystyczną i zapleczem noclegowym dla turystów. W
gminie istnieją korzystne warunki do rozwoju turystyki wiejskiej i kwalifikowanej. Istnieją
już gospodarstwa agroturystyczne i rozwijana jest sieć szlaków pieszych i rowerowych na
terenie gminy. Gmina Polanów posiada wielki potencjał i możliwości dla rozwoju funkcji
turystycznej miasta i gminy. Turystyka na jej obszarze może przybierać różne formy: od
14
turystyki wypoczynkowej, poznawczej, religijnej aż po turystykę związaną z przedłużeniem
sezonu turystycznego i tworzeniem atrakcyjnej oferty turystycznej dla regionu wraz z
markowym produktem turystycznym w oparciu o zagospodarowanie Góry Warblewskiej w
Polanowie. Niezwykle ważne jest tworzenie warunków dla uprawiania turystyki w gminie.
Tworzenie zaplecza poprzez budowę bazy noclegowej, gastronomicznej, w tym rozrywkowej
i sportowej jest niezbędnym działaniem dla rozwoju gminy o charakterze turystyczno –
rolniczym.
Obiekty dziedzictwa kulturowego.
Bogata sieć hydrograficzna ziemi polanowskiej sprzyjała wczesnośredniowiecznemu
osadnictwu. „Kronika Wielkopolska” (XIII-XIV w.) wzmiankuje o Polanowie,
jako o
„grodzie leżącym u wrót Pomorza”. Odnalezione grodzisko prawdopodobnie było czołem
opolnym Ziemi Sławieńskiej i stanowiło jej zabezpieczenie od strony zachodniej. Od
początku XIV w. datują się przekazy dokumentujące lokalizację Polanowa. Nazwa
miejscowości ulega niewielkim modyfikacjom – i tak w 1307 r. jest to Pollnow, w 1321 r.
Pollenowe, a w 1317 r. Polnowe. Nazwa miasta jest nazwą topograficzną i wywodzi się od
jego położenia.
Pierwszy dokument dotyczący zamku i Ziemi Polanowskiej nosi datę 17 lipca 1307 r.
Wówczas to margrabiowie brandenburscy (Otto, Herman, Waldemar) przyrzekają pozostawić
Piotrowi z rodu Święców władanie jego zamkami, przy czym lennik ich Lüdecke von Wedel
zrzeka się praw do zamku w Polanowie.
W 1313 r. obok zamku lokowano miasto, brak jednak potwierdzenia w dokumentach o
nadaniu mu praw miejskich. Ówcześni właściciele mieli w swoim herbie rybogryfa (gryfa z
ogonem ryby), zaś najstarsza znana pieczęć miejska przedstawia gryfa stojącego na gałęzi,
trudno jednak na tej podstawie wnioskować, iż otrzymało ono wówczas prawa miejskie.
W 1321 r. Piotr Święca zapisał cystersom z Pelplina m.in. jeziora Bobięcińskie, Kamień,
Żydowskie (Kwiecko) oraz 5000 ha gruntów wokół nich.
Najprawdopodobniej też w czasach władania Święców wzniesiono maryjną kaplicę, która po
raz pierwszy w źródłach pisanych wymieniona została w dokumencie z 1385 r.
Zlokalizowano ją na Świętej Górze koło Polanowa i zapoczątkowano ruch pątniczy. Kaplica
na Świętej Górze Polanowskiej posiadała cudowny obraz Matki Boskiej. W latach 1435 i
1485 wymienia się ją jako znane miejsce pielgrzymkowe. W średniowieczu zjeżdżało tu
15
rycerstwo nie tylko z Pomorza. Popularność tego miejsca wiązała się z faktem, iż można tu
było zyskać odpuszczenie najcięższych nawet zbrodni (np. bratobójstwa).
W latach 1333 – 1353 syn Piotra, również Piotr, dysponował tymi ziemiami (wzmianki
dotyczą miejscowości Węgorzewo i Mokre), a w 1343 r. współdziałał przy lokacji miasta
Sianowa.
Do połowy XIV w. Święcowie występują w dokumentach jako „domini terre” – panowie
udzielni tych ziem. W połowie XIV w. spadają do roli lenników książęcych. Pas ziemi do
rzeki Grabowej, z miastami Sianowem i Polanowem, stanowi władztwo biskupa, zaś na
wschód od niego majątki swoje mają rody m.in. Lettowów i Massowów.
Zmiana władających ziemią polanowską znalazła odbicie w herbie miasta – gryf otrzymał
berło biskupie.
W 1357 r. biskup kamieński, występując jako pan Ziemi Polanowskiej, rozstrzyga spór
pomiędzy opatem w Pelplinie a rodem Kamyków (władającym Ziemią Bobolicką) i określa
przebieg granicy między ich posiadłościami. Za czasów władania biskupów kamieńskich
otrzymał najprawdopodobniej Polanów niemieckie prawa miejski (w okresie między 1350 r. a
1387 r.). Miasto i zamek należały do biskupa do 1387 r., kiedy to drogą zastawu przeszły w
ręce księcia Bogusława VIII. Książęta pomorscy zarząd zamkiem polanowskim powierzyli
Kurtowi Kameke (będącemu wcześniej wójtem biskupa), którego następcą został Claus
Kameke.
Przez blisko 100 lat ziemią polanowską władał książę Bogusław VIII i kolejni Gryfici.
Ostatecznie w roku 1474 (1472) w zamian za 6 wsi k. Darłowa książę słupski Eryk II
przekazał Polanów i okolice swojemu radcy – Piotrowi von Glasenapp. Dobra objęte przez
niego stanowiły lenno Glasenappów do 1773 r. Według stanu z 1628 r. dobra obejmowały:
Jacinki, Ratajki, Przybrodzie, część Bobięcina, Dadzewo, Wietrzno, Garbno, Nacław.
Polanów utracił wówczas wiele ze swych swobód i praw. Spory między mieszczaństwem a
Glasennapami przeszły do historii Pomorza, a skargi polanowian
trafiły przed sąd cesarza
Rudolfa II.
Dopiero po pożarze w 1609 r., kiedy spaleniu uległa ponad połowa miasta, Glasenappowie
zmniejszyli ucisk. W 1613 r. zezwolili mieszczanom na używanie tradycyjnej pieczęci z
gryfem trzymającym berło, a w 1617 r. pozwolili na budowę ratusza.
16
Fala reformacji dotarła do Polanowa dopiero w połowie XVI wieku. Kościół jeszcze do
1650 r. służył katolikom, a na Świętej Górze funkcjonowała kaplica (do XVII w.). W 1680 r.
pastor Laurentius Albinus opuścił potajemnie swój urząd w Polanowie i uciekając do
Gdańska zabrał ze sobą dokumenty i akta parafialne.
Podczas wojny 30-letniej miasto było przez 15 lat okupowane przez Szwedów, którzy
w 1653 r. przekazali je Brandenburczykom. W czasie potopu Polanów, leżący blisko granicy
Rzeczypospolitej, został splądrowany i spalony. Po pożarze w 1656 r. ocalało zaledwie 5
domów, kościół i zamek. Kolejny duży pożar zniszczył miasto w sobotę wielkanocną
1736 roku. Przy ówczesnej odbudowa miasta obowiązywał szereg różnych zakazów – m.in.
nie wolno było budować w centrum miasta budynków krytych strzechą lub parterowych.
W 1773 roku ród Glasenappów został zmuszony (będąc mocno zadłużonym) do sprzedaży
miasta. Nowi właściciele – Wranglowie przez następne 30-lecie trwale wpisywali się do jego
historii. W 1864 roku miasto przyznało gen. Fryderykowi Wranglowi tytuł honorowego
obywatela Polanowa. Sędziwy hrabia przekazał wówczas tutejszemu kościołowi 100 talarów
na utrzymanie krypty jego rodziców oraz ufundował słynną srebrną puszkę dla biednych,
znaną później jako „Puszka Wrangla”. Rokrocznie w okresie świąt Bożego Narodzenia z
okazji rocznicy urodzin ojca hrabiego Wrangla zebrane pieniądze były rozdzielane wśród
najbiedniejszych.
Wprowadzone w 1808 r. nowe przepisy całkowicie zmieniły statut miasta, likwidując jego
powinności względem właściciela i zrównując go z innymi miastami „królewskimi”. Od
kolejnych właścicieli – rodu Natzalwów, miasto nabyło dobra zamkowe, które korzystnie
odsprzedało w 1840 r. Zmiany przyniosły rozwój miasta, wzrosła liczba jego mieszkańców, a
w latach 1847 – 1848 wzniesiono ratusz. W 1862 r. uruchomiono połączenie pocztowe ze
Sławnem i Miastkiem.
Miasto od 1898 r. posiadało kolej powiatową, cztery lata później uruchomiono kolej
państwową. Połączenie kolejowe z Koszalinem i Sławnem przybliżyły Polanów do świata –
miasto nabrało znaczenia jako miejsce wypoczynku. Powstały: 2 hotele, gospoda na Wielkim
Widoku (obecnie Warblewska Góra), „Restauracja Ogrodowa” (obecnie Dom Kultury). W
okresie międzywojennym zbudowano kompleks sportowy – w 1921 r. wybudowano stadion
miejski, w 1930 r. otwarto korty tenisowe, a na podmokłych łąkach doliny Grabowej
powstało kąpielisko.
17
Rosjanie zajęli miasto 27 lutego 1945 roku, a parę dni później podpalono budynki w centrum
Polanowa. Zdewastowany Polanów przekazano władzom polskim we wrześniu 1945 roku. Na
miejsce ludności niemieckiej do Polanowa zaczęli przybywać osiedleńcy z Polski oraz
ludność ukraińska z Bieszczad.
Święta Góra Polanowska.
Na terenie Pomorza trzy wzniesienia traktowano jako miejsca kultowe: Rowokół, Górę
Chełmską, Górę Polanowską.
Podobnie jak na dwóch pozostałych, tak i tu znajdowała się kaplica posiadająca cudowny
obraz Matki Boskiej. Wzmianka o tym pojawia się w dokumencie z 1385 r., w którym to
ustalono podział ofiar składanych przez pielgrzymów.
Jako znane miejsce pielgrzymkowe wymieniana jest w dokumentach z 1435 r. i 1485 r.
Wiadomo iż jeszcze w 1544 r. kaplica stała otworem dla ciągle napływających pielgrzymów.
Ulec zniszczeniu musiała podczas którejś z kolejnych wojen i nigdy nie została odbudowana.
Zasoby dóbr kultury Gminy i Miasta Polanów

Dobra kultury o znaczeniu ponadlokalnym.
Na terenie gminy Polanów znajdują się obiekty zaliczone przez służby konserwatorskie do
dóbr kultury o znaczeniu krajowym i regionalnym.
Miejscowością posiadającą zarówno te pierwsze jak i drugie jest Żydowo
· o znaczeniu krajowym zabytki archeologiczne: 5 osad, dwa cmentarzyska, dwa grodziska
· o znaczeniu regionalnym: zachowany układ, ryglowy kościół wraz z otoczeniem.
Pozostałe dobra kultury o znaczeniu regionalnym:
Cetuń – założenie pałacowo-parkowe,
Chocimino – kościół ryglowy z otoczeniem
Komorowo – kościół ryglowy z otoczeniem
Kościernica – murowany kościół późnogotycki
Krąg – założenie w skład którego wchodzą renesansowy zamek, kościół zamkowy z
barokową kaplicą, park krajobrazowy
Nacław – założenie pałacowo-parkowe
18
Wieliń – ryglowy kościół, założenie pałacowo-parkowe
Polanów – neogotycki kościół
Istniejąca
baza
noclegowa
stanowi
niezbędny
element
zagospodarowania
turystycznego i ma kluczowe znaczenie dla rozwoju turystyki na danym obszarze.
Odpowiedni standard i różnorodność obiektów noclegowych ze zróżnicowanymi cenami jest
kluczowym elementem w procesie podejmowania decyzji o wyborze miejsca pobytu zarówno
krótkiego, jak i dłuższego.
Tabela. Zestawienie bazy noclegowej w gminie Polanów – ilość obiektów
Rodzaj obiektu
Ilość obiektów
Hotele,
pensjonaty
domy
wycieczkowe,
schroniska
OW
pola namiotowe,
pola biwakowe,
campingi
Agroturystyka
Internaty
szkoły
OGÓŁEM
3
0
0
10
0
13
Źródło: Informacje z Urzędu Miejskiego w Polanowie.
Zestawienie bazy noclegowej w gminie Polanów pozwala na wyciągnięcie
następujących wniosków:

W gminie Polanów znajduje się 13 obiektów bazy noclegowej oferujących 186miejsc
noclegowych1.

Na terenie Gminy Polanów występuje niewielka ilość gospodarstw agroturystycznych
(10 obiektów).

Cechą charakterystyczną bazy noclegowej w gminie Polanów jest jej duża
sezonowość.
1. Żródło: Urząd Miejski w Polanowie
19

Ogólnie należy stwierdzić, iż baza noclegowa nie jest wystarczająca ani pod
względem jakości, ani pod względem ilości. Gmina Polanów potrzebuje bazy dobrej
jakości,
ale
równocześnie
ekonomicznej.
Wzrastająca
ilość
gospodarstw
agroturystycznych jest elementem bardzo pozytywnym, ale wiele z nich świadczy
usługi o bardzo niskiej jakości – dlatego też należałoby poddać je kategoryzacji (np.
nadawanie gospodarstwom „znaków”).
Baza gastronomiczna jest drugim, oprócz bazy noclegowej, podstawowym
elementem zagospodarowania turystycznego. Jej znaczenie w procesie kształtowania
produktu
turystycznego
oraz
planowania
intensyfikacji
ruchu
turystycznego
jest
pierwszorzędne. Dobry standard i smaczne menu obiektów gastronomicznych bezpośrednio
wpływają na zadowolenie turystów i opinię na temat odwiedzanego obszaru. Mogą być także
kolejnym powodem przyjazdu lub argumentem za wyborem innego miejsca wypoczynku.
Tabela. Zestawienie bazy gastronomicznej
Ogółem
Rest
2
Kaw
1
Puby
1
Bary
2
Kluby
0
Inne
0
Ogółem
6
Źródło: Urząd Miejski w Polanowie.
Zestawienie bazy gastronomicznej pozwala na wyciągnięcie następujących wniosków:

Ilość obiektów bazy gastronomicznej jest bardzo mała – dominują bary (30%). Baza
skupiona jest w mieście Polanów (100%).

Niezadowalająca jest jakość obsługi gościa, menu nie jest zróżnicowane – brakuje
specjałów kuchni regionalnej, na przykład kuchni pomorskiej, czy potraw z grzybów.

Bazę gastronomiczną w gminie Polanów cechuje duża sezonowość.

Istniejącą w gminie Polanów bazę gastronomiczną należy ocenić bardzo negatywnie z
punktu widzenia rozwoju turystyki. Musi ona zostać rozbudowana i rozmieszczona
równomiernie na terenie całej gminy.
20
Identyfikacja problemów


słabe wykorzystanie walorów przyrodniczych i kulturowych na potrzeby
turystyki
słabo rozwinięta ogólnodostępna infrastruktura turystyczna
(zagospodarowanie kąpielisk, ścieżki rowerowe, pola biwakowe, parkingi,
brak basenu, kina, itp.)

niski standard bazy turystycznej

sezonowość bazy turystycznej (szczególnie noclegowej)

niewystarczająca liczba i zróżnicowanie bazy gastronomicznej

niewystarczające środki na prowadzenie spójnej polityki informacyjnej i
promocyjnej
d) Zagospodarowanie przestrzenne.
uwarunkowania ochrony środowiska naturalnego
Na terenie gminy Polanów występują następujące formy ochrony przyrody:

Rezerwaty przyrody:
Rezerwaty przyrody, w myśl ustawy o ochronie przyrody, są obszarami obejmującymi
naturalne lub mało zmienione ekosystemy, określone gatunki roślin i zwierząt, elementy
przyrody nieożywionej mające istotną wartość ze względów naukowych, kulturowych,
krajobrazowych i dydaktycznych. Rezerwaty znajdujące się w obrębie gminy Polanów
położone są na obszarach leśnych i chronią złożone ekosystemy leśne i stanowiska
chronionych roślin i zwierząt.
Na terenie gminy Polanów istnieją dwa rezerwaty przyrody:
Rezerwat przyrody „Wieleń” utworzony Zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu
Drzewnego z 1 czerwca 1965 r.
Jest to odcinek głębokiego jaru porośniętego lasem bukowym. Zbocza porośnięte kwaśną
buczyną z dużym udziałem mchów. Na początkowo suchym dnie jaru pojawia się zasilany
źródłami strumień, szybko przybierający w wodę, zasilany dodatkowo krótkimi, bocznymi
dopływami spływającymi z bocznych źródlisk. Niektóre ze źródlisk porośnięte są szuwarami
manny gajowej. Dno strumienia jest kamieniste, dzięki czemu przypomina on górski potok.
W zachodniej części rezerwatu na kamieniach występuje krwistoczerwony nalot krasnorostu
Hildenbrandtia rivularis. Ptaki: siniak, muchołówka mała, dzięcioł czarny.
21
Rezerwat przyrody „Rezerwat przyrody na Rzece Grabowej” utworzony Zarządzeniem
Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 10 grudnia 1970 r.
Rezerwat został utworzony dzięki temu, że rzeka Grabowa od źródeł aż do
miejscowości Polanów zachowała swój naturalny, pierwotny charakter. Na odcinku rezerwatu
posiada cechy rzeki górskiej z właściwym składem ichtiofauny. Stwierdzono tu występowanie
pstrąga potokowego, strzebli potokowej (gatunek objęty ochroną), głowacza białopłetwego i
miętusa. Na terenie rezerwatu występują rzadkie gatunki ptaków jak: bocian czarny i
zimorodek.

Obszary Chronionego Krajobrazu:
Parki krajobrazowe zaliczane są do wielkopowierzchniowych form ochrony przyrody.
Ten rodzaj ochrony ma na celu, obok wartości przyrodniczych, zachowanie walorów
historycznych i kulturowych danego obszaru, popularyzację i upowszechnianie tych wartości
w warunkach racjonalnego gospodarowania.
W gminie Polanów stanowią one 12% całej powierzchni gminy (4 857 ha). Oba
położone są we wschodniej części gminy. Stanowią najatrakcyjniejsze krajobrazowo tereny
byłego województwa koszalińskiego, charakteryzujące się urozmaiconą rzeźbą terenu z
licznymi wzniesieniami moreny czołowej, dolinami rzecznymi i jeziorami różnego
pochodzenia, jak również zwartymi kompleksami leśnymi. Obszary te objęto ochroną zgodnie
z uchwałą Nr X/46/75 WRN w Koszalinie z dnia 17 listopada 1975r i nadano im nazwy:
„Okolice Polanowa” oraz „Okolice Żydowo-Biały Bór”.
Tabela. Powierzchnia obszarów Chronionego Krajobrazu wraz z otuliną na terenie gminy
Polanów
Gmina
Polanów
Polanów

Nazwa Parku
„Okolice Polanowa”
„Okolice Żydowo-Biały Bór”.
Powierzchnia
1 857 ha
12 350 ha
Użytki ekologiczne:
Użytki ekologiczne są kategorią stworzoną dla ochrony wielu licznych, niewielkich
fragmentów przyrody, cennych w skali lokalnej (tj. typowych dla jakiegoś obszaru lub
przeciwnie - rzadkich na jakimś terenie), lecz posiadających zbyt małą wartość przyrodniczą,
aby mogły być uznane za rezerwaty przyrody. Użytki ekologiczne powołuje rada gminy lub
wojewoda. W związku z tym, że na lokalnym szczeblu decyzje zapadają znacznie szybciej niż
22
w ministerstwie, objęcie ochroną w formie użytku ekologicznego wykorzystywane jest
niekiedy do „tymczasowego zabezpieczenia” jakiegoś cennego terenu, do czasu, aż Minister
Środowiska rozpatrzy wniosek o objęcie go ochroną rezerwatową.
Użytkami ekologicznymi w rozumieniu ustawy o ochronie przyrody mogą być
pozostałości ekosystemów, mających znaczenie dla zachowania unikatowych zasobów
genowych i typów środowisk. Ta forma ochrony umożliwia zachowanie cennych fragmentów
przyrody uwzględniając równocześnie potrzeby człowieka w warunkach racjonalnego
gospodarowania.
Ustawa
o
ochronie
przyrody
dopuszcza
powoływanie
użytków
ekologicznych zarówno przez wojewodę jak i przez gminy, które mogą dzięki temu, kierując
się troską o zachowanie największych wartości na obszarze swego administrowania,
skutecznie zadbać o zachowanie cennych przyrodniczo obiektów. W realizacji polityki
ekologicznej należy kierować się zasadą, że w krajobrazie zmienionym czynnikiem
antropogenicznym, należy chronić prawnie jak najwięcej powierzchni o wartościach
przyrodniczych.
W gminie Polanów istnieje wiele obszarów, które mogły by być zakwalifikowane do tej
kategorii.

Pomniki przyrody
Pomniki przyrody to pojedyncze, bądź grupowo występujące twory przyrodnicze
szczególnej wartości naukowej, kulturowej, historyczno-pamiątkowej bądź krajobrazowej.
Mogą to więc być np. sędziwe drzewa bądź ich skupiska, duże głazy narzutowe, skałki lub
inne widowiskowe "dzieła natury". Pomnikiem stać się mogą także obiekty mniej okazałe,
lecz mające jakieś szczególne znaczenie (np. drzewko posadzone przez kogoś znanego).
Pomniki przyrody, jako kategoria chroniąca pojedyncze, szczególne egzemplarze określonego
gatunku drzewa, czy pojedyncze duże głazy, mają więc przede wszystkim znaczenie
kulturowe i dydaktyczne. Status pomnika przyrody nadaje danemu obiektowi wojewoda lub
rada gminy.
Na terenie gminy Polanów oprócz ochrony wynikającej z wpisanych do rejestru
zabytków parków tą formą ochrony nie objęto poszczególnych okazów, których w gminie jest
ok. 70.
23

Inne cenne obszary i obiekty
Na terenie gminy Polanów zidentyfikowano jeszcze inne obszary cenne przyrodniczo.
Obiekty te są ważne dla zachowania różnorodności biologicznej flory, fauny i wartościowymi
krajobrazowo miejscami. Bytujące tu zwierzęta i rosnące rośliny należą do taksonów objętych
ochroną gatunkową i z tego powodu degradacja tych miejsc jest zabroniona. Potencjalnie są
to obiekty, które mogą stać się w przyszłości użytkami ekologicznymi lub pomnikami
przyrody. Określenie lokalizacji powyższych obszarów oraz opis ich walorów jest wskazówką
dla planistów umożliwiającą im projektowanie zagospodarowania obszaru gminy z
uwzględnieniem potrzeb ochrony przyrody.
Podejmowanie decyzji o działaniach na tych terenach powinno odbywać się w porozumieniu
ze specjalistami przyrodnikami, którzy mogą wskazać kolizje planowanych posunięć ze
środowiskiem i jeśli to będzie możliwe określą wskazania dla konkretnych miejsc.

Krajobraz
Krajobraz definiowany jest jako zespół elementów, przyrodniczych i kulturowych,
odbieranych poprzez obserwatora. W różnych rejonach gminy Polanów mamy do czynienia z
różnym stopniem ingerencji człowieka, co w konsekwencji spowodowało, że pod względem
charakteru mamy do czynienia z różnymi typami krajobrazu, o różnym natężeniu czynników
przyrodniczych i kulturowych. Zarówno krajobrazy przyrodnicze, jak i kulturowe dają się
podzielić na różne jakościowo przestrzenie. Krajobraz na terenie gminy cechuje się generalnie
dużym udziałem elementów przyrodniczych, dużą harmonią wewnętrzną, względnie małą
ilością elementów dysharmonijnych. Zwraca również uwagę duża ilość jednostek
przestrzennych o wysokich walorach kulturowych, związanych z zachowaniem struktury
przestrzennej sieci osadniczej i form gospodarowania. Należy ponadto podkreślić, że przede
wszystkim cechy ukształtowania terenu, wielkość form przyrodniczych i kulturowych
decydują o występowaniu na terenie gminy szeregu mikrokrajobrazów (np. mikrownętrz),
które bardzo łatwo podlegają degradacji. Wprowadzenie zarówno pewnych form
zainwestowania, jak i gospodarowania w sposób istotny zmienia charakter krajobrazu i jego
wartości.
Przykłady degradacji krajobrazu dotyczą:

wprowadzenia form inwestowania o dużej wysokości, dużych wymiarach czy dużej
powierzchni (np. maszty telefonii komórkowej, duże obiekty przemysłowe)
24

wprowadzenia form inwestycji obcych funkcjonalnie i architektonicznie (budynki
mieszkalne i letniskowe)

wprowadzenie form inwestycji w krajobrazie otwartym, o dużym zasięgu widokowym
Przykłady degradacji dotyczą nie tylko krajobrazu. Często nietrafna lokalizacja wyklucza inne
formy inwestycji i możliwości użytkowania przestrzeni przyrodniczej.
Wody powierzchniowe
Wody powierzchniowe zajmują ogółem około 1,8% powierzchni gminy. Sieć cieków
powierzchniowych jest dość dobrze rozwinięta. Obszar gminy położony na przedpolu
głównego wododziału pomorskiego podzielony jest pomiędzy trzy zlewnie. Ponad
50%obszaru należy do zlewni Grabowej - największego dopływu przymorskiej rzeki
Wieprzy. Fragment południowo zachodni należy do zlewni rzeki Radew – stanowiącej
największy dopływ kolejnej przymorskiej rzeki Parsęty. Natomiast niewielki północno
zachodni skraj gminy, odwadniany przez źródłowy odcinek Polnicy, należy do zlewni rzeki
Unieść, uchodzącej do Bałtyku poprzez odpływ jeziora Jamno. Południowo wschodni skraj
gminy leży w obrębie bezodpływowej zlewni jeziora Bobęcińskiego.
W granicach gminy Polanów znajduje się źródłowy i górny odcinek Grabowej o
długości około 28 km (40% długości całkowitej). Rzeka bierze początek z jeziora Okunino
(Żeliborskie) zasilanego dopływem z jeziora Zielone (Lanken). Z rejonu Rzeczycy do
Grabowej dopływa niewielka struga Pustynka, a dalej inny prawobrzeżny dopływ Wielinka.
Obszary źródliskowe obu rzeczek znajdują się w granicach gminy. Górny odcinek Grabowej
zasilany jest także przez bardzo licznie występujące w obrębie głęboko wciętych krawędzi
doliny rzecznej, źródła i wysięki. Rzeka charakteryzuje się dość dużym spadkiem (od źródeł
do Polanowa 8,760/00, odcinek Polanów – Krąg – 4,320/00); płynie przeważnie dość wąską i
głęboką doliną co nadaje jej charakter przypominający rzeki podgórskie. Jej średni roczny
przepływ w wieloleciu 1971–94 wynosił w Polanowie SSQ = 1,1m3/s, a w Krągu - 2,91m3/s.
Natomiast przepływ nienaruszalny niezbędny dla ochrony zasobów biologicznych rzeki
wynosi w profilu zamykającym w Krągu – 1,14m3/s.
Południowo zachodni obszar gminy Polanów należy do zlewni rzeki Radew, stanowiącej
najdłuższy dopływ Parsęty. Radew wypływa z jeziora Kwiecko, a jej koryto na dwóch
niewielkich odcinkach stanowi południową granicę administracyjną gminy. Z terenu gminy
zasilają ją niewielkie dopływy – Drężnianka biorąca początek pomiędzy miejscowościami
Rosocha i Wietrzno oraz Zgniła Struga, stanowiąca fragment granicy z gminą Bobolice, a także
25
Mszanka, wypływająca z jeziora Nicemino, zasilana dopływem z jeziora Wapienne oraz
ciekiem z okolic Garbna i Nacławia, a także mniejszym z Rekowa. Zlewnia Radwi jest zlewnią
wysokiej jakości wód, wymagającą ochrony ze względu na ujęcia komunalne dla miasta
Koszalina. Obszar ujęcia infiltracyjnego „Mostowo” spod doliny Radwi zlokalizowany w
gminie Manowo styka się z południowo zachodnim fragmentem gminy Polanów.
Północno zachodni skraj gminy w rejonie Kościernicy odwadniany jest przez krótki źródłowy
odcinek Polnicy, stanowiącej dopływ rzeki Unieść.
Jeziorność obszaru jest średnia. Na terenie gminy leżą trzy jeziora o powierzchni
powyżej 50 ha. Największy wśród nich rynnowy zbiornik przepływowy Nicemino liczy 103,4
ha (maksymalna głębokość 7,9 m, średnia 3,3 m). Koło Żydowa leżą blisko siebie dwa jeziora
– Kamienne o powierzchni 95,4 ha (objętość – 9450 m3; max. głębokość - 32,0 m) oraz
Kwiecko o powierzchni 83,5 ha (objętość 2093,0 m3; max. głębokość 6,5m). Dane
morfometryczne obu jezior podawane przez Instytut Rybactwa Śródlądowego podlegają
dużym wahaniom, z uwagi na przerzuty wody pomiędzy zbiornikami. Lustra wody obu
zbiorników dzieli wysokość około 80 m, co wykorzystano w zlokalizowanej tu elektrowni
szczytowo-pompowej, produkującej energię elektryczną w oparciu o znaczne zasoby wody
zbiorników.
Wśród jezior powyżej 5 ha znajdują się: Długie k. Krągu (pow. 39,8 ha, głębokość
max – 8,9 m), Trzcińskie k. Wielina (pow. 13,1 ha, głębokość max – 10,4m), Zielone (pow.
14,7 ha, głębokość max – 4,6m), Cetuńskie Wielkie (pow. 28,7 ha, głębokość max – 10,1m.),
Płociczno k. Gołogóry (pow. 13,5 ha, głębokość max – 10,5 m.), Rekowo k. Kościernicy
(pow. 13,0 ha, głębokość max – 12,0 m.), Okunino (pow. 8,5 ha), Wapienne (pow. 6,1 ha). Za
wyjątkiem Płociczna są zbiornikami przepływowymi. Najwięcej małych oczek wodnych
występuje w południowo wschodniej silnie skonfigurowanej części gminy, obfitującej w
zagłębienia wytopiskowe o różnych wielkościach. Lejkowate zagłębienia bez możliwości
odpływu wód powierzchniowych ulegają zatorfieniu, tworząc małopowierzchniowe
unikatowe torfowiska kotłowe.
W granicach gminy są również sztuczne zbiorniki wodne. Są to zespoły stawów
służących hodowli pstrąga w Krągu (2 ośrodki) i Buszynie - ujmujące wodę z rzeki Grabowej,
w Polanowie – z miejscowych źródeł, w Rekowie z rzeki Mszanki, Kępinach i Karsinie - z
cieków leśnych, w Żydowie – z rzeki Debrzycy. W latach minionych obserwowano
intensywne pobory wód rzeki Grabowej na potrzeby dużych ośrodków pstrągowych w
Buszynie i Krągu – według „Warunków korzystania z wód dorzecza Wieprzy” były one latem
26
na pograniczu przepływu nienaruszalnego. Bardziej rekreacyjny charakter mają stawy koło
Karsinki, Przybrodzia, Rzeczycy Wielkiej, Sowinka – Kolonii, korzystające z miejscowych
źródlisk i zalew na dopływie Drężnianki w okolicy Chocimina.
Gmina Polanów posiada dostęp do rozległego jeziora Bobęcińskiego Wielkiego –
granica administracyjna biegnie zachodnim brzegiem zbiornika. Z jej terenu spływają do
jeziora drobne krótkie cieki z okolic Głogowca.
Obszarem retencji wodnej są torfowiska położone w dolinie Radwi i jej dopływów oraz w
licznych wymienionych wyżej zagłębieniach terenowych.
W granicach gminy Polanów nie ma terenów zagrożonych powodzią stwarzającą
niebezpieczeństwo dla mieszkańców. W okresie roztopów oraz ulewnych opadów możliwe są
natomiast podtopienia łąk i terenów naturalnej sukcesji w dolinie Grabowej.
Wody podziemne
W utworach czwartorzędowych, pokrywających powierzchnię gminy Polanów,
wydziela się generalnie cztery poziomy wodonośne: gruntowy – najczęściej o niskiej jakości,
międzyglinowy górny - ujmowany przez ujęcia wiejskie, międzyglinowy środkowy i
podglinowy. Łączą się one między sobą tworząc zwykle trzy warstwy wodonośne. Pierwszą
warstwę wodonośną stanowią poziom gruntowy z poziomem międzyglinowym górnym. Z tej
bardzo słabo izolowanej od powierzchni warstwy czerpie część wody miasto Polanów.
Występuje ona na głębokości do 20m. Poziom międzyglinowy środkowy, łączy się często z
zalegającymi pod nim górnymi warstwami trzeciorzędu (miocenu) lub czasami z poziomem
górnym, tworząc drugą warstwę wodonośną, stanowiącą najczęściej główny poziom
użytkowy. Warstwa trzecia to najczęściej poziom podglinowy z dolnymi poziomami
trzeciorzędowymi, ujmowana lokalnie w rejonie Domachowa i Bożenicy. Występowanie
wyróżnionych poziomów związane jest z określonymi strukturami piaszczysto-żwirowymi o
zmiennej miąższości i rozprzestrzenieniu. Druga i trzecia warstwa wodonośna jest przeważnie
dość dobrze izolowana od powierzchni terenu.
Cała gmina Polanów charakteryzuje się bardzo korzystnymi warunkami zasobowymi wód
podziemnych. Na wschodzie gminy wydzielono wstępnie zasobną strukturę wodonośną,
określaną jako Główny Zbiornik Wód Podziemnych Nr 118 „Polanów”. Zawiera on znaczące
zasoby wód podziemnych o wysokiej jakości. Gromadzi wody nadające się do spożycia
wprost lub po prostym uzdatnieniu. Cechuje się wodonośnością przekraczającą 240 m3/dobę,
co umożliwia budowę studni o wydajności ponad 70 m3/h i ujęć o dużej wydajności – ponad
27
10 tys m3/dobę. Według Mapy GZWP w Polsce z 1990r ten międzymorenowy zbiornik ma
powierzchnię 215 km2 (część na terenie gminy Kępice w woj. pomorskim), a jego zasoby
wstępnie oszacowano na 40 000 m3/d. Dotychczas nie sporządzono dokumentacji
hydrogeologicznej uściślającej zasoby oraz granice zbiornika i jego obszarów ochronnych.
Około 40% południowo zachodniego obszaru gminy Polanów leży w zlewni Radwi o
wysokiej jakości wód, wykorzystywanych z ujęcia infiltracyjnego „Mostowo” (gm. Manowo)
dla zaopatrzenia Koszalina. Znajduje się tu fragment struktury wodonośnej o mniejszej
zasobności zaliczany do miejscowych zbiorników wód podziemnych, gromadzących wody
wysokiej klasy, ale o miąższości poniżej 5m i wydajności pojedynczej studni mniejszej niż 10
m3/h oraz wydajności ujęcia poniżej 300 m3/dobę (dawny GZWP Nr 119 nie spełniający
kryteriów hydrogeologicznych).
W podziale na regiony bilansowe zlewni Wieprzy obszar gminy Polanów zalicza się
do regionu „E” – Górnej Grabowej, gdzie zasoby odnawialne wód określono na 3 950 m3/h,
zasoby dyspozycyjne – 2 967 m3/h, a zasoby eksploatacyjne – 872 m3/h.
Według „Warunków korzystania z wód dorzecza Wieprzy” zasoby eksploatacyjne wód
podziemnych północnej i wschodniej części gminy Polanów, położonej wraz z miastem w
zlewni Grabowej, określono na 809,0 m3/h (19 416 m3/d); przy czym wielkość poboru w 1998r
wynosiła 39,77 m3/h (954,4 m3/d), a pobór prognozowany – 66,83 m3/h (1 603,9 m3/d). W
granicach gminy nie ma deficytu zasobów wodnych.
W granicach gminy woda ujmowana jest z 70 zinwentaryzowanych i przebadanych
ujęć. Ponadto na terenie miasta Polanowa funkcjonuje około 20 ujęć wody o nieznanych
parametrach. W granicach miasta i gminy nie ma ujęć wód powierzchniowych
wykorzystywanych do zaopatrzenia ludności w wodę do spożycia.
Źródła zanieczyszczenia środowiska
Poziom zanieczyszczeń wskazuje na dobry stan komponentów środowiska
przyrodniczego, chociaż niektóre z nich w wyniku długotrwałego użytkowania przez
człowieka uległy degradacji (głównie wody powierzchniowe). Stan środowiska jest
generalnie wypadkową koncentracji ludności, w dalszej kolejności koncentracji form
gospodarowania i wreszcie form użytkowania. Potwierdzają się również prawidłowości
zarówno co do przyczyn degradacji, jak i charakterystyki jakościowej.
Niska emisja relatywnie najbardziej uciążliwa bywa w mieście Polanów, kiedy w okresie
grzewczym utrzymują się wiatry z kierunku południowo zachodniego. Zalesione wzgórza
28
powodują wówczas zaleganie chmury zanieczyszczeń na obszarze miasta, co jest dużą
uciążliwością dla mieszkańców i negatywnie wpływa na stan zdrowotności. Następuje
stopniowa poprawa przez zmianę użytkowanych paliw - w latach 2001-2003 zmodernizowano
kotłownie w kilku obiektach podległych samorządowi miasta i gminy Polanów w wyniku
wymiany jednostek kotłowych opalanych paliwem stałym na opalane olejem opałowym lub
gazem płynnym. Wykaz zmodernizowanych kotłowni zamieszczono w tabeli.
Te czynniki muszą być podstawą oceny zagrożenia i polityki w zakresie ograniczania
emisji do powietrza atmosferycznego. Należy ponadto zwrócić uwagę, że dodatkowym
źródłem emisji zanieczyszczeń są paleniska domowe oraz komunikacja samochodowa.
Na terenie gminy Polanów nie prowadzono badań stężeń zanieczyszczeń powietrza
atmosferycznego. W generalnej ocenie WIOŚ w Szczecinie emisja energetycznych
zanieczyszczeń do powietrza w 2001r w powiecie ziemskim koszalińskim należała do
relatywnie dość niskich wśród powiatów woj. zachodniopomorskiego i uległa zmniejszeniu w
stosunku do roku 1998. Powiat koszaliński, w którym leży gmina Polanów należy do
obszarów, na których wstępna ocena wykazała niskie stężenia zanieczyszczeń w powietrzu i
brak zagrożeń występowania ponadnormatywnych stężeń SO2, NO2, CO. Jedynie w
przypadku pyłu zawieszonego PM10 istnieje możliwość występowania wysokich jego stężeń
w większych miejscowościach. Stąd też zdecydowano stosować tu metody modelowe i
wskaźnikowe, bez kosztownych pomiarów stężeń zanieczyszczeń. Do oceny posłużyły
wyniki matematycznego modelowania rozprzestrzeniania dla czterech podstawowych
zanieczyszczeń: SO2, NO2, CO i pył PM10.
Głównym źródłem zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego na terenie miasta i
gminy są zanieczyszczenia pochodzące od sektora komunalnego tzw. niska emisja z lokalnych
kotłowni, zakładów usługowych i indywidualnych gospodarstw. Według informacji Urzędu
Miejskiego około 7 300 osób korzysta z takiego ogrzewania. Wykaz głównych punktowych
źródeł emisji do powietrza na terenie miasta i gminy zamieszczono w poniższej tabeli
Tabela
Wykaz głównych źródeł emisji (moc źródeł i rodzaj spalanego paliwa)
Lp
1.
2.
Nazwa obiektu
Cegielnia „Leśna Polana”
ZUK – kotłownia osiedlowa
Adres
Miasto Polanów
Polanów ul. Zacisze 10
Polanów ul. Zamkowa 8
Moc
zainstalowany
ch urządzeń
[kW]
1.000
900
Rodzaj
opału
węgiel
węgiel
29
3.
4.
ZUK – kotłownia osiedlowa
„UTYLAT”
5.
„MACED”
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
Polanów ul. Młyńska
Polanów ul. Sławieńska
13
Polanów ul. Bobolicka
10
650
650
węgiel
węgiel
560
Gimnazjum
Polanów ul. Mokra
555
GS – piekarnia
Wspólnota Mieszkaniowa
Polanów ul. Polna 7
Polanów ul. M. Wzgórza
2
350
326
olej
opałowy
olej
opałowy
węgiel
węgiel
Państwowe
Pogot.
Polanów ul. J. Korczaka
Opiekuńcze
Gorzelnia
Polanów ul.Bobolicka 8
Urząd Miasta i Gminy
Polanów ul. Wolności 4
Polanów ul. Dworcowa
Liceum Ogólnokształcące
12
Kawiarnia „Gryf”
Polanów ul. Wolności
54B
Restauracja „Leśna”
Polanów ul. Wolności 19
Polanów
ul.
Remiza OSP
Magazynowa
Zespół Opieki Zdrowotnej
Polanów ul. Bobolicka
4A
Urząd Pocztowy
Polanów ul. Bobolicka 1
250
140
olej
opałowy
trociny
węgiel
125
węgiel
114
węgiel
100
węgiel
90
węgiel
80
80
olej
opałowy
olej
opałowy
węgiel
65
węgiel
65
węgiel
60
37
węgiel
olej
opałowy
Polanów ul. Bobolicka
8A
36
węgiel
Polanów ul. Bobolicka 6
30
węgiel
Polanów ul. Polna 4A
Polanów ul. Stawna 3
26
25
węgiel
węgiel
Polanów ul. Rybna 6
21
węgiel
„EKO-DROB”
ubojnia Polanów ul. Polna
kurcząt
GS –biuro+restauracja+sklep Polanów ul. Koszalińska
4
Dom
Kultury
Polanowskiego
Ośrodka Polanów ul. Polna 4
Kultury i Sportu
GS – pawilon handlowy
Polanów ul. Wolności 7
Bank Spółdzielczy
Polanów ul. Dworcowa 3
Miejsko Gminny Ośrodek
Pomocy Społecznej
Zakład Usług Komunalnych
-Zarząd Budynkami
Komunalnymi
Biblioteka gminna
Przedszkole gminne
Zakład Usług Komunalnych
– Wodociągi
Razem
28.
DPS – obiekt mieszkalny
Gmina Polanów
Żydowo
300
80
6 775
1.150
olej
opałowy
30
29.
30.
DPS – biura+pralnia
Szkoła Podstawowa
Żydowo
Żydowo
380
225
31.
SM „Jedność”
– kotłownia osiedlowa
Szkoła Podstawowa
Hotel „Podelwis”
Szkoła Podstawowa
Nacław
780
Nacław
Krąg
Bukowo
55
723
190
Dom Pomocy Społecznej
Gorzelnia – Henryk Gad
Gorzelnia
SM „Ostoja”
– kotłownia osiedlowa
Zespół Opieki Zdrowotnej
Cetuń
Cetuń
Świerczyna
Świerczyna
320
250
250
180
Kościernica
60
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.
Razem
węgiel
olej
opałowy
węgiel
węgiel
gaz płynny
olej
opałowy
węgiel
trociny
trociny
drewno
olej
opałowy
4 563
Źródło: Plan zaopatrzenia w gaz Gminy Polanów, „PETRICO” S.A. Karlino 2003
Nie zmienia to ogólnej oceny, że poziom zanieczyszczeń jest niewielki i tylko lokalnie
i przy niektórych typach pogody zanieczyszczenia powietrza mogą być zbliżone do poziomu
dopuszczalnych norm. Należy zaznaczyć, że powierzchnia objęta tymi niewielkimi emisjami
jest również niewielka i tylko w skrajnych przypadkach obejmuje obszar o promieniu
większym niż kilkaset metrów.
Stan czystości wód powierzchniowych i podstawowe źródła zanieczyszczeń są znane.
Jakość wód powierzchniowych w zlewni Grabowej badana jest przez WIOŚ – Delegatura
w Koszalinie, w ramach monitoringu regionalnego co pięć lat. W 2002 roku badania
przeprowadzono w dwóch punktach pomiarowo – kontrolnych zlokalizowanych w granicach
gminy Polanów: na 61 km rzeki Grabowej powyżej miasta (m. Kania) oraz w rejonie Wielinia na
54 km biegu rzeki.
Jakość wód rzeki Grabowej powyżej miasta Polanów była bardzo dobra: zawartość substancji
biogennych (związki azotu i fosforu) oraz zawiesiny odpowiadała parametrom klasy I, a stan
sanitarny i substancje organiczne spełniały wymogi klasy II. Poniżej miasta, w Wieliniu
stwierdzono obniżenie jakości wód – pod względem zawartości związków fosforu oraz zawiesiny
do klasy II, natomiast skażenie bakteriologiczne klasyfikowało wody Grabowej do klasy III. W
stosunku do 1997 roku polepszeniu uległa jakość fizyko-chemiczna (obniżenie zawartości
substancji biogennych, być może związane ze zmniejszeniem nawożenia pól) powyżej miasta.
Pozostałe parametry nie wykazały zmian.
31
Rzeka Radew w górnym odcinku, poniżej wypływu z jeziora Kwiecko, spełniała w
1999r wymogi klasy I pod względem sanitarnym oraz ze względu na zawiesinę oraz klasy II, z
uwagi na zawartość substancji biogennych i organicznych. Dopływ Radwi z terenu gminy
Polanów – Mszanka w odcinku ujściowym prowadziła wody klasy II pod względem zawartości
substancji biogennych i organicznych, natomiast stan sanitarny i zawiesina spełniały wymogi
klasy III. Stanu czystości pozostałych dopływów Radwi i Grabowej nie badano.
Obniżenie jakości sanitarnej wód rzek Grabowej i Mszanki w granicach gminy Polanów
wskazuje na przenikania ścieków bytowych z gospodarstw domowych nie podłączonych do
kanalizacji (w tym zwłaszcza z terenu miasta) oraz na spływy niewłaściwie składowanego
obornika. Do wzrostu zanieczyszczenia wód przyczyniać się może również rozwój hodowli
pstrąga. Ośrodki hodowli ryb w Krągu (2 ośrodki) i Buszynie, ujmujące wodę z rzeki
Grabowej, w Polanowie – z miejscowych źródeł, w Rekowie z rzeki Mszanki, Kępinach i
Karsinie - z cieków leśnych i w Żydowie – z rzeki Debrzycy, zrzucają do wymienionych
cieków wody pohodowlane, które powinny być oczyszczane do parametrów określonych w
pozwoleniu wodnoprawnym. Niekorzystne ze względów środowiskowych jest ujmowanie
wody dla celów hodowlanych wprost ze źródlisk. Ogranicza to zasilanie cieków czystą wodą.
W 2001 r WIOŚ badał stan czystości największego zbiornika wodnego gminy –
przepływowego jeziora Nicemino, położonego w zlewni Radwi – Parsęty. Wody zbiornika
spełniały ogólnie kryteria II klasy czystości. Stan sanitarny wód nie budzi zastrzeżeń – mino
Coli typu kałowego odpowiada I klasie. Z uwagi na warunki naturalne jest to jezioro bardzo
podatne na degradację. Jego śródleśne położenie, brak zagospodarowania turystycznego oraz
nikły udział innych terenów zabudowanych i użytków rolnych w zlewni bezpośredniej sprzyja
zachowaniu dobrego stanu zbiornika. Stan czystości wód jeziora Kamienne badano w 1991r.
Jego wody spełniały wówczas wymagania klasy II.
Trzeba zaznaczyć, że stosowane w Polsce zasady ocen oraz sposoby interpretacji wyników
badań jakości wód powierzchniowych różnią się od metod stosowanych w krajach Unii
Europejskiej. System monitoringu ani metody ocen nie są dostosowane do istniejących i
planowanych sposobów użytkowania wód, jak ma to miejsce w UE. Od 2004 roku
wprowadzane będą zmiany klasyfikacji dla prezentowania stanu wód powierzchniowych i
podziemnych.
W wykazie wód powierzchniowych wykorzystywanych do celów rekreacyjnych, a w
szczególności do kąpieli, opracowanym przez RZGW Szczecin, umieszczono 7 kąpielisk z
obszaru gminy Polanów. Są to jeziora: Wielkie (brzeg SW) w Cetuniu, Płociczno (brzeg N)
32
koło Gołogóry, Długie (brzeg E) w Krągu, Nicemino (brzeg E) koło Rekowa, Trzcińskie (brzeg
NE) w Wieliniu oraz Kamienne (brzeg SW) i Kwiecko (brzeg SW) koło Żydowa. Jedynie
kąpielisko nad jez. Trzcińskim jest kąpieliskiem zorganizowanym nadzorowanym przez Urząd
Miasta i Gminy, pozostałe to kąpieliska zwyczajowe. Ocena sanitarna przeprowadzona przez
PWIS Szczecin objęła w 2002 roku kąpieliska nad jeziorami: Wielkie, Nicemino, Trzcińskie i
Kamienne, potwierdzając ich przydatność do kąpieli.
Ocenę jakości wód podziemnych przeprowadzono według klasyfikacji jakości PIOŚ w
oparciu o udostępnione wyniki analiz fizykochemicznych prób wody, pobranych w trakcie
próbnych pompowań otworów studziennych oraz w trakcie eksploatacji studni.
Wody czwartorzędowego
piętra
wodonośnego
to
przede
wszystkim
wody
wodorowęglanowo – wapniowe. Wody tego piętra wykazują wysoką jakość, zostały w
większości zakwalifikowane do wód klasy Ia i Ib. Są to wody bez smaku i zapachu.
Najczęściej wody tego piętra charakteryzują się barwą nie wyższą od 10 mg Pt/dm3. Odczyn
wód jest z reguły obojętny lub lekko zasadowy wahający się od 7,2 - 7,9 twardość zawiera się
przeważnie pomiędzy 3,1 a 8,2 mval/dm3. Sporadycznie występują wody miękkie (50-150 mg
CaCO3) - w Polanowie. Wody głównego poziomu wodonośnego są wodami słodkimi o ogólnej
mineralizacji wyrażonej ciężarem suchej pozostałości w przedziale 160 – 340 mg/dm3,
sporadycznie poniżej 150 mg/dm3, maksymalnie 408 mg/dm3 (w miejscowości Rosocha).
Zawartość jonów chlorkowych jest niewielka i zamyka się w przedziale od 5 mg Cl/dm3 do 38
mg Cl/dm3. Najwyższą zawartość chlorków odnotowano w wodach podziemnych w
miejscowości Warblewo – 38,0 mg Cl/dm3. Związki żelaza występują w przedziale do 0,5
mgFe/dm3 (klasa Ia i Ib) w 67% przeanalizowanych wyników badań, od 0,5 do 1,5 mgFe/dm3 –
24% wyników. W ilościach śladowych lub sporadycznie podwyższonych występują związki
manganu.
Do wód średniej jakości – kl. II w obszarze gminy zakwalifikowano wody podziemne
w rejonie miejscowości Chocimino, Gołogóra, Kościernica, Wieliń, Polanów ze względu na
dużą zawartość związków żelaza 1,0 – 3,5 mgFe/dm3.
Najwyższą wartość związków żelaza i manganu odnotowano w studni położonej w
miejscowości Domachowo – 3,5 mgFe/dm3, 0,5 mg Mn/dm3. Wody podziemne w
miejscowości Domachowo zakwalifikowano do wód niskiej jakości – klasy III.
Jakość wód piętra trzeciorzędowego na terenie miasta i gminy nie została rozpoznana.
Ochrona wód podziemnych odbywa się poprzez wyznaczanie dla poszczególnych studni stref
ochronnych. Ich wielkość kształtuje się w przedziale wartości 8 – 10 m. Ochrona zasobów
33
wód podziemnych w zakresie ilościowym i jakościowym realizowana jest również przy
zatwierdzaniu zasobów eksploatacyjnych ujęć oraz wydawaniu pozwoleń wodnoprawnych
przez organy administracyjne.
W zakresie tej problematyki należy zwrócić uwagę na zanieczyszczenia typu
komunalnego pochodzące z sieci osadnictwa stałego oraz jednostek turystycznych oraz na
zanieczyszczenia pochodzące z produkcji rolniczej. Pomimo niewielkich bezwzględnie ilości
ścieków, odbiorniki ścieków (sieć rzeczna oraz jezior) szybko i wyraźnie reagują na ten typ
zanieczyszczeń. Związki organiczne należą do groźnych substancji, powodujących przede
wszystkim wzrost trofii i szybką zmianę składu gatunkowego flory i fauny oraz pojawianie
się zanieczyszczeń o charakterze bakteriologicznym. Skutki są groźne zarówno ze względu na
zdrowie człowieka jak i ze względów gospodarczych (wyłączanie zasobów przyrodniczych z
użytkowania). Zanieczyszczenia te stanowią realne zagrożenie, co pośrednio można
wywnioskować z poziomu rozwoju sieci kanalizacyjnej na terenie gminy. Podobnie na wody
powierzchniowe wpływają zanieczyszczenia rolnicze (duże stężenia fosforanów w wielu
ciekach). Budowa geologiczna, rzeźba terenu oraz mała odporność ekosystemów wodnych
wymaga regulacji nawożenia, zarówno mineralnego jak i organicznego, szczególnie w
zlewniach bezpośrednich rzek i jezior.
Na terenach rolniczych lokalnie istotnym źródłem zanieczyszczenia środowiska mogą
być obiekty intensywnej produkcji rolnej i przetwórczej. Na podstawie danych uzyskanych z
Urzędu Gminy największa koncentracja tego typu produkcji występuje w:



Nacławiu (trzoda – 12. 000 szt.),
Polanowie (zakład produkcji tłuszczy i mączek kostnych)
Wietrznie (składowisko odpadów komunalnych)
Zanieczyszczenia
środowiska
w
przypadku
tego
typu
produkcji
dotyczą
zanieczyszczeń gleby, wód powierzchniowych i podziemnych oraz zanieczyszczeń
odorowych. Substancje organiczne, które są źródłem zanieczyszczeń, stanowią duże
zagrożenie, przede wszystkim dla wód powierzchniowych (degradacja wód stojących na długi
okres) Bardzo uciążliwe są zanieczyszczenia zapachowe, zarówno dla stałych mieszkańców
jak i turystów. Ten typ produkcji jest przykładem możliwości degradacji zasobów
przyrodniczych i wykluczenia innych form użytkowania (decyzja samorządu). Podstawowym
elementem ograniczenia presji jest poprawny wybór lokalizacji, określenie warunków
składowania (na szczelnym podłożu) nawozu organicznego, określenie zasad jego przerobu i
wykorzystania w produkcji rolniczej (dawki, okres, obszar nawożenia).
34
Infrastruktura techniczna
Zaopatrzenie w wodę i odprowadzenie ścieków
Jakość wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi reguluje Ustawa o Zbiorowym
Zaopatrzeniu w Wodę i Zbiorowym Odprowadzaniu Ścieków z 7 czerwca 2001 r. oraz
Rozporządzenie Ministra w sprawie warunków, jakimi powinna odpowiadać woda do picia i
na potrzeby gospodarcze, woda w kąpieliskach oraz zasady kontroli jakości wody przez
organy Inspekcji Sanitarnej.

Informacje o sieci wodociągowej miasta i gminy
 długość sieci wodociągowej na koniec 2003 roku na terenie miasta wynosiła 11,9 km (wg
sprawozdania ZUK, wg WUS 11,7km);
 długość sieci wodociągowej na koniec 2003 roku na terenie gminy wynosiła 62,67 km
(wg sprawozdania ZUK, wg WUS 64,8 km);
 liczba przyłączy wodociągowych – 994 (w tym miasto 222);
 ilość mieszkańców gminy objętych systemami zbiorowego zaopatrzenia w wodę – 9 214;
 ilość gospodarstw domowych miasta i gminy zaopatrywanych w wodę ze zbiorowych
urządzeń wodociągowych - 1 942;
 odsetek mieszkańców miasta i gminy zaopatrywanych w wodę ze zbiorowych urządzeń
wodociągowych wynosi 95%.
Funkcjonujące na terenie gminy systemy wodociągowe to:
 wodociąg grupowy Krąg - Buszyno z ujęciem wody na terenie miejscowości Krąg,
 wodociąg grupowy Sowinko - Krytno z ujęciem wody na terenie miejscowości
Sowinko,
 wodociąg grupowy Dzikowo - Łokwica z ujęciem wody na terenie miejscowości
Dzikowie,
 wodociągi
wiejskie
obsługujące
miejscowości
gm.
Polanów:
Bożenica,
Bukowo,Cetuń, Chocimino, Dadzewo, Domachowo, Garbno, Gilewo, Gołogóra,
Jacinki, Karsina, Karsinka, Kępiny, Krąg, Komorowo, Kościernica, Łokwica, Nacław,
Nowy Żelibórz, Powidz, Rekowo, Rochowo, Rosocha, Rzeczyca Mała, Rzeczyca
Wielka, Ryszczewko, Świerczyna, Warblewo, Wielin, Wietrzno, Żydowo.
35

Wielkość poboru wody
Pobór wody z głównych ujęć komunalnych położonych na terenie gminy
Lp.
1
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
Nazwa ujęcia/
2
Bożenica
Bukowo
Cetuń
Chocimino
Dadzewo
Domachowo
Gilewo
Gołogóra
Grabno
Jacinki
Karsina
Karsinka
Kępiny
Krąg - Buszyno
Komorowo
Kościernica
Dzikowo - Łokwica
Nacław
Nowy Żelibórz
Polanów
Powidz
Rochowo wieś
Rzeczyca Mała
Rzeczyca Wielka
Rekowo
Rosocha
Sowino - Krytno
Świerczyna
Warblewo
Wieliń
Żydowo
Nazwa
użytkownika ujęcia
wody
3
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
ZUK Polanów
Wiek
utworów
4
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Q
Razem
Wydajność
ujęcia
(m3/h)
5
16,0
8,4
51,0
31,0
36,0
33,0
42,5
16,0
16,0
8,3
15,0
14,0
16,0
39,0
6,0
50,7
27,4
44,0
12,0
130,0
8,4
12,0
32,0
18,0
18,0
15,0
40,0
40,0
24,0
3,0
15,0
833,2
Pobór
Woda
wody w dostarczon
2003 r.
a
[m3/rok]
m3/rok]
6
7
11.300
4.500
15.300
8.300
39.700
12.700
14.700
4.100
19.300
10.300
16.500
8.500
1.700
1.000
8.100
3.500
11.700
6.300
11.400
5.700
2.700
1.700
1.700
1.200
600
600
19.900
11.700
2.200
1.900
5.500
5.300
3.500
1.900
41.700
27.400
6.700
1.700
90.700
85.400
3.700
2.800
1.000
600
1.800
1.400
14.100
9.000
2.500
2.200
6.500
3.600
13.800
7.400
16.700
8.000
3.700
2.800
7.300
3.500
23.500
12.700
419.500
257.700
Pobór
wody w
2003 r.
[m3/h]
8
1,29
1,74
4,53
1,67
2,20
1,88
0,19
0,92
1,33
1,30
0,31
0,19
0,07
2,27
0,25
0,62
0,40
4,76
0,76
10,35
0,42
0,11
0,20
1,61
0,28
0,74
1,57
1,90
0,42
0,83
2,68
47,89
Pobór wody w 2003 roku w zbiorowych systemach wodociągowych kształtował się na
poziomie 419.500 m3/rok (ok. 47,9 m3/h) co stanowi 5,7% ustalonych zasobów
eksploatacyjnych. Zużycie wody w gospodarstwach domowych kształtowało się na poziomie
257.700 m3/rok co daje wskaźnik zużycia wody na jednego mieszkańca ok. 26,6 m3/rok (dane
ZUK). Według danych WUS zużycie w roku 2003 wyniosło 334,6 tys. m 3/rok (na 1
mieszkańca – 36,0).
Jedną z przyczyn tej rozbieżności jest, że w istniejących systemach wodociągowych
notuje się duże straty wody – 161.800 m3 w 2003 roku. Stanowi to ok. 38.6% ilości pobranej
36
z ujęć wody. Tak duże straty świadczą o złym stanie technicznym eksploatowanych sieci
wodociągowych. W związku z powyższym wymagać będą one wymiany.
Prowadzone przez Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w Koszalinie
badania jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, pobranej z wodociągów
zlokalizowanych na terenie miasta i gminy Polanów w 2003 roku, wykazały przekroczenia w
zakresie żelaza(Fe) i manganu (Mn) na następujących ujęciach:
 Chocimino – Fe-2,5 ; Mn – 0,1
 Dadzewo – Fe – 0,45
 Karsinka – Fe – 0,42
 Wieliń – Fe – 0,10, Mn – 0,06
 Gołogóra – Fe – 0,34, Mn – 0,12
 Polanów ul. Bobolicka Obwód drogowy – Fe – 2,38, Mn – 0,13
 Polanów ul. Wolności 54 – Fe – 1,44
 Polanów ul. Polna 7 GS SCH – Fe – 0,92, Mn – 0,11
 Polanów ul. Zacisze – Fe – 1,25
 Rosocha – Fe – 0,9, Mn – 0,07
Aktualnie na 32 wiejskie stacje wodociągowe funkcjonujące na terenie gminy, jedynie
7 wyposażono w urządzenia do uzdatniania wody. Zapewnienie mieszkańcom gminy dostaw
wody dobrej jakości będzie wymagało wyposażenia stacji wodociągowych w urządzenia do
uzdatniania wody lub integracji systemu wodociągowego w kierunku oparcia na grupowych
stacjach wodociągowych wyposażonych w urządzenia do uzdatniania wody.
Również ujmowane wody podziemne na terenie miasta Polanowa zawierają
ponadnormatywne zawartości związków żelaza. Funkcjonujące na terenie miasta lokalne
stacje wodociągowe, eksploatowane przez Zakład Usług Komunalnych nie zostały dotychczas
wyposażone w urządzenia do uzdatniania wody. Dlatego, zgodnie z opracowana koncepcją
zwodociągowania miasta należy objąć zasięgiem centralnego wodociągu całość zabudowy, a
lokalne ujęcia wody i stacje wodociągowe zlikwidować.
Tab. Stan rozwoju sieci wodociągowej i kanalizacyjnej w gminie Polanów (w 2003 r.)
sieć wodociągowa (km)
sieć
kanalizacyjna
(km)
podłączenia
sieci
wodociągowej
do budynków
74,57
15,4
994
podłączenia
Przeciętne
sieci
zużycie wody
kanalizacyjnej
z
do budynków wodociągów
(m3 na 1mk)
267
26,6
37
Z analizy stanu gospodarki ściekowej wykonanej w „Studium wykonalności
gospodarki wodno-ściekowej dla gminy Polanów” wynika, że około 30% mieszkańców
gminy i 10% mieszkańców miasta odprowadza ścieki surowe bezpośrednio do wód
powierzchniowych. Konkretne miejsca odprowadzenia ścieków nieoczyszczonych do wód
powierzchniowych, gruntowych i gleby nie zostały zinwentaryzowane.
Miejsca przypuszczalnego wprowadzania ścieków do środowiska:
Z analizy stanu gospodarki ściekowej wykonanej w „Studium wykonalności
gospodarki wodno-ściekowej dla gminy Polanów” wynika, że około 32,2% mieszkańców
gminy
i
15%
mieszkańców
miasta
odprowadza
ścieki
bytowe
do
zbiorników
bezodpływowych. Gros użytkowanych zbiorników bezodpływowych wykonano w latach 70tych bez odbioru technicznego. Użytkowane są one na terenie wszystkich miejscowości
wiejskim i stanowią potencjalne miejsca wprowadzenia ścieków do środowiska. Gmina nie
prowadziła badań stanu technicznego zbiorników bezodpływowych.
W części gospodarstw indywidualnych i dzierżawionych od Agencji Nieruchomości
Rolnych nie w pełni zabezpiecza się miejsca składowania obornika. Gnojówka przesączająca
się do gruntu może powodować zanieczyszczenie wód podziemnych, zwłaszcza płytkiego
bardzo słabo izolowanego poziomu gruntowego, a w przypadku bliskiego ich sąsiedztwa z
wodami powierzchniowymi, także spływu zanieczyszczeń do rowów, rzek i oczek wodnych.
Miejsca odprowadzania nieoczyszczonych wód deszczowych z kanalizacji burzowej:
Na terenie fermy tuczu trzody chlewnej w Nacławiu istnieje system kanalizacji
deszczowej zbierający wody opadowe z połaci dachowych oraz niewielkiej części utwardzonego
terenu. Ścieki te odprowadzane są dwoma kanałami deszczowymi biegnącymi równolegle,
wzdłuż północnej i południowej części fermy do istniejącego cieku przepływającego na zachód
od fermy, bez oczyszczenia.
Sieć kanalizacji deszczowej, obejmująca fragmenty zabudowy istnieje na terenie
miejscowości Polanów, Nacław i Żydowo. Zebrane wody deszczowe bez oczyszczenia
odprowadzane są do rowów melioracyjnych.
Kanalizacja miasta i gminy, oczyszczalnie ścieków
 długość sieci kanalizacyjnej w gminie, wg sprawozdania ZUK, na koniec lipca 2003 roku
wynosiła 15,4 km w tym miasto 6,5 km wg WUS);
 liczba przyłączy kanalizacyjnych w 2003 roku wg WUS – 267 (w tym miasto 138)
38
 ilość gospodarstw domowych objętych gminnym systemem zbiorowego oczyszczania
ścieków
 w mieście Polanowie 345
 na terenach wiejskich 219 (Krąg – 17, Rzeczyca Wielka – 61, Nacław – 131)
 ilość mieszkańców gminy ogółem objętych systemami zbiorowego oczyszczania ścieków – 4
620;
 funkcjonujące na terenie gminy komunalne systemy kanalizacyjne:
 zbiorowy system kanalizacji sanitarnej obsługujący miejscowość Polanów,
 zbiorowy system kanalizacji sanitarnej obsługujący miejscowość Krąg ,
 zbiorowy system kanalizacji sanitarnej obsługujący miejscowość Nacław,
 zbiorowy system kanalizacji sanitarnej obsługujący miejscowość Rzeczyca Wielka.
Tab. Komunalne oczyszczalnie ścieków w mieście i gminie Polanów
Lp.
1
Nazwa
i lokalizacja
oczyszczalni
Rejon
obsługiw
any
Typ
oczyszczalni
M -mechaniczna
B - biologiczna
4
MB
reaktor
biologiczny SBR
Przepu
stowoś
ć
[m3/d]
5
1200,0
Odbiornik
ścieków
oczyszczonych
6
rz. Grabowa
2
miejska
Polanów
3
miasto
2
wiejska
Krąg
Krąg
MB
typu ELA 4
67,0
rz. Grabowa
3
wiejska
Nacław
Nacław
MB
rów cyrkulacyjny
100,0
rz. Mszanka
4
wiejska
Rzeczyca
Wielka
wieś
M
osadnik i drenaż
57,0
grunt
1
Parametry ścieków
oczyszczonych
7
Data badania:17.12.2003
BZT5
- 4,4 mg O2/l
CHZT
- 51,0 mg O2/l
zawiesina ogólna
-24,0 mg/l
azot ogólny
- 6,06 mg N/l
fosfor ogólny
- 3,1 mg P/l
Data badania:17.12.2003
BZT5
- 2,6 mg O2/l
CHZT
- 50,0 mg O2/l
zawiesina ogólna
-2,0 mg/l
azot ogólny
- 4,2 mg N/l
fosfor ogólny
- 3,67 mg P/l
Data badania:17.12.2003
BZT5
- 25,0 mg O2/l
CHZT
- 116,0 mg O2/l
zawiesina ogólna
-8,0 mg/l
azot ogólny
- 29,62 mg N/l
fosfor ogólny
- 7,74mg P/l
Data badania:17.12.2003
BZT5
- 1,5 mg O2/l
CHZT
- 83,0 mg O2/l
zawiesina ogólna
-5,0 mg/l
azot ogólny
- 2,8 mg N/l
fosfor ogólny
- 0,14 mg P/l
Ponadto na terenie gminy eksploatowane są lokalne i zakładowe oczyszczalnie ścieków.
Wykaz oraz charakterystykę oczyszczalni zamieszczono w poniższej tabeli.
39
Tab. Lokalne i zakładowe oczyszczalnie ścieków w mieście i gminie
Lp.
1
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Nazwa i
lokalizacja
oczyszczalni
2
SM
Domachowo
lokalna
Krąg
lokalna
Cetuń
zakładowa
Cetuń
Gołogóra
zakładowa
Polanów
zakładowa
Polanów
zakładowa
Świerczyna
zakładowa
Żydowo
Rejon obsługiwany
3
zabudowa SM
„Ostoja„
hotel „Podewils”
DPS Cetuń
gorzelnia
TP EMITEL
Gołogóra
ALP
gorzelnia
gorzelnia
DPS +
Typ
oczyszczalni
M -mechaniczna
B - biologiczna
4
MB
rów cyrkulacyjny
MB
MB
Miniblok M9
M - osadnik,
4 stawy ściekowe
MB - osadnik gnilny ,
Filtr gruntowy
MB bioblok
M - osadnik gnilny,
osadnik poziomy, 3
stawy ściekowe
M - osadniki i staw
ziemny
MB
kontenerowa OSA3/250-1
Przepustow
ość
[m3/d]
5
60,0
Odbiornik ścieków
oczyszczonych
6
Grunt
152,0
rów melioracyjny wypływający z jez.
Zamkowego
rów melioracyjny dopływ jez.
Wielkie
jezioro Wielkie
3,50
Grunt
40,0
rz. Grabowa
200,0
rz. Grabowa
32,3
Grunt
200,0
jez. Kwiecko
15,1
20,0
Stan wyposażenia obszaru wiejskiego gminy w zbiorcze sieci kanalizacyjne z
oczyszczalniami ścieków jest niezadowalający. Jedynie mieszkańcy 3 (spośród 31)
miejscowości wiejskich zamieszkiwanych przez więcej niż 50 osób, ma dostęp do
komunalnych zbiorowych urządzeń kanalizacyjnych. Dodatkowo zakładowe systemy
kanalizacyjne obsługują osiedle spółdzielcze w Domachowie (ok. 200 osób) i osiedle
Nadleśnictwa w Polanowie (ok. 500 osób)
W roku 2003 na komunalne oczyszczalnie ścieków oraz oczyszczalnię ALP w
Polanowie odprowadzono 217,1 dam ścieków komunalnych.
Największą oczyszczalnią w obszarze gminy miejsko-wiejskiej jest oczyszczalnia w
Polanowie. Jest to oczyszczalnia mechaniczno-biologiczna z podwyższonym usuwaniem
biogenów typu SRB o przepustowości Q = 1 200 m3/d. Uzyskuje dobre efekty oczyszczania,
udokumentowane analizami ścieków oczyszczonych. Unieszkodliwia ścieki z terenu miasta
Polanowa.
Dobre efekty oczyszczania uzyskują również komunalne oczyszczalnie ścieków: w
Nacławiu, Krągu i Rzeczycy Wielkiej, eksploatowane przez ZUK w Polanowie oraz
oczyszczalnia ALP w Polanowie. Przeprowadzone badania oczyszczonych ścieków na
przełomie 2003-2004 roku nie wykazały przekroczenia wskaźników ustalonych w
pozwoleniach wodnoprawnych wydanych dla tych obiektów. Brak jest natomiast danych o
uzyskiwanych efektach oczyszczania ścieków w pozostałych obiektach.
40
Zgodnie z danymi uzyskanymi od eksploatatorów oczyszczalni ścieków, wszystkie
one posiadają możliwości przyjęcia większej ilości ścieków komunalnych. Największą
rezerwę posiada oczyszczalnia w Polanowie – ok. 700 m3/d.
W ramach opracowanego Studium wykonalności gospodarki wodno-ściekowej dla
gminy Polanów przewiduje się odprowadzenie ścieków komunalnych, z miejscowości o liczbie
mieszkańców ponad 50 oraz z miejscowości położonych blisko projektowanych przewodów
tłocznych, pięcioma systemami kanalizacji sanitarnej na oczyszczalnie ścieków w Polanowie,
Nacławiu, Chociminie (projektowana), Żydowie i Krągu. Ścieki z pozostałych miejscowości
oddalonych od projektowanych tras sieci kanalizacyjnej odprowadzane będą do lokalnych
oczyszczalni przewidzianych dla wsi Gołogóra, Głogowiec, Nowy Żelibórz, Stary Żelibórz,
Wieliń, Łokwica, Karsina, Karsinka i Rzyszczewko. Realizacja programu przyczyni się do
uporządkowania
gospodarki
ściekowej
na
terenie
gminy
oraz
likwidacji
zrzutu
nieoczyszczonych ścieków do gruntu i wód powierzchniowych.
Gospodarka odpadami
Dostępne i publikowane informacje oraz dane o ilości wytwarzanych odpadów na terenie
gminy, zarówno komunalnych jak i przemysłowych, są niekompletne, często niespójne, nieścisłe i
mocno rozbieżne. Analizując aktualny stan gospodarki odpadami trudno było uzyskać informacje
dotyczące ilości odpadów, zwłaszcza w rozbiciu na poszczególne grupy, w tym także odpady
komunalne. Ponieważ dopiero od roku 2002 powstał obowiązek prowadzenia ewidencji przez
wszystkich posiadaczy odpadów i składania sprawozdań do Urzędu Marszałkowskiego, nie
wszyscy posiadacze odpadów go dopełnili.
Rodzaj, źródła i ilość powstających odpadów
Odpady komunalne
Odpady komunalne są to odpady powstające w gospodarstwach domowych, a także odpady
nie zawierające odpadów niebezpiecznych pochodzące od innych wytwórców odpadów, które
ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów powstających w
gospodarstwach domowych.
WUS nie podaje danych dotyczących ilości odpadów wywiezionych na składowiska i
odpadów zebranych przez firmy usługowe dysponujące taborem do usuwania nieczystości
stałych. Według informacji uzyskanych od przedsiębiorstw zajmujących się eksploatacją
41
instalacji unieszkodliwiania odpadów w roku 2003 z terenu Gminy Polanów zebrano ok. 7 100
m3 odpadów komunalnych, które trafiły na składowisko odpadów Wietrzno.
Wyliczony na podstawie zebranych odpadów wskaźnik nagromadzenia na jednego
mieszkańca Gminy Polanów wynosił 0,74 m3/rok i 140,9 kg/M/rok i jest znacznie niższy od
średniej dla gmin miejsko-wiejskich województwa zachodniopomorskiego, wynoszącej – wg
PGO dla województwa zachodniopomorskiego - 295 kg/M/rok.
Poniżej przedstawiono oszacowane ilości odpadów komunalnych dla Gminy Polanów.
Tab. Szacunkowa ilość odpadów komunalnych powstających na terenie Gminy Polanów w 2003 r.
Gmina Polanów
teren wiejski
miasto
Liczba
mieszkańców
6 383
3 128
Wskaźnik
nagromadzenia
[kg/M/rok]
226,58
431,96
Ilość
wytwarzanych
odpadów [Mg/rok]
1 450
1 350
Oszacowana ilość odpadów wytworzonych na terenie Gminy Polanów znacznie odbiega
od ilości odpadów faktycznie wywiezionych na składowisko. Jest to skutkiem tego, że na
terenach wiejskich istnieje możliwość unieszkodliwiania odpadów sposobem gospodarczym
(poprzez kompostowanie, palenie w paleniskach itp.). Ponadto mieszkańcy wywożą odpady w
miejsca do tego nieprzystosowane (lasy, zagłębienia terenowe, przydrożne rowy itp.). Jest to
spowodowane niedostateczną szczelnością systemu zbiórki odpadów i niską świadomością
ekologiczną mieszkańców, skutkującymi unikaniem ponoszenia kosztów wywozu odpadów.
Skład odpadów
Skład odpadów komunalnych jest złożony, zmienny w czasie i uzależniony od wielu
czynników, np.: odmienności miejsc ich powstawania, rodzaju zabudowy mieszkalnej,
standardu wyposażenia budynków, nasycenia obiektami infrastruktury społeczno-gospodarczej,
a także od bardzo subiektywnych cech charakterologicznych mieszkańców
Tabela Wskaźniki generowania strumieni odpadów komunalnych dla Gminy Polanów
Strumień odpadów komunalnych
Odpady kuchenne ulegające biodegradacji
Odpady zielone
Papier i tektura (nieopakowaniowe)
Opakowania z papieru i tektury
miasto
teren wiejski
kg /M/ rok
90,94
22,18
10,11
4,22
28,95
10,8
43,14
15,67
42
Strumień odpadów komunalnych
Opakowania wielomateriałowe
Tworzywa sztuczne (nieopakowaniowe)
Opakowania z tworzyw sztucznych
Odpady tekstylne
Szkło(nieopakowaniowe)
Opakowania ze szkła
Metale
Opakowania z blachy stalowej
Opakowania z aluminium
Mineralne (niepalne)
Frakcja drobna popiołowa
Odpady wielkogabarytowe
Budowlane, rozbiórkowe
Niebezpieczne
miasto
4,83
48,7
16,13
12,24
2,03
29,1
12,67
4,72
1,36
14,38
46,14
21,17
42,35
3
431,96
Razem
teren wiejski
1,75
21,15
6,8
4,7
1,01
19,1
4,57
1,63
0,47
13,25
39,78
15,5
41,91
2,09
226,58
Źródło: badania IETU i Przedsiębiorstwa Inżynieryjno-Usługowego „Inżynieria Pro-Eko” Sp. z o.o. w Warszawie
Odpady niebezpieczne
Odpady niebezpieczne powstają zarówno w sektorze gospodarczym, jak i w
komunalnym.
Podstawowym
źródłem
powstawania
odpadów
niebezpiecznych
jest
działalność przemysłowa i usługowa. Ponadto odpady te powstają w gospodarstwach
domowych, służbie zdrowia i szkolnictwie.
Większe przedsiębiorstwa wytwarzające odpady niebezpieczne objęte są obowiązkiem
sporządzania programów postępowania z nimi, stąd też nie stanowią one zagrożenia dla
środowiska gminy. Z punktu widzenia niniejszego Planu istotne są odpady niebezpieczne
powstające w gospodarstwach domowych i u drobnych przedsiębiorców. Odpady te, razem ze
strumieniem odpadów komunalnych trafiają na składowiska. Są to m.in.:
 farby, emulsje, rozpuszczalniki, tusze, kleje, lepiszcza i żywice;
 kwasy, alkalia;
 odczynniki fotograficzne;
 środki ochrony roślin (np. pestycydy, herbicydy, insektycydy);
 lampy fluorescencyjne i inne odpady zawierające rtęć;
 urządzenia zawierające freony;
 oleje odpadowe i smarowe oraz tłuszcze inne niejadalne;
 detergenty zawierające substancje niebezpieczne,
 leki cytotoksyczne i cytostatyczne,
43
 baterie i akumulatory łącznie z bateriami i akumulatorami ołowiowymi, niklowokadmowymi lub bateriami zawierającymi rtęć oraz niesortowane baterie i akumulatory
zawierające te baterie,
 zużyte urządzenia elektryczne i elektroniczne (inne niż: lampy fluorescencyjne i inne
odpady zawierające rtęć oraz urządzenia zawierające freony) np. lampy kineskopowe,
zawierające niebezpieczne składniki,
 drewno zawierające substancje niebezpieczne.
W warunkach polskich ilość tych odpadów mieści się w granicach 1 – 4% całkowitej
masy odpadów komunalnych. Wobec braku danych, dotyczących ilości odpadów
niebezpiecznych w strumieniu odpadów komunalnych ich wielkość oszacowano na podstawie
wskaźników ustalonych w KPGO na ok. 22,9 Mg/rok. Omawiana grupa odpadów w
przewadze trafia z całą masą odpadów na składowisko odpadów w Wietrznie.
Stan istniejący w zakresie gospodarki odpadami
Prawo lokalne (Regulaminy)
Szczegółowe wymagania i warunki utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy
Polanów (m.in. zbiórka, transport, odzysk i unieszkodliwianie odpadów komunalnych) zawarte
są w Uchwale Nr XXX/276/97 Rady Miejskiej w Polanowie z dnia 24 czerwca 1997 r w
sprawie szczegółowych zasad utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy Polanów,
trzykrotnie dotąd nowelizowanej Uchwałami: Nr XXXVI/362/98 z dnia 28 kwietnia 1998 r., Nr
V/48/99 z dnia 24 lutego 1999 r. oraz Nr XIX/230/2000 z dnia 28 grudnia 2000 r. Uchwały
szczegółowo, a jednocześnie z zachowaniem właściwej elastyczności regulują większość
kwestii związanych z gospodarką odpadami na terenie Gminy.
Systemy zbiórki, transportu i unieszkodliwiania odpadów
W Gminie Polanów świadczone są następujące systemy zbiórki odpadów:

system zbierania odpadów komunalnych zmieszanych,

system selektywnej zbiórki odpadów opakowaniowych

system odkupu opakowań zwrotnych wielokrotnego użytku.
System odkupu opakowań zwrotnych jest wyłączną domeną przedsiębiorstw
komercyjnych, podczas gdy pozostałe związane są z realizacją zadań ustawowo nałożonych
na gminę. Gmina Polanów powierzyła - z zastosowaniem przepisów o zamówieniach
44
publicznych - wykonanie zadań z zakresu obsługi systemów zbierania i transportu oraz
odzysku i unieszkodliwiania odpadów, przedsiębiorstwom posiadającym stosowne decyzje,.
Prawo lokalne: Za zorganizowanie i prawidłowe funkcjonowanie systemu odpowiada
samorząd gminy. Zasady jego funkcjonowania reguluje Uchwała Nr XXX/276/97 Rady
Miejskiej w Polanowie z dnia 24 czerwca 1997 r w sprawie szczegółowych zasad utrzymania
czystości i porządku na terenie Gminy Polanów z późniejszymi zmianami.
Sprzęt do gromadzenia odpadów: Używa się znormalizowanego sprzętu do gromadzenia
odpadów: pojemniki stalowe o pojemnościach 80, 110, 120, 240,550, 660 i 1100 litrów oraz
worki. Na koniec 2003 roku na terenie Gminy Polanów użytkowano następujące ilości
pojemników do gromadzenia odpadów:
 pojemniki 0,80 m3 – 437 szt.
 pojemniki 0,11 m3 – 5 szt.
 pojemniki 0,12 m3 – 505 szt.
 pojemniki 0,24 m3 – 69 szt.
 pojemniki 0,55 m3 – 2 szt.
 pojemniki 0,66 m3 – 66 szt.
 pojemniki 1,10 m3 - 17 szt.
Pojemniki, stanowiące własność przedsiębiorstwa zajmującego się zbieraniem odpadów,
zostały użyczone osobom fizycznym i prawnym. Za utrzymanie ich w czystości są
odpowiedzialni użytkownicy.
Ilość odpadów: Ilość odpadów zebranych przez przedsiębiorstwa zajmujące się zbieraniem i
transportem odpadów komunalnych w 2003 r. wynosiła ok. 7.100 m3.
System selektywnej zbiórki surowców wtórnych (szkła, tworzyw sztucznych) w pojemnikach
specjalistycznych
Definicja: Surowce wtórne to odpady wykonane z materiałów odnawialnych nadających się
do ponownego gospodarczego wykorzystania poprzez odzysk tj. działania nie stwarzające
zagrożenia dla życia, zdrowia ludzi lub dla środowiska, polegające na wykorzystaniu
odpadów w całości lub części, lub prowadzące do odzyskania z odpadów substancji,
materiałów lub energii – celem ich późniejszego wykorzystania.
Rodzaj systemu: System został zdefiniowany jako system odnoszenia surowców wtórnych do
rozstawionych w miejscach publicznych pojemników oraz ich opróżnianie i transport
specjalistycznym sprzętem.
45
Obszar: Istniejący system zbierania surowców wtórnych obejmuje miasto Polanów i 16
największych wsi
Klienci: System zbierania surowców wtórnych obejmuje około 90% mieszkańców miasta i
około 60 - 70% mieszkańców gminy (we wsiach, w których ustawiono pojemniki mieszka
4.500 osób).
Sprzęt do gromadzenia odpadów: Do gromadzenia surowców wtórnych używa się
niewielkich (0,8 m3) pojemników specjalistycznych dla zbiórki stłuczki szklanej (nie są to
pojemniki typu "dzwon") oraz pojemników zwanych popularnie „druciakami” o pojemności
1,0 i 1,5 m3, służących do zbioru tworzyw sztucznych (plastikowe butelki, opakowania
foliowe itp.). Pojemniki zostały rozstawione przez PGK Koszalin, które jest odpowiedzialne
za ich opróżnianie i utrzymanie w czystości.
Na terenie Gminy Polanów rozstawiono następujące ilości pojemników na zbiórkę
surowców wtórnych: miasto - pojemniki na tworzywa sztuczne i szkło po 7 szt., na terenie
wiejskim 17 pojemników na szkło i 18 pojemników na tworzywa sztuczne.
Zgromadzone
w
systemie
selektywnej
zbiórki
odpady
odbierane
są
przez
Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej w Koszalinie i po doczyszczeniu na składowisku
odpadów w Sianowie, przekazywane do recyklingu podmiotom gospodarczym.
Tab.Roczne ilości odpadów przyjmowanych przez składowisko w Wietrznie w latach 2001 – 2003 [Mg]
2001[m3]
2002 [Mg]
2003[Mg]
L Rodzaj odpadów
Lp.
odpady
1
komunalne - stałe
2 535
645,0
737,6
odpady
2
płynne
3.036
714,8
711,6
Składowisko odpadów w Wietrznie przyjmuje odpady komunalne z Gminy Polanów.
Inne miejsca deponowania odpadów
Na terenie Gminy Polanów w roku 2003 znajdowały się jeszcze trzy nieczynne wiejskie
wysypiska odpadów – we wsiach Garbno, Jacinki i Powidz – co do których postanowiono u
wykonaniu rekultywacji w latach 2003 - 2004.
Pomimo, zorganizowania zbiórki odpadów na terenie miasta i gminy, część powstających
odpadów wciąż trafia do środowiska, na tzw. „dzikie wysypiska śmieci”. Na terenie Gminy
Polanów w latach 2000 – 2003 zinwentaryzowano takie 33 miejsca nielegalnego porzucania
odpadów o powierzchni większej niż 3 m2. Są wśród nich tereny o niewielkiej powierzchni z
małą ilością porzuconych odpadów, ale zdarzają się również większe tereny, które stanowią
46
zagrożenie dla środowiska wodnego. Nielegalne miejsca porzucania odpadów obniżają
walory estetyczne krajobrazu oraz stanowią źródło zanieczyszczenia wód gruntowych i
powierzchniowych. W latach 2000 – 2003 zlikwidowano „dzikie wysypiska śmieci” w
Chociminie, Kościernicy, Rzeczycy Wielkiej, Warblewie, Żydowie oraz cztery w Polanowie.
Jednak - przy systematycznym nadzorze nad miejscami, w których zwyczajowo porzucano
odpady i sprawnym funkcjonowaniu zbiórki odpadów komunalnych – ilość odpadów
zebranych na "dzikich wysypiskach" z roku na rok maleje (tabela ).
Tab. Wykaz miejsc nielegalnego porzucania odpadów tzw. „dzikich wysypisk”
Nazwa miejscowości
Chocimino
Bukowo
Cetuń
Domachowo
Gołogóra
Jacinki
Karsinka
Komorowo
Kościernica
Krąg
Krytno
Nacław
Rzeczyca Wielka
Rzeczyca Mała
Świerczyna
Wietrzno
Żydowo
miasto Polanów
Źródło: Urząd Miejski w Polanowie.
Lp
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
Ilość zinwentaryzowanych miejsc
2
1
4
2
1
1
2
2
1
1
1
2
1
1
2
1
3
5
Tab. Ilości odpadów usuniętych z "dzikich wysypisk" na składowiska odpadów komunalnych [m3]
Lp.
1
Rodzaj odpadów
odpady komunalne – stałe
Źródło: Urząd Miejski w Polanowie.
2001
2002
2003
147
39
30
47
Dostępność komunikacyjna
Na dostępność komunikacyjną składa się przede wszystkim sieć dróg kolejowych i
kołowych, częstotliwość połączeń kolejowych i autobusowych PKS utrzymywanych z innymi
miastami oraz bliskość lotnisk. Istotną rolę pod względem turystycznym odgrywają również
parkingi. Dostępność komunikacyjna jest elementem kluczowym z punktu widzenia
możliwości rozwoju.
Na terenie miasta i gminy Polanów występuje jedynie komunikacja drogowa.Ważniejszymi
drogami przebiegającymi przez ten obszar są następujące trasy:

droga wojewódzka DW-206 o kierunku Koszalin-Polanów-Miastko-Bytów,

droga wojewódzka DW-205 o kierunku Sławno-Polanów-Bobolice
Drogi te są zakwalifikowane do IV klasy technicznej, posiadają jezdnie o szerokości 6,0 m,
szerokość w liniach rozgraniczających zmienna, ograniczona przy przejściach przez
miejscowości.
Występują w nich dodatkowo ostre zakręty ograniczające płynność ruchu, szczególnie na
odcinku Kościenica-Nacław-Polanów (droga DW-206) oraz Polanów-Żydowo (droga DW205).
Długość dróg w gminie Polanów przedstawiona jest w poniższej tabeli:
Tab. Podstawowe informacje o drogach wojewódzkich i powiatowych i gminnych.
długość dróg wojewódzkich
długość dróg
powiatowych
50,5
114,4
w tym drogi
powiatowe
gruntowe
10,2
długość dróg
gminnych
49,0
w tym drogi
gminne
utwardzone
33,9
Źródło: Urząd Miejski w Polanowie.
Zdecydowanie dominują drogi o nawierzchni twardej, stanowiące 90% ogółu długości dróg
na terenie gminy.
Sieć dróg powiatowych generalnie przebiega poza terenem miejskim.
Dla prawidłowej obsługi mieszkańców gminy szczególnie duże znaczenie mają drogi
łączące największe miejscowości z miastem Polanów lub z drogami wojewódzkimi
prowadzącymi do Koszalina i Sławna (połączenie z drogą krajową Nr. 6). Drogi te powinny
być traktowane priorytetowo z zakresie utrzymania, poprawy stanu technicznego oraz
warunków i bezpieczeństwa jazdy.
48
Wiele dróg gminnych to drogi gruntowe, stąd zachodzi pilna konieczność ich
modernizacji i doprowadzenie do właściwego stanu technicznego i użytkowego przypisanego
drogom klasy L. Oprócz konieczności modernizacji i budowy dróg gminnych łączących
poszczególne miejscowości, wymagane są również inwestycje w drogi osiedlowe i chodniki,
znajdujące się m.in. w Polanowie, Kręgu, Rzeczycy Wielkiej, Bukowie, Domachowie
Świerczynie oraz w miejscowościach Buszyno i Rekowo. W celu zwiększenia
bezpieczeństwa pieszych i kierowców wskazane jest budowanie bezkolizyjnych skrzyżowań,
we wszystkich większych miejscowościach gminy. W chwili obecnej każda większa
miejscowość w gminie posiada połączenia komunikacyjne z miastem Polanów (autobusowe
lub busowe ). Bardzo dynamicznie rozwija się prywatny transport osobowy.
Na ocenę dostępności komunikacyjnej składa się także ilość parkingów. Nie jest
wystarczająca. Przede wszystkim brakuje miejsc parkingowych przy miejscach widokowych
jeziorach. Parkingi skupione są praktycznie tylko w najważniejszych miejscowościach gminy.
Sytuacja ta bezsprzecznie musi ulec zmianie, zwłaszcza że coraz większa liczba Polaków
podróżuje samochodami.
Podsumowując, dostępność komunikacyjna nie jest zbyt mocną stroną gminy
Polanów. Ilość połączeń PKS, przewoźników prywatnych należy uznać za wystarczającą.
Problemem jest natomiast zły stan nawierzchni dróg, który uniemożliwia w pełni bezpieczną i
w miarę szybką jazdę oraz wewnętrzne skomunikowanie gminy.
Zaspokojenie potrzeb w zakresie energetyki
Gmina Polanów obsługiwana jest w zakresie dostawy energii elektrycznej przez Grupę
Energetyczną ENEA SA oddział w Koszalinie - Rejon Energetyczny w Koszalinie.
Podstawowym źródłem zasilania gminy w energię elektryczną jest GPZ 110/15 k V w
Żydowie. Obiekt ten wybudowano na początku lat 70-tych z głównym przeznaczeniem
zasilania elektrowni szczytowo-pompowej. Wykorzystany został jednocześnie dla zasilania
odbiorców energii z terenu gminy. Z GPZ wyprowadzono kilka linii terenowych SN,
obsługujących bezpośrednich odbiorców.
Do najważniejszych linii należy zaliczyć linie 15 k V

linia 15 kV nr 628 do Polanowa

linia 15 kV nr 625 do Polanowa

linia 15 kV nr 429 do Bobolic

linia 15 kV nr 630 do Miastka
49

linia 15 kV nr 627 do Gołogóry
Do najważniejszych linii dla gminy należą 2 linie 15 kV nr 625 i 628 zmodernizowane
w ostatnich latach, wybudowane na słupach BSW, z przewodami AFL – 120 mm2 , stanowić
one będą przez długi okres podstawowe zasilanie dla gminy Polanów.
Uwzględniając istniejący pobór mocy z GPZ na poziomie 3500 -4500 kW oraz istniejącą
liczbę wyprowadzonych linii SN, należy stwierdzić, że istnieją bardzo duże rezerwy mocy w
istniejących obiektach elektroenergetycznych, stwarzające nieograniczone możliwości
rozwoju i poboru mocy (nawet kilkakrotnie).
Łączna moc transformatorów 15/0,4 kV zainstalowanych w istniejących stacjach
transformatorowych wynosi ponad 10 000 kW, przy szczytowym zapotrzebowaniu mocy na
terenie gminy wynoszącym ok. 2MW. Można zatem stwierdzić, że istnieją znaczne rezerwy
mocy na przewidywane w przyszłości zapotrzebowanie. Liczba stacji transformatorowych na
terenie gminy przekracza 100 szt. Sieci zasilające średnich napięć, to w przeważającej
większości sieci napowietrzne. Stan tych sieci można uznać za zadowalający.
IDENTYFIKACJA PROBLEMÓW









brak drogi krajowej – tj. osi rozwoju gospodarczego regionu,
utrudnione warunki komunikacyjne spowodowane złym stanem dróg
wojewódzkich, powiatowych i gminnych
niski poziom bezpieczeństwa użytkowników dróg spowodowany złą jakością
nawierzchni ulic (jezdni i chodników), brakiem bezkolizyjnych skrzyżowań,
małą ilością parkingów,
niski stopień zwodociągowania ,
zanieczyszczenie lokalnych wód powierzchniowych i podziemnych
spowodowane brakiem sieci kanalizacyjnej odprowadzającej ścieki do
oczyszczalni na niektórych obszarach,
nie rozwiązany problem „dzikich” wysypisk odpadów,
zły stan techniczny dużej części obiektów dziedzictwa kulturowego
brak sieci gazowej ,
niewielka ilość uzbrojonych terenów inwestycyjnych
e) Gospodarka
W grudniu 2003 r. na terenie gminy Polanów w sektorze publicznym działały
podmioty
gospodarcze.
Ich
przestrzenny
rozkład
jest
nierównomierny,
ponieważ
poszczególne miejscowości gminy wykazują duże zróżnicowanie pod względem liczby
działających firm. Znaczna ich część działa w mieście Polanów. Wskaźnik stanu rozwoju
50
przedsiębiorczości dla miasta Polanów wynosi 32,8 (liczba podmiotów na 1000
mieszkańców).
Struktura branżowa działających firm
Tab. Liczba podmiotów gospodarczych w poszczególnych rodzajach działalności według wybranych
sekcji
ilość
29
17
109
10
18
8
83
31
sekcja
produkcja przemysłowa
budownictwo
handel
hotele i restauracje
transport
usługi materialne
usługi produkcyjne
usługi niematerialne
W gminie Polanów największa liczba podmiotów gospodarczych działa w handlu i
naprawach. Jest ich 148 i stanowią 48,5% ogółu firm. Drugą grupę stanowią podmioty
prowadzące działalności produkcyjne, których jest łącznie 112, a więc 36,7% wszystkich
firm. Trzecią pod względem liczebności podmiotów sekcją, jest transport i budownictwo,
skupiający 11,5% podmiotów. Kolejne działalności koncentrują poniżej 6% ogółu
podmiotów. Na uwagę zasługuje fakt, że ze względu na uwarunkowania przyrodnicze, na
terenie gminy nie rozwinął się przemysł ciężki, a w działalnościach produkcyjnych notuje się
bardzo duży udział podmiotów zajmujących się produkcją drewna i wyrobów z drewna,
produkcją mebli oraz produkcją maszyn dla leśnictwa.
Wg danych statystycznych w 2002 r. na terenie gminy Polanów w poszczególnych
sektorach gospodarki narodowej zatrudnione były – brak danych - osoby (bez osób fizycznych
prowadzących działalność gospodarczą i spółek cywilnych, w których liczba pracujących nie
przekracza 9 osób oraz bez rolników):
rolnictwo i
łowiectwo
przemysł
budownictwo
handel,
naprawy
transport,
gosp. magazynowa,
łączność
obsługa
nieruch.
i firm
administracja publ.,
obrona
narodowa
edukacja
ochrona
zdrowia,
opieka
społeczna
51
Osoby pracujące w gospodarce narodowej - wg płci i rodzajów działalności (bez
osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą i spółek cywilnych, w których liczba
pracujących nie przekracza 9 osób oraz bez rolników)- wg stanu na dzień 31.12.2003 r. –
brak danych.
Działalność (w % ogółem)
Ogółem
Mężczyźni
Kobiety
rolnicza
przemysłowa
usługowa
W strukturze wielkościowej działających firm zdecydowanie dominują podmioty
małe, zatrudniające do 5 pracowników. Jest to sytuacja typowa także dla innych powiatów
oraz dla województwa Zachodniopomorskiego. Łączną liczbę podmiotów w gminie Polanów
w poszczególnych grupach wielkościowych zatrudnienia przedstawiono w tabeli.
Tab. Liczba podmiotów w określonych klasach wielkości zatrudnienia
liczba zatrudnionych
do 2
2-5
6-9
10 - 49
ponad 50
zatrudnionych zatrudnionych zatrudnionych zatrudnionych zatrudnionych
rok
2002
242
31
8
5
-
2003
259
33
8
5
-
Jak wynika z tabeli największy przyrost ilości firm (17) nastąpił w grupie firm małych,
zatrudniających do 2 osób. Z praktyki wiadomo, że firmy takie wymagają zwłaszcza w
początkowym okresie funkcjonowania wsparcia doradczego, szkoleniowego i finansowego.
Obecnie wysoki poziom bezrobocia w połączeniu z zakładanym przyrostem liczby
mieszkańców w grupie produkcyjnej wskazują, że najpilniejszym zadaniem samorządów jest
aktywizacja gospodarcza prowadząca do zwiększenia liczby miejsc pracy. Rozwój
przedsiębiorczości jest stymulowany poprzez następujące działania:
1) tworzenie instytucji okołobiznesowych (fundusze poręczeniowe, pożyczkowe, centra
wspierania biznesu),
2) stworzenie systemu szkolnictwa dla dorosłych (poprawa posiadanych lub uzyskanie
nowych kwalifikacji zawodowych)
3) uzbrajanie terenów pod inwestycje,
4) przygotowywanie ofert inwestycyjnych,
5) promocję gospodarczą gminy.
52
Szansą aktywizacji gospodarczej w gminie jest rozwój działalności turystycznych. Wśród
działań, które będzie podejmował samorząd w celu aktywizacji turystycznej wymienić należy:

urządzenie ogólnodostępnej infrastruktury turystycznej (zagospodarowanie kąpielisk,
szlaków turystycznych, ścieżek rowerowych, itp.)

kompleksowe zagospodarowanie rejonów turystycznych w zakresie infrastruktury
technicznej
(podniesienie
atrakcyjności
terenu,
ułatwienie
dostępu
do
miejsc
atrakcyjnych)

wspieranie działań inwestorów prywatnych (poprawa standardu, zmiana charakteru bazy z
sezonowej na całoroczną, tworzenie nowej bazy noclegowej).
Prognozy rozwoju przedsiębiorczości związane są z różnego rodzaju przetwórstwem
drewna oraz turystyką (doskonały teren dla organizacji wycieczek pieszych i rowerowych
oraz agroturystyki).
Identyfikacja problemów





niedostateczna liczba instytucji około biznesowych
utrudniona dostępność komunikacyjna dla transportu towarowego, duża
odległość od dróg krajowych oraz zły stan techniczny dróg dojazdowych,
brak uzbrojonych terenów pod inwestycje (sieć wodociągowa, kanalizacyjna,
energetyczna, gazowa),
niski poziom przedsiębiorczości, szczególnie na terenach wiejskich,
słabo rozwinięta baza przetwórstwa rolno-spożywczego
f) Sfera społeczna
sytuacja demograficzna i społeczna
W grudniu 2002 r. gminę Polanów zamieszkiwało 9297 osób. Stanowili oni 0,6%
ogółu ludności województwa zachodniopomorskiego.
Podstawowe informacje o ludności gminy Polanów przedstawiono w tabeli:
Tab. Podstawowe informacje o ludności gminy Polanów (31.12.2002)
Gmina Polanów
Liczba
mieszkań
ców
9297
liczba
kobiet
4624
%
Gęstość
liczba
ludności
zaludnienia
mężczyzn wojew.
- os/km2
4673
0,6
23,7
53
Struktura wieku mieszkańców gminy Polanów, wyrażona w podziale na grupy
wiekowe: przedprodukcyjną, produkcyjną i poprodukcyjną, różni się nieznacznie od struktur
dla innych gmin oraz przeciętnej dla województwa zachodniopomorskiego. Według danych z
roku 2002, w wieku przedprodukcyjnym znajdowało się 28% ogółu mieszkańców, w wieku
produkcyjnym – 59,3%, a w wieku poprodukcyjnym – 12,6%.
Przedstawiona struktura wskazuje, że społeczeństwo powiatu gminy Polanów jest nieznacznie
młodsze, niż przeciętnie społeczeństwo województwa. Należy to uznać za sytuację korzystną,
choć nakładającą na władze samorządowe zarówno szczebla gminnego, jak też powiatowego,
dodatkowe zadania z zakresu rozwoju infrastruktury przeznaczonej dla młodszych grup
wiekowych. Wiąże się też z niebezpieczeństwem dużego zapotrzebowania na pracę. Kolejną
negatywną konsekwencją jest wysoki wskaźnik obciążenia ekonomicznego, czyli liczba
mieszkańców wieku poza produkcyjnym przypadająca na mieszkańców w wieku
produkcyjnym. W gminie Polanów w roku 2002 wskaźnik ten wynosił 690 / 1000.
Tab. Liczba ludności w wieku produkcyjnym i nieprodukcyjnym (2002 r.)
Gmina
przedprodukcyjna
produkcyjna
poprodukcyjna
Polanów
2606
5516
1175
Źródło: GUS
Strukturę wieku mieszkańców gminy Polanów według danych z końca 2002 roku
przedstawiono w tabeli:
934
716
580
1512
981
60
i
więcej
1214
50-59
25-29
20-24
15-19
7-14
1223
40-49
499
30-39
310
3-6
0-2
wiek
Tab. Struktura wieku mieszkańców gminy Polanów w 2003 roku (stan na 31.XII).
1328
Źródło: GUS
Struktury wieku mieszkańców gminy oddają trendy typowe dla rozwoju ludnościowego
całego kraju. Bardzo mała liczebnie jest grupa ludności urodzonej w okresie II wojny
światowej, bardzo liczne jest pokolenie wyżu kompensacyjnego z przełomu lat 40-tych i 50tych, wyraźnie odzwierciedla się niż z lat 60-tych oraz wyż lat 70-tych i 80-tych; mała
liczebnie (szczególnie w mieście) jest grupa dzieci urodzonych w latach 90-tych, co jest
efektem procesów transformacji systemowej skutkującej trudną sytuacją na rynku pracy,
54
kryzysem mieszkaniowym, zmniejszaniem liczby zawieranych małżeństw i ogólnie zmianami
modelu rodziny.
Poziom wykształcenia mieszkańców (stan na 31.12.2002 r. - dane dotyczą ludności w wieku
556
ogółem
3410
nieustalone
1827
niepełne
podstawowe
średnie
ogólnokształcą
ce
408
podstawowe
1095
zasadnicze
zawodowe
282
policealne i
średnie
zawodowe
wyższe
13 lat i więcej) przedstawiony został w tabeli:
35
7613
Porównując poziom wykształcenia ludności na terenie gminy Polanów ze średnimi
wskaźnikami w tej dziedzinie dla całego obszaru Polski można zauważyć kilka niepokojących
różnic. Udział ludności z wykształceniem wyższym na terenie gminy (3,7%) jest
zdecydowanie niższy niż średnia dla całego kraju (11,6%). Udział ludności z wykształceniem
podstawowym i niższym, który na terenie gminy wynosi 52,6% jest znacząco wyższy od
średniej dla całego kraju, która wynosi 17,6%. W dużym stopniu spowodowane to jest
utrudniony dostępem mieszkańców gminy do infrastruktury edukacyjnej, szczególnie na
poziomie szkół wyższych, a także migrację lepiej wykształconych osób do dużych ośrodków
miejskich, które oferują większą ilość lepiej płatnych miejsc pracy oraz wyższy standard
życia.
Rynek pracy, bezrobocie
Na dzień 31.12.2003 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy w zarejestrowanych było 1586
bezrobotnych. W ciągu pierwszych miesięcy ( do 31.03.2004 r.) liczba zarejestrowanych
bezrobotnych wzrosła o 112 osób. Stopa bezrobocia liczona w stosunku do liczby ludności
aktywnej zawodowo wyniosła w grudniu 2003 r. 28,4% (w grudniu 2002 r. – 28,7%), w
powiecie koszalińskim 36,1%, województwie
zachodniopomorskim – 28,0%, w kraju –
18,0%.
W 2003 roku zarejestrowano 1285 bezrobotnych . W 2003 r. z ewidencji bezrobotnych
wyłączono 1301 bezrobotnych. Przyczyny wyłączeń to m. in.:

podjęcia pracy – dotyczyły 735 osób co stanowi 56,5% wszystkich wyłączeń.
55

nie potwierdzenia gotowości do podjęcia pracy – dotyczyło 320 osób i stanowiło 24,6%
wszystkich wyłączeń.

innych (dobrowolna rezygnacja, podjęcie nauki, nabycie prawa do emerytury lub renty,
zmiana miejsca zamieszkania) objęły 99 osób, co stanowiło 7,6% wyłączeń.
Liczba bezrobotnych kobiet (842) w porównaniu ze stanem z końca 2002 roku
zwiększyła się o się o 9 osób. Udział kobiet w ogólnej liczbie bezrobotnych wynosi 53,1% (w
2002 r. – 52,0%).
Prawo do pobierania zasiłku dla bezrobotnych posiadało 338 osób tj. 21,3% ogółu
bezrobotnych (w 2002 r. odpowiednio 833 i 17,2%).
Osoby długotrwale bezrobotne (a więc takie, które bez zatrudnienia pozostają dłużej
niż 12 miesięcy) stanowią 53% wszystkich bezrobotnych.
Znacznie trudniejsza pod tym względem jest sytuacja wśród kobiet, tu udział długotrwale
bezrobotnych kobiet wynosi 34,9% ogółu pozostających bez pracy.
Absolwenci – 25 osób stanowią 1,6% ogółu bezrobotnych.
Struktura zarejestrowanych absolwentów wg poziomu wykształcenia na dzień 31.12.2003 r.:

wyższe 1 osoba,

policealne i średnie zawodowe 6 osób,

średnie ogólnokształcące 3 osoby,

zasadnicze zawodowe 15 osób,
Osób niepełnosprawnych zarejestrowanych jako bezrobotne w końcu 2003 r. było 17 i
stanowili 1,2% ogółu zarejestrowanych.
Bezrobocie dotyka najbardziej ludzi młodych – 23,5% to młodzież w wieku do 24 lat.
Natomiast 27,1% osób bez pracy jest w wieku od 25 do 34 lat, a 25,2% znajduje się w
przedziale wieku 35-44 lata, 22,1% w wieku 45- 54, 2,3% w wieku pow. 55 lat.
Struktura bezrobotnych wg poziomu wykształcenia przedstawia się następująco:
najliczniejsze są grupy posiadające wykształcenie zasadnicze zawodowe – 32,9%
oraz
gimnazjalne i poniżej 49,7%. W dalszej kolejności znajdują się bezrobotni legitymujący się
wykształceniem
policealnym
i
średnim
zawodowym
–12,6%
oraz
średnim
ogólnokształcącym 4,1% Najmniej liczną jest populacja bezrobotnych z wykształceniem
56
wyższym 0,7% wszystkich bezrobotnych. W mieście i gminie Polanów 82,6%
zarejestrowanych bezrobotnych posiada wykształcenie podstawowe, niepełne podstawowe
oraz zasadnicze zawodowe.
W 2003 roku z ewidencji bezrobotnych, z powodu podjęcia pracy wykreślono 735 osób.
Warunki i jakość życia mieszkańców, w tym poziom bezpieczeństwa.
Warunki i jakość życia mieszkańców gminy Polanów determinowane są głównie przez
miejsce zamieszkania. Wiejska sieć osadnicza gminy jest silnie zróżnicowana. Na obszarach
silniej zalesionych wykształciło się szereg małych miejscowości liczących po kilkudziesięciu
mieszkańców. Na obszarze tym bardzo słabo rozwinięta jest infrastruktura. Zdecydowanie
najlepsza sytuacja występuje w miejscowościach gminnych, które posiadają odpowiednia
infrastrukturę, zapewniającą obsługę mieszkańców na stosunkowo wysokim poziomie. Na
poziom życia mieszkańców gminy pozytywnie wpływa również centralne usytuowanie miasta
Polanów oraz stosunkowa dobrze rozwinięty transport publiczny. Około 30% ludności gminy
mieszka w mieście Polanów, które dzięki dobrze rozwiniętej infrastrukturze oferuje najlepsze
warunki życia. Tu też skupia się większość działań gospodarczych i społecznych
podejmowanych na terenie gminy.
Opieka zdrowotna
Podstawowa opieka zdrowotna na terenie gminy jest realizowana przez Publiczny
Zespół Opieki Zdrowotnej ( przychodnia w Polanowie orz wiejskie ośrodki zdrowia w:
Kościernicy i Żydowie) dzięki czemu ułatwiony jest dostęp pacjentów do lekarzy (4)
pierwszego kontaktu.
W przychodni gminnej realizowana jest także specjalistyczna opieka zdrowotna,
jednak w mniejszym zakresie.
W gminie znajduje się także apteka, zlokalizowana w mieście Polanów.
Wychowanie przedszkolne, szkolnictwo
Opieka przedszkolna w gminie Polanów nie jest najlepiej rozwinięta.
W poniższej tabeli przedstawione jest zestawienie przedszkoli i oddziałów przedszkolnych
przy szkołach podstawowych (2003 r.)
57
Oddziały przedszkolne przy
szkołach podstawowych
Przedszkola
ogółem
miejsca
dzieci
ogółem
dzieci
1(2 oddziały)
104
104
3
47
Większość przedszkoli znajduje się w budynkach wymagających ciągłych inwestycji,
zarówno w infrastrukturę techniczną, jak i termomodernizację Polanów. Warto podkreślić, że
utrzymywanie przedszkoli jest jednym z elementów polityki prorodzinnej, której realizacja
leży w kompetencjach między innymi także samorządów gminnych. Brak przedszkoli na
obszarach wiejskich jest jedną z przyczyn utrudniających restrukturyzację rynku pracy i
poprawę warunków bytowych mieszkańców, bowiem niemożność zapewnienia opieki
dzieciom sprawia, iż duża część kobiet rezygnuje z poszukiwania pracy. Jednocześnie z
obawy przed utratą pracy w czasie długiej opieki nad dzieckiem, znaczna część kobiet
rezygnuje z posiadania potomstwa. Przedszkola, obok oczywistej funkcji wychowawczoedukacyjnej, są więc istotnym elementem wpływającym na rozwój społeczny i gospodarczy
gminy. Pożądane jest, by we wszystkich miejscowościach uznanych za rozwojowe
funkcjonowały przedszkola lub oddziały przedszkolne przy szkołach.
Na terenie gminy funkcjonują 4 szkoły podstawowe i
1 gimnazjum oraz jedno
Liceum profilowane w których uczy się łącznie 1329 uczniów (rok szkolny 2002/2003).
Szczegółowy wykaz liczby uczniów w rozbiciu na rodzaj placówki przedstawiony jest w
tabeli:
szkoły podstawowe
liczba
uczniów
szkoły
gimnazjalne
liczba
uczniów
4
737
1
498
Liceum
liczba
profilowane uczniów
1
94
W ostatnich latach liczba szkół w gminach ulega zmniejszeniu. Przyczyną tego procesu
są z jednej strony czynniki ekonomiczne - samorządy lokalne ograniczając wydatki
optymalizują sieć szkół, ale jednocześnie jest to wynikiem malejącej liczby dzieci w wieku
uczęszczania do szkoły. Zmniejszania liczby szkół nie można jednoznacznie oceniać
negatywnie. Mniejsza liczba pozwala na przeznaczanie większych nakładów na inwestycje i
wyposażanie szkół. Dotyczy to w szczególności remontów bieżących oraz termomodernizacji.
58
Aktywność kulturalna, sportowa i społeczna
Aktywność społeczna, kulturalna i sportowa może przybierać bardzo różne formy.
Zaliczyć tu można przede wszystkim działalność: instytucji obsługi kultury w dużej mierze
będących skutkiem realizacji zadań własnych gmin (jako część infrastruktury społecznej - np.
biblioteki, domy kultury), działalność stowarzyszeń kulturalnych, społecznych, oświatowych,
religijnych, charytatywnych, turystyczno-krajoznawczych, działalność folklorystyczną,
działalność klubów sportowych, drużyn harcerskich, działalność partii politycznych i
związków zawodowych, wreszcie wydawanie lokalnych czasopism, czy cykliczne
organizowanie imprez kulturalnych lub sportowych.
Mieszkańcy gminy Polanów
charakteryzują się znaczną aktywnością kulturalną,
społeczną i sportową pomimo niezbyt dobrze rozbudowanej bazy temu służącej.
Zdecydowana większość instytucji kulturalnych w gminie to biblioteki 1, jak również dom
kultury 1 oraz ewentualnie świetlice wiejskie działające sporadycznie. Niestety, od kilku lat
na terenie gminy nie funkcjonuje kino. Istnienie takiego obiektu z pewnością umożliwiłoby
wielu mieszkańcom kontakt z kulturą na miejscu, bez konieczności ponoszenia dodatkowych
kosztów, związanych z wyjazdem np. do Koszalina. Gmina Polanów posiada halę widowisko
– sportową
gdzie organizuje się wiele imprez o charakterze kulturalnym, sportowym,
rozrywkowym. Obiekt ten jest wykorzystywany zarówno przez szkoły, samorząd, instytucje
kultury, kluby sportowe, jak również przez mieszkańców w czasie imprez masowych.
Bezpieczeństwo publiczne
W Polanowie działa Rejon Dzielnicowych, obejmujący swym zasięgiem obszar całej
gminy.
Z danych udostępnionych przez Komendę Powiatową wynika, iż na terenie gminy w roku
2003 odnotowano ogółem 71 czynów przestępczych, z czego wykryto 46 sprawców, co daje
65% wykrywalności.
Przestępstwa gospodarcze
Przestępstwa kryminalne
rozboje i wymuszenia
kradzieże cudzej rzeczy
kradzież z włamaniem
kradzież samochodów
2002
0
104
2
54
46
2
Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych KPP w Koszalinie
2003
0
71
0
37
32
2
59
Wykrywalność przestępstw kryminalnych w roku 2003 wyniosła 65%, co oznacza
wzrost o 15,4 % w odniesieniu do roku poprzedniego.
W Polanowie oraz w gminie działają trzy jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej . W
jej skład wchodzi Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza (Polanów) . Dysponują one trzema
samochodami gaśniczymi średnimi. Stan techniczny pojazdów jest dobry ale wymaga
ciągłego inwestowania.
Większość z tych jednostek jest niewystarczająco wyposażona w sprzęt gaśniczy oraz mieści
się budynkach wymagających remontu lub rozbudowy (np. w Żydowie i Nacławiu).
Zmodernizowany na początku 2000 roku sztab dowodzenia w Komendzie PSP w Koszalinie
zapewnia bardzo dobre warunki łączności i koordynacji akcji ratunkowych z oddziałami OSP.
Tabela. Zdarzenia na terenie gminy Polanów w 2003 r.
Miejscowość
Pożary
Zdarzenia
miejscowe
Bukowo
1
-
-
Obiekty
mieszkalne
dotknięte
pożarami
1
Polanów
1
-
-
-
-
Nadbór
-
1
-
-
-
Gołogóra
-
1
-
-
1
Łącznie w gminie
2
2
-
1
1
Alarmy
fałszywe
Wypadki z
ludźmi
-
Kościoły
Obiekty kultu religijnego reprezentowane są przez 11 świątyń rzymsko-katolickich
(zarówno kościołów parafialnych, jak też filialnych i kaplic). Ich sieć jest gęstsza w północnej
części gminy, gdzie jest gęstsza sieć osadnicza.
Usługi finansowe
Bardziej złożona obsługa finansowa mieszkańców i podmiotów gospodarczych
(operacje bankowe, kredyty, wymiana walut, rachunki oszczędnościowe) możliwa jest
jedynie w Polanowie, stanowiącym największe skupisko ludności. W mieście funkcjonuje
Bank Spółdzielczy Sławno (oddział w Polanowie) oraz agencja PKO.
60
Opieka społeczna
Wśród problemów, z którymi najczęściej borykają się mieszkańcy gminy
dominują: ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, bezradność w sprawach opiekuńczo –
wychowawczych, alkoholizm. Najczęściej problemy te są ze sobą sprzężone i stanowią
„naczynia połączone”.
Zjawisko ubóstwa ma wiele przyczyn – może ono być wywołane bezrobociem,
niepełnosprawnością, ale także biernością życiową i brakiem odpowiedzialności. Z powodu
ubóstwa o pomoc w Gminie Polanów w 2003 roku zwróciły się 924 rodziny, w tym 739
rodzin żyjących na wsi, co stanowi 80 % ogólnej liczby mieszkańców.
Problemem nieodłącznie sprzężonym, czy też powodującym ubóstwo jest bezrobocie.
Rozmiary i cechy bezrobocia stawiają je w rzędzie najważniejszych i jednocześnie
najtrudniejszych do rozwiązania problemów ekonomicznych, politycznych i społecznych.
Problem, który wnosi ogromne spustoszenie moralne i emocjonalne jest alkoholizm.
Pauperyzacja społeczeństwa, załamanie się autorytetów, brak wzorców moralnych w
wychowaniu, społeczna akceptacja nietrzeźwości – stanowią niektóre czynniki ściśle
związane z pogłębianiem się skali tego problemu. W gminie ponad 170 rodzin boryka się z
tym problemem.
Obecnie na terenie gminy realizowane są następujące programy przeciwdziałające
marginalizacji i alienacji niektórych grup społecznych:





Strategia rozwiązywania problemów społecznych,
Koncepcja zintegrowanego systemu pomocy rodzinie i dziecku,
Strategia integracji i polityki społecznej Gminy Polanów,
Gminne Programy Profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych,
Program aktywizacji zawodowej bezrobotnych i ich rodzin byłych pracowników
Państwowych Gospodarstw Rolnych – świetlice wiejskie
Identyfikacja problemów



wysoki poziom bezrobocia, duży odsetek osób długotrwale pozostających bez
pracy,
niski poziom wykształcenia, migracje osób wykształconych z terenu gminy do
dużych ośrodków miejskich,
dostateczny stan techniczny obiektów oświatowych
61










niewystarczające zaplecze biblioteczne
niski standard zasobów mieszkaniowych (na terenach wiejskich)
spowodowany brakiem wyposażenia w wodociąg i kanalizację,
słaby rozwój budownictwa mieszkaniowego (niska ilość mieszkań oddawanych
do użytku)
postępujące ubożenie mieszkańców, zwłaszcza na terenach wiejskich (głównie
popegeerowskich)
brak mieszkań socjalnych,
niewystarczająca infrastruktura sportowa i kulturalna (np. sale sportowe,
kino),
alienacja niektórych środowisk społecznych,
pogorszenie stanu bezpieczeństwa publicznego (głównie rosnąca ilość
przestępstw, pożarów itp.)
niewystarczające zaplecze sprzętowe i lokalowe jednostek OSP
bariery architektoniczne dla osób niepełnosprawnych
III. Zadania polegające na poprawie sytuacji na danym obszarze
W celu zmniejszenia problemów określonych w tym dziale należałoby zrealizować
następujące zadania:

Zmiany w strukturze gospodarczej obszaru, w tym zasady kształtowania rolnej i
leśnej przestrzeni produkcyjnej
-
Osiągnięcie wyższego stopnia kultury użytków rolnych.
-
Tworzenie warunków dla rozwoju rolnictwa ekologicznego oraz usług turystycznych.
-
Przeznaczenie pod zabudowę terenów najkorzystniejszych pod względem warunków
fizjograficznych, o małej przydatności rolniczej gleb oraz istniejącej i projektowanej
infrastruktury technicznej.
-
Wspieranie powstawania nowych i pomoc w rozwoju już istniejących przedsiębiorstw i
producentów rolnych.
-
Aktywizacja osób bezrobotnych.
-
Przygotowywanie i udostępnianie terenów inwestycyjnych dla prowadzenia działalności
gospodarczej.
-
Rozwój usług turystycznych i około turystycznych.
62

Zmiany w sposobie użytkowania terenu
-
Utrzymanie wysokiego reżimu ochronnego w dziedzinie gospodarki wodno – ściekowej
obszarów o szczególnych walorach wymagających ochrony.
-
Zalesianie obszarów gruntów klas o niskiej bonitacji.
-
Przeznaczanie pod zabudowę terenów określonych w „Studium uwarunkowań i
kierunków zagospodarowania”, planach zagospodarowania przestrzennego oraz decyzjach
o lokalizacji inwestycji i warunkach zabudowy.
-
Rekultywacja terenów zdegradowanych.
-
Budowa zbiorników małej retencji na gruntach o niskiej bonitacji gleb (odbudowa oczek
śródpolnych, budowa stawów rybnych).
-
Budowa odnawialnych źródeł energii

Rozwój systemu komunikacji i infrastruktury
-
Poprawa bezpieczeństwa ciągów komunikacyjnych poprzez budowę, przebudowę
istniejących dróg, chodników, ścieżek rowerowych i ścieżek zdrowia.
-
Budowa sieci wodociągowych na terenach, gdzie występuje brak wody do spożycia oraz
przeznaczonych pod inwestycje.
-
Modernizacje oczyszczalni ścieków i budowa sieci kanalizacyjnych, szczególnie na
terenach gdzie występuje zagrożenie zanieczyszczenia lokalnych wód powierzchniowych
i podziemnych oraz na terenach przeznaczonych pod inwestycje.
-
Budowa
sieci
elektroenergetycznej,
na
nowych
terenach
inwestycyjnych
oraz
modernizacja istniejącego oświetlenia drogowego.
-
Rozbudowa i przebudowa istniejącego systemu ciepłowniczego i termomodernizacji
budynków.
-
Budowa sieci gazowej na terenie gminy
-
Budowa i przebudowa infrastruktury turystycznej.
-
Budowa bazy przetwórstwa rolno – spożywczego.

Poprawa stanu środowiska naturalnego.
-
Doposażenie i modernizacja składowiska odpadów komunalnych (np. budowa linii
segregującej).
-
Likwidacja źródeł zanieczyszczenia wód powierzchniowych i podziemnych w celu
niedopuszczenia do eutrofizacji jezior i rzek.
63
-
Zmiana systemu ogrzewania obiektów powodującego zmniejszenie emisji zanieczyszczeń
do atmosfery.
-
Konieczność zachowania wysokich walorów przyrodniczo-krajobrazowych przy
jednocześnie rozwijającej się działalności inwestycyjnej.
-
Rozbudowa systemu segregacji odpadów „u źródła”.
-
Objęcie ochroną prawną obiektów i zespołów przyrodniczych o szczególnych walorach
krajobrazowych.

Poprawa stanu środowiska kulturowego
-
Rewitalizacja Miasta Polanów,
-
Remonty obiektów dziedzictwa kulturowego i sakralnego.

Poprawa warunków i jakości życia mieszkańców, w tym zmiany w strukturze
zamieszkania
-
Budowa infrastruktury technicznej
-
Poprawa standardu zasobów mieszkaniowych
-
Poprawa stanu lokalnej infrastruktury ochrony zdrowia
-
Budowa mieszkań socjalnych.
-
Umożliwienie zdobycia wykształcenia, podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez
mieszkańców gminy.
-
Rozbudowa infrastruktury turystycznej, sportowej i kulturalnej.
-
Polepszenie stanu bezpieczeństwa publicznego.
-
Stworzenie bazy dla promowania produktów regionalnych.
-
Budowa i remonty bazy oświatowej.
-
Stworzenie warunków do szerokopasmowego dostępu do internetu.

Inne działania
-
Tworzenie instytucji okołobiznesowych, oferujących poradnictwo i doradztwo dla
powstających podmiotów gospodarczych.
-
Umożliwienie grupom wyalienowanym udziału w życiu społecznym.
64
IV. Realizacja zadań i projektów
Rozwój systemu komunikacji
Priorytet 1
-
Budowa chodników w miejscowościach: Krag, Rzeczyca Wielka, Polanów
-
Modernizacja dróg i ulic: Plac Mestwina, droga wewnątrzwiejska w Kościenicy, droga
wiejska w Wieliniu, Krytnie, miejscowości Bukowo, Domachowo, Świerczyna,
Modernizacja wewnętrznych dróg w miejscowościach Buszyno i Rekowo
-
Budowa lub modernizacja odwodnienia i nawierzchni dróg w: Kościernicy, Nacławiu,
Żydowie
-
Budowa parkingów w Polanowie przy ulicach: Wolności, Koszalińskiej oraz budowa
parkingu w Żydowie
-
Budowa drogi na osiedlu Młodzieżowym w Polanowie
-
Budowa ul. Polnej i Różanej w Polanowie
-
Remont szkoły w Nacławiu
-
Remont i modernizacja szkoły w Polanowie (stolarka i ogrzewanie)
-
Remont liceum (remont kapitalny)
Priorytet 2
-
Przebudowa ulic i jezdni w mieście Polanów
-
Budowa ścieżek rowerowych
Priorytet 3
-
Przebudowa i modernizacja dróg gminnych w miejscowościach wiejskich
Rozwój systemu infrastruktury
Priorytet 1
-
Budowa sieci wodociągowej w Polanowie - nad Zalew
-
Kompleksowe uporządkowanie gospodarki wodno – ściekowej jako istotny element
ochrony walorów przyrodniczych i krajobrazowych gminy
-
Rozbudowa sieci wodociągowej w miejscowości Polanów
-
Budowa stacji wodociągowej i sieci wodociągowej w miejscowości Żydowo
-
Budowa kanalizacji sanitarnej w miejscowości Chocimino
-
Budowa kanalizacji sanitarnej w miejscowości Wietrzno
-
Budowa sieci kanalizacji sanitarnej w Polanowie, ul. Zacisze
65
-
Budowa sieci kanalizacyjnej tłocznej z Rzeczycy Wielkiej do Polanowa
-
Budowa kanalizacji sanitarnej wraz z oczyszczalnią dla miejscowości Żydowo
Priorytet 2
-
Uzbrojenie terenów inwestycyjnych w gminie Polanów
-
Budowa sieci wodociągowej przesyłowej Krasina-Karsinka
-
Budowa sieci wodociągowej przesyłowej Krąg-Krąg Doły
-
Budowa ujęcia wody w miejscowości Gołogóra i modernizacja stacji wodociągowej
-
Budowa sieci wodociągowej przesyłowej Polanów-Łokwica i Dzikowo-Wietrzno
-
Rozbudowa i modernizacja oczyszczalni ścieków w Nacławiu
-
Budowa oczyszczalni ścieków w Karsinie
-
Budowa sieci kanalizacji sanitarnej w Karsinie i Karsince
-
Budowa kanalizacji sanitarnej dla miejscowości Kościenica z siecią przesyłową do
Nacławia
Priorytet 3
-
Uzbrojenie gruntów gminnych pod nowe inwestycje
Poprawa stanu środowiska naturalnego
Priorytet 1
-
Zmiana systemu ogrzewania oraz termomodernizacja budynku Szkoły Podstawowej i
Gimnazjum w Polanowie
-
Modernizacja systemu gospodarki cieplnej miasta Polanów
-
Wymiana okien, modernizacja ogrzewania i docieplenie budynku liceum
-
Modernizacja ogrzewania w budynku Przedszkola w Polanowie
Priorytet 2
-
Rozbudowa składowiska odpadów komunalnych w ramach kontynuowania Programu
Gospodarki Odpadami (sortownia, pojemniki do selektywnej zbiórki odpadów)
-
Budowa przydomowych -lokalnych oczyszczalni ścieków w sołectwach
Priorytet 3
-
Gazyfikacja gminy Polanów
66
Poprawa stanu środowiska kulturowego
Priorytet 1
-
Rewitalizacja dziedzictwa kulturowego
-
Rewitalizacja Starego Miasta i ulic przyległych oraz enklaw terenowych w– wg
oddzielnego planu
Poprawa warunków i jakości życia
Priorytet 1
-
Budowa hali widowiskowo-sportowej w Polanowie przy ul. Dworcowej w Polanowie
-
Modernizacja oświetlenia na terenie gminy
-
Budowa sali gimnastycznej w Garbnie
-
Modernizacja budynku OSP w Nacławiu i Żydowie.
-
Regionalna Platforma Cyfrowa
-
Zakup
nowej
karetki
pogotowia
ratunkowego,
aparatu
ultrasonograficznego
i
rentgenowskiego przez ZOZ w Polanowie
Priorytet 2
-
Zagospodarowanie turystyczne jezior
-
Remont budynku Przedszkola w Polanowie
-
Remont budynków szkoły podstawowych w: Nacławiu i Polanowie
-
Rozbudowa remizy OSP w Polanowie
V. Powiązanie projektów z celami strategicznymi dokumentów dotyczących
rozwoju przestrzenno – społeczno - gospodarczego gminy Polanów
Planowane
zadania
spójne
są
zarówno
ze
Strategią
Rozwoju
Województwa
Zachodniopomorskiego (przyjętą uchwałą Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego w
Szczecinie z dnia 23 października 2000 r), jak również Strategią rozwoju gminy Polanów do
2015 r.
67
Poza wymienionymi dokumentami samorząd posiada szereg dokumentów, będących
wytycznymi do działań w różnych dziedzinach życia społeczno – gospodarczego:
1. Strategię Rozwoju Miasta i Gminy Polanów do 2015 roku
2. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania dla miasta i gminy Polanów
3. Program Gospodarki Odpadami komunalnymi dla gminy Polanów
4. Wieloletni program gospodarowania mieszkaniowymi zasobami gminy Polanów w latach
2003 – 2008
5. Założenia do planu zaopatrzenia w ciepło, energie elektryczną i paliwa gazowe dla gminy
Polanów
6. Wieloletni program inwestycyjny dla Gminy Polanów na lata 2003 – 2005
7. Wieloletni plan rozwoju i modernizacji urządzeń wodno – kanalizacyjnych
8. Program Ochrony Środowiska dla Gminy Polanów
9. Waloryzację Przyrodniczą Gminy Polanów
VI. Efekty realizacji Planu Rozwoju Lokalnego
Efekty realizacji Planu Rozwoju Lokalnego w latach 2004 - 2006 w zależności od
obszaru problemowego przedstawiają się następująco:
Rozwój systemu komunikacji

przebudowa 2,42 km dróg gminnych,

wybudowanie 2.6 km chodników ( 3.900 m2),

wybudowanie 25 km ścieżek rowerowych,

wybudowanie 3 km. ścieżki zdrowia
Rozwój systemu infrastruktury

podłączenie 206 gospodarstw domowych do sieci wodociągowej,

podłączenie 114 gospodarstw domowych do sieci kanalizacyjnej,

przygotowanie 3,5 hektarów uzbrojonych terenów inwestycyjnych

wybudowanie 1 oczyszczalni ścieków,

zmodernizowanie 2 stacji wodociągowych
68
Poprawa stanu środowiska naturalnego

powstanie …-.. przydomowych oczyszczalni ścieków,

termomodernizacja 1 obiektu użyteczności publicznej,

budowa 2 oczyszczalni ścieków ( Żydowo i Karsina)
Poprawa warunków i jakości życia

powstanie 1 obiektu sportowego

przystosowanie 1 obiektu dla potrzeb osób niepełnosprawnych
VII. Plan finansowy na lata 2004 – 2006
Źródła finansowania Programu Rozwoju Lokalnego Gminy Polanów są następujące:

Środki UE ( w tym budżet państwa w ramach ZPORR)
29.331.783,95 zł,

Budżet JST

Inne
12.770.274,71 zł
Łącznie
46.572.945,40 zł
7.070.886,74 zł,
Szacunkowy koszt inwestycji na lata 2007 - 2013 wynosi prawie 107 mln. zł.
VIII. System wdrażania i monitoringu
W celu efektywnego i sprawnego wdrażania Programu niezbędna jest koordynacja
działań na poziomie gminy. Rolę koordynatora pełnić będzie powołany wcześniej zespół
zadaniowy, składający się z przedstawicieli samorządu gminnego. Zespół ten spotykać się
będzie co najmniej raz na 6 miesięcy w celu zweryfikowania dotychczasowej działalności w
dziedzinie realizacji projektów. W pracach zespołu zadaniowego mogą brać udział również
partnerzy społeczni i gospodarczy, zaangażowani w realizację poszczególnych projektów oraz
Radni. Do zadań zespołu należeć będzie w szczególności:

opiniowanie i rekomendowanie uzupełnienia programu, propozycji jego zmian oraz
kolejności wyboru projektów w ramach poszczególnych priorytetów,

monitorowanie postępu prac w zakresie realizacji bieżących zadań,

promocja Planu Rozwoju Lokalnego,

ocena efektów realizacji Planu Rozwoju Lokalnego,
69

sporządzanie materiałów informacyjnych dla Rady Miejskiej (realizacja bieżąca oraz
zadania zakończone),

udzielanie informacji dla mediów,

pozyskiwanie partnerów do realizacji poszczególnych projektów,

monitorowanie działań związanych z promocją unijnego źródła dofinansowania projektu.
Funkcję kontrolną w czasie wdrażania Programu pełnić będzie Rada Miejska,
informowana okresowo przez zespół zadaniowy o stanie zaawansowania prac nad Planem i
osiąganiu efektów założonych w Planie Rozwoju Lokalnego.
Bezpośrednią realizacją poszczególnych zadań zajmie się Urząd Miejski w Polanowie.
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Create flashcards