makroekonomia gospodarki otwartej

advertisement
MAKROEKONOMIA GOSPODARKI OTWARTEJ
–
wybrane zagadnienia
Makroekonomia gospodarki otwartej obejmuje analizę gospodarki z uwzględnieniem
transakcji, jakie zawiera dany kraj z zagranicą.
Transakcje, które zawiera dany kraj z zagranicą wiążą się zarówno z przepływami
towarów (dóbr i usług) jak i kapitałów.
W gospodarce otwartej o sytuacji makroekonomicznej gospodarki kraju decydują
także uwarunkowania międzynarodowe. Gospodarka taka realizuje bowiem swoje cele
makroekonomiczne w określonych ramach międzynarodowych.
W poszczególnych częściach analizy funkcjonowanie gospodarki w jej otoczeniu
międzynarodowym kolejno omówimy następujące zagadnienia:

polityką handlową rządu i jej instrumenty – możliwości oddziaływania na
eksport i import

funkcjonowanie rynku walutowego i systemy kształtowania kursu walutowego

determinanty bilansu płatniczego kraju z uwzględnieniem sposobów jego
równoważenia przy różnych systemach kursu walutowego

skuteczność polityki fiskalnej i pieniężnej w gospodarce otwartej ze
swobodnym przepływem kapitału przy różnych systemach kursu walutowego
HANDEL ZAGRANICZNY I POLITYKA HANDLOWA
Trudno wyobrazić sobie rozwój współczesnych gospodarek bez uczestnictwa w
handlu międzynarodowym. Handel międzynarodowy sprowadza się do wymiany towarów i
usług między zainteresowanymi krajami. Podstawą tej wymiany jest specjalizacja produkcji
między uczestniczącymi w niej krajami. Specjalizacja produkcji polega na ograniczeniu
asortymentu wytwarzanych dóbr w celu zwiększenia efektywności wykorzystania dostępnych
czynników produkcji w krajach uczestniczących w międzynarodowej wymianie. Korzyści ze
specjalizacji produkcji wynikają z różnic w wyposażeniu krajów w czynniki produkcji
(surowce, pracę, technikę), w konsekwencji prowadzi to do różnic w kosztach wytwarzania i
cenach towarów między krajami biorącymi udział w wymianie międzynarodowej.
 TEORIA
KOSZTÓW KOMPARATYWNYCH
–
A WYBÓR SPECJALIZACJI PRODUKCJI.
Podstawy teoretyczne wyboru specjalizacji produkcji między krajami
zainteresowanymi wymianą towarów stworzył D. Ricardo (1772 – 1823) – ekonomista
angielski – przedstawiciel szkoły klasycznej, twórca tzw. teorii kosztów komparatywnych.
Teoria ta twierdzi, że możliwości korzystnej wymiany międzynarodowej istnieją wtedy, gdy
każdy kraj specjalizuje się w produkcji dóbr o niższych kosztach względnych
(komparatywnych). Koncepcja ta zakłada zatem, że korzyści z wymiany międzynarodowej
czerpią kraje, gdy istnieją między nimi różnice w kosztach względnych, a nie w kosztach
absolutnych produkcji. Kraj powinien specjalizować się w produkcji i eksporcie tych dóbr,
które może wytworzyć relatywnie taniej, w przypadku których jego względna przewaga w
kosztach produkcji nad innymi krajami jest największa.
Koncepcję D. Ricardo przedstawiamy na uproszczonym przykładzie dwóch krajów Anglii i
Portugalii, z których każdy wytwarza dwa produkty: wino i sukno.
Każdy kraj dysponuje tymi samymi zasobami pracy wynoszącymi 5400 jednostek
roboczogodzin: z czego każdy kraj 2 3 zasobów pracy przeznacza na produkcję sukna, a 1 3
– na produkcje wina.
Koszty i wielkość produkcji sukna i wina w Anglii i Portugalii ilustrują dane w poniższej
tabeli:
Tabela 9.1.
Nakłady jednostkowe i rozmiary produkcji przed i po specjalizacji
Nakłady jednostkowe
na produkcję
Kraj
Wino
Sukno
(mb)
(l)
Anglia
2
6
Portugalia
6
9
Razem
Wielkość produkcji
przed specjalizacją
Sukno
Wino
(mb)
(l)
1200
300
300
200
1500
500
Wielkość produkcji
po specjalizacji
Sukno
Wino
(mb)
(l)
2700
600
2700
600
Z powyższego przykładu wynika, że Anglia ma bezwzględną przewagę w kosztach
jednostkowych produkcji (niższe koszty jednostkowe) obydwu dóbr nad Portugalią.
Dysponując tymi samymi zasobami pracy osiąga większą produkcję zarówno sukna jak i
wina.
Jednakże różnice w kosztach produkcji nie są jednakowe. Koszty produkcji sukna są w Anglii
trzykrotnie niższe niż w Portugalii 6 : 2  3, zaś w przypadku wytwarzania wina są tylko
półtorakrotnie niższe niż w Portugalii 9 : 6  1.5 .
Z tych obliczeń wynika, że Portugalia ma względne koszty niższe w produkcji wina niż sukna
w stosunku do Anglii. Biorąc pod uwagę różnicę kosztów względnych, Portugalia powinna
specjalizować się w produkcji wina, a Anglia w produkcji sukna. W przypadku takiej
specjalizacji Anglia i Portugalia przy tych samych zasobach pracy, wytwarzają wino i sukno
w większych ilościach niż przed specjalizacją. Dodatkowa produkcja sukna wynosi 1200 mb,
a wina 100 l – jest to miarą korzyści czerpanych przez Anglię i Portugalię ze specjalizacji.
Dzięki specjalizacji oraz wytwarzaniu tylko jednego towaru na rynek krajowy i na eksport
zwiększa się całkowita produkcja każdego z dóbr, co w wyniku zadziałania korzyści skali
pozwala obniżyć jednostkowe koszty produkcji.
Partycypacja każdego z krajów w korzyściach wynikających ze specjalizacji zależy od
relacji wymiennej sukna i wina na rynkach międzynarodowych i wpływu konkurencyjnego
rynku międzynarodowego.
Teoria kosztów komparatywnych wskazuje, że kraje powinny produkować i eksportować te
dobra, których względne koszty produkcji są niższe niż w innych krajach, a importować zaś te
dobra, których niższe są koszty produkcji w innych krajach.
Zasada przewag komparatywnych stanowi główne kryterium wymiany międzygałęziowej
dotyczącej produktów wytwarzanych w różnych gałęziach np. eksport maszyn rolnych do
Indii i import bawełny w przeciwnym kierunku.
Współczesna międzynarodowa wymiana towarowa coraz częściej koncentruje się na
produktach z tych samych gałęzi – tzw. wymiana wewnątrzgałęziowa. Jest ona
charakterystyczna dla krajów wysoko rozwiniętych, w których w ramach tej samej gałęzi
produkuje się towary zróżnicowane jakościowo i gatunkowo, będące bliskimi substytutami.
Rozwój wymiany wewnątrzgałęziowej uzasadniają:
a) zróżnicowany popyt konsumentów – możliwość wyboru między różnymi markami
towarów,
b) specjalizacja krajów w produkcji wybranych marek, gatunków ze względu na korzyści
skali,
c) ograniczenie
dotyczące
kosztów
transportu
(większy
zakres
wymiany
wewnątrzgałęziowej między bliżej położonymi krajami).
Warunkiem istnienia wymiany międzynarodowej są zatem: przewagi komparatywne
związane ze względną obfitością czynników produkcji w poszczególnych krajach decydujące
o zakresie wymiany międzygałęziowej oraz specjalizacje wewnątrzgałęziowe wynikające z
korzyści skali.
 BILANS
HANDLOWY
Udział w międzynarodowej wymianie ma odzwierciedlenie w bilansie handlowym
danego kraju. Bilans handlowy jest zestawieniem wpływów i wydatków dewizowych danego
kraju z tytułu eksportu oraz importu dóbr i usług w ciągu roku.
W bilansie handlowym uwzględnia się zatem obroty z tytułu eksportu i importu dóbr oraz
obroty z tytułu usług np. transportowe, bankowe, turystyczne.
Porównując wpływy i wydatki dewizowe z tytułu eksportu oraz importu towarów i
usług ustala się saldo bilansu handlowego.
Jeżeli wartość eksportu (X) przewyższa wartość importu (Z) to saldo bilansu handlowego jest
dodatnie – kraj osiąga nadwyżkę handlowa. W przeciwnym przypadku, gdy wartość eksportu
jest mniejsza od wartości importu to saldo bilansu handlowego jest ujemne – kraj osiąga
deficyt handlowy. Gdy wartość eksportu równa się wartości importu to saldo bilansu
handlowego jest zerowe, a kraj ma zrównoważony bilans handlowy.
Dodatnie saldo bilansu handlowego powoduje, ze wytworzony w kraju PKB jest większy od
PKB podzielonego. Z kolei ujemne saldo bilansu handlowego zmniejsza poziom
wytworzonego PKB w stosunku do PKB podzielonego.
Stan salda bilansu handlowego wywiera istotny wpływ na poziom rezerw dewizowych
i zadłużenie kraju. Ujemne saldo bilansu handlowego oznacza konieczność sfinansowania
części importu z innych źródeł niż wpływy z eksportu. Źródłami tymi mogą być: rezerwy
dewizowe (zasoby walut obcych utrzymywane przez bank centralny) lub kredyty.
Utrzymywanie się tego stanu w dłuższym okresie doprowadza do zadłużenia kraju. W celu
spłaty zadłużenia kraj musi osiągać nadwyżkę handlową (dodatnie saldo), aby uzyskać
niezbędne środki finansowe na spłatę rat kredytowych wraz z należnymi odsetkami.
Terms of trade.
Na zakres korzyści czerpanych przez dany kraj z handlu zagranicznego mają wpływ
zmiany cen towarów eksportowanych i importowanych na rynkach międzynarodowych.
Do porównania dynamiki cen towarów eksportowanych i importowanych służy wskaźnik
cenowego terms of trade (warunków wymiany) (Wptot)
pex1 pim 1
Wp tot 
:
100%
pex 0 pim 0
gdzie:
pex
pim
0
1
pex 1
pex 0
– średnie ceny eksportowe
– średnie ceny importowe
– okres bazowy
– okres bieżący
– wskaźnik cen dóbr eksportowych
pim 1
– wskaźnik cen dóbr importowanych
pim 0
Wskaźnik cenowego terms of trade przedstawia relację zmian cen towarów
eksportowanych do zmian cen towarów importowanych.
Wartość tego wskaźnika wyraża wpływ warunków wymiany na kształtowanie się obrotów
handlu zagranicznego.
Jeżeli ceny dóbr eksportowanych rosną szybciej niż ceny dóbr importowanych, to
Wp tot  100% - oznacza to, że warunki wymiany na międzynarodowych rynkach towarowych
poprawiły się dla danego kraju.
W takim przypadku kraj mógłby zwiększyć import, eksportując tę samą ilość towarów.
Jeżeli ceny dóbr importowanych rosną szybciej niż ceny dóbr eksportowanych, to
Wp tot  100% , co oznacza, że warunki wymiany pogorszyły się. W tej sytuacji kraj musi
zwiększyć ilość eksportowanych towarów, aby utrzymać import na dotychczasowym
poziomie.
Gdy ceny dóbr eksportowanych zmieniają się w tym samym terminie jak ceny dóbr
importowanych, to Wp tot  1, oznacza to, że warunki wymiany dla danego kraju nie zmieniły
się.
 POLITYKA
HANDLOWA I JEJ KONSEKWENCJE
Na skalę korzyści osiąganych przez kraj z handlu zagranicznego istotny wpływ wywiera
polityka handlowa rządu. Polityka handlowa to oddziaływanie rządu na międzynarodową
wymianę przy pomocy określonych narzędzi. Celem polityki handlowej rządu najczęściej jest
oddziaływanie na poziom i strukturę eksportu oraz importu, tak aby osiągnąć założone saldo
bilansu handlowego w danym roku.
Teoretycznie wyróżnia się trzy rodzaje polityki handlowej realizowanej przez rząd
danego kraju:
a) autarkii,
b) protekcjonizmu,
c) liberalna.
Polityka autarkii polega na izolacji gospodarki kraju od otoczenia zagranicznego.
Przejawia się w samodzielnym rozwijaniu możliwie wszystkich dziedzin produkcji. Jest to z
reguły nieefektywna polityka handlowa, gdyż skala produkcji krajowej jest z reguły mała, a
przez to koszty i ceny wytwarzanych dóbr wysokie. Brak konkurencji z zagranicy i
niedostatek pewnych czynników produkcji nie pozwalają na rozwój nowoczesnych dziedzin
wytwórczości. Efektem zatem polityki autarkicznej jest zamykanie się gospodarki i
nieliczenie z kosztami wobec braku konkurencji między produkcją krajową a importem.
Polityka protekcjonizmu, zakładając zróżnicowanie potencjału ekonomicznego i
konkurencyjności poszczególnych krajów, skupia swoją uwagę na ochronie rynku
wewnętrznego przed importem oraz aktywnym stymulowaniem własnego eksportu. Obecnie,
najczęściej protekcjonizm w polityce handlowej przejawia się w stosowaniu ograniczeń w
handlu zagranicznym w celu:
a) zrównoważenia bilansu handlowego i płatniczego,
b) ochrony nowo powstających gałęzi i sektorów gospodarki,
c) ograniczenia konkurencji zagranicznej na niektórych segmentach rynku krajowego,
d) ochrony sektora militarnego gospodarki i innych gałęzi strategicznych tj. przemysł
spożywczy, lotniczy, paliwowo – energetyczny.
Stosowanie w dłuższym okresie polityki protekcjonizmu przyczynia się do osłabienia
konkurencji zagranicznej, spadku zainteresowania producentów krajowych innowacjami i
szeroko rozumianą poprawą efektywności produkcji.
Konsekwencją tego stanu rzeczy jest utrwalanie się przestarzałych struktur w
gospodarce i osłabienie konkurencyjności w handlu zagranicznym. Zagrożenie jest tym
większe im niższy jest stopień konkurencji wewnętrznej i wysoki stopień zmonopolizowania
gospodarki.
Liberalna polityka handlowa rozwija się od połowy lat pięćdziesiątych XX wieku.
Zakłada ona znoszenie wszelkich barier w międzynarodowych obrotach towarowych i
alokację zasobów zgodną z zasadą przewagi komparatywnych. Oznacza to daleko posuniętą
redukcję oddziaływania rządu na poziom i strukturę handlu zagranicznego.
Celem ostatecznym liberalnej polityki handlowej jest zapewnienie swobody w
dostępie do rynków zagranicznych dla przedsiębiorstw i produktów krajowych.
Narzędzia polityki handlowej obejmują:
a) bariery taryfowe (cła),
b) ograniczenie parataryfowe,
c) rozwiązanie pozataryfowe.
Podstawowym narzędziem polityki handlowej rządu ograniczającym import jest cło.
Cło jest opłatą (ustalana w postaci stawki lub narzutu procentowego do wartości granicznej
lub ilości towaru importowanego), formą podatku nakładanego na towary importowane, który
musi wnieść importer na rzecz Skarbu Państwa. Cło podwyższa cenę krajową dóbr
importowanych.
Konsekwencje rynkowe cła importowego przedstawiono na poniższym rysunku.
Rysunek 9.1. Skutki rynkowe wprowadzenia ceł.
PX
S(x)
C
cena światowa =P1
+cło
cena światowa =P0
E
IMPORT
A
F
G
B
IMPORT
0
A
QX
C
QX
D(x)
E
B
QX QX
QX
Krzywe DX i SX przedstawiają krajowy popyt i podaż dobra „X”. Zakładając
doskonałą substytucję między krajowymi i importowanymi dobrami „X”, konsument krajowy
przy podejmowaniu decyzji o zakupie będzie brał pod uwagę tylko cenę dobra „X”.
Zakładając, że początkowa cena na rynku krajowym jest równa cenie światowej P0 (bez cła);
import nie jest obciążony cłem. W tej sytuacji krajowa podaż dobra „X” wynosi Q AX ; a
krajowy popyt - Q BX . Całkowity popyt krajowy na dobro „X” jest większy od krajowej


podaży, a występujący niedobór w ilości  QBX  QAX – pokrywa import.
Wprowadzenie cła podnosi cenę krajową importowanego dobra „X” do poziomu P1
P1  P0  cło . Krajowa podaż dobra X przy cenie P1 wynosi - QCX , a popyt - Q EX . Rozmiary


importu QEX  QCX zmniejszają się pod wpływem cła, które podwyższyło cenę krajową dobra
„X”. Cło, podnosząc cenę krajową, pobudza produkcję krajową z Q AX do Q CX , gdyż stwarza
ochronę dla produktów krajowych przed konkurencją zagraniczną. Część krajowych
producentów, których koszty krańcowe mieszczą się między P0 i P1 mają – pod osłoną ceł –
zapewnioną opłacalność produkcji. Natomiast podwyższona o cło cena dobra „X” ogranicza
popyt krajowy z Q BX do Q EX . Zatem z punktu widzenia konsumentów cło działa podobnie jak
podatek pośredni – podwyższa cenę krajową dobra „X”.
Wprowadzenie cła na importowane dobro „X” skutkuje także korzyściami i kosztami
dla poszczególnych podmiotów gospodarczych. Po wprowadzeniu cła konsumenci muszą
ponieść dodatkowe wydatki wynikające ze wzrostu ceny krajowej P  QEX . Zwiększone
wydatki konsumentów częściowo trafią do budżetu państwa jako transfer płatności – w
rozmiarach P  QEX  QCX . Następną część zwiększonych wydatków konsumentów
uzyskują przedsiębiorstwa krajowe w postaci dodatkowego zysku. Po wprowadzeniu cła,
producenci krajowi dobra „X” sprzedają swoje wyroby po wyższej cenie. Rozmiary zysku
przedsiębiorstw krajowych odzwierciedla pole trójkąta ograniczonego literami ACF. Jest to
nadwyżka dodatkowych dochodów producentów krajowych uzyskanych dzięki wyższym
cenom, a dodatkowymi kosztami zwiększonej produkcji.

 


Natomiast pole trójkąta ograniczonego literami BEG przedstawia koszty (utracone
korzyści) konsumentów krajowych, którzy po wprowadzeniu cła musieli zapłacić wyższą
cenę za dobro „X” ograniczającą ilość nabywanego dobra na rynku krajowym.
Reasumując można stwierdzić, że odejście od wolnego handlu przez wprowadzenie taryfy
celnej prowadzi do powstania korzyści dla rządu i producentów krajowych (dodatkowe
transfery pieniędzy) oraz strat dla konsumentów.
Ogół ceł, ze względu na pełnioną przez nie funkcję, można podzielić na:
a) cła ochronne – wprowadzane w celu ochrony produkcji krajowej przed konkurencją
zagraniczną (nowo powstające gałęzie lub gałęzie przeżywające trudności, gałęzie
strategiczne),
b) cła retorsyjne (odwetowe) stosowane jako środek w odpowiedzi na niekorzystne
posunięcia ekonomiczne innych krajów,
c) cła fiskalne – wprowadzane w celu zapewnienia dodatkowych dochodów budżetowi
państwa,
d) cła antydumpingowe – mające przeciwdziałać dumpingowi, wyrównywać ceny dóbr
importowanych do poziomu realnych kosztów produkcji w kraju importera lub do ceny
światowej.
Ograniczenia parataryfowe – to z reguły stosowane przez dany kraj opłaty
wyrównawcze, które są dodatkowym obciążeniem importu poza stosowanymi cłami.
Opłaty wyrównawcze pozwalają rządowi bezpośrednio regulować ceny dóbr importowanych
np. gdy cena światowa danego towaru jest niższa niż cena na rynku wewnętrznym, przez
opłatę wyrównawczą obciążającą towar importowany – cenę tego dobra sprowadza się do
poziomu ceny krajowej.
Innym stosowanym instrumentem polityki handlowej są rozwiązania pozataryfowe są to:
organicznia ilościowe importu, przepisy administracyjne, standardy techniczne, sanitarne i
ekologiczne.
Ograniczenia ilościowe oznaczają wprowadzenie limitu ilościowego lub
wartościowego importu do danego kraju. Zmniejszenie administracyjne importu powodując
ograniczenie podąży na rynku danego dobra wpłynie na podwyższenie ceny tego dobra na
rynku krajowym.
Przepisy administracyjne także skutecznie ograniczają import, gdyż mogą wydłużać
czas obsługi granicznej, nakazywać administracji rządowej kupowanie towarów produkcji
krajowej, wspierać kampanie reklamowe popierające zakupy towarów krajowych.
Natomiast standardy techniczne, sanitarne i ekologiczne - nieznane producentom
zagranicznym - ograniczają dostęp towarom zagranicznym do rynku danego kraju, jeżeli nie
spełniają tych standardów zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym kraju.
Polityka handlowa rządu nie koncentruje się zwykle tylko na ograniczeniu importu. Często
rząd aktywnie wpływa także na eksport. W popieraniu eksportu stosuje się subwencje – są to
dopłaty do cen dóbr eksportowanych, które z jednej strony powodują podwyższenie ceny i
ograniczenie konsumpcji krajowej tych dóbr; a z drugiej strony wywołują wzrost produkcji i
eksportu. Konsekwencje subwencji eksportowych przedstawiono na rysunku 9.2.
Rysunek 9.2.
Konsekwencje rynkowe subwencji eksportowych
P
Y
cena światowa =P1
+subwencje
cena światowa =P0
C
F
A
E S(y)
B G
D(y)
Eksport
0
Q Q
C
Y
A
Y
QQ
B
E
Y
Y
Q
Y
W warunkach wolnego handlu przy cenie krajowej równej cenie światowej (p0) popyt na
dobro Y wynosi Q AY a podaż – Q BY zaś eksport AB  QAX  QBY . Po wprowadzeniu subwencji
obejmującej wyłącznie eksport, cena krajowa wzrasta do p1 p1  p0  subwencja  . Sprzedając
za granicą producent krajowy otrzymuje wyższą cenę p1; a zatem produkcja na rynek krajowy
staje się nieopłacalna – ceny p0  p1 .
W konsekwencji, po wprowadzeniu subwencji, produkcja krajowa zwiększa się z Q BY do Q EY ;
a popyt krajowy spada z Q AY do Q CY . Efektem tych zmian jest wzrost eksportu z AB do
CE  QEY  QCY .
W ramach aktywnej polityki proeksportowej rząd może stosować także preferencyjne
kredyty i ulgi bądź zwolnienia podatkowe dla ekspertów.
 BILANS
PŁATNICZY
Pełny obraz powiązań gospodarki kraju z otoczeniem zagranicznym ma odbicie w
bilansie płatniczym.
Bilans płatniczy jest zestawieniem wszystkich międzynarodowych transakcji
ekonomicznych i finansowych dokonanych w ciągu roku między danym krajem a zagranicą.
W bilansie płatniczym znajdują się uporządkowane zapisy transakcji zawartych przez
podmioty krajowe - (gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa i rząd) z zagranicą.
Przedmiotem zawieranych transakcji z zagranicą są: towary, czynniki produkcji, aktywa
rzeczowe i finansowe.
Bilans płatniczy składa się z dwóch zasadniczych części: rachunku obrotów bieżących
i rachunku obrotów kapitałowych.
Bilans obrotów bieżących w bilansie płatniczym jest zestawieniem transakcji dotyczących
przepływu dóbr i usług między krajem i zagranicą oraz innych dochodów netto z zagranicy.
Bilans obrotów bieżących obejmuje:
a) bilans towarów – zestawienie obrotów z tytułu eksportu i importu towarów,
b) bilans usług – zestawienie obrotów z tytułu eksportu i importu usług,
c) bilans dochodów majątkowych – zestawienie należności i płatności związanych z bieżącą
obsługą kapitału krajowego za granicę i kapitału obcego w danym kraju (zyski, odsetki,
dywidenda),
d) bilans transferów pieniężnych – zestawienie przekazów o charakterze płatności
transferowych (darowizny, przekazy pieniężne zarobków emigrantów, spadków,
stypendiów dla cudzoziemców, rent i emerytur, umorzenia długów zagranicznych).
Bilans obrotów kapitałowych w bilansie płatniczym jest zestawieniem transakcji dotyczących
aktywów finansowych danego kraju z zagranicą.
Bilans obrotów kapitałowych obejmuje:
a) bilans inwestycji bezpośrednich – zestawienie wartości transakcji polegających na kupnie
przedsiębiorstw i akcji (przez podmioty krajowe za granicę i podmioty zagraniczne w
danym kraju),
b) bilans kredytów kupieckich – zestawienie kredytów udzielonych przez zagranicznych
importerów polskim eksporterom i kredytów udzielonych przez polskich eksporterów
zagranicznym importerom,
c) bilans inwestycji portfelowych – zestawienie wartości transakcji dotyczących zakupu
aktywów finansowych między krajem a zagranicą (zakup i sprzedaż obligacji, weksli
skarbowych),
d) stan rezerw dewizowych – zmiany zasobu walut obcych przechowywanych przez krajowy
bank centralny,
Pozycją korygującą w bilansie płatniczym jest – saldo błędów i opuszczeń – która
odzwierciedla trudności prawidłowego pomiaru transakcji wyrażonych w statystykach.
Porównując wpływy i wydatki dewizowe z tytułu transakcji zapisanych na rachunku obrotów
bieżących ustala się saldo obrotów bieżących (SOB). Z kolei dodając salda pozycji
odnotowanych na rachunku obrotów kapitałowych ustala się saldo obrotów kapitałowych
(SOK).
Dodając salda obrotów bieżących i obrotów kapitałowych otrzymujemy saldo bilansu
płatniczego (SBP), co można zapisać:
SBP  SOB  SOK
Bilans płatniczy wykazuje nadwyżkę SBP  0, gdy wpływy dewizowe ze wszystkich
zawartych transakcji z zagranicą są większe niż wydatki dewizowe.
Bilans płatniczy jest zrównoważony SBP  0, gdy wpływy i wydatki dewizowych są sobie
równe. Bilans płatniczy wykazuje deficyt SBP  0 , gdy wpływy dewizowe są niższe od
poniesionych wydatków dewizowych.
Reasumując należy stwierdzić, że saldo bilansu płatniczego determinuje sytuację płatniczą
danego kraju. W sensie formalnym (rachunkowym) bilans płatniczy jest zawsze wyrównany
przez zmianę poziomu rezerw dewizowych. Nie jest to oczywiście równoznaczne, że bilans
płatniczy jest zrównoważony w sensie ekonomicznym.
Tabela 9.3.
Bilans płatniczy Polski 1
Wyszczególnienie
A. RACHUNEK BIEŻĄCY
Towary (saldo)
Wpływy z eksportu
Wypłaty za import
Usługi (saldo)
Wpływy
Wypłaty
Dochody (saldo)
Wpływy
Wypłaty
w tym zapłacone
Transfery bieżące (saldo)
Wpływy
Wypłaty
Niesklasyfikowane obroty bieżące (saldo)
B. RACHUNEK KAPITAŁOWY I FINANSOWY
Rachunek kapitałowy
Rachunek finansowy
Inwestycje bezpośrednie (saldo)
polskie inwestycje zagraniczne
zagraniczne inwestycje w Polsce
1
Źródło: Rocznik Statystyczny GUS, 2000 r., str. 466
1998
1999
w mln dol. USA
-6858
-11569
-13720
-14380
30122
26347
43842
40727
-508
-1624
3678
3310
4186
4934
-568
-804
2676
1899
3244
2703
3236
2694
1942
1604
2543
2209
601
605
5996
3635
10800
73
10727
4966
-163
5129
7865
47
7818
6348
-123
6471
1998
1999
w mln dol. USA
1330
1449
-180
12
-42
-173
-138
185
1510
1437
952
885
558
552
4431
21
2247
-2691
-82
-11
260
198
178
187
-16
13
147
53
131
66
2345
-2693
2294
-2713
51
20
Wyszczególnienie
Inwestycje portfelowe (saldo)
polskie inwestycje za granicą (aktywa)
udziałowe
dłużne
zagraniczne inwestycje w Polsce (pasywa)
udziałowe
dłużne
Pozostałe inwestycje (saldo)
polskie należności za granicą (aktywa)
kredyty udzielone powyżej 1 roku
wykorzystanie
spłata
kredyty udzielone do 1 roku
wykorzystanie
spłata
inne należności
gotówka, rachunki bieżące i lokaty
pozostałe należności
polskie zobowiązania wobec zagranicy (pasywa)
kredyty otrzymane powyżej 1 roku
wykorzystanie
spłata
w tym zapłacone
kredyty otrzymane do 1 roku
wykorzystanie
spłata
inne zobowiązania
rachunki bieżące i depozyty
pozostałe zobowiązania
C. SALDO BŁEDÓW I OPUSZCZEŃ
RAZEM od A do C
D. POZYCJE FINANSUJĄCE
Aktywa rezerwowe (rezerwy oficjalne brutto)
Kredyty z Międzynarodowego Funduszu Walutowego
Exceptional financing
 BILANS
2184
1669
3235
1566
1506
-46
334
380
561
602
-41
1766
5708
-5708
-5698
2712
2056
4405
2349
2301
440
934
494
216
218
-2
3484
-220
220
229
0
-10
0
-9
PŁATNICZY A ZMIANY KRAJOWEJ PODAŻY PIENIĄDZA
Stan salda bilansu płatniczego wpływa na zmianę wielkości krajowej podaży
pieniądza. W przypadku, gdy bilans płatniczy wykazuje deficyt SBP  0 , oznacza to
zmniejszenie krajowej podaży pieniądza, gdyż ludzie na ogół wycofują pieniądze z obiegu
potrzebne im na zakup walut obcych niezbędnych do zakupu zagranicznych towarów i
aktywów. Podaż pieniądza krajowego zmniejsza się dokładnie o wielkość deficytu bilansu
płatniczego. Stwarza to, przesłanki do wzrostu stopy procentowej. Zależność krajowej podaży
pieniądza od ujemnego salda bilansu płatniczego przedstawiono na poniższym rysunku.
Rysunek 9.3.
Wpływ ujemnego salda bilansu płatniczego na krajową podaż pieniądza
R(%)
LM1
R1
R0
<0
P
SB
E1
LM0
E0
IS0
0
Y1 Y0
Y
W tej sytuacji w celu uniezależnienie podaży pieniądza krajowego, Bank Centralny zmniejsza
poziom rezerw dewizowych sprzedając na rynku waluty obce w zamian za które otrzymuje
walutę krajową, która uzupełni wycofane z obiegu krajowe środki pieniężne.
Gdy bilans płatniczy wykazuje nadwyżkę SBP  0 , krajowe podaż pieniądza zwiększa się w
wyniku dodatkowego zasilenia przez napływ pieniądza z zagranicy. Eksporterzy wymieniają
dochody w walucie obcej na pieniądze krajowe i wpłacają odpowiednie kwoty do krajowego
systemu bankowego – zwiększając tym samym podaż pieniądza w kraju. Wpływ nadwyżki
bilansu płatniczego na krajową podaż pieniądza przedstawiono na rysunku 9.4.
Rysunek 9.4.
Wpływ dodatniego salda bilansu płatniczego na krajową podaż pieniądza
R(%)
LM0
R0
R1
SB
E0
>0
R
LM1
E1
IS0
0
Y0 Y1
Y
Jeżeli Bank Centralny nie chce dopuścić do zwiększenia podaży pieniądza krajowego, gdy
występuje nadwyżka bilansu płatniczego, musi skupować waluty obce, w zamian zasilając
gospodarkę w dodatkową ilość pieniądza krajowego odpowiadającą dokładnie wielkości
nadwyżki bilansu płatniczego. Powoduje to presję inflacyjną, gdyż stwarza warunki do
obniżenia stopy procentowej.
W związku z tym Bank Centralny może prowadzić politykę uniezależniającą krajową podaż
pieniądza od zmiany salda bilansu płatniczego. W tym celu Bank Centralny może próbować
sterylizować podaż pieniądza w kraju. Sterylizacja podaży pieniądza krajowego jest operacją
otwartego rynku przebiegającą między pieniądzem krajowym a krajowymi papierami
wartościowymi.
Celem sterylizacji jest wyeliminowanie (neutralizacja) wpływu salda bilansu płatniczego na
rozmiary krajowej podaży pieniądza.
Jeżeli więc deficyt bilansu płatniczego obniża krajową podaż pieniądza, to Bank Centralny
będzie skupował krajowe obligacje dostarczając w zamian gotówki uzupełniającej wielkość
podaży pieniądza krajowego. Bank Centralny w tej sytuacji ma do wykupienia mniej obligacji
i niższe rezerwy dewizowe, gdyż częściowo zostały zużyte na sfinansowanie deficytu.
W przypadku nadwyżki bilansu płatniczego, która zwiększa krajową podaż pieniądza,
działania sterylizacyjne Banku Centralnego sprowadzają się do sprzedaży obligacji i
zmniejszenia krajowej podaży pieniądza. Skutkiem tego jest pozostająca do wykupienia
większa ilość obligacji oraz wzrost poziomu rezerw dewizowych dzięki napływowi dewiz z
zagranicy.
 SYSTEMY

KSZTAŁTOWANIA KURSU WALUTOWEGO
Rynek waluto wy
Kraj uczestniczący w wymianie międzynarodowej zawiera transakcje w różnych
walutach. Dlatego istnieje konieczność przeliczania jednych walut na inne w ramach
prowadzonych rozliczeń międzynarodowych. Waluta jest to nazwa pieniądza krajowego (np.
złoty) lub zagranicznego (np. dolar, marka, funt).
Rynek walutowy to taki rynek międzynarodowy, na którym jedna waluta krajowa
może być wymieniana na inną. Ceną na rynku walutowym jest kurs walutowy (wymienny).
Kurs walutowy jest ceną jednostki waluty jednego kraju wyrażoną w walucie innego kraju.
Np. kurs dolara amerykańskiego w złotych w 2000 r. wynosił 4.60 PLN/USD, . Odpowiednio
kurs walutowy złotego wyrażony w dolarach wynosił 0.21 USD/PLN. Kurs walutowy wyraża
międzynarodową wartość jednej waluty w stosunku do innej waluty.
Poziom kursu walutowego zależy od kształtowania popytu i podaży waluty danego
kraju na rynkach międzynarodowych.
Zakładając, że analizujemy rynek walutowy obejmujący dwa kraje: Polskę i USA
(gdzie USA – symbolizuje zagranicę oraz złoty będzie dla nas walutą krajową, a dolar USA
będzie charakteryzował waluty obce). Kurs złotego wyrazimy w dolarach (USD/PLN).
Zależności między popytem i podażą waluty krajowej a kursem przedstawiono na rysunku
9.5. Linia DD pokazuje popyt na złote, a linie SS – podaż złotych. Przy innych stałych
czynnikach, Amerykanie będą skłonni wymienić na złote tym więcej dolarów im mniej będą
płacili za jednostkę polskiej waluty. Stąd linia popytu na złote – DD ma nachylenie ujemne.
Natomiast Polacy będą skłonni kupować tym więcej dolarów im więcej dolarów dostaną za
każdą złotówkę. Dlatego linia podaży złotego – SS ma nachylenie dodatnie.
Rysunek 9.5. Równowaga na rynku walutowym
KW
(USD)
SS0
KW0
E0
DD0
0
Q0
Q(ilość złotówek)
Popyt na walutę krajową pochodzi z chęci zakupu przez cudzoziemców (obywateli USA)
polskich towarów i polskich aktywów finansowych (np. akcji polskich przedsiębiorstw). Z
drugiej strony podaż waluty danego kraju wynika z chęci zakupu przez Polaków towarów
pochodzących z zagranicy (importowanych) i nabycia zagranicznych aktywów finansowych
(np. akcji amerykańskich przedsiębiorstw).
Równowaga na rynku walutowym istnieje, gdy ilość zaoferowanej waluty krajowej
jest dokładnie równa zapotrzebowaniu na nią. Na rysunku 9.5. stanowi równowagi odpowiada
punkt E0 – punkt równowagi na rynku walutowym, który wyznacza taki poziom kursu
walutowego – KW0, przy którym podaż i popyt na złote są równe ilości Q0.
Kurs równowagi może zmienić się pod wpływem czynników powodujących zmianę
popytu i podaży waluty krajowej przy każdym poziomie kursu walutowego.
Popyt na złotówki zmieni się, przy każdym poziomie kursu walutowego, pod wpływem
zmiany eksportu do USA lub zmiany popytu obywateli amerykańskich na polskie aktywa
finansowe.
Jeżeli eksport lub popyt obywateli amerykańskich na polskie aktywa finansowe będzie
zwiększał się, oznacza to, że przy danej podaży złotówek, kurs walutowy równowagi i ilość
złotówek będą systematycznie wzrastać.
Rysunek 9.6.
Wpływ wzrostu popytu na kurs walutowy równowagi
KW
($/zł)
SS0
E2
KW1
KW0
0
E1
E0
DD0
Q0 Q1 Q2
DD2
DD1
Q(ilość złotówek)
Natomiast jeżeli systematycznie wzrasta import oraz popyt polskich obywateli na
zagraniczne aktywa finansowe (przy każdym poziomie kursu walutowego), to kurs
równowagi, przy danym popycie będzie spadał (rysunek 9.7.).
Rysunek 9.7.
Wpływ wzrostu podaży na kurs walutowy równowagi
KW
($/zł)
SS 0
SS
KW0
E0
KW1
KW2
E1
E2
DD0
0
Q0 Q1 Q2
Q (zł)
W gospodarce otwartej w celu regulowania transakcji międzynarodowych stosowane są różne
systemy kursu walutowego.

Systemy kursu walutowego
System kursu walutowego określa zespół czynników wpływających na poziom kursu
walutowego. Wyróżnia się dwa skrajne systemy kursu walutowego: płynny i stały.
W systemie płynnych kursów walutowych, kurs równowagi kształtuje się pod wpływem
swobodnie działającego mechanizmu rynkowego (bez interwencji Banku Centralnego na
rynku walutowym). Kurs walutowy odpowiednio zmienia się, aby doprowadzić do zrównania
się podaży złotówek z popytem na nie na rynku walutowym. W tej sytuacji zmianę wartości
złotówki na rynkach międzynarodowych wyraża aprecjacja bądź deprecjacja złotego. Gdy
kurs złotego wyrażony w dolarach wzrasta mówimy o aprecjacji, gdyż zwiększyła się
międzynarodowa wartość złotego. W przeciwnym przypadku, gdy na rynku walutowym kurs
złotego spada, mówimy o aprecjacji, czyli spadku międzynarodowej wartości złotego.
System stałych (sztywnych) kursów walutowych charakteryzuje się tym, że kurs
walutowy ustala Bank Centralny i zobowiązuje się do jego obrony w określonym czasie.
Oznacza to, że Bank Centralny wymienia walutę krajową przy stałym kursie walutowym,
niezależnie od zmieniających się warunków na rynku walutowym.
Załóżmy, że na rysunku 9.8. kurs złotego w dolarach jest stały i wynosi KW 0.
Przyjmijmy, że Amerykanie zwiększyli popyt na polskie towary, co powoduje zwiększenie
popytu na złotówki – krzywa popytu na złotówki przesunie się z położenia DD0 do DD1.
Rysunek 9.8.
Kurs walutowy równowagi w systemie stałych kursów
KW
($/zł)
SS0
KW 0
B
E
A
DD1
DD0
0
QB
Q0
DD2
QA
Q(zł)
Przy stałym kursie walutowym pojawia się nadwyżka popytu na złotówki równa EA.
W tej sytuacji na rynku walutowym, w celu utrzymania stałego kursu musi interweniować
Bank Centralny dostarczając EA złotówek w zamian za dolary. Bank Centralny przeprowadza
operację wyrównawczą polegającą na skupowaniu dewiz (dolarów) dostarczając na rynek
odpowiednią ilość waluty krajowej (złotówek). Skup dewiz zwiększa rezerwy dewizowe
Banku Centralnego.
Gdy popyt na walutę krajową spada do DD2, na rynku walutowym powstaje nadwyżka
waluty krajowej. Wtedy interwencja Banku Centralnego sprowadza się do przeprowadzenia
na rynku walutowym operacji wyrównawczej polegającej na sprzedaży dewiz, co zmniejsza
poziom rezerw dewizowych, wymieniając je na walutę krajową (złotówki) likwidując w ten
sposób nadwyżkę złotówek na rynku walutowym przy utrzymanym stałym kursie KW0.
W systemie stałego kursu walutowego zmiana poziomu kursu jest wynikiem decyzji
podejmowanej przez bank centralny. Obniżenie kursu walutowego przez bank centralny
powoduje dewaluację waluty – obniżenie jej wartości na rynkach międzynarodowych.
Natomiast decyzja banku centralnego dotycząca podwyższenia kursu walutowego jest
rewaluacją waluty krajowej – podwyższenie wartości waluty krajowej na rynkach
międzynarodowych. Stały kurs walutowy utrzymywany przez bank centralny może być
nadwartościowy (podwartościowy), gdy jest wyższy (niższy) od kursu walutowego
równowagi na swobodnie działającym rynku walutowym.
Między skrajnymi systemami płynnego i stałego kursu walutowego wyróżnia się
system pośredni – kursu częściowo regulowanego. Jest to system w którym do interwencji
Banku Centralnego na rynku walutowym, dochodzi wówczas, gdy rynkowy kurs walutowy
podlega zbyt silnym wahaniom przekraczającym dopuszczalny poziom wyznaczony w danym
okresie przez Bank Centralny. Jeżeli rynkowy kurs walutowy mieści się w pasie
dopuszczalnych wahań, Bank Centralny nie interweniuje na rynku walutowym.

Wpływ systemu kursu walutowego na równowagę bilansu płatniczego
W systemie płynnego kursu walutowego, działa mechanizm automatycznego
równoważenia bilansu płatniczego. Kurs walutowy dostosowuje się odpowiednio, aby
doprowadzić do zrównania popytu na walutę danego kraju z jej podażą na rynku walutowym.
Występujące różnice między wielkością wpływów i wydatków wynikające z zawartych
transakcji z zagranicą znikają dzięki zmianom poziomu kursu walutowego. Jeżeli wpływy z
eksportu bądź sprzedaży aktywów krajowych powodują, że popyt na walutę krajową
przewyższa jej podaż, będącą wynikiem importu i zakupu zagranicznych aktywów przez
podmioty krajowe – co oznacza niedobór waluty krajowej na rynku walutowym – mechanizm
rynkowy powoduje aprecjację waluty krajowej, czyli wzrost jej wartości międzynarodowej.
Wywołuje to obniżenie konkurencyjności cenowej eksportu (wzrost cen dóbr eksportowych
wyrażonych w walutach obcych) i krajowych aktywów, a zatem eksport spada i zmniejsza się
popyt zagranicy na aktywa krajowe doprowadzając po pewnym czasie do zrównoważenia
bilansu płatniczego.
W przeciwnym przypadku, gdy wydatki na import i zakup zagranicznych aktywów
przez podmioty krajowe są większe od wpływów z eksportu i sprzedaży krajowych aktywów,
powstała w ten sposób nadwyżka waluty krajowej na rynku walutowym powoduje w systemie
płynnego kursu aprecjację waluty krajowej. To z kolei wywołuje poprawę konkurencyjności
cenowej eksportu (obniżenie cen dóbr eksportowych na rynkach międzynarodowych) i
zmniejszenie atrakcyjności importu (wzrost cen krajowych dóbr importowanych). Zmiany
opłacalności transakcji zawieranych przez podmioty krajowe z zagranicą doprowadzają przez zmianę kursu walutowego – do przywrócenia równowagi bilansu płatniczego.
Zatem w systemie płynnego kursu walutowego można mówić o działaniu mechanizmu
automatycznego równoważenia bilansu płatniczego przez tzw. wyzerowanie się sald na
rachunkach obrotów bieżących i obrotów kapitałowych. Wiemy iż, saldo bilansu płatniczego
jest sumą salda obrotów bieżących i obrotów kapitałowych. W warunkach płynnego kursu
walutowego dodatniemu saldu (nadwyżce) na rachunku obrotów bieżących musi odpowiadać
ujemne (deficyt) saldo na rachunku obrotów kapitałowych i odwrotnie. Jeżeli zatem kraj
uzyska nadwyżkę na rachunku obrotów bieżących – odzwierciedlającą skalę napływu
pieniądza z zagranicy, to gdy w systemie płynnego kursu walutowego, Bank centralny nie
powiększa rezerw dewizowych, musi ona mieć swoje odbicie we wzroście deficytu na
rachunku obrotów kapitałowych. W tym przypadku, deficyt na rachunku obrotów
kapitałowych obrazuje wielkość odpływu pieniądza za granicą pokazującego wynik
powiększenia się stanu aktywów zagranicznych mieszkańców danego kraju.
Dlatego można powiedzieć, że w systemie płynnego kursu walutowego saldo bilansu
płatniczego zawsze będzie równe zeru, czyli bilans płatniczy będzie zrównoważony. A
osiągnąć to można przez rynkowe dostosowanie kursu walutowego doprowadzające do
zrównoważenia popytu na walutę danego kraju z jej podażą na rynku walutowym.

System stałego kursu waluto wego a ró wno ważenie bilansu płatniczego
W systemie stałego kursu walutowego saldo bilansu płatniczego nie musi być równe
zeru. Oznacza to, że w systemie stałego kursu walutowego salda rachunku obrotów bieżących
i obrotów kapitałowych nie kompensują się wzajemnie.
I tak, deficyt w bilansie płatniczym może powstać, gdy na dodatnie obrotów bieżących
jest mniejsze od deficytu na rachunku obrotów kapitałowych. W tej sytuacji deficyt w bilansie
płatniczym dokładnie odpowiada nadwyżce waluty krajowej na rynku walutowym. Aby
utrzymać kurs walutowy na stałym poziomie, bank centralny ,musi podejmować działania
interwencyjne – zmniejszające rezerwy dewizowe i stwarzające jednocześnie dodatkowy
popyt na walutę krajową polegające na sprzedaży dewiz i zakupie waluty krajowej, co w
konsekwencji obniża poziom rezerw dewizowych kraju. W bilansie płatniczym operacje te są
wykazywane jako transakcje wyrównawcze lub zmianę rezerw.
W przypadku gdy występuje nadwyżka w bilansie płatniczym, co w systemie stałego
kursu walutowego odpowiada niedoborowi waluty krajowej, bank centralny - w celu
zrównoważenia bilansu płatniczego - będzie interweniował przez skup walut obcych w
zamian za sprzedaż waluty krajowej, co w konsekwencji powoduje wzrost poziomu rezerw
dewizowych.
W systemie stałego kursu walutowego musi występować nadwyżka lub deficyt bilansu
płatniczego. Przywrócenie równowagi bilansu płatniczego wymaga interwencji banku
centralnego na rynku walutowym. Nadwyżki bilansu płatniczego są zrównoważone wzrostem
rezerw dewizowych lub zakupem aktywów zagranicznych, zaś deficyt bilansu płatniczego
równoważony jest zmniejszeniem rezerw dewizowych lub zagranicznymi pożyczkami.
Dewaluacja i jej konsekwencje.
W sytuacji występowania pogłębiającego się deficytu bilansu płatniczego bank
centralny, w systemie stałego kursu, dewaluuje walutę krajową do innych walut.
Jak pamiętamy, dewaluacja polega na obniżeniu kursu walutowego, co powoduje
zmniejszenie wartości waluty krajowej na rynku międzynarodowym (za jednostkę waluty
krajowej otrzymujemy mniej jednostek walut obcych).
Skutki dewaluacji należy rozpatrywać w krótkim i długim okresie.
W krótkim okresie, gdy nie są w pełni wykorzystane zdolności wytwórcze gospodarki,
dewaluacja sprzyja zwiększeniu eksportu przez poprawę konkurencyjności cenowej dóbr
eksportowanych przez dany kraj. Ceny dóbr eksportowanych wyrażone w walutach obcych
obniżają się w wyniku dewaluacji.
Zjawisko to można zilustrować prostym przykładem. Załóżmy, że początkowy kurs złotego
wynosił 0.25 USD/PLN, a cena krajowa dobra eksportowanego była równa 100 PLN. Przy
danym kursie walutowym, cena zagraniczna tego dobra wyrażona w dolarach osiągała
wartość 25 USD.
PZ($)  PK ( zł )  KW  100 zł  0.25 $ zł  25 $
Jeżeli bank centralny zdecydował się zdewaluować złotego przez obniżenie kursu do
0.2 USD/PLN, to w tym przypadku cena zagranicznego dobra eksportowanego zmniejszyła
się do 20 USD. Oznacza to, że w wyniku dewaluacji zwiększa się konkurencyjność cenowa
dóbr eksportowanych przez obniżenie jej ceny zagranicznej.
W tej sytuacji oczekuje się, że przy niższej cenie zwiększy się eksport, co pozwali zwiększyć
napływ walut obcych i odbudować poziom rezerw dewizowych kraju.
Z drugiej strony dewaluacja wpływa na ograniczenie importu, gdyż powoduje wzrost
cen krajowych dóbr importowanych. I tak, na przykład, gdy przy początkowym kursie
walutowym 0.25 USD/PLN za dobro importowane płacono za granicą 20 USD, to cena
krajowa tego dobra wynosiła 80 PLN.
P K
20$
PK ( zł )  Z

 20  4zł  80zł
KW 0.25 $ zł
Po dewaluacji, czyli obniżeniu kursu walutowego do 0.2 USA/PLN, cena krajowa dobra
importowanego wzrosła do 100 PLN.
W wyniku dewaluacji rosną ceny krajowe dóbr importowanych, co powinno obniżyć popyt
krajowy na te dobra i ostatecznie ograniczyć rozmiary importu. W konsekwencji dewaluacji
może zwiększyć się eksport netto, gdyż dewaluacja stymuluje eksport i ogranicza import.
Poprawa bilansu płatniczego w wyniku dewaluacji jest możliwa, gdy w gospodarce
spełniony jest warunek Marshalla – Lernera. Mówi on, że odbudowa poziomu rezerw
dewizowych po dewaluacji jest możliwa, gdy suma elastyczności cenowej eksportu i importu
(co do wartości bezwzględnej) jest większa od jedności, co można zapisać:
E pex  E pim  1
% zm Ex
- określa relację procentowej zmiany eksportu do zmiany cen
% pex
uzyskiwanych w eksporcie.
% zm Im
- określa relację procentowej zmiany importu do zmiany cen płaconych za
E pim 
% pim
import.
gdzie:
Epex - elastyczność cenowa importu
Epim - elastyczność cenowa eksportu
E pex 
Jeżeli odpowiednio:
Ex ↑ 7%;
Im ↓ 8%
pex ↓ -10%; pim ↑ +10%
to:
 7%
E pex 
 0.7% - oznacza, że eksport zwiększył się o 0.7% pod wpływem 1%
 10%
spadku cen dóbr eksportowych
 8%
E pim 
 0.8% - oznacza, że import zmniejszył się o 0.8% pod wpływem 1%
 10%
wzrostu cen dóbr importowanych
W tej sytuacji warunek Marshalla – Lernera jest spełniony, gdyż:
 0.7%   0.8%  1
1.5  1
Jednakże tuż po dewaluacji może nastąpić pewne pogorszenie bilansu obrotów
bieżących i spadek poziomu rezerw dewizowych, gdyż ich odbudowa przebiega według
kształtu litery „J”. Krzywa „J” pokazuje zmiany poziomu rezerw dewizowych po dewaluacji.
Rysunek 9.9.
Zmiana poziomu rezerw dewizowych po dewaluacji
RD
krzywa
poziom
rezerw
dewizowych
RDB
“J”
b
a
RDA
0
tA
tB
czas
(w tyg.)
Zakładamy, że w momencie „0” podjęto decyzję o dewaluacji. Tuż po tym momencie
poziom rezerw dewizowych może obniżać się w stosunku do poziomu wyjściowego, gdyż
część kontraktów z zagranicą jest jeszcze realizowana po starym kursie. Ponadto muszą
nastąpić w gospodarce procesy dostosowawcze do nowych cen wymagające czasu.
Nabywcy krajowi muszą przystosować się do wyższych cen dóbr importowanych, a
gospodarka musi stworzyć dodatkowe zdolności wytwórcze w gałęziach eksportujących lub
produkujących dobra zastępujące drożejące pochodzące z importu.
Jeżeli zatem po dewaluacji ceny krajowe dóbr importowanych od razu nie wzrosły, a
także nie zwiększył się natychmiast znacząco wolumen eksportu, to tuż po dewaluacji może
pojawić się przejściowo większy deficyt na rachunku obrotów bieżących powodując
obniżenie rezerw dewizowych do najniższego poziomu (RDA). W dłuższym nieco okresie gdy
nabywcy i dostawcy dostosują wielkość eksportu i importu do nowych cen wywołanych
dewaluacją, zwiększy się wolumen eksportu a zmniejszy wolumen importu, co w
konsekwencji doprowadzi do pojawienia się nadwyżki na rachunku obrotów bieżących i
podwyższy poziom rezerw dewizowych powyżej pozycji wyjściowej (RDB).
Długookresowe konsekwencje dewaluacji.
Jednakże dewaluacja, obok korzystnych skutków krótkookresowych, jakimi są
dodatnie saldo obrotów bieżących i odbudowa poziomu rezerw dewizowych w dłuższym
okresie, przy pełnym wykorzystaniu zdolności wytwórczych, wywołuje niekorzystne
zjawiska w gospodarce przez uruchomienie inflacji. W długim okresie dewaluacja uruchamia
dwie ścieżki pobudzające inflację.
Jedną z tych ścieżek jest wzrost kosztów produkcji w gałęziach wykorzystujących
dobra importowane, których ceny krajowe rosną po dewaluacji. W wyniku tej zależności
rosną ceny rynkowe dóbr finalnych przy produkcji których wykorzystywano surowce,
materiały i podzespoły pochodzące z importu. Innym czynnikiem powodującym zwiększenie
kosztów produkcji, jest nacisk pracowników na wzrost plac rekompensujący wzrost kosztów
utrzymania w wyniku podwyższania cen importowanych dóbr konsumpcyjnych. Zatem
wzrost cen krajowych dóbr importowanych uruchomi inflację kosztową.
Drugą ścieżką inflacji związaną z dewaluacją jest ścieżka popytowa. Rosnące dochody
eksporterów, po wymianie dewiz na pieniądz krajowy, powodują zwiększenie popytu
krajowego (absorpcji krajowej). Także rośnie popyt na produkty krajowe w wyniku wzrostu
cen dóbr importowanych.
W sytuacji, gdy w gospodarce w pełni są wykorzystywane zdolności wytwórcze,
zwiększona absorpcja krajowa wywołana dewaluacją, w dłuższym okresie prowadzi do
wzrostu cen w wyniku szybszego wzrostu popytu krajowego niż podaży. W tych warunkach
inflacja ma charakter popytowy.
W dłuższym okresie zatem utrzymanie pozytywnych skutków dewaluacji wymaga
podjęcia działań ograniczających inflacyjne skutki dewaluacji.
W tej sytuacji w gospodarkach nie w pełni zintegrowanych z gospodarką światową,
rząd musi z reguły realizować program dostosowawczy powodujący zmniejszenie absorpcji
krajowej. Typowym rozwiązaniem jest zastosowanie restrykcyjnej polityki fiskalnej
(ograniczenie wydatków rządu lub podwyższenie podatków) w połączeniu z restrykcyjną
polityką pieniężną, które przez wzrost stopy procentowej obecny popyt inwestycyjny i
konsumpcyjny w gospodarce, a w rezultacie obniży absorpcję krajową.
 PYTANIA
KONTROLNE
I. Test wyboru.
1.
2.
3.
4.
5.
Podstawą wyboru specjalizacji produkcji między krajami,
według teorii kosztów konsumpcyjnych są różnice w:
a) w kosztach zmiennych
b) w kosztach krańcowych
c) kosztach absolutnych
d) kosztach względnych
Cła importowane powodują:
a) wzrost cen krajowych dóbr importowanych
b) wzrost cen zagranicznych dóbr eksportowanych
c) spadek cen zagranicznych dóbr eksportowanych
d) spadek cen krajowych dóbr importowanych
Deficyt bilansu płatniczego:
a) zmniejsza krajową podaż pieniądza
b) zwiększa krajową podaż pieniądza
c) nie zmienia krajowej podaży pieniądza
d) żadne z powyższych nie jest prawdziwe
W systemie stałych kursów walutowych, zwiększony popyt
zagranicy na dobra danego kraju wymaga interwencji banku centralnego w postaci:
a) skupowania dewiz
b) sprzedawanie dewiz
c) sprzedaży waluty krajowej
d) skupowanie waluty krajowej
Dewaluacja waluty danego kraju powoduje:
a) wzrost konkurencyjności eksportu
b) wzrost opłacalności importu
c) obniżenie konkurencyjności eksportu
d) zmniejszenie opłacalności importu
d) Oznacz zdanie prawdziwe literą P, a fałszywe literą F. Odpowiedź krótko uzasadnij:
1.
Jeżeli zwiększy się popyt zagranicy na dobra danego kraju, to w systemie płynnych kursów
walutowych, nastąpi deprecjacja waluty krajowej.
........
2.
Dewaluacja w krótkim okresie wywołuje inflację w gospodarce. ........
3.
Jeżeli wzrośnie import, to w systemie stałego kursu walutowego interwencja banku
centralnego zmniejszy poziom rezerw dewizowych kraju.
........
4.
Rewaluacja jest przejawem spadku waluty danego kraju na rynkach międzynarodowych.
........
e) Uzupełnij zadnia:
1.
2.
3.
Nadwyżka bilansu płatniczego powoduje .......................... krajowej podaży pieniądza.
Jeżeli ceny dóbr eksportowanych zwiększają się o 10%, a ceny dóbr importowanych spadają o
10%, to warunki wymiany tego kraju ............................ .
Protekcjonizm w polityce handlowej rządu oznacza ..................................... .
4.
Kształt krzywej „J” wskazuje, że tuż po dewaluacji, poziom rezerw dewizowych danego kraju
.................................. .
5.
W systemie płynnego kursu walutowego, deficyt na rachunku obrotów bieżących finansowany
jest przez ............................. .
f) Zagadnienia problemowe
1.
2.
Wyjaśnij wpływ dewaluacji na inflację w gospodarce otwartej.
Scharakteryzuj mechanizm równoważenia bilansu płatniczego w gospodarce z systemem
stałego kursu walutowego.
3.
Omów czynniki wpływające na zmianę kursu walutowego.
4.
Omów wpływ salda bilansu płatniczego na krajową podaż pieniądza.
5.
Omów zależności między bilansem handlowym a bilansem płatniczym.
g) Zadania
Zadanie 1
Jeżeli wiadomo, że ceny dóbr importowanych wzrosły o 20%, a ceny dóbr eksportowanych
zwiększyły się o 10%; oblicz wskaźnik cenowego terms of trade i omów jego wpływ na wolumen
eksportu.
Zadanie 2
Kraje A i B są zainteresowane wymianą towarów. Kraj B wykorzystując całkowicie swoje zasoby
może wyprodukować 3 jednostki dobra X lub 4 jednostki dobra Y, a kraj A – 2 jednostki dobra X lub
2 jednostki dobra Y. Który kraj będzie producentem i eksporterem dobra X, a który dobra Y?
Zadanie 3
Pan Kowalski chce ulokować w banku 10.000zł na okres 1 roku. Rozważa możliwość lokowania
środków w polskim lub niemieckim systemie bankowym. Na początku danego roku stopa procentowa
oferowana przez polski bank wynosi 15%, a przez niemiecki bank 3%. Przy czym kurs wyjściowy
marki niemieckiej wynosi 2DEM/PLN i zakładamy, że nie zmieni się do końca roku.
Zadanie 4
Kurs dolara spada z 4,5PLN/USD do 4PLN/USA, a cena krajowa dobra Y eksportowanego przez
Polskę do USA wynosi 1200zł. Przeprowadź obliczenia i oceń, jak zmieniła się konkurencyjność
eksportowa dobra X.
POLITYKA FISKALNA I PIENIĘŻNA W GOSPODARCE
OTWARTEJ
 RÓWNOWAGA
ZEWNĘTRZNA W GOSPODARCE OTWARTEJ, A RÓWNOWAGA
DŁUGOOKRESOWA
Równowaga w gospodarce otwartej uwzględnia stan zrównoważenia zewnętrznego
gospodarki.
Jak pamiętamy z analizy gospodarki zamkniętej – równowaga wewnętrzna gospodarki
kraju oznacza sytuację, gdy globalny popyt jest równy produkcji zapewniającej pełne
zatrudnienie (produkcji potencjału). W tym miejscu, musimy przywołać znany warunek
równowagi na rynku dóbr:
Y  C  I  G  NX
NX  X  Z
gdzie: Y – produkcja krajowa
C – wydatki konsumpcyjne
I
– wydatki inwestycyjne
G – wydatki rządu
NX – eksport netto
X – eksport
Z – import.
Z powyższego równania wynika, że produkcja krajowa Y równa się popytowi globalnemu,
będącego sumą wydatków konsumpcyjnych, inwestycyjnych i rządu na dobra i usługi finalne
oraz eksportu netto tj. nadwyżki eksportu nad importem.
Zatem w warunkach równowagi wewnętrznej popyt globalny na produkty krajowe
równa się produkcji potencjalnej.
Natomiast w gospodarce otwartej o równowadze makroekonomicznej gospodarki
kraju decyduje stopień jej zrównoważenia zewnętrznego. Gospodarka znajduje się w
równowadze zewnętrznej, gdy saldo rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego wynosi
zero (przy braku interwencji banku centralnego na rynku walutowym) – bilans płatniczy jest
zrównoważony.
Połączenie równowagi wewnętrznej i zewnętrznej świadczy o stanie równowagi
długookresowej gospodarki danego kraju. Sytuację równowagi długookresowej gospodarki
oraz stany nierównowagi prezentuje poniższy rysunek:
Rysunek 10.1. Równowaga i stany nierównowagi długookresowej
Nadwyżka
Wzrost oszczędności,
restrykcyjne polityki
fiskalne i pieniężne
Ożywienie za granicą,
niższyrealnykurs
walutowy
Kryzys
Ożywienie
Kryzys za granicą,
wyższyrealnykurs
walutowy
Spadekoszczędności,
ekspansywne polityki
fiskalne i pieniężne
Deficyt
Równowaga długookresowa to taki stan w gospodarce gdy produkcja krajowa równa
jest potencjalnej (pełne zatrudnienie) oraz zrównoważony jest bilans płatniczy.
Na wykresie stan równowagi długookresowej obrazuje punkt przecięcia się dwóch
linii do siebie prostopadłych. Oznacza on sytuację kiedy nie ma w kraju ani kryzysu ani
ożywienia, a saldo rachunku obrotów bieżących wynosi zero. Stany nierównowagi
wewnętrznej obrazuje zmiana koniunktury w kraju: spadek – kryzys i poprawa – ożywienie –
przedstawione na końcach linii poziomej na rysunku. Natomiast stany nierównowagi
zewnętrznej opisują nadwyżkę lub deficyt na rachunku obrotów bieżących – zaznaczone na
końcach linii pionowej na wykresie. Każda z ćwiartek na powyższym rysunku przedstawia
czynniki wytrącające gospodarkę ze stanu równowagi długookresowej.
Jeżeli przyjrzymy się lewej górnej ćwiartce wykresu, to widzimy, że przedstawia ona
kombinację kryzysu gospodarki krajowej i nadwyżki na rachunku obrotów bieżących. Taki
stan w gospodarce może być spowodowany przez realizowane w kraju restrykcyjną politykę
fiskalną i pieniężną prowadzącą do spadku popytu krajowego i produkcji. Z drugiej strony
niższa produkcja krajowa zmniejsza popyt na import i pozwala osiągnąć gospodarce
nadwyżkę obrotów bieżących.
W lewej dolnej ćwiartce rysunku stan nierównowagi długookresowej gospodarki jest
kombinacją kryzysu w kraju i deficytu na rachunku obrotów bieżących.
 SKUTECZNOŚĆ
POLITYKI FISKALNEJ I PIENIĘŻNEJ W GOSPODARCE OTWARTEJ
W warunkach gospodarki otwartej realizowane w kraju polityki: fiskalna i pieniężna
muszą uwzględniać zmiany w saldzie bilansu płatniczego wynikające z powiązań gospodarki
z otoczeniem zagranicznym.
Zmiany stopy procentowej, a przepływy kapitałowe
W dotychczasowych rozważaniach dotyczących gospodarki otwartej analizowaliśmy
głównie zmiany w bilansie płatniczym wywołane zmianami kursu walutowego (przy różnych
systemach walutowych).
Jednakże na zmianę sytuacji bilansu handlowego mają także przepływy kapitałowe
między krajem a zagranicą. Oczywiście znaczenie przepływów kapitałów w kształtowaniu
salda bilansu płatniczego oraz krajowej produkcji uzależnione jest od stopnia mobilności
(swobody) kapitału w skali międzynarodowej.
Zakładając zatem istnienie swobodnego przepływu kapitału między krajem i zagranicą, o
kierunkach przepływu decydują różnice między krajową stopą procentową a stopą
procentową za granicą.
W warunkach danego poziomu kursu walutowego, jeżeli krajowa stopa % – RK
spadnie poniżej stopy procentowej za granicą – RZ czyli: R K  R Z to nastąpi odpływ
kapitału. Wtedy na rachunku obrotów kapitałowych pojawi się deficyt. Spowoduje to presję
na deprecjację waluty krajowej, co w systemie kursu płynnego oznacza spadek
międzynarodowej wartości waluty krajowej. Natomiast w systemie kursu stałego wywoła
interwencję banku centralnego na rynku walutowym w celu przeciwdziałania dewaluacji.
Z kolei, gdy krajowa stopa procentowa jest wyższa niż za granicą R K  R Z  , wtedy
nastąpi napływ kapitału z zagranicy i spowoduje wystąpienie nadwyżki na rachunku obrotów
kapitałowych. Dodatnie saldo na rachunku obrotów kapitałowych stwarza presję na aprecjację
waluty krajowej – co oznacza wzrost jej wartości międzynarodowej w systemie kursu
płynnego, zaś w systemie kursu stałego – interwencję banku centralnego przeciwdziałającą
rewaluacji.
Analiza ta doprowadza do konkluzji, iż o saldzie bilansu płatniczego kraju decydują
zmiany kursu walutowego oraz różnice stop procentowych między krajem a zagranicą.
 SKUTECZNOŚĆ
POLITYKI FISKALNEJ I PIENIĘŻNEJ SYSTEMIE STAŁEGO KURSU
WALUTOWEGO

Polityka f iskalna w warunkach stałego kursu walutowego
Przy ocenie skuteczności polityki fiskalnej bądź pieniężnej stosowanych w gospodarce
otwartej musimy założyć cel któremu ma służyć realizowana polityka.
Przyjmijmy zatem, że celem polityki fiskalnej stosowanej przez rząd jest wzrost
produkcji i dochodu – pobudzenie koniunktury krajowej. W tej sytuacji rząd może realizować
ekspansywną politykę fiskalną.
Przypomnijmy, że ekspansywna polityka fiskalna rządu może polegać na zwiększeniu
wydatków budżetowych bądź ograniczeniu podatków. Zakładając, że początkowo gospodarka
jest w stanie równowagi wewnętrznej i zewnętrznej, zastosowana w tym momencie
ekspansywna polityka fiskalna zwiększa popyt globalny i produkcję oraz dochód, ale
jednocześnie podwyższa krajową stopę procentową (wynik efektu wypychania). Jeżeli
krajowa stopa procentowa będzie wyższa niż stopa procentowa zagranicą, to spowoduje
napływ kapitału zagranicznego i presję na aprecjację waluty krajowej.
W systemie kursów stałych, bank centralny musi przeciwdziałać rewaluacji waluty krajowej,
w celu podtrzymania dotychczasowego kursu walutowego, przeprowadzając operacje
wyrównawcze polegające na skupowaniu dewiz zwiększając w ten sposób krajową podaż
pieniądza i podwyższając poziom rezerw dewizowych. Wzrost podaży pieniądza powoduje
spadek krajowej stopy procentowej (poniżej poziomu wyjściowego), co zwiększa popyt
globalny i wywołuje dodatkowy wzrost produkcji. Ostatecznie gospodarka wraca do stanu
równowagi przy wyższym, niż początkowo poziomie dochodu. Sytuację powyższą
przedstawiono na modelu IS-LM – rysunek 10.2.
Rysunek 10.2. Ekspansywna polityka fiskalna – system stałego kursu walutowego
R(%)
LM0
RA
R0
LM 1
A
E0
B
IS0
0
Y 0 YA Y B
IS 1
Y
Początkowy stan równowagi wewnętrznej gospodarki opisuje punkt E0. Zastosowanie
przez rząd ekspansywnej polityki fiskalnej powoduje przesunięcie krzywej IS na prawo do
góry (z położenia IS0 do IS1), co wywołuje wzrost stopy procentowej z R0 do RA i
podwyższenie produkcji i dochodu Y0 do YA. Wzrost stopy procentowej przyciąga kapitał
zagraniczny, co w sytuacji stałego kursu walutowego, wymusza skupowanie dewiz i
zwiększenie krajowej podaży pieniądza. W konsekwencji krzywa LM przesuwa się na prawo
w dół z położenia LM0 do LM1.
Zwiększona podaż pieniądza krajowego obniża stopę procentową do poziomu
wyjściowego R0 dodatkowo zwiększając popyt globalny i produkcję do poziomu Y1.
Reasumując powyższe rozważania należy zauważyć, że zastosowana przez rząd
ekspansywna polityka fiskalna (w systemie stałego kursu) zwiększa dochód i produkcję
krajową powyżej poziomu początkowego, a stopę procentową stabilizuje na poziomie
wyjściowym eliminując przepływy kapitału.
Zatem ekspansywna polityka fiskalna jest skutecznym narzędziem pobudzania
koniunktury w gospodarce otwartej z systemem stałego kursu walutowego.

Skuteczność polityki pieniężnej w systemie stałego kursu walutowego
Celem polityki pieniężnej jest zwiększenie produkcji i dochodu. Typowym w tej
sytuacji rozwiązaniem jest zastosowanie ekspansywnej polityki pieniężnej, co powoduje
zwiększenie krajowej podaży pieniądza. Skutkiem tego jest obniżenie krajowej stopy
procentowej poniżej poziomu światowego. W konsekwencji niższa stopa procentowa
zwiększa popyt globalny i produkcję, ale jednocześnie powoduje odpływ kapitału za granicę,
gdzie są korzystniejsze stopy procentowe. Odpływ kapitału wywołuje deficyt na rachunku
obrotów kapitałowych i stwarza presję na dewaluację waluty krajowej, aby temu
przeciwdziałać, Bank Centralny interweniuje na rynku walutowym sprzedając waluty obce –
zmniejsza się podaż pieniądza krajowego i spada poziom rezerw dewizowych. Zmniejszenie
krajowej podaży pieniądza wymusza wzrost stopy procentowej. Rynek pieniężny powraca do
stanu równowagi przy stopie procentowej równej jej poziomowi wyjściowemu. W tej sytuacji
popyt krajowy i produkcja oraz dochód spadają – powracają do stanu wyjściowego.
Zmiany w gospodarce otwartej wywołane zastosowaniem ekspansywnej polityki
pieniężnej przedstawia rysunek 10.3.
Rysunek 10.3. Ekspansywna polityka pieniężna – system stałego kursu walutowego
R(%)
LM
0
R
R
E
LM
0
1
0
B
B
IS
0
0
Y
0
Y
B
Y
Ekspansywna polityka pieniężna zwiększa podaż pieniądza krajowego przesuwając
krzywą LM0 w prawo z położenia LM0 do LM1. W konsekwencji obniża się krajowa stopa
procentowa z R0 do RB R B  R 0  . Spadek krajowej stopy procentowej zwiększa popyt
globalny i produkcję– wzrost dochodu z Y0 do YB, ale także powoduje odpływ kapitału za
granicę. W rezultacie odpływu kapitału, interwencja banku centralnego podtrzymująca
dotychczasowy poziom kursu walutowego, zmniejsza podaż pieniądza krajowego – krzywa
LM1 powraca do swojego położenia początkowego LM0, a krajowa stopa procentowa
stabilizuje się także na poziomie wyjściowym R0 i kapitał przestanie odpływać zagranicę. W
konsekwencji popyt globalny i produkcja są takie same jak początkowo odpowiadają
dochodowi Y0.
Powyższe analizy wskazują, że w systemie stałego kursu walutowego, polityka
pieniężna jest nieskutecznym narzędziem stymulowania produkcji.
 SKUTECZNOŚĆ
POLITYKI FISKALNEJ I PIENIĘŻNEJ W SYSTEMIE PŁYNNEGO
KURSU WALUTOWEGO
Jak pamiętamy w gospodarce, gdzie stosowany jest system płynnego kursu walutowego,
równowaga bilansu płatniczego nie wymaga interwencji Banku Centralnego na rynku walutowym.
Saldo bilansu płatniczego jest zawsze równe zero, co jest wynikiem odpowiednich zmian rynkowego
poziomu kursu walutowego. Oznacza to, że w przypadku deficytu na rachunku obrotów bieżących,
będzie on sfinansowany napływem kapitału zagranicznego. W sytuacji przeciwnej, nadwyżka na
rachunku obrotów kapitałowych jest równoważona przez odpowiedni odpływ kapitału krajowego za
granicę.
Równowaga bilansu płatniczego także w systemie płynnego kursu walutowego będzie
osiągana, gdy krajowa stopa procentowa zrówna się z zagraniczną.

Polityka f iskalna – system płynnego kursu walutowego
Przyjmujemy założenie, że celem polityki fiskalnej rządu jest zwiększenie produkcji i
dochodu, czyli poprawa koniunktury krajowej, a początkowa krajowa stopa procentowa jest równa
stopie procentowej za granicą.
W tej sytuacji typowym narzędziem pobudzenia produkcji jest zastosowanie ekspansywnej
polityki fiskalnej. Ekspansywna polityka fiskalna (wzrost wydatków budżetowych bądź ograniczenie
podatków) zwiększają popyt krajowy i produkcję, jednak w wyniku efektu wypchania wzrasta krajowa
stopa procentowa.
Wzrost krajowej stopy procentowej sprzyja napływowi kapitału zagranicznego i powoduje
aprecjację waluty krajowej.
Aprecjacja zmniejsza konkurencyjność cenową eksportu, co powoduje spadek eksportu netto i
zmniejszenie popytu globalnego. W rezultacie popyt i produkcja powracają do poziomu wyjściowego.
Rezultaty powyższej polityki przedstawia rysunek 10.4.
Rysunek 10.4. Ekspansywna polityka fiskalna – płynny system kursu walutowego
R(%)
LM0
RA
R0
A
E0
IS0
0
Y 0 YA
IS 1
Y
Ekspansywna polityka fiskalna rządu zwiększa popyt globalny, przesuwają krzywą IS na
prawo, z położenia IS0 do IS1, co powoduje zwiększenie produkcji i podwyższenie krajowej stopy
procentowej R0 do RA R A  R 0  . Większa stopa powoduje napływ kapitału zagranicznego i
aprecjację waluty krajowej doprowadzając do zmniejszenia eksportu krajowego, a w ślad za tym, do
obniżenia popytu krajowego i produkcji, co ma odzwierciedlenie w przesunięciu krzywej IS 1 do
położenia wyjściowego IS0. Po zakończeniu procesów dostosowawczych produkcja krajowa wraca do
poziomu wyjściowego odpowiadającemu dochodowi Y0, a krajowa stopa procentowa spada z RA do
wielkości początkowej R0 – co powoduje ustanie napływu kapitału zagranicznego do kraju.
Przedstawiona analiza wskazuje, że ekspansywna polityka fiskalna jest nieskutecznym
narzędziem pobudzenia produkcji krajowej w systemie płynnych kursów walutowych. Po zakończeniu
procesów dostosowawczych produkcja krajowa i dochód wracają do stanu początkowego.

Skuteczność
waluto wego
ekspansywnej polityki pieniężnej
w systemie płynnego kursu
Celem polityki jest zwiększenie produkcji krajowej i dochodu. Narzędziem realizacji tego celu
tym razem jest ekspansywna polityka pieniężna.
Ekspansywna polityka pieniężna zwiększa podaż pieniądza krajowego i obniża krajową stopę
procentową. Spadek krajowej stopy procentowej zwiększa popyt krajowy i produkuje, ale
jednocześnie powoduje odpływ kapitału za granicę.
Odpływający kapitał z kraju doprowadza do deprecjacji waluty krajowej i poprawy
konkurencyjności eksportu. W tej sytuacji zwiększa się eksport netto i wzrasta popyt globalny i
produkcja krajowa oraz podwyższa krajową stopę procentową do poziomu wyjściowego.
W wyniku zastosowania ekspansywnej polityki pieniężnej wzrasta produkcja, a powrót stopy
procentowej do poziomu wyjściowego zapobiega dalszemu odpływowi kapitału za granicę.
Powyższe zmiany w gospodarce przedstawia rysunek 10.5.
Rysunek 10.5.
R(%)
LM0
R0
RA
0
E0
B
IS1
A
Y0
LM1
IS0
YB
Y
Ekspansywna polityka pieniężna zwiększając podaż pieniądza krajowego przesuwa krzywą
LM w prawo z położenia LM0 do LM1. Sprawia to obniżenie krajowej stopy procentowej z R0 do RA
R A  R 0  . Niższa krajowa stopa procentowa powoduje odpływ kapitału za granicę, co doprowadza
do deprecjacji waluty krajowej i poprawy konkurencyjności eksportu. Wzrost eksportu netto
podwyższa popyt globalny – krzywa IS przesuwa się w prawo, z położenia IS0 do IS1, a krajowa stopa
procentowa wzrasta do poziomu wyjściowego R0. W rezultacie gospodarka osiąga równowagę w
punkcie B, przy wyższym niż początkowy poziomie produkcji odpowiadającej dochodowi YB
YB  Y0  i początkowej wysokości stopy procentowej, co zapobiega odpływowi kapitału za granicę.
W gospodarce otwartej z systemu płynnego kursu walutowego w pobudzeniu produkcji
skuteczniejsza okazuje się polityka pieniężna niż fiskalna.
Podsumowując rozważania dotyczące skuteczności polityki fiskalnej i pieniężnej w
gospodarce otwartej możemy wysnuć kilka wniosków:
1.
Skuteczność zastosowanej polityki jest uzależniona od systemu kursu walutowego
stosowanego w danym kraju
2.
W gospodarce otwartej ze swobodnym przepływem kapitału, o kierunkach tego przepływu
decydują różnice między krajową stopą procentową a stopą procentową za granicą.
3.
Ekspansywna polityka fiskalna jest skutecznym narzędziem pobudzenia produkcji w systemie
stałego kursu walutowego. Natomiast nieskuteczna okazuje się ekspansywna polityka pieniężna.
4.
Ekspansywna polityka pieniężna skutecznie zwiększa produkcję krajową w systemie płynnego
kursu walutowego. Nieskuteczna jest natomiast ekspansywna polityka fiskalna.
 PYTANIA
KONTROLNE
II. Test wyboru.
Stanowi kryzysu w gospodarce będzie towarzyszył deficyt handlowy, gdy:
a)
rząd zastosuje restrykcyjną politykę fiskalną i pieniężną,
b)
nastąpi aprecjacja waluty krajowej,
c)
rząd zastosuje ekspansywną politykę fiskalną,
d)
bank centralny zdewaluuje walutę krajową.
2.
Ekspansywna polityka fiskalna zastosowana w gospodarce z systemem stałego kursu
walutowego:
a)
powoduje spadek produkcji krajowej
b)
nie zmiana wielkości produkcji krajowej
c)
zwiększa rozmiary produkcji krajowej
d)
zwiększa napływ kapitału zagranicznego
3.
Ekspansywna polityka pieniężna w gospodarce z systemem płynnego kursu
walutowego:
a)
odpływ kapitału z kraju
b)
zwiększa produkcję krajową
c)
obniża poziom produkcji krajowej
1.
d)
nie zmiana poziomu produkcji krajowej
4.
Jeżeli krajowa stopa procentowa jest wyższa niż za granicą, to w gospodarce otwartej
(ze swobodnym przepływem kapitału) zaobserwujemy:
a)
napływ kapitału i nadwyżkę na rachunku obrotów kapitałowych,
b)
napływ kapitału i deficyt na rachunku obrotów kapitałowych,
c)
odpływ kapitału i nadwyżkę na rachunku obrotów kapitałowych,
d)
odpływ kapitału i deficyt na rachunku obrotów kapitałowych.
III. Oznacz zdanie prawdziwe literą P, a fałszywe literą F. Odpowiedź krótko uzasadnij:
Ekspansywna polityka fiskalna zmniejsza produkcję w gospodarce z
1.
systemem płynnego kursu walutowego.
........
Restrykcyjna polityka pieniężna trwale zmniejsza produkcję krajową w
2.
gospodarce z systemem stałego kursu walutowego.
........
Kombinacja ożywienia i deficytu handlowego wystąpi, gdy wystąpi
3.
deprecjacja waluty krajowej.
........
Równowaga zewnętrzna jest zachowana, gdy krajowa produkcja stabilizuje
4.
się na poziomie potencjalnym.
........
IV. Uzupełnij zdania.
1.
2.
Restrykcyjna polityka fiskalna zastosowana w gospodarce z systemem płynnego kursu
walutowego spowoduje ....................................................... .
Gospodarka jest w stanie równowagi długookresowej, gdy .......................... .
3.
Nieskuteczność ekspansywnej polityki fiskalnej w gospodarce otwartej (z systemem płynnego
kursu walutowego) wynika z ........................................ .
4.
Pozytywne skutki ekspansywnej polityki fiskalnej w gospodarce otwartej (z systemem stałego
kursu walutowego) wynikają z ......................................... .
V. Zagadnienia problemowe.
1.
Omów i przedstaw graficznie konsekwencje zastosowania restrykcyjnej polityki fiskalnej w
gospodarce otwartej z systemem płynnego kursu walutowego.
2.
Bank centralny kraju A zamierza obniżyć stopę procentową w celu ożywienia gospodarki.
Wyjaśnij mechanizm zmiany kursu walutowego, gdy wiadomo, że stosowny jest system płynnego
kursu walutowego.
3.
Uzasadnij, kiedy w gospodarce otwartej wystąpi kryzys połączony z deficytem handlowym.
Omów zmiany poziomu produkcji krajowej w gospodarce otwartej (z systemem sztywnego
kursu walutowego) wywołane zastosowaniem restrykcyjnej polityki pi
Download
Random flashcards
Create flashcards