Przemoc seksualna wobec dzieci

advertisement
Przemoc seksualna wobec dzieci
Sylwia Kluczyńska
Rok: 2002
Czasopismo: Niebieska Linia
Numer: 3
Istnieje wiele definicji przemocy seksualnej wobec dzieci, które nie zawsze są zgodne ze sobą.
W literaturze przedmiotu obok "przemocy seksualnej wobec dzieci" stosuje się zamiennie takie
terminy, jak: "wykorzystywanie seksualne", "krzywdzenie seksualne", "molestowanie
seksualne", czy też "nadużycie seksualne". Światowa Organizacja Zdrowia proponuje używanie
terminu "przemoc seksualna", przez którą rozumie się wykorzystywanie dzieci dla uzyskiwania
przyjemności seksualnej przez osoby dorosłe.
Różne aspekty przemocy seksualnej łączy w sposób wyczerpujący definicja proponowana
przez Standing Committe on Sexually Abused Children; zgodnie z nią za dziecko wykorzystane
seksualnie można uznać każdą jednostkę w wieku bezwzględnej ochrony (wiek ten określa
prawo), którą osoba dojrzała seksualnie naraża na jakąkolwiek aktywność natury seksualnej, w
celu seksualnego zaspokojenia. Należy podkreślić, że seksualna aktywność pomiędzy dorosłym
a dzieckiem traktowana jest zawsze jako nadużycie.
Co to jest pedofilia?
Za pedofilię uznaje się każde zachowanie osoby dorosłej wobec dziecka, które służy
podnieceniu i zaspokojeniu własnych potrzeb seksualnych. Ważna jest tutaj motywacja
podejmowanego działania, a nie tylko samo zachowanie (np. głaskanie, całowanie, oglądanie
ciała małego dziecka przez rodziców, podyktowane troską, opiekuńczością, miłością - nie ma
nic wspólnego z podofilią!). Czyn pedofilny nie jest równoznaczny z pedofilią. Najprościej
można zdefiniować pedofilię jako podejmowanie aktywności seksualnej z dziećmi lub
fantazjowanie o tej aktywności przez osobę dorosłą jako stale preferowany lub wyłączny sposób
osiągnięcia podniecenia seksualnego i orgazmu. Czynów pedofilnych mogą dokonywać nie
tylko pedofile, ale również osoby, które podejmują kontakty seksualne z dziećmi, gdyż mają
trudność (z różnych powodów) w nawiązaniu kontaktów seksualnych z osobami dorosłymi.
Dziecko w tym przypadku jest bardziej dostępnym, łatwiejszym w pozyskaniu partnerem
seksualnym niż osoba dorosła, choć nie jest najbardziej pożądanym erotycznie obiektem. U
osób, które podejmują zastępcze, sytuacyjne czyny pedofilne, rozpoznaje się między innymi:
psychozy, zaburzenia osobowości, otępienie starcze, zmiany organiczne.
Kazirodztwo
Jest to współżycie seksualne między spokrewnionymi osobami. Stopień pokrewieństwa
określają normy prawne. Szczególną formą kazirodztwa są zachowania seksualne osób
dorosłych, głównie ojców, w stosunku do własnych bądź przysposobionych dzieci. Kazirodztwo
wobec dziecka zalicza się do czynów pedofilnych. Z badań wynika, że - ze względu na więź
pokrewieństwa - konsekwencje kazirodztwa są dla ofiary o wiele bardziej dotkliwe niż w
wypadku innych czynów o tym charakterze. Zależność dziecka od rodziców sprawia, że ma ono
utrudnioną możliwość obrony, ucieczki, czy też separacji od sprawcy. Tenże, posiadając władzę
1/6
Przemoc seksualna wobec dzieci
rodzicielską, dysponuje większą swobodą działania i ma stały i nieograniczony dostęp do swojej
ofiary. Wykorzystywanie seksualnie dziecka w rodzinie zazwyczaj powtarza się w sposób
systematyczny przez dłuższy czas, rzadziej ma charakter epizodyczny. Ingerencja osób
trzecich działających w obronie dziecka jest utrudniona. Dziecko zazwyczaj zmuszone jest do
uruchomienia długotrwałych strategii zaradczych, pozwalających na pozostanie w rodzinie,
która jest zarówno źródłem patologii, jak i oparcia.
Rodzaje przemocy seksualnej
Istnieje wiele typologii przemocy seksualnej wobec dzieci; najczęściej badacze wyróżniają
następujące jej rodzaje:
1. Bez kontaktu fizycznego
Rozmowy o treści seksualnej
Sprawca wyraża wprost swoje pragnienia seksualne wobec dziecka (np. Popatrz na mojego
siusiaka, pokaż mi to, co masz pod majteczkami), wyraża opinie na temat atrakcyjności
erotycznej dziecka lub własnej (Masz ładną pupę, chcę ją lepiej obejrzeć, masz piękne
cycuszki, chcę je pocałować itp.) albo opowiada dziecku o swojej aktywności seksualnej z
innymi osobami.
Ekspozycja anatomii i czynności seksualnej
Sprawca pokazuje dziecku swoje intymne części ciała, może też masturbować się w jego
obecności.
Podglądactwo
Dziecko jest podglądane w czasie kąpieli, czynności fizjologicznych; towarzyszy temu
podniecenie i masturbacja sprawcy. 2. Kontakty seksualne polegające na pobudzaniu
intymnych części ciała
Dotykanie ciała dziecka
Całowanie intymnych części jego ciała
Ocieractwo
Pobudzanie ręczne narządów płciowych dziecka
3. Kontakty oralno-genitalne
4. Stosunki udowe
5. Penetracja seksualna (oralno-genitalna)
6. Komercyjne seksualne wykorzystywanie dzieci (np. dziecięca pornografia czy prostytucja)
7. Seksualne wykorzystywanie dzieci powiązane z innymi formami przemocy (np. dewiacyjne
formy przemocy seksualnej)
Jak rozpoznać przemoc seksualną wobec dzieci?
Objawy somatyczne
Najczęściej mają charakter pośredni. Należą do nich:
Ciąża
Choroby weneryczne
Wirus HIV
Infekcje dróg moczowo-płciowych
Urazy zewnętrznych narządów płciowych
Urazy odbytu, pochwy
Przerwanie błony dziewiczej
Krwawienie z narządów rodnych
Ból przy oddawaniu moczu czy kału, krwawe stolce
Infekcje jamy ustnej Wymienione objawy (oprócz ciąży, choroby wenerycznej) wyłącznie
2/6
Przemoc seksualna wobec dzieci
sugerują, iż są konsekwencją nadużycia seksualnego. Mogą one powstać z innych powodów.
Same w sobie mają niewielką wartość diagnostyczną, ale stanowią ważny element rozpoznania
wykorzystania seksualnego, w powiązaniu ze stwierdzonymi objawami psychologicznymi i
behawioralnymi.
Objawy psychologiczne i behawioralne
Nadmierna erotyzacja dziecka: prowokacyjne i uwodzicielskie zachowania seksualne, erotyczne
rysunki lub zabawy, agresja seksualna wobec rówieśników, wczesna lub nasilona masturbacja
dziecięca, nieadekwatna do fazy rozwoju psychoseksualnego, nieadekwatny do poziomu
rozwoju dziecka język dotyczący sfery seksualnej
Obniżony nastrój
Lęk, niepokój (dziecko może bać się iść do szkoły, boi się kontaktów z ludźmi, boi się spać
samo itd.)
Poczucie winy, niska samoocena
Myśli samobójcze
Koszmary
Lęki nocne
Nadpobudliwość psychoruchowa
Trudności w koncentracji uwagi
Wtórne moczenie nocne
Zachowania regresywne (np. powrót do ssania palca czy smoczka)
Picie alkoholu, narkotyzowanie się
Prostytucja
Zaburzenia łaknienia - anoreksja, bulimia
Problemy szkolne, złe relacje z rówieśnikami
Dolegliwości psychosomatyczne: bóle brzucha, głowy, nudności, wymioty. Większość z tych
zachowań może mieć związek z innymi problemami dziecka, choć na pewno zawsze trzeba je
poważnie rozważyć pod kątem nadużycia seksualnego.
Klasyfikacja objawów przemocy seksualnej (według Frances Sink)
I poziom
Bezpośrednia komunikacja Dziecko mówi o swoich przeżyciach, potrafi to pokazać na sobie;
może pokazać np. siniaki na ciele, plamę nasienia
II poziom
Komunikaty pośrednie Przeżywa lęk, napięcie, podejmuje zabawy o treści erotycznej itp.
III poziom
Ostre urazowe objawy Cierpi na zaburzenia snu, moczenie nocne, zaburzenie łaknienia,
płaczliwość, problemy szkolne
IV poziom
Objawy stresu chronicznego Ma zaburzenia psychosomatyczne, depresję, izoluję się,
podejmuje próby samobójcze
Konsekwencje
Objawy wykorzystywania seksualnego należy odróżnić od skutków, które mogą wystąpić po
upływie pewnego czasu. To, jakie konsekwencje poniesie dziecko w późniejszym życiu, zależy
3/6
Przemoc seksualna wobec dzieci
między innymi od takich czynników, jak: wiek, jego osobowość, formy i przebieg przemocy
seksualnej, więź z rodzicami. Następstwa są zdecydowanie poważniejsze, gdy:
Sprawca był agresywny, brutalny, stosował takie formy przemocy, jak: kontakty analne, oralne,
dewiacyjne;
Dziecko było wielokrotnie wykorzystywane;
Sprawcą była osoba z najbliższej rodziny dziecka (ojciec, wujek, kuzyn itp.);
Dziecko było pozbawione pomocy i wsparcia ze strony swojej najbliższej rodziny;
Było wielokrotnie przesłuchiwane w obecności wielu obcych dla siebie osób;
Po zdarzeniu nie uzyskało profesjonalnej pomocy terapeutycznej.
Badania potwierdzają, że osoby dorosłe, wykorzystywane seksualnie w dzieciństwie, cechuje
ogólnie niższa samoocena, większa skłonność do nałogowego sięgania po narkotyki i alkohol,
skłonność do zaburzeń nastrojów czy problemów interpersonalnych. Mogą u nich wystąpić
zaburzenia psychotyczne, zaburzenia osobowości, depresje, próby samobójcze. Osoby
seksualnie wykorzystane w dzieciństwie miewają w życiu dorosłym trudność w poszanowaniu
swoich intymnych granic, mogą podejmować przypadkowe, anonimowe kontakty seksualne z
wieloma różnymi partnerami, bez zaangażowania emocjonalnego. Osoby takie nie tylko same
są narażone na przemoc seksualną w życiu dorosłym, ale wykazują skłonność do jej
stosowania wobec innych (szczególnie dzieje się tak w przypadku ofiar-mężczyzn).
Profesjonalny wywiad
Rozmowa z dzieckiem powinna przebiegać w bezpiecznym dla niego miejscu. W trakcie
wywiadu powinno ono mieć możliwość swobodnego poruszania się. Warto zadbać, aby
rozmowie towarzyszyła jakaś zabawa, aby dziecko mogło rysować. Ważne jest, by nikt i nic nie
zakłócało rozmowy. Osoby wchodzące, zaglądające do pokoju, telefony czy hałas mogą
sprawić, że dziecko wycofa się z kontaktu, poczuje się zagrożone, zakłopotane, zawstydzone.
Jeśli chce rozmawiać w obecności kogoś ze swoich bliskich, należy się na to zgodzić. Powinno
czuć się bezpiecznie i swobodnie.
W trakcie rozmowy warto powiedzieć dziecku:
Wierzę Ci. Nie jesteś winien temu, co się stało. To nie była Twoja wina. Bardzo dobrze, że o
tym powiedziałeś.
Wiele dzieci boryka się z problemami podobnymi do Twoich. Chcemy Ci pomóc.
Powinniśmy używać pytań otwartych, w języku zrozumiałym dla dziecka, tak by mogło
swobodnie opowiedzieć o tym, co się wydarzyło. Należy unikać pytań, na które dziecko
mogłoby wyłącznie odpowiedzieć "tak" lub "nie". Nie warto zadawać pytań typu "dlaczego?" (np.
Dlaczego nic nie powiedziałeś wcześniej? Dlaczego nie krzyczałeś? Dlaczego nie uciekłeś?) brzmią one oskarżycielsko i zazwyczaj dziecko nie zna na nie odpowiedzi. Niedopuszczalne
jest zadawanie pytań sugerujących odpowiedź i zawierających ocenę tego, co się stało. W
trakcie rozmowy należy ustalić z dzieckiem wspólne nazewnictwo dotyczące osób, genitaliów,
zachowań seksualnych. Ponieważ może mieć ono kłopoty z werbalizacją tego, co się
wydarzyło, dobrze jest poprosić, aby pokazało nam (np. używając do tego lalek), co z nim
robiono. Nie można wymuszać na dziecku obietnic, że będzie świadczyło w sądzie. Kończąc
spotkanie, warto je pochwalić, podziękować mu za rozmowę, spytać, czy chciałoby zadać jakieś
pytania, czegoś się dowiedzieć.
Jak pomóc?
Dziecko wykorzystane seksualnie zazwyczaj potrzebuje wszechstronnej pomocy. Osoby,
które zajmują się sprawą, powinny ze sobą współpracować. Nie wolno dopuścić do tego, by
4/6
Przemoc seksualna wobec dzieci
dziecko było narażone na wielokrotne odpytywanie przez różnych specjalistów na temat tego,
co się wydarzyło. Warto zadbać o zapis wywiadu na taśmie video albo magnetofonowej.
Nagranie zaoszczędzi dziecku niepotrzebnych przesłuchań.
Z reguły pomocy potrzebuje również rodzina dziecka, które doświadczyło przemocy
seksualnej. Matki dzieci wykorzystywanych seksualnie przez ich partnerów mogą czuć się
winne, zagubione, przestraszone, zdradzone. Dość często zdarza się, że nie wierzą swoim
dzieciom, martwią się tym, co powie rodzina, otoczenie. Mogą odczuwać złość na partnera za
to, co zrobił, na dziecko, że im nie powiedziało, w końcu na siebie, że nie umiały temu zaradzić.
Myślą o sobie: Jestem złą matką, żoną, kochanką, to przeze mnie wszystko się stało.
Potrzebują wsparcia profesjonalistów. Udzielona pomoc pozwala matce na lepszą ochronę
dziecka przed dalszymi nadużyciami.
Warto, by matka dziecka wykorzystywanego seksualnego przez ojca dowiedziała się, że:
nie jest winna i odpowiedzialna za zachowanie swojego partnera;
sprawcy dbają o zachowanie nadużycia w tajemnicy i dlatego mogła nie zauważyć tego, co
dzieje się w domu - wykorzystywanie seksualne dziecka przez partnera jest ostatnią rzeczą,
jakiej matki mogą się spodziewać;
mężczyźni wykorzystujący seksualnie dzieci z różnych powodów nie potrafią kontrolować
swojego seksualnego zachowania;
dziecko nie ponosi winy za to, co się stało, nawet jeśli nie powiedziało o tym albo chciało
spędzać czas ze sprawcą;
jest potrzebna swojemu dziecku i może zrobić wiele, by mu pomóc.
Co powinien terapeuta i rodzic
Zapewnij dziecko, że mu wierzysz.
Zadbaj o jego bezpieczeństwo, zrób wszystko, by uchronić je przed kolejnymi aktami przemocy.
Pochwal i doceń to, że opowiedziało o tym, co się wydarzyło.
Spróbuj zrozumieć i zaakceptować fakt, że o molestowaniu nie powiedziało wcześniej.
Nie obwiniaj dziecka za to, co się stało.
Wytłumacz mu, że całą odpowiedzialność za to, co się wydarzyło, ponosi sprawca.
Pozwól dziecku odczuwać i wyrażać wszystkie uczucia, jakie przeżywa w związku z zaistniałą
sytuacją (zarówno pozytywne, jak i negatywne).
Nie powstrzymuj się od bliskiego, fizycznego kontaktu z dzieckiem.
Nie bądź wobec niego nadopiekuńczy.
Zapewnij mu specjalistyczną pomoc (medyczną, psychologiczną, prawną).
Bibliografia:
Czernikiewicz W., Pawlak-Jordan B., Wykorzystywanie seksualne dzieci, Fundacja Dzieci
Niczyje, Warszawa 1998.
Glaser D., Frosh S., Dziecko seksualnie wykorzystane, Wydawnictwo Lekarskie PZWL,
Warszawa 1995.
Lew-Starowicz Z., Przemoc seksualna, Jacek Santorski & CO, Warszawa 1992.
Lew-Starowicz Z., Seksuologia sądowa, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1988.
Pacewicz A., O nadużyciach seksualnych wobec dzieci, IPZ, Warszawa 1992.
S.K.
5/6
Przemoc seksualna wobec dzieci
6/6
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards