kompendium wiedzy o parkach krajobrazowych

advertisement
11
KOMPENDIUM WIEDZY
O PARKACH KRAJOBRAZOWYCH
WCHODZĄCYCH W SKŁAD
„POROZUMIENIA”
Województwo
Kujawsko - Pomorskie
Parki Krajobrazowe
2005/2006
2
PARK KRAJOBRAZOWY
„ORLICH GNIAZD”
Administracyjnie obszar Parku Krajobrazowego „Orlich
Gniazd” połoŜony jest na terenie województwa śląskiego
i małopolskiego. Park obejmuje teren WyŜyny Krakowsko –
Częstochowskiej. Budowa geologiczna terenu Parku
Krajobrazowego
„Orlich
Gniazd”
ma
odbicie
w zróŜnicowaniu
krajobrazowym
i przyrodniczym.
Zbudowany jest głównie ze skał mezozoicznych.
Zasadnicza część utworów pochodzi z okresu jurajskiego.
Czynnikiem wpływającym na rozwój rzeźby tego terenu jest
zjawisko krasowienia. Występujące tutaj jaskinie oraz
schroniska skalne to jedne z najbardziej interesujących
i piękniejszych obiektów. Jest ich około 500 w granicach
województwa śląskiego. Największymi skupiskami
odznaczają się Sokole Góry i rejon Olsztyna – około 80
jaskiń, z najgłębszą na obszarze całej wyŜyny jaskinią
Studnisko o głębokości 75 m. Pierwszoplanową formą
krajobrazu Parku Krajobrazowego „Orlich Gniazd”
stanowiącą równieŜ jeden z elementów rzeźby krasowej są
licznie występujące tu ostańce wapienne zwane inaczej
mogotami.
Najbardziej charakterystycznymi elementami krajobrazu
tego terenu jest mozaika wierzchowin wapiennych,
urozmaiconych pasmami skałek oraz rozcinających je,
pozbawionych wody dolin krasowych.
Budowa geologiczna ma zasadniczy wpływ na warunki
hydrologiczne tego obszaru. Mała ilość stałych systemów
wodnych uzupełniana jest przez sieć cieków okresowych,
które pojawiają się po ulewnych deszczach, szczególnie
w okresie letnim.
Wiele wód powierzchniowych ginie pod ziemią w tzw.
ponorach, by wypłynąć ponownie w pewnej odległości
w postaci źródła krasowego zwanego takŜe wywierzyskiem.
Urozmaicona rzeźba terenu, niejednolity mikroklimat
i stosunki glebowe oraz bogata przeszłość historyczna są
przyczyną róŜnorodności zbiorowisk roślinnych, jakie
spotykamy na WyŜynie Krakowsko – Częstochowskiej,
a tym samym w Parku Krajobrazowym „orlich Gniazd”.
Występują tu bardzo blisko siebie zbiorowiska roślinne,
które wykazują skrajne cechy pod względem florystycznym
i ekologicznym.
Spośród zwierząt na szczególną uwagę zasługują
nietoperze, które znajdują znakomite ostoje w licznych na
terenie Parku jaskiniach, schroniskach skalnych i starych
wyrobiskach. Występuje tu kilkanaście gatunków tych
ssaków.
Na terenie Parku występuje takŜe wiele rzadkich
ciepłolubnych gatunków bezkręgowców. Na uwagę
zasługuje takŜe obfitująca w gatunki rzadkie i endemity
specyficzna fauna drobnych bezkręgowców Ŝyjących
w jaskiniach.
Przez ruiny średniowiecznych zamków prowadzi Szlak
Orlich Gniazd, który stanowi główną oś turystyczną Jury.
Zamki
usytuowane
na
niedostępnych
skalnych
wzniesieniach – orle gniazda dały nazwę PK Orlich Gniazd.
Większość z nich powstało w XIV w., stanowiły wtedy linię
umocnień na południowo – zachodniej granicy państwa
piastowskiego. Są to m.in. zamki: w Olsztynie, Mirowie,
Bobolicach,
Morsku,
Smoleniu
czy teŜ
jeden
z największych w Europie – zamek w Podzamczu, który
powstał nieco później – w XVI w.
Ruiny mniejszych budowli obronnych – tzw. straŜnic
spotykamy: w Suliszowicach, OstręŜniku, Łutowcu,
Przewodziszowicach.
3
4
WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE
ZESPÓŁ PARKÓW KRAJOBRAZOWYCH
WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
ul. Krasickiego 25
42 – 500 Będzin
tel. (032) 267 44 82
[email protected]
Bardzo interesującym elementem krajobrazu są równieŜ
obiekty
sakralne:
warowny
klasztor
Kanoników
Regularnych w Wancerzewie koło Mstowa, Klasztor
oo. Paulinów na Jasnej Górze, zespół klasztorny
oo. Paulinów w Leśniowie, drewniany kościół w Zrębicach,
zespół kilku kościołów w Pilicy.
Wśród kilku pałaców wyróŜniają się: Pałac Padniewskich
w Pilicy i Pałac Raczyńskich w Złotym Potoku.
Oddział Biura ZPKWŚ
Ośrodek Edukacyjno – Naukowy
w Złotym Potoku
w Smoleniu k/ Pilicy
ul. Kościuszki
42 – 436 Pilica
42 – 253 Janów
tel./fax (032) 6736079
tel. (034) 327 80 30, 327 80 94
[email protected]
zpkpotok@z pk.com.pl
PARK KRAJOBRAZOWY „STAWKI”
Ten mały park krajobrazowy o powierzchni 1800 ha
sąsiaduje od południowego zachodu z WyŜyną Krakowską.
Park obejmuje całą północną część obszernego kompleksu
lasów złotopotockich, które ciągną się nieregularnym,
kilkunastokilometrowym pasem.
PK „Stawki generalnie utworzono ze względu na walory
przyrodnicze, a przede wszystkim ze względu na
występowanie rzadkich biocenoz leśnych, roślin
chronionych oraz rzadkich ptaków.
PK „Stawki to teren wznoszący się na wysokości 234-238
m n.p.m. teren parku jest płaski, równinny, miejscami
podmokły. Pod względem rzeźby jest to pradolina górnej
Wiercicy i Pilicy, stanowiąca ślad okresowego przepływu
wód z czasów zlodowacenia środkowopolskiego.
Elementem charakterystycznym dla przyrody tego parku są
podmokłe lub wilgotne lasy reprezentowane przez łęgi,
olsy, bory bagienne i grądy oraz śródleśne łąki i torfowiska.
Najcenniejsze drzewostany znajdują się w rezerwacie
„Wielki las” oraz uroczysku „Babski las”. Rezerwat Wielki
Las o pow.32,27 ha, utworzony w roku 1953, chroni
kompleks wilgotnych lasów łęgowych na silnie podmokłym
5
obszarze źródliskowym. Około 120 – letni drzewostan
tworzą głównie olsza czarna i jesion wyniosły. W runie
występują bardzo rzadkie na niŜu gatunki roślin górskich,
np. trybula lśniąca, liczydło górskie, manna gajowa,
wiechlina odległokłosa, skrzyp olbrzymi, storczyk Fuchsa
W uroczysku „Babski Las” szczególnie cenne są fragmenty
boru jodłowego oraz grądu z okazałymi dębami
szypułkowymi. Ponadto w tej części Parku Krajobrazowego
„Stawki” znajduję się szczególnie dobrze wykształcone
fragmenty
łęgu
jesionowo-olszowego
oraz
olsu
porzeczkowego, w których bogatym runie występują m.in.
kossaciec Ŝółty, psianka słodkogórz, starzec kędzieŜawy,
rzerzucha niecierpek.
Oddział Biura ZPKWŚ
w Złotym Potoku
ul. Kościuszki
42 – 253 Janów
tel. (034) 327 80 30, 327 80 94
zpkpotok@z pk.com.pl
PARK KRAJOBRAZOWY
CYSTERSKIE KOMPOZYCJE KRAJOBRAZOWE
RUD WIELKICH
Park
Krajobrazowy
„Cysterskie
Kompozycje
Krajobrazowe Rud Wielkich” został utworzony
23 listopada 1993 roku. Obejmuje swym zasięgiem obszar
naleŜący do osiemnastu gmin i miast. Łączna jego
powierzchnia (wraz z otuliną) wynosi 494 km2.
Park powołano z myślą o zapewnieniu ochrony licznie
nagromadzonym
na
jego
terenie
osobliwościom
przyrodniczym oraz wartościom kulturowym.
Te pierwsze, związane zarówno ze światem zwierzęcym jak
i roślinnym mogły przetrwać lub powstać dzięki stosowanej
przez kilkaset lat na tym terenie formie gospodarowania
człowieka. Świadome, dalekowzroczne zarządzanie
zasobami przyrodniczymi osiadłego w Rudach w 1258 roku
zakonu Cystersów pozwoliło na zachowanie 46 gatunków
dziko Ŝyjących ssaków, 6 gatunków chronionych gadów, 10
6
gatunków chronionych płazów, 249 gatunków ptaków oraz
kilkuset gatunków bezkręgowców. W przypadku wartości
przyrodniczych najcenniejsze wartości Parku tworzy 46
gatunków roślin objętych ochroną całkowitą i 13 objętych
ochroną częściową.
Będąca jedną z głównych podstaw gospodarki cysterskiej
zasobność dorzecza Rudy, Bierawki i Suminy w wody
powierzchniowe stanowi najbardziej charakterystyczną
cechę przyrody nieoŜywionej. Meandrująca między
Stodołami, a Kuźnią Raciborską rzeka Ruda urzeka swym
pięknem stanowiąc atrakcję wycieczek samolotowych
z rybnickiego lotniska. Nie mniej urokliwym zakątkiem
Parku jest leśno - stawowy rezerwat przyrody „ŁęŜczok”.
Ustanowiony w 1957 roku chroni zespół pocysterskich
stawów będący siedliskiem chronionej i rzadkiej roślinności
wodnej. Znalazł się on takŜe na liście „Ostoi ptaków
w Polsce”.
Wartości kulturowe Parku to w głównej mierze pamiątki
materialnej kultury rudzkich Cystersów. Do dziś zachował
się kształtowany przez tychŜe światłych mnichów układ
przestrzenny Rud i okolicy. Wojenną poŜogę i lata
zaniedbań przetrwał zespół klasztorno - pałacowo parkowy w samych Rudach. Cenne są takŜe liczne na
terenie Parku obiekty architektury sakralnej, w tym kilka
bezcennych
drewnianych
kościółków.
Interesująca
architektura świecka to przede wszystkim zabytki techniki
i przemysłu, jak np. ruiny huty „Waleska” w Palowicach.
Park Krajobrazowy „Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe
Rud Wielkich” to obszar szczególny, na którym
wspomniane wartości przyrodnicze w sposób szczególnie
harmonijny koegzystują z dziedzictwem kulturowym.
Oddział Biura ZPKWŚ W Rudach
ul. Raciborska 10
47 – 430 Rudy
tel. (032) 410 30 52
[email protected]
PARK KRAJOBRAZOWY
„LASY NAD GÓRNĄ LISWARTĄ”
Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą obejmuje
zwarty kompleks leśny połoŜony na zachód od
Częstochowy, na zachodnim skraju WyŜyny ŚląskoKrakowskiej. Obszar Parku stanowi nieckę, środkiem,
której płynie rzeka Liswarta, wypływająca na wysokości
315 m n.p.m w pobliŜu miejscowości Mzyki. Jej
największymi dopływami w obrębie Parku są: Olszynka,
Turza, Potok JeŜowski.
Lasy zajmują ponad 60% powierzchni Parku i jego otuliny,
30% zajęte jest przez uŜytki rolne, pozostałą część stanowią
tereny zabudowane i stawy (blisko 10%). Wśród lasów
Parku przewaŜają bory mieszane świeŜe oraz wilgotne
w drzewostanie zdecydowanie dominuje sosna zwyczajna,
spośród drzew podlegających ochronie występuje tu cis
pospolity. WzdłuŜ cieków rosną bogate lasy łęgowe
z cennym zbiorowiskiem podgórskiego łęgu jesionowego.
Cennymi zespołami leśnymi są takŜe spotykane
w południowej części Parku grądy niskie z udziałem jesionu
i olszy oraz dąbrowa świetlista ze stanowiskami roślin
ciepłolubnych. Wśród zbiorowisk roślinności nieleśnej
w Parku na uwagę zasługują wrzosowiska, wilgotne łąki
oraz zespoły roślinności torfowiskowej min. z Ŝurawina
błotną, rosiczką okrągłolistną. We florze Parku liczne są
rośliny rzadkie i chronione. Największą osobliwością jest
stanowisko róŜanecznika fioletowego zlokalizowane obok
stawu Brzoza oraz rezerwaty cisów. DuŜą grupę gatunków
rzadkich stanowią rośliny górskie: widłak wroniec,
ciemięŜyca zielona. Spośród innych gatunków rzadkich na
uwagę zasługują: wawrzynek wilczełyko, bluszcz pospolity,
lilia złotogłów, mieczyk dachówkowaty, storczyki.
Najcenniejszym elementem fauny Parku są ptaki,
znajdujące tu dogodne warunki gniazdowania. Stwierdzono
tu gniazdowanie 127 gatunków ptaków. Do bardzo cennych
przedstawicieli awifauny lęgowej naleŜą: bocian czarny,
bielik, rybołów, orlik krzykliwy, błotniaki.
7
8
1010
W grupie drobnych ssaków na uwagę zasługują: popielica,
koszatka, ryjówka aksamitna i malutka oraz kilka gatunków
nietoperzy. Wśród gadów najrzadszy jest gniewosz
plamisty. Fauna płazów liczy 12 gatunków, znajdujących na
licznych mokradłach Parku znakomite warunki do rozrodu.
W górnych odcinkach Liswarty i jej dopływów Ŝyje rak
szlachetny.
W granicach Parku znajdują się trzy rezerwaty przyrody:
rezerwaty leśno-florystyczne „Cisy nad Liswartą”(21.29 ha)
oraz „Cisy w Łebkach”(23.65 ha) chroniące naturalne
stanowiska cisa, oraz rezerwat leśny „Rajchowa Góra”(8.20
ha) utworzony w celu ochrony 120-letniego starodrzewu
sosnowo-bukowo-dębowego. Na terenie Parku są takŜe trzy
uŜytki ekologiczne: „Jezioro” (6.53 ha) „Jeziorko”(2.50 ha)
i „Bagienko w Pietrzakach”(0.94 ha) chroniące zbiorowiska
torfowiskowe.
Spośród kilkudziesięciu pomników przyrody warto
wymienić pomnik przyrody nieoŜywionej głaz narzutowy
„Diabelski kamień” w Olszynie czy okazałe dęby
szypułkowe w Boronowie.
Do najcenniejszych zabytków architektury na terenie Parku
naleŜą: drewniane kościoły w Boronowie i Cieszowej,
klasycystyczny kościół w Kochanowicach, zespoły
pałacowe oraz fabryka fajek glinianych we wsi Zborowskie.
Park krajobrazowy jest terenem atrakcyjnym turystycznie,
prowadzą przez niego trzy szlaki turystyczne pomników
przyrody (rododendronów) – Ŝółty, szlak Józefa Lompy –
niebieski oraz częściowo przebiega zielony szlak powstań
śląskich. Ponadto na terenie Parku ZPKWŚ przygotował
szereg
ścieŜek
edukacyjnych
z
przystankami
dydaktycznymi, wieŜami obserwacyjnymi, tablicami; min.
ściŜka „na Brzozę”, w rezerwacie Cisy nad Liswartą, gdzie
w otoczeniu naturalnego środowiska prowadzone są zajęcia
z edukacji ekologicznej.
Oddział Biura ZPKWŚ w Herbach
42 – 284 Herby
(Kalinie)
tel. (034) 357 49 02
ul. Lubliniecka 31
[email protected]
9
śYWIECKI PARK KRAJOBRAZOWY
Utworzony w 1986 roku śywiecki Park Krajobrazowy
jest najstarszym parkiem krajobrazowym w polskich
śywieckiego
Parku
Karpatach.
Powierzchnia
Krajobrazowego wynosi 35870 ha, a powierzchnia otuliny –
21790 ha. Park obejmuje dwa pasma górskie: grupę
Wielkiej Raczy i grupę Pilska.
Skały tworzące dzisiejszy Beskid śywiecki powstawały
w okresie kredy i trzeciorzędu na dnie morza. W końcowym
okresie trzeciorzędu zostały sfałdowane, wypiętrzone
i nasunięte na siebie tworząc tzw. płaszczowinę zwaną
płaszczowiną magurską. Dominującymi skałami są tutaj
odporne na wietrzenie piaskowce magurskie, które
poprzektadane łupkami ilastymi tworzą flisz karpacki. Na
spłaszczeniach stokowych, wierzchowinach grzbietowych,
zagłębieniach osuwiskowych moŜna spotkać torfowiska.
ZróŜnicowanie wysokościowe Beskidu śywieckiego
powoduje, Ŝe leŜy on w zasięgu czterech pięter roślinnych.
Do wysokości około 600 m n.p.m. sięga piętro pogórza,
niemal całkowicie zajęte pod uprawę i zabudowę. Było ono
dawniej porośnięte przez lasy liściaste z grabem, dębem,
lipą i klonem. O ich występowaniu świadczą pojedyncze
okazy starych drzew oraz typowe dla grądów gatunki runa.
Stoki gór w strefie od 600 do 1150 m n.p.m. zajmowała
niegdyś całkowicie buczyna karpacka z duŜym udziałem
jodły oraz domieszką świerka i jawora, tworząc tzw. regiel
dolny. Znaczna część drzewostanów bukowych została
w XIX wieku wycięta i zastąpiona świerkiem.
Dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy jest obecnie
dominującym zbiorowiskiem leśnym. Natomiast do
osobliwości zaliczyć naleŜy rzadkie zbiorowiska leśne,
jakimi są: dolnoreglowy bór jodłowy, jaworzyna
ziołoroślowa i jaworzyna karpacka.
Najbardziej naturalny charakter ma piętro górnoreglowe
porośnięte
przez
zachodniokarpacką
świerczynę-
1212
górnoreglową. Obejmuje ono partie szczytowe najwyŜszych
wzniesień Beskidu śywieckiego.
W piętrach reglowych liczne są polany,
uŜytkowane jako pastwiska oraz łąki kośne.
niekiedy
Jedynym szczytem na terenie „śywieckiego" Parku
Krajobrazowego, na którym występuje piętro kosodrzewiny
(subalpejskie), jest Pilsko wznoszące się na wysokość 1557
m n. p. m. Pilsko stanowi, trzeci po Tatrach i Babiej Górze,
obszar wysokogórskiej flory w Karpatach.
W rozległych kompleksach leśnych zachowała się
interesująca fauna kręgowców reprezentowana przez: 39
gatunków ssaków, 106 gatunków ptaków lęgowych,
5 gatunków gadów i 11 gatunków płazów, 23 gatunki ryb
i jednego minoga. Masyw Pilska, Romanki, Rysianki,
Lipowskiej i tzw. Worek Raczański to główne ostoje
duŜych drapieŜników: niedźwiedzia, wilka, rysia oraz
borsuka. Dość pospolite na obszarze całego parku są lis,
kuna leśna, łasica, tchórz i gronostaj. Równie liczne są ssaki
kopytne: jeleń, sarna i dzik, z tym, Ŝe jeleń preferuje duŜe
kompleksy leśne, zaś sarna i dzik tereny polno-leśne.
Dziedzictwo kultury ludowej górali Ŝywieckich niezwykle
barwne i bogate, cechuje bogactwo elementów zarówno
w sensie materialnym, jak i duchowym. Trwałym
elementem ku ltury górali Ŝywieckich są sposoby
wznoszenia domostw, budowania pasterskich szałasów,
sposób ubierania się, pieśni, muzyka, tańce, gwara,
wierzenia, interpretacja otaczającego ich świata, przyrody,
wreszcie kwestie dotyczące Ŝycia pozagrobowego.
Podstawą bytu miejscowej ludności było pasterstwo owiec,
bydła, praca w lesie, flisactwo pozyskiwanego drewna,
które spławiano aŜ do Krakowa. Sposób gospodarowania,
metody zaspokajania podstawowych potrzeb biologicznych
ludzi, wyznaczał ramy, przestrzeń i miejsce, jakie
zajmowała kultura ludowa.
Oddział Biura ZPKWŚ w śywcu
tel. (033) 861 78 25
ul. Łączki 44a 34 – 300 śywiec
[email protected]
11
PARK KRAJOBRAZOWY
BESKIDU ŚLĄSKIEGO
Park Krajobrazowy Beskidu Śląskiego został utworzony
w 1998 r. i jest najbardziej na zachód wysuniętą częścią
Beskidów Zachodnich. Powierzchnia ogólna Parku wraz
z otuliną wynosi 60905 ha, w tym powierzchnia samego
Parku 38620 ha.
NajwaŜniejszą jednostką strukturalną tworzącą zrąb
górotworu Beskidu Śląskiego jest płaszczowina śląska. Na
terenie Beskidu Śląskiego zinwentaryzowano 21
pojedynczych lub grupowo występujących skałek.
Na stokach Baraniej Góry znajdują się źródliska
największej rzeki Polski – Wisły. Niewielką powierzchnię
zajmuje teŜ zlewnia Odry – drugiej, co do wielkości rzeki
naszego kraju. W okolicach Koniakowa przebiega fragment
kontynentalnego działu wodnego. Potoki Czadeczka
i Kręźelka naleŜą juŜ do zlewiska Morza Czarnego.
Pierwotnie lasy zajmowały prawie całą powierzchnię
Beskidu Śląskiego. Obecnie piętro pogórza do wysokości
około 500 m n.p.m. zajmują uprawy polowe i tereny
zurbanizowane. Pozostały tylko niewielkie fragmenty łęgów
(lasy olszowo-jesionowe i jesionowo-wiązowe) i grądów
(lasy lipowo-grabowe). W piętrze regla dolnego miedzy
500-1000 m n.p.m. potencjalnym typem roślinności są
buczyny z domieszką świerku, jodły i jaworu. Obecnie na
siedliskach tych panują świerczyny wtórnego pochodzenia.
Partie szczytowe powyŜej 1000 m n.p.m. to regiel górny
z dominującym tu wysokogórskim borem świerkowym.
W Nadleśnictwach Ustroń i Wisła występuje świerk
istebniański - ekotyp cechujący się najlepszymi w Europie
parametrami wzrostowymi i odpornościowymi.
Licznie reprezentowane są ssaki w tym między innymi
kopytne: jeleń, sarna i dzik; duŜe drapieŜniki: wilk, ryś, lis
i sporadycznie niedźwiedź. Z mniejszych gatunków naleŜy
wymienić zimujące w jaskiniach nietoperze: gacek
wielkouch, nocek duŜy, nocek wąsaty, podkowiec mały oraz
bardzo poŜyteczne owadoŜerne ryjówki: aksamitna, malutka
i górska. Lista ssaków Beskidu Śląskiego zamyka się liczbą
około 35 gatunków. Górską faunę ptaków reprezentują
gatunki subalpejskie - siwerniak, drozd obroŜny, dzięcioł
trójpalczasty i orzechówka. Gatunki puszczańskie
reprezentowane są przez kuraki - głuszczca i jarząbka oraz
duŜe ptaki drapieŜne. Gady Beskidu Śląskiego najliczniej
reprezentowane są przez jaszczurki: zwinkę i Ŝyworodną
oraz Ŝmiję zygzakowatą, zaskrońca i padalca. Z 18
spotykanych w Polsce płazów, na obszarze Beskidu
Śląskiego występuje 13 gatunków, np.: salamandra
plamista, kumak górski, czy rzekotka drzewna. Badania ryb
dorzecza górnej Wisty wykazały występowanie 12
gatunków tej, przy czym najpospolitszy jest tutaj pstrąg
potokowy.
Na terenie Beskidu Śląskiego średniowieczne ślady
osadnictwa na tym terenie sięgają XIV w. Centrum
kulturowym górali śląskich był w minionych stuleciach, aŜ
do 1918 r, Jabłonków, a w drugiej kolejności bardziej
odległy Cieszyn. Jednak w ostatnim półwieczu do roli ich
kulturowej stolicy wyrosła Wisła.
Oddział Biura ZPKWŚ w śywcu
ul. Łączki 44a
34 – 300 śywiec
tel. (033) 861 78 25
[email protected]
PARK KRAJOBRAZOWY
BESKIDU MAŁEGO
Beskid Mały stanowi rozciągającą się równoleŜnikowo
grupę górską o długości ok. 35 km i szerokości 12 km.
Prawie cały Beskid Mały jest zbudowany z piaskowców
godulskich. Są to skały o budowie drobnoziarnistej, dość
twarde i odporne na procesy wietrzenia. W północnej części
Beskidu Małego w rejonie Andrychowa i Inwałdu oraz
Targanic spotyka się teŜ wapienie. Liczne skałki przybierają
róŜne ciekawe kształty i stanowią duŜą atrakcję turystyczną.
Najcenniejsze z nich to baszta skalna w Kocierzu
13
Rychwałdzkim, grupa skałek w Krzeszowie oraz skałka
fliszowa na zboczach śaru. Utworzone zostały 22 pomniki
przyrody nieoŜywionej. DuŜe znaczenie przyrodnicze
i poznawcze posiadają jaskinie. Najbardziej znana jest
Jaskinia Komonieckiego. Szczególnie malowniczo wygląda
w okresie wczesnowiosennym, kiedy to strop pokryty jest
soplami lodowymi.
Obszar Parku Krajobrazowego „Beskidu Małego" i jego
otuliny charakteryzuje się gęstą siecią rzeczną i duŜą ilością
źródeł. PołoŜony jest w dorzeczu rzeki Wisły i zlewisku
Morza Bałtyckiego.
Krajobraz Beskidu Małego, tak jak i pozostałej części
Beskidów Zachodnich, został znacznie przekształcony.
Piętro pogórza przebiegające średnio do 550 m n.p.m.
wykorzystano pod uprawy i zabudowę. Niegdyś najbardziej
rozpowszechniony tutaj grąd występuje obecnie tylko
w postaci nielicznych płatów zlokalizowanych w miejscach
niedostępnych, wąwozach i jarach. Na stokach północnych
spotykana jest dość często schodząca nawet do 420 m
n.p.m. buczyna karpacka. Od wysokości 550 m n.p.m. do
933 m n.p.m. rozciąga się piętro regla dolnego. Piętro to
pokryte jest dość regularnie zwartym kompleksem leśnym
z niewielkimi polanami. Ciekawostką jest występowanie
w partiach grzbietowych skarłowaciałych buczyn kwaśnych.
Dotychczas przeprowadzone badania flory roślin
naczyniowych wykazały występowanie ponad 840
gatunków. Beskid Mały charakteryzuje się stosunkowo
duŜym udziałem (10%) roślin górskich, wśród których
dominują gatunki reglowe i ogólnogórskie. DuŜym walorem
jest występowanie licznych przedstawicieli rodziny
storczykowatych, np.: kruszczyk błotny, storczyca kulista,
storczyk męski i stoplamek plamisty. ZagroŜone są równieŜ
gatunki znajdujące się na granicach swych zasięgów,
między innymi: rzeŜucha trójlistkowa i Ŝywokost
sercowaty, a takŜe gatunki wapieniolubne wymierające
wskutek zarastania nieuŜytkowanych kamieniołomów.
14
Na terenie Beskidu Małego występują - z kopytnych: dzik,
sarna i jeleń, zaś z duŜych drapieŜników: ryś, wilk, lisi,
borsuk, a sporadycznie niedźwiedź. Spośród nietoperzy
podawano z tego terenu: mroczka późnego, nocka wąsatka
i borowca wielkiego, a z owadoŜernych: rzęsorka rzeczka
i zębiatka karliczka oraz dwa gatunki ryjówek: aksamitną
i malutką. Największym gryzoniem jest bóbr europejski.
Łącznie na terenie Beskidu Małego zanotowano dotychczas
36 gatunków ssaków. Natomiast badania ornitofauny
wykazały występowanie 111 gatunków ptaków lęgowych,
w tym 6 drapieŜników dziennych, a wśród nich:
trzmielojada i kobuza; 4 gatunki kuraków; 6 gatunków
dzięciołów, bociana czarnego, pójdźki i zimorodka.
Na terenie Beskidów obszary szczególnie cenne zostały
objęte ochroną rezerwatową, naleŜą do nich przede
wszystkim fragmenty drzewostanów o charakterze
naturalnym: „Szeroka" (52,12 ha), „Buczyna na Zasolnicy"
(16,65 ha), i „Madohora" o powierzchni 71,38 ha.
Oddział Biura ZPKWŚ w śywcu
ul. Łączki 44a
34 – 300 śywiec
tel. (033) 861 78 25
[email protected]
15
WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE
ZESPÓŁ PARKÓW KRAJOBRAZOWYCH
WOJEWÓDZTWA
Al. Niepodległości 16/18
61-713 Poznań
tel. (061) 854 18 67, 854 13 98
Lednicki Park Krajobrazowy
Celem utworzenia Parku jest ochrona unikatowych w skali
kraju ziem, rozciągających się wokół jeziora Lednickiego,
będących kolebką państwa polskiego, ochrona przyrody
i rolniczego krajobrazu. Powierzchnia Parku wynosi
7652,48ha. PołoŜony jest we wschodniej części
województwa wielkopolskiego, na obszarze Pojezierza
Gnieźnieńskiego, na północ od linii kolejowej PoznańGniezno, na terenach gmin: Kiszkowo, Kłecko, Łubowo
i Pobiedziska. Krajobraz Parku ukształtowany przez ostatnie
zlodowacenie, tworzą równiny moreny dennej z nielicznymi
pagórkami moreny czołowej i połoŜone w rynnach jeziora
polodowcowe. Jeziora zajmują blisko 7% powierzchni
Parku. Największe z nich, Jezioro Lednickie ma prawie 8km
długości i wraz z innymi jeziorami stanowi o walorach
krajobrazowych Parku. NajwyŜsze wzniesienie (130m
n.p.m.) znajduje się na południowy zachód od Lednogóry.
W krajobrazie Paku dominują równinne pola uprawne
z rzędami wierzb rosnących wzdłuŜ rowów i miedz. Lasy
zachowały się na niewielkim obszarze, niespełna 10%
powierzchni, w północnej części Parku. PrzewaŜają bory
sosnowe z niewielką domieszką świerka i gatunków
liściastych. Flora Parku obfituje w gatunki rzadkie w skali
Wielkopolski. Z roślin leśno-zaroślowych na uwagę
zasługują m.in.: czerniec gronkowy, kokorycz pusta, złoć
mała, fiołek przedziwny, a z gatunków łąkowych: ostroŜeń
warzywny, groszek błotny i inne. Z rzadkich roślin
wodnych i rosnących na terenach podmokłych występują
tu m.in.: grzybienie białe, grąŜel Ŝółty, okręŜnica bagienna,
16
knieć błotna, rdestnice i pływacz zwyczajny. Natomiast na
bezleśnych zboczach i skarpach przydroŜnych wykształciły
się zgrupowania światłoŜądnych roślin kserotermicznych.
Na terenie Parku najlepiej rozpoznana jest awifauna.
Stwierdzono występowanie m.in.: dzięcioła średniego,
muchołówki małej i zniczka – gatunków związanych
z lasami liściastymi; a z ptaków drapieŜnych m.in.: kanię
rudą, krogulca, trzmielojada. Wśród licznych ptaków
wodno-błotnych, na szczególną uwagę zasługują m.in.:
gęgawa, bąk, gągoł, Ŝuraw. Na wyspie Mewiej jest kolonia
kormorana czarnego.
Z większych ssaków występują tu sarny, dziki i lisy. Nad
jeziorem Lednickim bytują bobry i wydry, a do
faunistycznych osobliwości zaliczyć moŜna padalca i pająka
tygrzyka paskowanego. Około 40 okazałych drzew uznano
pomnikami przyrody, m.in. 10 dębów rosnących w lesie,
przy drodze do Kamionka. Na terenie parku nie ma
rezerwatów przyrody, ale znajdują się tu cenne zabytki
przeszłości. Na obszarze Parku zlokalizowano około 350
stanowisk archeologicznych, a wśród nich 4 grody: na
Ostrowie Lednickim, na sąsiedniej wyspie Ledniczce,
w Moraczewie i w Imiołkach.
Nadwarciański Park Krajobrazowy
Utworzono go w celu „ochrony środowiska przyrodniczego,
swoistych cech krajobrazu, zachowania ze względów
naukowych i dydaktycznych miejsc lęgowych ptactwa
wodnego, błotnego i lądowego oraz ochrony ptaków
przelotnych, a takŜe zabezpieczenia wartości historycznych
tego regionu”. Obejmuje on 13 428 ha powierzchni we
wschodniej Wielkopolsce, w obrębie gmin Lądek, Pyzdry,
Rzgów, Zagórów i Golina. Współcześnie Warta osiąga
w obrębie parku kilkadziesiąt metrów szerokości.
Meandrując pozostawiła w dolinie liczne starorzecza,
otoczone dziś rozległymi łąkami i pastwiskami. NPK jest
częścią obszaru Natura 2000 „Dolina Środkowej Warty”.
Na terenie parku stwierdzono ok. 240 gatunków ptaków,
z czego 151 obecnie lęgowych. Niezwykle bogata
i róŜnorodna jest takŜe szata roślinna odnaleziono ok. 1000
gatunków roślin naczyniowych (z czego 100 uznanych za
rzadkie w Polsce i Wielkopolsce) tworzących ok. 230
zbiorowisk roślinnych.
W pobliŜu rzeki znajduje się strefa duŜych starorzeczy.
Lustro wody w płytszych miejscach porastają grzybienie
białe i grąŜele Ŝółte. Zobaczyć moŜna teŜ najmniejszą
roślinę kwiatową świata, liczącą ok. 1 mm wolffię
bezkorzeniową. Brzegi pokrywają szuwary najczęściej
budowane przez trzcinę, mannę mielec i turzycę zaostrzoną.
Gniazda w szuwarach zakładają bąki, gęgawy, kureczki
nakrapiane, błotniaki stawowe i brzęczki.
Kolejną strefą w dolinie są rozległe łąki. Jedne
z najczęstszych to łąki wyczyńcowe. Obszary bardziej
wilgotne zajmują łąki kaczeńcowe, ziołoroślowe oraz łąki
z rdestem węŜownikiem. Osobliwością są łąki trzęślicowe
oraz słonorośla ze świbką morską i mlecznikiem
nadmorskim. RównieŜ łąki są miejscem gniazdowania
waŜnych gatunków ptaków. Na uwagę zasługują sieweczka
obroŜna, dubelt, batalion i roŜeniec.
Przy skraju doliny znajdują się zbiorowiska bagiennych
lasów – olsów porzeczkowych oraz towarzyszące im zarośla
wierzby szarej. Zbocze doliny juŜ tylko w kilku punktach
porasta zagroŜony wyginięciem typ lasu – łęg zboczowy.
W NPK ponad 300 ha gruntów objęto ochroną w postaci
uzytków ekologicznych. NajwaŜniejsze z nich to „Wydma”,
„Nadwarciańskie Pastwiska”, „Kępa Warciańska”, „Skarpa
w Skokumiu”, „Łęg Zboczowy w Kopojnie” i „Niwka”.
Chronią ona rzadkie typy lasów, murawy napiaskowe
i kserotermiczne,
starorzecza
oraz
zbiorowiska
namuliskowe, łąkowe i pastwiskowe.
W obrębie NPK i jego okolicy zlokalizowanych jest szereg
bardzo wartościowych zabytków. W średniowieczu
szczególne miejsce zajmował gród w Lądzie. Wtedy naleŜał
on do czołowych w państwie polskim, miał rangę
kasztelanii. Do głównych miejscowości, w których dzisiaj
17
18
moŜemy podziwiać zabytki naleŜą Pyzdry, Ląd i CiąŜeń.
W Pyzdrach znajdujemy średniowieczny zespół klasztorny
i kościół farny z XIII wieku. Głównym zabytkiem Lądu jest
pocysterski klasztor i kościół, którego budowę rozpoczęto
w 1651 r. na murach dawniejszego, gotyckiego kościoła.
W CiąŜeniu mamy zespół pałacowy z lat 1758-1768 oraz
kościół parafialny z 1535 r.
Park Krajobrazowy im. Gen. D. Chłapowskiego
Celem Parku jest ochrona krajobrazu kulturowego,
rolniczego, z dobrze zachowaną siecią zadrzewień
śródpolnych wprowadzonych na tym terenie w latach
dwudziestych XIX w przez generała Dezyderego
Chłapowskiego. Zadrzewienia te w latach 70-tych ubiegłego
wieku zostały objęte ochroną i uznane za dobro kultury.
Powierzchnia Parku wynosi 17 200 ha. Według podziału
administracyjnego Park znajduje się na terenie 4 gmin:
Kościan, Czempiń, Krzywiń i Śrem. PołoŜony jest
w centralnej części mezoregionu Równiny Kościańskiej,
będącej częścią makroregionu Pojezierza Leszczyńskiego.
Jest to teren, na którym dominującą rolę pełni rolnictwo.
Pola uprawne zajmują powierzchnię 11 283,2 ha.
Krajobraz ukształtowany został przez zlodowacenie
środkowopolskie oraz bałtyckie. Ukształtowanie terenu
Parku jest równinne, lekko pofalowane. NajwyŜsze
wzniesienia nie przekraczają 95 m n.p.m. Występują tutaj
liczne oczka polodowcowe, środkiem Parku ciągnie się
niewielkie obniŜenie, w którym płyną wody Rowu Wyskoć
prowadzące do Kanału Obry.
MoŜna tu spotkać rzadkie, zanikające gatunki roślin
związanych z uprawami rolnymi np. niektóre chwasty
(kąkol) i rośliny niegdyś uprawiane jak lnicznik siewny.
Flora roślin naczyniowych liczy około 900 gatunków.
W starych parkach dworskich i zadrzewieniach śródpolnych
występują rzadkie i chronione gatunki roślin leśnych
i zaroślowych (np. listera jajowata), grzybów (np. Ŝagwica
listkowata), a na łąkach i w oczkach śródpolnych rośliny
19
zbiorowisk łąkowych i wodnych (np. goryczka błotna czy
pływacz).
Wśród bezkręgowców stwierdzono występowanie 43
gatunków motyli dziennych oraz około 600 gatunków
motyli nocnych, rzadkie chrząszcze (np. biegacz skórzasty,
ciołek, pachnica), błonkówki i muchówki, a takŜe
pluskwiaki wodne. Bogata jest równieŜ fauna ślimaków
(lądowych i wodnych), małŜy oraz skorupiaków (np. rak
stawowy i rzeczny). Płazy reprezentowane są przez 12
gatunków, a gady przez 4 gatunki (jaszczurki: zwinka
i Ŝyworódka, padalec oraz zaskroniec). Na terenie Parku
występuje aŜ 120 gatunków ptaków lęgowych. Wiele
gatunków wodno-błotnych bytuje w kompleksie starych
torfianek usytuowanych wzdłuŜ Rowu Wyskoć (m.in.
wąsatka i remiz). śyje tu równieŜ 41 gatunków ssaków,
w tym aŜ 12 gatunków nietoperzy.
Na terenie Parku znajduje się uŜytek ekologiczny w lesie
Rąbińskim, miejsce rozrodu Ŝab brunatnych i zielonych,
ropuchy
szarej,
grzebiuszki,
rzekotki,
kumaka
nizinnego,traszki grzebieniastej oraz liczne pomniki
przyrody.
Park obfituje w obiekty architektoniczne: kościoły (Choryń,
Stary Gołębin, Gorzyczki, Błociszewo, Racot, GryŜyna,
Kopaszewo, Rąbiń), kaplice (las rąbiński), dworki (Choryń)
pałace (Turew, Błociszewo, KrzyŜanowo, Racot,
Kopaszewo) oraz zabudowania folwarczne (Błociszewo,
Spytkówki). W dziesięciu zabytkowych parkach dworskich
liczne są pomnikowe drzewa (głównie dęby, platany i lipy).
Park Krajobrazowy „Dolina Baryczy”
Utworzono go w celu zachowania wartości przyrodniczych,
krajobrazowych i historyczno-kulturowych. Park obejmuje
obszar 87 040 ha, z czego na terenie województwa
wielkopolskiego 17 000 ha w gminach: Odolanów, Sośnie,
Przygodzice, a na terenie województwa dolnośląskiego 70
040 ha w obrębie gmin: Cieszków, Kraśnice, Milicz,
Prusice, Twardogóra, Trzebnica, śmigród.
20
Park obejmuje cenne przyrodniczo tereny leŜące w dolinie
rzeki Baryczy połoŜonej w obrębie Kotliny śmigrodzkiej,
Milickiej i Odolanowskiej. Obszar Parku charakteryzuje się
wielką róŜnorodnością środowisk. Składają się na nią:
płaski wzdłuŜ koryta rzeki i pagórkowaty na obrzeŜach
doliny, rozległe izróŜnicowane pod względem gatunkowym
kompleksy leśne, wielkopowierzchniowe stawy rybne oraz
pola i łąki rozciągające się wzdłuŜ Baryczy i jej dopływów.
Naturalne warunki geologiczne i klimatyczne umoŜliwiły
zakładanie duŜych stawów rybnych. Do 1358 r. załoŜono
ok. 2300 ha, do połowy XVII w. prawie 8500 ha, a obecnie
łączna ich powierzchnia wynosi około 7000 ha. Do
największych kompleksów naleŜą: Radziądz (695ha), Ruda
Sułowska (799 ha), Stawno (1737 ha), Potasznia (733 ha),
Przygodzice i Dębnica (700 ha).
Roślinność parku jest bardzo zróŜnicowana. Do szczególnie
cennych naleŜą: zbiorowiska roślinności wodnej
i bagiennej, torfowiska niskie i przejściowe, łąki oraz olsy
i łęgi wierzbowe. Stwierdzono występowanie szeregu
gatunków roślin chronionych jak: wawrzynek wilczełyko,
rosiczka okrągłolistna, kruszczyk szerokolistny, listeria
jajowata, bluszcz pospolity, widłak jałowcowaty, grąŜel
Ŝółty, gnidosz rozesłany, podkolan biały i grzybieńczyk
wodny, który to posiada zaledwie kilkanaście stanowisk
w Polsce.
Najbogatszą w gatunki grupę kręgowców stanowią ptaki.
Stwierdzono tu dotychczas 276 gatunków, w tym 166
lęgowych. Gniazduje tu ok. 20% krajowej populacji
gęgawy, ok. 15% krakwy i podgorzałki, po ok. 10%
zausznika, perkoza rdzawoszyjego i błotniaka stawowego
i ok. 5% bąka, zielonki i rybitwy rzecznej. Ponadto
stwierdzono tutaj lęgi kilku skrajnie nielicznych w kraju
gatunków, np. czapli purpurowej, łabędzia krzykliwego
i hełmiatki. Skupia się tutaj łącznie ok. 45 000 ptaków
wodnych, 1500 Ŝurawi i 60-70 bielików. W Parku
odnotowano teŜ występowanie innych gatunków zwierząt.
Gady reprezentowane są przez np. jaszczurkę zwinkę
i zaskrońca. Przedstawicielami ssaków są: dzik, jeleń, oraz
rzadka wydra. Bogata jest fauna owadów, z chronionych
warto wymienić kozioroga dębosza.
Omawiany obszar charakteryzuje się wysokimi walorami
historyczno-kulturowymi i turystycznymi. Do głównych
miejscowości, w których dzisiaj moŜemy podziwiać zabytki
naleŜą Antonin, Odolanów i Moja Wola.
Park Krajobrazowy Promno
Celem Parku jest ochrona polodowcowego krajobrazu
i terenów o duŜych wartościach przyrodniczych.
Powierzchnia Parku wynosi 2.077ha. Jest to najmniejszy
park krajobrazowy w województwie wielkopolskim. Wokół
jego granic wyznaczona jest otulina o powierzchni 3.760ha.
PołoŜony jest we wschodniej części województwa
wielkopolskiego, na obszarze Pojezierza Gnieźnieńskiego,
około 20 km na wschód od Poznania, na terenach gmin:
Pobiedziska i Kostrzyn. Krajobraz Parku, ukształtowany
przez ostatnie zlodowacenie, tworzą pagórki środkowopoznańskiej moreny czołowej i obszary moreny dennej,
urozmaicone wodami płynącymi i stojącymi. Znajdujące się
na terenie Parku jeziora, to w większości niewielkie
zbiorniki, powstałe w zagłębieniach wytopiskowych. Do
większych naleŜą jeziora: Dębiniec, Wójtostwo, Dobra,
i Brzostek. NajwyŜszy punkt w Parku, to wzgórze
morenowe o wys. 127m n.p.m. w okolicach Nowej Górki.
Specyficzną cechą Parku jest bardzo wysoki udział terenów
leśnych – 62% jego powierzchni. W części północnej
i zachodniej przewaŜają siedliska borowe, gdzie dominuje
sosna, natomiast w części południowo wschodniej –
siedliska lasowe, gdzie przewaŜają gatunki liściaste np.:
grab, buk, dąb, klony, a w drzewostanie rosnącym
w okolicy jez. DrąŜynek występuje chroniony, ginący
gatunek jarząb brekinia. W bogatym podszycie lasów
występują m.in. wawrzynek wilczełyko, leszczyna, kalina
koralowa, dereń świdwa. Na szczególną uwagę zasługuje
flora wiosenna Parku z wieloma osobliwościami
21
22
florystycznymi, z których na uwagę zasługują m.in. lilia
złotogłów, kokorycz pusta, marzanka wonna, sasanki.
Cenne przyrodniczo są równieŜ zbiorowiska roślinne:
muraw kserotermicznych, występujących na południowych
stokach licznych pagórków; łąk, gdzie moŜemy znaleźć
paproć – niesięźrzał pospolity, czy roślinność wodna
i szuwarowa torfowisk z rosiczkami, tłustoszem pospolitym
i innymi rzadkimi gatunkami. Osobliwością jest stanowisko
kłoci wiechowatej nad jeziorem DrąŜynek, uwaŜane za
największe w Wielkopolsce. Z fauny Parku najlepiej
rozpoznaną grupą są ptaki. Na jego terenie stwierdzono 89
gatunków lęgowych. Z ptaków drapieŜnych gnieździ się np.
błotniak stawowy, jastrząb i kania ruda, z ptaków wodnobłotnych: Ŝuraw, czapla siwa, perkozy, rybitwa rzeczna
i inne, a z ptaków związanych ze środowiskiem leśnym na
uwagę zasługują m.in.: dzięcioł średni, muchołówka mała
i siniak. Z ssaków większych spotyka się tu sarny, dziki
i lisy. W Parku znajdują się 3 rezerwaty przyrody: „Las
Liściasty w Promnie”, „Jezioro Dębiniec”, „Jezioro
DrąŜynek”. W otulinie Parku jest rezerwat „Okrąglak”. Na
terenie Parku i otuliny znajduje się kilkanaście pomników
przyrody m.in. głaz narzutowy nieopodal jeziora Dębiniec,
dęby i sosny w leśnictwie Promno i Jezierce. Do
ciekawszych zbytków znajdujących się na terenie Parku
i otuliny zaliczyć moŜna XIX-wieczne dwory i parki
w Kociałkowej
Górce,
Gołuniu,
a
takŜe
wczesnośredniowieczne grodzisko, porośnięte lasem pod
Nową Górką. Najcenniejsze zabytki znajdują się
w Pobiedziskach, m. in.: kościół wczesnogotycki
z XIII/XIV w., drewniana dzwonnica z XIX w.
Park Krajobrazowy Puszcza Zielonka
W celu zachowania, ochrony i odnowy największego
i najbardziej zbliŜonego do naturalnego kompleksu leśnego
środkowej Wielkopolski, powierzchnia parku wynosi
11.999,61ha. Wokół jego granic wyznaczona jest otulina
o powierzchni 10.969,47ha. PołoŜony jest w północno-
wschodniej części województwa wielkopolskiego, na
obszarze Pojezierza Gnieźnieńskiego, w odległości od 3 do
25 km na północny-wschód od Poznania, na terenach gmin:
Murowana Goślina, Czerwonak, Skoki, Kiszkowo
i Pobiedziska.
Krajobraz
Parku,
ukształtowany
przez
ostatnie
zlodowacenie, na południu tworzy pasmo środkowopoznańskiej moreny czołowej, a na północ od niego - tereny
moreny dennej z wąskimi rynnami polodowcowymi.
NajwyŜszym wzniesieniem jest Dziewicza Góra (143m
n.p.m.). NajniŜej połoŜony punkt w Parku (62 m n.p.m.).
Przez tereny Parku przepływają niewielkie cieki wodne,
m.in.
Trojanka,
Owińska
Struga,
Dzwonówka
i Wronczyński. Środkowa, najwyŜej wyniesiona część
terenów leśnych jest bezodpływowa. Na obszarze Parku
znajduje się 27 jezior.
Specyficzną cechą Parku jest bardzo wysoki udział terenów
leśnych, ponad 78% powierzchni. MoŜna tu wyróŜnić 12
typów siedliskowych lasu. Dominują siedliska boru
mieszanego świeŜego i lasu mieszanego świeŜego. Przez
tereny Parku przebiegają wschodnie granice naturalnego
występowania buka, klona, jawora i brekinii. Na szczególną
uwagę zasługuje flora Parku. W runie leśnym występuje
m.in. reliktowy Ŝywiec dziewięciolistny, lilia złotogłów,
wawrzynek wilczełyko, czerniec gronkowy, a na polanach
i niezalesionych stokach wzniesień występują rośliny
ciepłolubne
np. dziewięćsił
bezłodygowy,
oman
wierzbolistny i kosmaty, sasanka łąkowa. Z rzadkich roślin
wodnych i torfowiskowych występują tu m.in. grzybienie
białe, grąŜel Ŝółty, rosiczki, jaskier wielki, kłóc wiechowata.
Bogatą faunę lasów reprezentują: jelenie, daniele, sarny
i dziki, zające, lisy, borsuki, kuny oraz Ŝyjące w wodach
wydry i bobry. Tereny Parku odznaczają się duŜymi
walorami ornitologicznymi. Stwierdzono tu występowanie
134 lęgowych gatunków ptaków. Na uwagę zasługuje m.in.:
bocian czarny, Ŝuraw, kania ruda, dzięcioł średni, siniaka,
lerka oraz rzadkiej dla Wielkopolski muchołówki małej.
23
24
W Parku jest 5 rezerwatów: „Jezioro Czarne”, „Klasztorne
Modrzewie koło Dąbrówki Kościelnej”, „Las Mieszany
w Nadleśnictwie
Łopuchówko”,
„śywiec
Dziewięciolistny”, „Jezioro Pławno”. Na obszarze parku
rośnie duŜo drzew uznanych pomnikami przyrody. Przede
wszystkim są to stare dęby, buki, sosny oraz kasztanowce.
Jedyny głaz o pomnikowych rozmiarach znajduje się
w Zielonce. W granicach parku znajdują się dwa uŜytki
ekologiczne: podmokłe łąki w dolinie Trojanki i „Mokradła
nad J. Kamińskim”, ustanowione w celu ochrony flory
torfowisk niskich. Do ciekawszych zbytków znajdujących
się na terenie Parku naleŜą: Sanktuarium Matki BoŜej
w Dąbrówce Kościelnej, zespół dworski z parkiem z pocz.
XX w. w Łopuchówku, czy grodzisko stoŜkowe zwane
„Pańskim Dworem” w Głeboczku. Najcenniejsze zabytki
znajdują się w otulinie Parku w Owińskach, Wronczynie,
Wierzenicy i Kicinie.
Powidzki Park Krajobrazowy
Park utworzono w celu „ochrony środowiska
przyrodniczego, swoistych cech krajobrazu oraz
zabezpieczenia wartości historycznych i kulturowych tego
regionu”. Ochroną objęto 24 600 ha gruntów na terenie
gmin Kleczew, Orchowo, Ostrowite, Powidz, Słupca,
Wilczyn i Witkowo. Znajdują się tam lasy, jeziora,
torfowiska i łąki oraz pola i fragmenty wsi. Zasadniczym
elementem
tego
parku
jest
system
kilkunastu
polodowcowych jezior na ogół o wyraźnie wydłuŜonym
kształcie, jednocześnie bardzo głębokich.
Zasoby przyrodnicze parku są stosunkowo słabo
rozpoznane. Stosunkowo duŜo informacji posiadamy
o florze roślin naczyniowych. W granicach parku
stwierdzono ok. 990 gatunków roślin (w tym 60
chronionych) oraz 216 zbiorowisk roślinnych. Spośród nich
za zagroŜone w skali Polski uznaje się 25. Natomiast
z rzadkich w Wielkopolsce fitocenoz stwierdzono 129
syntaksonów. Z ciekawszych roślin torfowiskowych
wymienić naleŜy rosiczki (2 gatunki), wełniankę
pochwowatą, borówkę bagienną i mchy torfowce. Wlitoralu
jezior zobaczyć moŜna grzybienie północne, a na łąkach
goździka pysznego, fiołka mokradłowego i selernicę
Ŝyłkowaną. W lasach natomiast widłaka spłaszczonego,
turówkę
leśną
i
buławnika
kokorycz
wątłą,
wielkokwiatowego. Do najwaŜniejszych zbiorowisk
roślinnych naleŜą: łąki ramienicowe, mszar z turzycą
bagienną, świetlista dąbrowa, bór bagienny, ols
torfowcowy, łąka trzęślicowa, młaki niskoturzycowe.
TakŜe o faunie PPK informacje są dość ubogie. Najwięcej
materiałów dotyczy ptaków. Obecnie na liście znajdują się
174 gatunki. Z pozostałych kręgowców zanotowano 34
gatunki ssaków, 10 płazów, 5 gadów i 22 ryb. Na jeziorach
parku zobaczyć moŜna 5 gatunków perkozów. Wieczorami
usłyszeć moŜna charakterystyczne, buczące głosy rzadkiego
bąka. TakŜe z szuwarami wiąŜe się gniazdowanie łabędzi
niemych, głowienki, błotniaka stawowego i wąsatki.
Środowiska wodne są takŜe istotne dla płazów,
z ciekawszych moŜna tu zobaczyć kumaka nizinnego
i traszkę grzebieniastą. Wartościowy z przyrodniczego
i gospodarczego punktu widzenia są zespoły ichtiofauny,
zwłaszcza duŜych jezior wykazujących jeszcze cechy jezior
sielawowych. Ryby są głównym pokarmem spotykanych
nad jeziorami bielików, kormoranów, traczy nurogęsi
i wydr.WaŜniejsze miejscowości i zabytki kultury
Giewartów. NieduŜa wieś o charakterze letniskowym.
W centrum znajduje się neogotycki kościół z lat 1907-1914,
a na cmentarzu kaplica św. Rocha z 1811 r. Nad Jeziorem
Powidzkim pałac i zabytkowy park z drugiej polowy
XIX w.
Mrówki. Wieś letniskowa. Nad Jez. Kownackim
średniowieczne grodzisko stoŜkowe z dobrze widoczną
fosą. Obecnie znajduje się tam skansen z rekonstrukcjami
palisady, straŜnicy i półziemianki. Powidz. Osada istniała
juŜ w średniowieczu, o czym świadczy grodzisko stoŜkowe
nazywane Górą Zamkową. Po części zachował się dawny
25
26
układ urbanistyczny z prostokątnym rynkiem otoczonym
XIX w. domkami. WaŜnym miejscem jest kościół św.
Mikołaja z 1863 r., w którym znajduje się szereg zabytków,
m.in. obraz Matki Boskiej z XVII w. W pobliŜu wsi
znajduje się wojskowa 33 Baza Lotnicza. Skorzęcin. Mała
wieś letniskowa w pobliŜu cennych przyrodniczo
kompleksów leśnych. Nad jez. Niedzięgiel zlokalizowano
ośrodek wypoczynkowy z duŜą plaŜą i kąpieliskiem. We
wsi znajduje się dworek z XIX w.
Przemęcki Park Krajobrazowy
Został utworzony w celu ochrony i zachowania jednego
z najciekawszych fragmentów krajobrazu polodowcowego
w Wielkopolsce (Pojezierze Sławskie będące częścią
Pojezierza Leszczyńskiego) wraz z bogatymi zespołami
leśno-jeziorno-łąkowymi.
Park zajmuje powierzchnię 21 450 ha, znajduje się na
terenie 6 gmin województwa wielkopolskiego: Wijewo,
Przemęt, Włoszakowice i Wschowa. Posiada otulinę, którą
stanowi obszar chronionego krajobrazu: Pojezierze
Przemęcko-Wschowskie i kompleks leśny Włoszakowice.
Polodowcowy krajobraz Parku obfituje w jeziora,
głównie o charakterze rynnowym. Znajdują się tu 24
większe jeziora powiązane ze sobą drobnymi ciekami.
Największe z nich to J. Przemęckie, Dominickie
i Wieleńskie. PrzewaŜają rozległe kompleksy leśne głównie
sosnowe bory świeŜe oraz bory mieszane.
Bogata flora reprezentowana jest przez 760 gatunków (651
gatunków roślin naczyniowych i 109 gatunków mchów),
w tym kilka rzadkich i podlegających całkowitej ochronie
(np. lilia złotogłów, grzybienie białe i buławnik czerwony)
Wśród fauny bezkręgowców Parku na uwagę zasługuje
rzadki i chroniony chrząszcz – jelonek rogacz. Stwierdzono
kilkanaście gatunków płazów, w tym Ŝaba zielona, trawna
oraz ropucha zwyczajna. Gady reprezentowane są przez 3
gatunki (jaszczurka zwinka, padalec i zaskroniec). Obfitość
27
jezior i duŜych kompleksów leśnych sprzyja bogactwu
ptaków i ryb. Wśród 182 gatunków ptaków występujących
na obszarze Parku, 114 to gatunki lęgowe, a wśród nich
kilka rzadkich jak na przykład kania rdzawa czy orzeł
bielik. W jeziorach i kanałach Ŝyje 35 gatunków ryb (m.in.
kiełb, węgorz, szczupak, miętus, lin, sielawa). Poza
powszechnie spotykanymi ssakami występuje wydra, kuna
leśna i borsuk.
Na terenie Parku utworzono 3 rezerwaty przyrody: Wyspa
Konwaliowa (20,15 ha) na Jeziorze Przemęckim, porośnięta
świetlistą dąbrową z masowo występującą konwalią
majową, Torfowisko nad Jeziorem Świętym (7,59 ha) –
torfowisko przejściowe z rzadkimi gatunkami roślin
(rosiczki), Jezioro Trzebidzkie (90,71 ha) – roślinność
wodna i szuwarowa oraz bogata awifauna.
Znajdują się tu równieŜ ciekawe obiekty architektoniczne
np. zespół klasztoru cystersów w Przemęcie, czy kościół we
Włoszakowicach. Liczne są pałace i dwory otoczone
zabytkowymi parkami np. w Buczu. We Włoszakowicach
i Brennne moŜna zwiedzić regionalne izby muzealne,
a w Górsku znajduje się galeria rzeźb ptaków oraz wiatrak
koźlak.
Przez teren Parku prowadzą szlaki turystyczne: piesze
(2 ścieŜki przyrodniczo-dydaktyczne), rowerowe (ŚcieŜka
nad jeziorami) oraz wodne (Szlak Konwaliowy). Nad
jeziorami działają liczne ośrodki wypoczynkowe oraz
strzeŜone kąpieliska.
Pszczewski Park Krajobrazowy
Utworzony w celu zachowania dla nauki i wypoczynku
ludności, terenów o najwyŜszych walorach przyrodniczych
i krajobrazowych. Obecnie wśród celów ochrony dominuje
zachowanie róŜnorodności biologicznej i krajobrazowej.
Jest to park średniej wielkości, który wraz z otuliną zajmuje
ponad 45 000 ha. Park tworzą dwa kompleksy. Pierwszy
o wielkości 1 970 ha rozciąga się nad rzeką Kamionką od
Lewic do Kamionnej. Drugi o powierzchni 10 250 ha
28
obejmuje obszar jezior rynnowych od Trzciela na południu
do Lubikowa i Rokitna na północy. Te dwa chronione
obszary łączy otulina. Park połoŜony jest we wschodniej
części województwa lubuskiego i w zachodniej części
województwa wielkopolskiego, w środku trójkąta między
Gorzowem Wielkopolskim, Zieloną Górą i Poznaniem.
Obszar Pszczewskiego Parku Krajobrazowego zaskakuje
zróŜnicowaniem form i skrywających się pod nimi osadów.
Rzeźba jest bardzo urozmaicona i decyduje o zmienności
oraz bogactwie krajobrazów. NajwyŜsze wzniesienia
w parku sięgają blisko 120 m n.p.m., tymczasem nisko
połoŜone łąki w dolinie Obry znajdują się o 70 metrów
niŜej. Charakterystyczny dla parku jest mozaikowy
krajobraz: lasów, pól, łąk i pastwisk, muraw i torfowisk,
źródlisk, rzek oraz licznych jezior. W tym zróŜnicowanym
terenie udokumentowano obecność blisko 700 gatunków
roślin naczyniowych: 41 gatunków roślin posiada status
ochrony prawnej, a 56 znajduje się na „czerwonej liście”
roślin Wielkopolski. Ponad 60% powierzchni parku
pokrywają lasy. Tymczasem jeszcze w połowie ubiegłego
wieku były tu prawie wyłącznie pola. Las na terenie PPK
spełnia waŜną rolę ochronną dla ekosystemów jeziornych
i torfowiskowych.
Faunę
Pszczewskiego
Parku
Krajobrazowego charakteryzuje nie do końca poznane
bogactwo. Na wyróŜnienie zasługuje ornitofauna, wśród
której udokumentowano 208 gatunków. Największą
osobliwością pośród fauny parku jest obecność w rzece
Kamionce minoga strumieniowego, którego odkryli
pracownicy parku w 2004 roku.
Najcenniejsze fragmenty krajobrazu i przyrody poddano
szczególnej ochronie powołując 5 rezerwatów: Jezioro
Wielkie, Jeziora Gołyńskie, Rybojady, Dąbrowa na Wyspie,
Dolina Kamionki. Utworzono ponad 40 uŜytków
ekologicznych. W większości są nimi obniŜenia terenowe
i połoŜone w nich: bagna, oczka wodne, torfowiska,
podmokłe łąki i trzcinowiska, zarośla łozowe. DuŜą wartość
przyrodniczą mają pomniki przyrody, których jest ponad 60.
29
Są to głównie wiekowe, pojedyncze drzewa, ich grupy lub
aleje. Przebywając na terenie Pszczewskiego Parku
Krajobrazowego nie sposób pominąć chronionych
elementów krajobrazu, jakimi są zabytki kultury
materialnej. Tereny obecnie zajęte przez park były
zasiedlane od staroŜytności. Licznie występują tu relikty
obronnych grodzisk słowiańskich. W okresie pierwszych
Piastów przebiegały tu rubieŜe państwa. W kaŜdym
miasteczku i wsi zachowały się zabytki dawnej świetności
np. w Rokitnie w barokowym kościele z 1748 r. znajduje się
Sanktuarium Matki BoŜej Rokitniańskiej. Najbardziej
charakterystycznym elementem małej architektury są
przydroŜne kapliczki. Bywają murowane i drewniane,
a kaŜda ma bardzo ciekawą historię.
Rogaliński Park Krajobrazowy
Rogaliński Park Krajobrazowy został utworzony na
obszarze 12 750 ha z gruntów leśnych nadleśnictw Babki
i Konstantynowo (5900 ha), pozostałą część zajmuje
pradolina Warty i grunty rolne. Praktycznie usytuowany jest
na terenie starorzecza Warty, począwszy od miejscowości
Wiórek u granic miasta Poznania, a skończywszy na
Śremie. Został utworzony dla ochrony prawnej unikatowego
krajobrazu łęgów nadwarciańskich o duzych wartościach
przyrodniczych, krajobrazowych i naukowo – badawczych.
Obszar tego parku obejmuje róŜne formy działalności
człowieka, w efekcie czego powstało wiele cennych
wartości kulturowych. Do szczególnych naleŜą: Rogalin,
stara wieś szlachecka z układem dróg, rozłogów i łąk w
dolinie Warty wraz z zabytkowym pałacem, parkiem
krajobrazowym i gospodarstwem rolnym. Właścicielami
tego majątku byli Raczyńscy, którzy przekazali go wraz
z pałacem Narodowi. Na terenie Rogalińskiego Parku
Krajobrazowego znajdują się równieŜ bardzo liczne
starorzecza Warty. Rezerwat przyrody „Krajkowo” do
niedawna największy w Wielkopolsce i rezerwat „Goździk
30
Siny” w Grzybnie, uzupełniane wodą z corocznych
wylewów rzeki są autentycznym rajem dla ptactwa wodno –
błotnego i miejscem obserwacji ornitologów. Na obszarze
Rogalińskiego Parku Krajobrazowego zaobserwowano
dotychczas 206 gatunków ptaków. W okresie wiosennoletnim spotyka się tutaj niezliczone ilości kaczek (cyranka,
płaskonos), rybitw, mew, czapli siwej, bociana białego,
Ŝurawi, kormorana, łabędzi oraz równieŜ rzadko
spotykanego bociana czarnego i orlika krzykliwego, kanie
(czarną i rudą) oraz bielika. Ostoja ptactwa w dolinie Warty,
od Śremu do Mosiny, w ocenie biologów ma rangę krajową
i międzynarodową. Szeroka dolina rzeczna z licznymi
starorzeczami, zakolami nawiedzana jest przez coroczne
wiosenne,
a
niekiedy
nawet
letnie
wylewy,
uniemoŜliwiające intensywną gospodarkę i dlatego dolina
zachowała wiele ze swojego naturalnego piękna. Spotkać tu
moŜna duŜe ilości zwierzyny: jeleni, dzików, saren i liczne
ślady pobytu bobrów, którego reintrodukowano w latach 80tych. Bardzo skromna jest reprezentacja płazów i gadów.
Stwierdzono zaledwie trzy gatunki gadów i pięć gatunków
płazów.
W
Parku
występuje
wiele
gatunków
bezkręgowców, do których naleŜą waŜka-zalotka większa,
motyle z paziem królowej na czele oraz kozioróg dębosz.
Bardzo bogata flora Rogalińskiego Parku Krajobrazowego
zawiera ponad kilkaset gatunków róŜnych roślin. Znajdują
się wśród nich rośliny szczególnie cenne, wymierające lub
zagroŜone wyginięciem jak np. goździk siny.
Przez teren Parku wytyczono 5 szlaków turystycznych:
z śabna przez Krajkowo, do mogił pomordowanych - szlak
czerwony; od mogił do DruŜyny Poznańskiej – czerwony;
z Iłówca do mogił i dalej do Mosiny – niebieski, z Wiórki
do Rogalinka – zielony i z Rogalinka do Rogalina –
czerwony.
31
Sierakowski Park Krajobrazowy
Park powołano w celu ochrony polodowcowego krajobrazu
o rzeźbie urozmaiconej wzgórzami morenowymi,
wydmami, dolinami rzek i rynnami jeziornymi na
powierzchni 30 413 ha. Park połoŜony jest w zachodniej
części województwa wielkopolskiego w przewaŜającej
części w powiecie Międzychodzkim i w niewielkiej części
w powiecie Szamotulskim. Na powierzchni gmin:
Chrzypsko Wielkie, Kwilcz, Międzychód, Pniewy,
Sieraków. W odległości ok. 60 km na północny zachód od
Poznania.
Płynąca przez Park rzeka Warta dzieli go na dwa obszary:
część północną z wydmowymi terenami porośniętymi
w przewaŜającej części borami sosnowymi i część
południową z pagórkowatym terenem morenowym,
częściowo porośniętym lasami liściastymi i z leŜącymi
w głębokich rynnach jeziorami. NajwyŜszym wzniesieniem
jest morenowe wzgórze o wysokości 126 m n.p.m.
w okolicach Kwilcza. W Parku jest ponad 50 jezior o pow.
PowyŜej 1 ha i wiele mniejszych zbiorników wodnych.
W duŜej części są to jeziora rynnowe, np. Jezioro
Lutomskie, ale największe jezioro w parku – Chrzypskie
(304 ha), jest jeziorem morenowym. Najgłębszym jeziorem
jest Jezioro Śremskie (45 m głębokości), a jego dno leŜy
6 m poniŜej poziomu morza. Lasy zajmują 33 %
powierzchni parku. Największy zwarty kompleks stanowią
bory sosnowe Puszczy Noteckiej, przewaŜnie o charakterze
monokultur. W części południowej Parku dominują lasy
mieszane z udziałem dębów, buków, jesionów i sosny, np.
połacie buczyn nad Jeziorem Lutomskim.
Bogata jest flora Parku. Z gatunków leśnych na uwagę
zasługują m.in.: Ŝywiec gruczołowaty, marzanka wonna,
kokoryczka,
wonna
czy
bodziszek
czerwony.
W zbiorowiskach roślinności wodnej i szuwarowej
z rzadszych gatunków występuje m.in. grąŜel Ŝółty,
grzybienie białe, czermień błotna, kłoć wiechowata. Na
torfowiskach spotyka się rosiczki, storczyki, kruszczyka
32
błotnego i inne, stwierdzono takŜe występowanie rzadkich
gatunków mchów – reliktów glacjalnych.
Równie bogata jest fauna Parku. Na terenach leśnych Ŝyją:
jeleń, daniel, sarna, dzik, borsuk, lis, a nawet czasami
spotkać moŜna wilki. W wodach występuje bóbr, wydra,
piŜmak i karczownik. Nad Jeziorem Lutomskim oraz
w okolicach Chalina występuje popielica. Z rzadkich
gatunków ryb wymienić naleŜy sieje i sielawy. Godna
uwagi jest awifauna Parku. Na jego obszarze stwierdzono
216 gatunków ptaków, w tym 165 lęgowych oraz 51
gatunków nielęgowych i zalatujących sporadycznie. Obszar
Parku ze względu na stosunkowo liczne występowanie
takich gatunków, jak: gągoł, kania czarna, kania ruda,
rybołów i puchacz moŜna zaliczyć do waŜnych ostoi
o randze ogólnopolskiej. W przypadku szeregu dalszych
gatunków: kormoran, bąk, łabędź niemy, trzmielojad, bielik,
krogulec, kobuz, nurogęś, Ŝuraw, wodnik, samotnik, siniak,
lelek, zimorodek, dzięcioł zielony, dzięcioł średni, zniczek,
muchołówka mała, srokosz i ortolan – teren Parku moŜna
uznać za jedną z waŜniejszych ostoi lęgowych
w Wielkopolsce.
W Parku znajdują się cztery rezerwaty przyrody:
„Czaple Wyspy”, „Cegliniec”, „Mszar nad Jeziorem
Mnich”, „Buki nad Jeziorem Lutomskim”
śerkowsko-Czeszewski Park Krajobrazowy
Obejmuje on 15 640 ha w gminach Miłosław, Nowe Miasto
n. Wartą i śerków.
Teren Parku leŜy w dorzeczu Warty i jej dopływów:
Miłosławki i Lutyni. Rzeki te na terasie zalewowej
utworzyły liczne starorzecza, które pełnią waŜne funkcje w
okresie przelotów i zimowania ptaków. Ptaki wodne
przebywają równieŜ na stawach rybnych, których wiele
znajduje się w dolinie Miłosławki. Pradolina WarciańskoOdrzańska dzieli Park na dwie części: północną
o charakterze rolniczo-leśnym oraz południową z przewagą
krajobrazu rolniczego. Urozmaicona rzeźba powierzchni
33
Parku jest wynikiem działalności lodowca. MoŜna tu
znaleźć szereg wyraźnych form tej rzeźby. Od północy są
to: wysoczyzna morenowa płaska i falista, rozcięta
z północnego wschodu na południowy zachód doliną
Miłosławki. Kolejną formą jest pradolina Warty
z wykształconymi terasami i starorzeczami. Wybitnym
elementem rzeźby terenu jest wyniosły pagór morenowy,
tzw. Wał śerkowski, o bardzo duŜym urozmaiceniu rzeźby,
z kulminacjami Łysej Góry (161 m n.p.m.) i Góry
śerkowskiej (155 m n.p.m.). Liczne rozcięcia erozyjne,
parowy, silne nachylenie krawędzi oraz wysokości
bezwzględne (dochodzące tu do 90 m róŜnic poziomów)
nadają tej części Parku szczególnego uroku. Kolejną formą
rzeźby terenu jest Pradolina śerkowska, otaczająca od
południa, wschodu i północy Wał śerkowski. Jej dnem
płynie Lubieszka, lewy dopływ Lutyni. W południowej
części Parku przewaŜają wśród lasów monokultury
sosnowe, wprowadzone na uboŜszych siedliskach.
Natomiast leŜące bardziej na północ tzw. lasy czeszewskie
naleŜą do najpiękniejszych i najbardziej interesujących
obszarów leśnych Wielkopolski. Porastają one terasy doliny
Warty i mają charakter często zbliŜony do naturalnego.
Drzewostan tworzą tam głównie jesion wyniosły, dąb
szypułkowy, lipa drobnolistna, olsza czarna, wiązy.
Najcenniejsze fragmenty tych lasów poddane są ochronie
rezerwatowej.
Poza bogactwem świata roślin (stwierdzono tu
występowanie ok. 800 gatunków roślin naczyniowych),
śerkowsko-Czeszewski PK charakteryzuje się bogactwem
fauny. W rezerwacie „Dębno nad Wartą” chronione są
rzadkie gatunki zwierząt bezkręgowych. Istnieją tu równieŜ
waŜne ostoje ptaków (stawy w Miłosławiu, dolina Warty,
rozległe lasy). Spotkać tu moŜna m.in. bielika, kanię rdzawą
i kanię czarną, rybołowa, bąka, zimorodka, perkoza
rdzawoszyjego, dzięcioła średniego, kruka.
Obok walorów przyrodniczych śerkowsko - Czeszewski PK
posiada wiele wartościowych obiektów historyczno34
pamiątkowych. Znajdowane tu obiekty prehistoryczne
(cmentarzyska, grodziska) świadczą, Ŝe ziemie te były juŜ
w odległej przeszłości zasiedlone. O atrakcyjności
krajobrazowej parku świadczy równieŜ wiele cennych
zabytków architektury. Do szczególnej sławy tych ziem
przyczynił się Adam Mickiewicz, który przebywał
w Śmiełowie w latach 1831-1832.
W parku znajdują się cztery szlaki turystyczne piesze, trzy
szlaki rowerowe i jedna ścieŜka dydaktyczna (uroczysko
Warta).
WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE
DOLNOŚLĄSKI ZESPÓŁ PARKÓW
KRAJOBRAZOWYCH
Ul. Puszczykowska 10
50-559 Wrocław
tel. (071) 364 27 58
W województwie dolnośląskim istnieje 12 parków
krajobrazowych, dla zarządzania, którymi Wojewoda
powołał Dolnośląski Zespół Parków Krajobrazowych
Park Krajobrazowy „Chełmy”
Park Krajobrazowy „Chełmy” powstał w 1992r,
powierzchnia parku wynosi 14 880 ha. Park chroni duŜy
fragment wschodniej części Pogórza Kaczawskiego
w Sudetach Zachodnich. Drugim istotnym walorem parku
są lasy zajmujące połowę jego powierzchni. DuŜą
osobliwością parku są dwa duŜe zespoły leśne-jaworzyna
górska oraz las klonowo-lipowy. Park charakteryzuje się
duŜym
bogactwem
florystycznym,
osobliwością
florystyczną jest występowanie paproci języcznika
zwyczajnego. W parku rosną aŜ 44 gatunki roślin
naczyniowych chronionych w Polsce. Na obszarze parku
znajdują się dwa rezerwaty przyrody rezerwat florystyczny
–„Wąwóz Myśliborski” k. Jawora (wąwóz skalny ze
stanowiskiem języcznika zwyczajnego) oraz leśny „Wąwóz
lipa” chroniący naturalne lasy oraz zbiorowiska roślinności
naskalnej wraz z licznymi głazami. Na terenie parku we wsi
Sichów znajduje się najgrubszy w Polsce tulipanowiec
amerykański (460 cm obwodu). Równie bogata jest fauna
parku, na uwagę zasługuje płaz salamandra plamista a takŜe
duŜa populacja herbowego zwierzęcia muflona. Na uwagę
zasługują efektowne odsłonięcia bazaltowych stoŜków
wulkanicznych na Czartowskiej Skale i Górze Rataj.
Charakterystycznym elementem krajobrazu Parku oprócz
stoŜkowych wulkanicznych wzgórz i malowniczych skałek,
35
36
są liczne kamieniołomy, pozwalające na poznanie
przeszłości geologicznej regionu. W Myśliborzu znajduje
się Centrum Edukacji Ekologicznej i Krajoznawstwa
„Salamandra”, który prowadzi całoroczną działalność
edukacyjną dla dzieci i młodzieŜy z dolnego śląska.
Park Krajobrazowy „Sudetów Wałbrzyskich”
Park Krajobrazowy „Sudetów Wałbrzyskich”, powstał
w 1998 r. powierzchnia parku wynosi 6 493 ha. Park został
powołany w celu zachowania przyrodniczych, kulturowych,
turystycznych i estetycznych walorów Gór Suchych
w Górach Kamiennych i Masywu Borowej w Górach
Wałbrzyskich oraz dla stworzenia przybywającym do parku
godziwych warunków do wypoczynku rekreacji i rozwijania
kompleksowej działalności turystycznej. Jest tu kilka
czynnych kamieniołomów porfiru i melafiru oraz wiele
mniejszych i większych nieczynnych juŜ kamieniołomów
wszystkie na obrzeŜach granic parku. Ponad 88%
powierzchni parku krajobrazowego pokrywają lasy będące
w większości monokulturami. W zespołach leśnych 87 %
stanowią lasy świerkowe, 8% bukowe a tylko 5 % przypada
na drzewostan mieszany. W runie tych lasów wyróŜniają się
liczne paprocie z zasługującym na uwagę paprotnikiem
kolczystym, chronioną śnieŜycą wiosenną i gwiezdnicą
gajową. Na malowniczo połoŜonej łące na Hali pod
Klinem( obok schroniska „Andrzejówka”) rośnie kilka
gatunków roślin subalpejskich, jak bylina modrzyk górski,
ostroŜeń dwubarwny i ostroŜeń warzywny, wiązówka
błotna, niezapominajka błotna i inne. W centrum parku
znajduje się duŜe schronisko górskie „Andrzejówka”, obok
którego corocznie odbywają się „Biegi Gwarków”.
utworzenia jest zachowanie przyrodniczych, kulturowych
i estetycznych walorów masywu Gór Sowich, stworzenie
przybywającym do parku godziwych warunków do
wypoczynku,
rekreacji,
rozwijanie
kompleksowej
działalności turystycznej. Park leŜy głównie w zasięgu regla
dolnego. Tylko najwyŜsze partie Wielkiej Sowy, połoŜone
powyŜej 1000m n.p.m. naleŜą do piętra regla górnego.
W krajobrazie dominują lasy, zajmujące 94, 2 %
powierzchni parku, wśród których zdecydowanie
przewaŜają monokultury świerkowe. Zachowały się jednak
fitocenozy leśne o charakterze zbliŜonym do naturalnego.
Reprezentuje je podgórski łęg jesionowy, jaworzyna górska,
kwaśna buczyna górska, Ŝyzna buczyna sudecka, a takŜe bór
świerkowy. Ocenia się, Ŝe w parku występuje 28 gatunków
roślin podlegających ochronie całkowitej, przy czym do
gatunków zagroŜonych wyginięciem naleŜą storczykibuławnik wielkokwiatowy i storczyk plamisty. Rośnie tu
równieŜ objęta ochroną kosodrzewina, którą wprowadzono
na Wielką Sowę ponad 80 lat temu. Poza przyrodniczą
osobliwością Parku jest kamienna wieŜa widokowa na
Wielkiej Sowie o wysokości 29,5 m, zbudowana w 1907 r.,
podziemne wyrobiska górnicze powstałe po wydobyciu
srebra i ołowiu pod Przełęczą Walimską, a takŜe podziemna
niemiecka fabryka zbrojeniowa zbudowana w czasie
II wojny światowej w Rzeczce, będąca miejscem
martyrologii pracujących przy jej budowie kilkudziesięciu
tysięcy więźniów obozu koncentracyjnego Gross-Rosen,
które odpowiednio zagospodarowane i udostępnione do
zwiedzania mogą stanowić jedną z największych atrakcji
turystycznych PK Gór Sowich.
Park Krajobrazowy „Gór Sowich”
Park Krajobrazowy „Gór Sowich”, powstał w 1991r.,
powierzchnia parku wynosi 8 147,7 ha . Obejmuje swoimi
granicami najwyŜszą część Sudetów Środkowych, z główną
kulminacją Wielką Sową (1015 m n.p.m.). Celem jego
KsiąŜański Park Krajobrazowy
KsiąŜański Park Krajobrazowy, powstał w 1981 r.
powierzchnia parku wynosi 3155,4 ha. Park leŜy na
pograniczu dwóch odmiennych makroregionów fizycznogeograficznych: Przedgórza Sudeckiego i Sudetów
Środkowych, miedzy które wcina się wąskim klinem
37
38
Pogórze Bolkowsko - Wałbrzyskie. Część zboczy tworzą
strome odsłonięcia skalne (dochodzące do 80 m wysokości),
co nadaje krajobrazowi przełomów malowniczy, górski
charakter. Szczególną atrakcją geologiczno-krajobrazową
jest Jeziorko Zielone zalany i nieczynny od ponad 100 lat
kamieniołom wapienia z liczną kopalną fauną górnego
dewonu. Teren ten wraz z otaczającym starodrzewem koło
Mokrzeszowa Górnego objęto ochroną prawną w formie
rezerwatu przyrody nieoŜywionej pod nazwą „Jeziorko
Daisy”. Park obejmuje głównie lasy zajmujące 82,4 %
powierzchni. Są one silnie zdegradowane, lecz zachowały
się jeszcze niewielkie płaty o charakterze zbliŜonym do
naturalnego, stanowiące pozostałość po dawnej puszczy
bukowo-jaworowej. Lasy te reprezentuje zespół kwaśnej
buczyny sudeckiej. Z roślin chronionych najliczniej
reprezentowany jest cis pospolity porastający skaliste
zbocza Pełcznicy, Szczawnika i Poleśnicy, najgrubszy
z nich 400 letni cis Bolko ma obwód 280 cm. Atrakcją
przyrodniczą i turystyczną są ogrody tarasowe, załoŜone
wzdłuŜ murów obronnych zamku KsiąŜ( największy na
Dolnym Śląsku zamek wzniesiony w końcu XIII w.)
z licznymi okazami starych róŜaneczników, cisów
i kasztanowców oraz ponad 200 letniego bluszczu
pospolitego.
rzecznymi, do strefy szczytowej ŚnieŜnika o subalpejskim
charakterze. Na terenie parku występują termalne wody
mineralne (głównie w rejonie Lądka Zdroju) stanowiąc bazę
dla lecznictwa uzdrowiskowego. Są to wody radoczynne,
słabe siarczkowe i fluorkowe o temperaturze pow. 400 .Pod
względem przyrodniczym obszar ten naleŜy do
najcenniejszych w Sudetach. Występuje tutaj największa
liczba gatunków, co jest spowodowane przebiegiem granicy
prowincji geobotanicznych i zoologicznych. MoŜemy
spotkać gatunki typowe dla Sudetów, Alp, Karpat a nawet
strefy arktycznej i śródziemnomorskiej. Najczęściej
odwiedzanymi
miejscami
w
ŚnieŜnickim
Parku
Krajobrazowym są: Jaskinia Niedźwiedzia licząca ponad
2700 m korytarzy i komór rozwiniętych na trzech
poziomach, Wodospad Wilczki w Międzygórzu stanowiący
rezerwat przyrody, Ośrodek narciarski Czarna Góra wraz
z całoroczną kolejką linową. Z trasy przejazdu kolei
rozciągają się wspaniałe widoki na okoliczne góry. Z górnej
stacji moŜna odbyć wędrówkę, bądź to na ŚnieŜnik, bądź
teŜ zejść do Jaskini Niedźwiedziej w Kletnie.
ŚnieŜnicki Park Krajobrazowy
ŚnieŜnicki Park Krajobrazowy, powstał w 1981 r.
całkowita powierzchnia parku wynosi 28 800 ha. Park
obejmuje trzy grupy górskie Sudetów Wschodnich: Masyw
ŚnieŜnika, Góry Bielskie i Góry Złote. NajwyŜszy szczyt to
ŚnieŜnik o wysokości 1425 m.n.p.m. Wyjątkowe wartości
przyrodnicze parku to przede wszystkim: urozmaicona
rzeźba terenu, bogactwo flory i fauny, występowanie wód
leczniczych, klimat i długie zaleganie pokrywy śnieŜnej.
Obszar parku cechuje występowanie róŜnych typów
krajobrazu: od nizinnych kotlin śródgórskich poprzez
krajobrazy starych gór średnich poprzecinanych dolinami
Park Krajobrazowy Doliny Bobru
Park Krajobrazowy Doliny Bobru powstał w 1989 r.
powierzchnia parku wynosi 13 270 ha, z czego 32 %
powierzchni stanowią lasy. Osią parku jest rzeka Bóbr,
która płynąc doliną oddziela Pogórze Izerskie od Pogórza
Kaczawskiego i Gór Kaczawskich. Liczne procesy
metamorficzne, jakie przebiegały na tym obszarze
spowodowały znaczne zróŜnicowanie krajobrazu. Dno
doliny Bobru zajmują Ŝyzne tereny łąk i pastwisk z bogatym
układem zadrzewień, tworzącym unikalne nadrzeczne
systemy. Na terenie parku znajduje się największy
zaporowy zbiornik wodny w Sudetach Jezioro Pilchowickie.
Pod względem walorów przyrodniczych teren parku
wyróŜnia się w skali całego przedpola Sudetów
występowaniem
zasobnych,
silnie
zróŜnicowanych
i wzajemnie przenikających się ekosystemów leśnych,
39
40
łąkowych i wodnych. Lasy na terenie parku są dobrze
zachowane. Na szczególną uwagę zasługują zespoły
roślinności na terenie rezerwatu leśnego Góra Zamkowa
k. Wlenia. Dolina Bobru to tereny o bogatej przeszłości
historycznej. W centrum parku znajduje się małe
miasteczko Wleń, a na styku z terenami Parku połoŜone są
zabytkowe układy urbanistyczne Jeleniej Góry i Lwówka
Śląskiego. Wszystkie te trzy miejscowości łączy
średniowieczny rodowód. WyróŜniającą cechą krajobrazu
wiejskiego jest drewniane budownictwo szachulcowe
z bogatym wystrojem elewacji i detalami.
Rudawski Park Krajobrazowy
Rudawski Park Krajobrazowy, powstał w 1989r.,
powierzchnia parku wynosi 15 705 ha, z czego 57 %
powierzchni stanowią lasy. W skład parku i jego otuliny
wchodzą Rudawy Janowickie z Górami Sokolimi, Góry
Ołowiane, Wzgórza Karpnickie, ObniŜenie Mysłakowic
oraz fragmenty Kotlin: Jeleniogórskiej, Kamiennogórskiej
i Marciszowskiej. NajwaŜniejszą i największą jednostką
morfologiczną są Rudawy Janowickie, będące jednym
z najatrakcyjniejszych krajobrazowo masywów górskich
w Sudetach. Rudawy Janowickie mają skomplikowaną
budowę geologiczną, której wynikiem jest urozmaicona
rzeźba terenu. W całych Rudawach Janowickich spotyka się
liczne i okazałe skałki o fantastycznych kształtach, będące
jednocześnie punktami widokowymi najwyŜszej kategorii.
Szczególnie atrakcyjny jest Grzbiet Janowicki, ze skalnym
„miasteczkiem” noszącym nazwę Starościńskich Skał.
Obszar Parku jest szczególnie atrakcyjny turystycznie. Do
najbardziej ciekawych miejsc, najchętniej odwiedzanych
przez turystów naleŜą takŜe tzw. „Kolorowe Jeziorka”
powstałe w nieczynnych wyrobiskach po kopalniach
pirytów na zboczach Wielkiej Kopy” (871m.).
41
ŚlęŜański Park Krajobrazowy
ŚlęŜański Park Krajobrazowy powstał w 1988r.,
powierzchnia parku wynosi 8 200 ha obejmuje Masyw Góry
ŚlęŜy, Masyw Góry Raduni, pasma Wzgórz Oleszeńskich
i Wzgórz Kiełczyńskich oraz Jańską Górę. Celem
powołania ŚlęŜańskiego Parku było: zachowanie
unikatowych i cennych elementów przyrodniczych,
kulturowych oraz krajobrazowych. Na terenie parku
znajduje się zespół krajobrazowy „Skalna” grupa ciemnych
skałek gabrowych na zachodnim stoku ŚlęŜy. Bogaty
w gatunki roślin kwiatowych jest rezerwat Łąka
Sulistrowicka najciekawsze z nich to: zimowit jesienny,
mieczyk dachówkowaty i mieczyk błotny, kosaciec
syberyjski, pełnik europejski i goździk pyszny oraz
goryczka wąskolistna. Cenne przyrodniczo są równieŜ
paprocie serpentynitowe (zanokcica klinowata) i murawy
kserotermiczne. W czystych i bystrych strumieniach
spływających ze ŚlęŜy występuje słodkowodny krasnorost,
którego stanowisko zostało objęte ochroną, jako pomnik
przyrody. Do najcenniejszych elementów parku naleŜy
niewątpliwie przepiękny krajobraz oraz urozmaicona rzeźba
terenu.Blisko 60 % stanowią lasy mieszane z takimi
gatunkami, jak świerk, buk, klony, brzozy i modrzew.
Niezmiernie ciekawa jest budowa geologiczna. Skały
tworzące Masyw ŚlęŜy to: gabro, granit z Ŝyłami kwarcu,
srpentynit. Do ciekawostek historycznych naleŜą liczne
rzeźby kultowe: „Mnich”, „Grzyb”, „Niedźwiedź”, „Panna
z rybą”, wały kultowe na ŚlęŜy i Raduni, staroŜytne
i średniowieczne kamieniołomy, rezerwat archeologiczny
w Będkowicach z rekonstrukcją zespołu osadniczego (staw
hodowli perłopławów, cmentarzysko kurhanowe, kurne
chaty).
Przemkowski Park Krajobrazowy
Przemkowski Park Krajobrazowy, powstał w 1997 r.
powierzchnia parku wynosi 22 338 ha. Obszar
Przemkowskiego
Parku
Krajobrazowego
obejmuje
42
kompleksy przyrodniczo-krajobrazowe charakterystyczne
dla Kotliny Śląskiej okręgu Borów Dolnośląskich.
Przemkowskie lasy to część ogromnych Borów
Dolnośląskich, jednego z największych kompleksów
w Polsce. Na wydmach niezalesionych (a takie zachowały
się jeszcze w parku) moŜemy znaleźć jedną
z przyrodniczych osobliwości-płoŜące się krzaczaste
choinki z przebarwionym na Ŝółto igliwiem „głodowe
formy sosny”. W miejscach zabagnionych natrafimy na bór
bagienny, największe jgo obszary znajdują się w rezerwacie
przyrody „Torfowisko Borówki”. W Przemkowskim Parku
jest jeszcze jeden typ lasu o dostojeństwie świątyni jest to
buczyna. Największą osobliwością teriologiczną lasu
bukowego jak i całego parku jest mały ssak z rodziny
plichowatych- popielica. Na suchych polanach i skrajach
leśnych dróg, w rozgrzanym piasku mamy okazję spotkać
się oko w oko z gniewoszem-węŜem odŜywiającym się
między innymi jaszczurkami. Na terenie parku kaŜdego
moŜe zachwycić widok setek hektarów wrzosowisk, których
bezsprzecznym ptasim symbolem jest cietrzew. Na terenie
parku znajduje się teŜ jeden z najcenniejszych rezerwatów
ptasich na Dolnym Śląsku „Stawy Przemkowskie” w skład,
którego wchodzi 30 stawów rybnych zasilanych wodą
z rzeki Szprotawy, o pow. około 959 ha. Na skraju
Przemkowskiego Parku spotka moŜemy równieŜ najstarszy
dąb szypułkowy w Polsce „Chrobry”.
Park Krajobrazowy „Dolina Baryczy”
Park Krajobrazowy „Dolina Baryczy” jest parkiem
ponadregionalnym,
powołanym
rozporządzeniem
Wojewody Kaliskiego i Wojewody Wrocławskiego w 1996
r. całkowita powierzchnia parku wynosi 87 040 ha. Główną
rzeką tego obszaru jest Barycz, stanowiąca największy
prawobrzeŜny dopływ Odry na terenie Dolnego Śląska.
Znaczna część doliny porośnięta jest lasami, pomiędzy nimi
znajdują się pola uprawne, łąki i pastwisk. Słaba jakość gleb
przyczyniła się do stosunkowo niewielkiego rozwoju
43
rolnictwa w tym rejonie i małego zagęszczenia ludności.
Najcenniejszymi elementami przyrodniczymi parku są
kompleksy stawów rybnych, lasy łęgowe, grądy niskie
i olsy. W celu ochrony i zachowania naturalnego obszaru
bagiennych olszyn w zasięgu rzeki Ługi, utworzono
rezerwat leśny „Olszyny Niezgodzkie”. Znaczne
podtopienie tego terenu sprzyjało zasiedleniu tego obszaru
przez olchę, która rozbudowując w takich warunkach
specyficzny system korzeniowy wykształca kępy.
Ornitofauna tych środowisk-szczególnie stawów-jest bogata
gatunkowo. Pod względem ornitologicznym dolina Baryczy
jest jednym z najcenniejszych obszarów w Europie. W 1963
r. na tym terenie utworzono rezerwat ornitologiczny „Stawy
Milickie”, o randze tego rezerwatu świadczy fakt
umieszczenia go na liście najcenniejszych obszarów wodnobłotnych objętych międzynarodową konwencją RAMSAR.
Park Krajobrazowy „Dolina Jezierzycy”
Park Krajobrazowy „Dolina Jezierzycy”, powstał 1994r.,
całkowita powierzchnia parku wynosi 7 953 ha. Celem jego
utworzenia było zachowanie wartości przyrodniczych,
historycznych i kulturowych oraz ich popularyzacja
i upowrzechnianie
w
warunkch
racjonalnego
gospodarowania. Park połoŜony jest na pograniczu dwóch
jednostek fizjograficznych Wału Trzebnickiego oraz Niziny
Śląskiej. Elementem dominującym krajobrazu Parku są lasy,
które zajmują około 80 % jego powierzchni. PoniewaŜ
występują tam siedliska ubogie i piaszczyste, podstawowym
gatunkiem lasotwórczym jest sosna. Rośnie ona
w drzewostanach mieszanych, najczęściej w towarzystwie
dębów i modrzewia, ale takŜe i w monokulturach. Około
15 % powierzchni parku zajmują łąki występując głównie w
południowej i zachodniej jego części. PrzewaŜanie są to łąki
świeŜe. ZróŜnicowana rzeźba terenu i duŜa zmienność
siedliskowa zapewniła bogactwo i urozmaicenie flory.
Wędrując przez tereny parku, napotkać moŜna liczne ślady
44
dawnych kultur takich jak: cmentarzyska, osady kultury
łuŜyckiej, grodziska.
Park Krajobrazowy „Dolina Bystrzycy”
Park Krajobrazowy „Dolina Bystrzycy”, powstał
w 1998r., całkowita powierzchnia parku wynosi 8 570 ha.
Osią parku jest rzeka Bystrzyca. Rzeka t jest jednym
z najwaŜniejszych lewobrzeŜnych dopływów Odry.
Z punktu widzenia geograficznego dolina Bystrzycy moŜe
uchodzić za piękny wprost dydaktyczny przykład doliny,
z wykształconym korytem i łoŜyskiem, licznymi
starorzeczami połyskującymi jeszcze gdzieniegdzie taflami
wody. Część starorzeczy jest zabagniona, inne słuŜą na
pastwiska i łąki. NajwaŜniejszym walorem Doliny
Bystrzycy jest sama forma dolinna w nieznacznym stopniu
przekształcona antropogenicznie. Dolina Bystrzycy stanowi
część Ekologicznego Systemu Obszarów Chronionych
w Polsce. Na terenie parku największą rolę odgrywają
fitocenozy leśne, mimo iŜ zajmują one niewiele ponad 40 %
ogólnej powierzchni. Do najcenniejszych zaliczyć naleŜy
fitocenozy łęgu wiązowo-jesionowego oraz grądu naleŜy
zauwaŜyć, Ŝe lasy te naleŜą do najcenniejszych na obszarze
Dolnego Śląska. Głównymi gatunkami lasotwórczymi są:
grab, jesion, lipa drobnolistna i dąb szypułkowy rosnące
zarówno w grądach, łęgach jak i zbiorowiskach
przejściowych. Tereny leŜące w dolinie rzeki Bystrzycy są
obszarami o najstarszym osadnictwie na Śląsku. Wędrując
drogami Dolnego Śląska napotykamy na rozstajach,
w centrum lub na skraju wsi małe kapliczki czy teŜ wysokie
drewniane krzyŜe. Oprócz kapliczek i krzyŜy przydroŜnych
ustawione są takŜe kamienne figury świętych, naleŜy do
nich najczęściej postać św. Jana Nepomucena, który jest
patronem chroniącym przed powodzią.
45
WOJEWÓDZTWO LUBUSKIE
ZESPÓŁ PARKÓW KRAJOBRAZOWYCH
WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO
Ul. Jagielończyka 8
66-400 Gorzów Wielkopolski
tel. (095) 721 55 30
Województwo lubuskie zajmuje obszar 13984,4 km2 i leŜy
w zlewni środkowego biegu Odry. Północna część
województwa
charakteryzuje
się
młodoglacjalnym
i dolinnym krajobrazem z licznymi, duŜymi, głębokimi oraz
czystymi jeziorami. W południowej części występują
równiny denudacyjne lub akumulacyjne o małych
nachyleniach, dobrze rozwinięte rzeki, wzgórza ostańcowe
Ŝwirowych i piaszczystych kemów, ozów oraz moren
czołowych.
Bogactwem województwa lubuskiego są lasy. Wskaźnik
lesistości województwa wynosi 49,7% i jest najwyŜszy
w Polsce. RóŜnorodne formy ochrony stanowią 40,05%
powierzchni województwa, w tym:
2 parki narodowe (0,97%),
50 rezerwatów przyrody (0,24%),
8 parków krajobrazowych (5,57%) – 76 418 ha,
37 obszarów chronionego krajobrazu (32,14%),
2 zespoły przyrodniczo-krajobrazowe (0,40%),
295 uŜytków ekologicznych (0,20%),
149 stref ochronnych ptaków i zwierząt (0,55%). Na
terenie województwa lubuskiego zatwierdzonych jest 1510
pomników przyrody w tym: pojedyncze drzewa (1216
obiektów), grupy drzew (199), aleje (21), głazy narzutowe
(38), skałki (1) i inne (35).
Parki krajobrazowe Ziemi Lubuskiej
Na Ziemi Lubuskiej znajduje się 8 parków krajobrazowych,
z których 7 naleŜy do Zespołu Parków Krajobrazowych
Województwa Lubuskiego, dyrekcja ich mieści się
w Gorzowie Wlkp. ul. Jagiellończyka 8.
46
Łagowski Park Krajobrazowy
Łagowski Park Krajobrazowy utworzony został w 1985
roku jest pierwszym parkiem powstałym na Ziemi
Lubuskiej. Siedziba parku znajduje się w Łagowie. Park jest
połoŜony w centralnej części Pojezierza Lubuskiego
i zajmuje powierzchnię 4929 ha. Powierzchnia otuliny
wynosi 6612 ha. Krajobraz parku wyróŜniają głębokie
rynny polodowcowe, w których są połoŜone malownicze
jeziora. Największą i najpiękniejszą z nich jest rynna
łagowska o długości 15 km, z którą w północnej części
sąsiaduje kompleks wzgórz moreny czołowej z najwyŜszym
w Parku wzgórzem Bukowiec (227 m n.p.m.), będącym
jednocześnie najwyŜszym wzniesieniem na całym
Pojezierzu Lubuskim. Większość obszaru parku leŜy
w dorzeczu Odry, której dopływem jest wypływająca
w otulinie rzeka Pliszka. Północna część Parku jest
odwadniana przez rzekę Jeziorną, odpływ Obry. Na terenie
Parku znajduje się kilkanaście większych jezior rynnowych,
są to: Trześniowskie (186 ha), Łagowskie (82ha),
Buszno(51 ha) i Buszenko 28 ha), w otulinie: Malcz
Północny (62 ha) i Malcz Południowy (36 ha).
65% powierzchni Parku to lasy. Dominują lasy i bory
mieszane, jednak największą wartość przyrodniczą mają
rozległe partie buczyn prezentujące typ buczyny niŜowej
i typ buczyny pomorskiej. W drzewostanach dominują:
sosna (55%) i buk (24%), domieszki stanowi brzoza (9%)
i dąb (6%).
W Parku zidentyfikowano ponad 550 gatunków roślin
naczyniowych, z których kilkanaście to gatunki chronione,
a kilkadziesiąt – to gatunki rzadkie. Do rzadszych
i ciekawszych naleŜą: paprotka zwyczajna, widłaki:
spłaszczony, jałowcowaty i goździsty, dziki bez koralowy,
bluszcz, barwinek pospolity, przetacznik górski, jastrzębiec
leśny, orlik pospolity, marzanka wonna, przytulia leśna,
sałatnik leśny. Rośliny wodne to: grzybienie białe i grąŜel
Ŝółty, rośliny torfowiskowe: rosiczka okrągłolistna,
47
modrzewnica zwyczajna, bagno zwyczajne, Ŝurawina
błotna, bobrek trójlistkowy, czermień błotna.
W Parku licznie występują ssaki leśne: jeleń, sarna, dzik,
lis, tchórz i jeŜ zachodni. Z drobniejszych ssaków to
ryjówka mała i aksamitna oraz rzęsorek rzeczek.
Z ciekawszych ptaków lęgowych naleŜy wymienić: bociana
czarnego, puchacza, bielika, kanię czarną, kobuza, pustułkę,
łabędzia niemego, głowienkę, gęgoła, perkoza, zimorodka,
siniaka, droździka, pliszkę górska i muchołówkę małą.
Na terenie Parku utworzono trzy rezerwaty przyrody: „Nad
Jeziorem
Trześniowskim”
(49,71
ha),”Buczyna
Łagowska”(116,63 ha) i „Pawski Ług” (3,67 ha) oraz
uŜytek ekologiczny „Torfowisko Barcikowo” (3,62 ha).
Przez Park prowadzą dwa szlaki rowerowe i dwa piesze
turystyczne oraz ścieŜka przyrodnicza. Atrakcyjność
połoŜenia Łagowa i cenne zabytki sprawiły, Ŝe jest
miejscowością popularną i wczasowo-wypoczynkową.
Pszczewski Park Krajobrazowy
Pszczewski Park Krajobrazowy został utworzony w 1986
roku. Siedziba parku znajduje się w miejscowości Pszczew.
Jego powierzchnia wynosi 12 220 ha., otuliny – 33 080 ha.
Parku leŜy w obrębie atrakcyjnych krajobrazowo
Pojezierzy: Lubuskiego i Wielkopolskiego. 25 %
powierzchni Parku znajduje się na terenie województwa
wielkopolskiego. Obszar Parku składa z dwóch odrębnych
kompleksów połączonych wspólną otuliną. Pierwszy z nich
(1970 ha) rozciąga się malowniczo i obejmuje fragment
doliny rzeki Kamionki. Drugi, znacznie większy (10 250 ha)
obejmuje obszar rynny polodowcowej wypełnionej wodami
jezior oraz fragment doliny rzeki Obry. Krajobraz Parku
cechuje róŜnorodność form rzeźby terenu, takich jak rynny
z jeziorami, doliny rzeczne, wały ozowe oraz równiny
morenowe i sandrowe. W Parku znajduje się 25 jezior
połoŜonych w niewielkiej odległości od siebie,
układających się w ciąg biegnący z północnego zachodu na
południowy wschód. Do największych z nich naleŜą: jezioro
48
Lubikowskie (315 ha), będące jednocześnie najgłębszym
z jezior w Parku (35,5 m), jezioro Chłop (228 ha), jezioro
Wielkie (217 ha), jezioro Szarcz DuŜy (170 ha) oraz jezioro
Lutol (153 ha). Lasy zajmują prawie 64 % powierzchni
Parku i otuliny. PrzewaŜają zbiorowiska boru suchego
i świeŜego. W drzewostanie dominuje sosna, której udział
wynosi ponad 90 %. Domieszki stanowi dąb, buk, świerk,
olcha, brzoza i pojedynczo cis. Na terenie Parku występują
rośliny rzadkie i chronione, takie jak: paprotka zwyczajna,
pióropusznik strusi, widłak cyprysowy, lilia złotogłów,
wawrzynek wilczełyko, bluszcz, goździk piaskowy, pełnik
europejski, zawilec wielokwiatowy, rojnik pspolity, lucerna
kolczastostrąkowa, ostroŜeń bezłodygowy, gwiazdnica
wielokwiatowa, storczyk szerokolistn. W kompleksach
leśnych Ŝyją duŜe ssaki: jeleń, sarna, dzik, borsuk i lis.
W dolinie rzeki Obry i Kamionki spotyka się bobry i wydry.
Występuje tu teŜ kilka gatunków nietoperzy: borowiec
wielki, borowiaczek, gacek wielkouch, karlik malutki,
karlik większy i nocek rudy. Ptaków gnieździ się w Parku
ponad 200 gatunków, jak m.in.bocian czarny, bąk, bączek,
Ŝuraw, gęgawa, płaskonos, głowienka, cyraneczka, gągoł,
perkozy rdzawoszyi, kormoran czarny, derkacz, zielonka,
mewa pospolita i mała oraz rybitwa czarna. Wśród
zagroŜonych ptaków drapieŜnych są: bielik, rybołów, orlik
krzykliwy, kania czarna i ruda, kobuz, postułka, trzmielojad.
Utworzone cztery rezerwaty przyrody chronią rzadko
spotykaną roślinność, miejsce przebywania i lęgów ptaków
jak i ekosystem torfowiska, są to: „Jezioro Gołyńskie”
(3,10 ha), „Jezioro Wielkie” (236,30 ha), „Dąbrowa na
Wyspie” (4,40 ha). Przez Park i otulinę przebiega sześć
znakowanych pieszych szlaków turystycznych, kilka
rowerowych, ścieŜka przyrodnicza (2 km), rzeką Obrą
prowadzi szlak popularnych spływów kajakowych. Dzięki
róŜnorodnym atrakcjom, Park jest popularnym miejscem
turystyki i wypoczynku.
Barlinecko Gorzowski Park Krajobrazowy
Barlinecko Gorzowski Park Krajobrazowy powstał
w 1991r., siedziba mieści się w miejscowości Lipy.
Powierzchnia Parku wynosi 23 983 ha, otuliny 31 768 ha.
PołoŜony jest na północ od Gorzowa Wlkp. i obejmuje dwa
obszary o odmiennym krajobrazie. W północnej części
połoŜonej na północ od Barlinka znajduje się malownicza
dolina rzeki Płoni zagłębiona w wysoczyznę morenową
i obrzeŜona stromymi zboczami, pociętymi siecią jarów
i wąwozów. Znajdują się tu najwyŜsze wzniesienia,
wzgórze pod Chrapowem wznosi się 111 m.n.p.m.
Południową część Parku zajmuje sandrowa Równina
Gorzowska, porośnięta lasami Puszczy Gorzowskiej, wśród
których połoŜone są liczne jeziora. Park leŜy na dziale
wodnym między dorzeczami Warty i Odry. W Parku
i otulinie znajduje się 75 jezioro powierzchni większej niŜ
1 ha. Największe z nich to jezioro Barlineckie (268 ha), do
większych naleŜą jeziora Dankowskie Wielkie (107 ha),
Lubie (78 ha), Chłop (63 ha), i Lubieszewko (59 ha). Lasy
zajmują 80 % powierzchni Parku, wśród nich większe
powierzchnie zajmują sosnowe bory mieszane z udziałem
buka i dębu, lasy mieszane, grądy i buczyny. Największą
wartość przyrodniczą mają bogate, wielogatunkowe lasy
liściaste porastające zbocza doliny Płoni w północnej części
Parku. Drzewostan tu tworzą: grab, dąb, klon, lipa i brzoza,
z domieszką buku i jaworu. Flora Parku liczy ponad 600
gatunków roślin kwiatowych i paprotników oraz 138
gatunków porostów. Do rzadkich roślin leśnych naleŜą:
modrzyk górski, paprotka zwyczajna, zachyłka trójkątna,
obrazki plamiste, kokorycz wątła. Marzanka wonna,
barwinek pospolity, bluszcz, lilia złotogłów, orlik pospolity,
śnieŜyczka przebiśnieg, naparstnica zwyczajna. Lasy
Puszczy Gorzowskiej stanowią ostoję duŜych ssaków:
jelenia, sarny, dzika, borsuka, jenota, lisa. Nad wodami
częste są: wydra i bóbr. Zarejestrowano ponad 150
gatunków ptaków; do rzadkich naleŜą: bielik, rybołów, orlik
krzykliwy, kanie ruda i czarna, błotniak stawowy, puchacz,
49
50
Ŝuraw, bocian czarny, gągoł, zimorodek i pliszka górska. Na
terenie Parku znajduje się pięć rezerwatów przyrody, są to:
„Markowe Błota” (193,5 ha), „Skalisty Jar Liberta”
(33,21 ha), „Wilanów” (67,16 ha), „Dębina” (12,18 ha),
„Rzeka PrzyłęŜek” (35,08 ha). W Parku znajduje się 41
drzew pomników przyrody i 5 pomników przyrody
nieoŜywionej: jeden głaz narzutowy, trzy skały oraz źródło
„BoŜy Dar”. W otulinie ochroną pomnikową objętych
zostało 48 drzew i 2 głazy narzutowe. Przez teren Parku
biegnie pięć pieszych szlaków turystycznych, pięć ścieŜek
dydaktycznych, dwie przyrodnicze ścieŜki rowerowe. Ze
względu na malowniczość terenu, zachowane zabytki,
muzeum regionalne, ośrodek wypoczynkowy, dom
wycieczkowy, kemping, schronisko młodzieŜowe, Barlinek
jest miejscowością atrakcyjną turystycznie.
GryŜyński Park Krajobrazowy
GryŜyński Park Krajobrazowy został utworzony w 1996
roku, z siedzibą w miejscowości Zawisze. Powierzchnia
Parku wynosi 2755 ha i w 87% pokryta jest lasami. Otulina
wynosi 20 412,5 ha. Teren Parku cechuje bogactwo
i róŜnorodność polodowcowej rzeźby Rynny GryŜyńskiej,
połoŜonej w południowej części Pojezierza Lubuskiego
i północnej części Pradoliny Warciańsko-Odrzańskiej. Park
rozciąga się z północy na południe obejmując rynnę pasem
szerokości 2-3 km i długości 12,5 km. Rynna GryŜyńska
jest bardzo atrakcyjna pod względem krajobrazowym,
niezmierne bogactwo rzeźby terenu polodowcowej. Rynna
została wcięta w osady sandrowe na głębokość ponad 30 m,
nachylenie zbocza waha się od 22 do 65 stopni, porozcinane
licznymi wąwozami. Ciekawa rzeźbę ma takŜe dno rynny
z jeziorami,
stawami,
wypełnionymi
torfowiskami.
W Rynnie GryŜyńskiej znajduje się 11 jezior rynnowych
o łącznej powierzchni 144 ha, oraz kilkanaście stawów
o powierzchni 109 ha. Największym z jezior jest jezioro
Jelito (50 ha) i maksymalnej głębokości 36 m. Wielką
51
atrakcją są źródła zboczowe, między wsiami GryŜyna
i Grabin naliczono ich aŜ 94.
Czyste wody jezior są miejscem występowania: pstrąga
potokowego, sieji i sielawy. Szatę roślinną parku stanowią
zespoły leśne (szczególnie bory sosnowe), zaroślowe,
łąkowe, wodne, bagienne i torfowiskowe. Lasy stanowią
część Puszczy Lubuskiej, zajmują ponad 86 % powierzchni
Parku, w drzewostanie dominuje sosna z domieszką dębu,
buku, modrzewia, grabu i świerku. Występują tu rośliny
rzadkie i zagroŜone, są to m.in. zanokcica skalna, paprotka
zwyczajna, pióropusznik strusi, czworolist pospolity, widłak
spłaszczony,
pomocnik
baldaszkowy,
gruszyczki
jednostronna i jednokwiatowa, goździk siny, pyszny
i piaskowy oraz mikołajek płaskolistny. Wśród 110
gatunków ptaków gniazdujących, przewaŜają ryboŜercy,
krzyŜówka, głowienka, czernica, gągoł, perkozy dwuczuby,
rdzawoszyi i perkozek. Zobaczyć równieŜ moŜna bielika,
kanię rudą, kobuza, błotniaka stawowego, bociana czarnego
i Ŝurawia. Z duŜych ssaków: jeleń, sarna, dzik, borsuk, jenot
i lis. Na terenie parku nie ma rezerwatów przyrody, znajdują
się natomiast cztery pomnikowe aleje, liczące 300 dębów
szypułkowych oraz trzy uŜytki ekologiczne: „GryŜyński
Wąwóz”, „GryŜyńskie Szuwary” i „Bagno śurawinowe”.
Przez Park i otulinę poprowadzono dwa szlaki turystyczne,
jeden szlak rowerowy- mający charakter pętli, ścieŜkę
przyrodniczą o długości 7,5 km. W Parku istnieją dogodne
warunki do uprawiania turystyki pieszej, rowerowej i do
wypoczynku nad wodą, a takŜe wędkarstwa i myślistwa.
Obfitują tu równieŜ grzyby i jagody.
Park Krajobrazowy „Ujście Warty”
Park Krajobrazowy „Ujście Warty” z siedzibą
w Witnicy, został utworzony w 1996 roku w celu
zachowania walorów przyrodniczych i krajobrazowych
ujściowego odcinka doliny Warty oraz ponad 30kilometrowego odcinka doliny Odry, na pograniczu
z Niemcami. Powierzchnia parku wynosi 20 534,46 ha,
52
z czego
około
10%
leŜy
w
województwie
zachodniopomorskim. Park nie posiada otuliny.
Cechą wyróŜniającą krajobraz Parku jest długi na 25 km
i szeroki na ok. 10 km rozszerzony ujściowy odcinek doliny
Warty, tworzący rozległe obrzeŜone wysokimi na
kilkadziesiąt metrów krawędziami zwanym Kostrzyńskim
Zbiornikiem Retencyjnym. Dno tego basenu pokrywa gęsta
sieć kanałów, starorzeczy i torfianek, tworząca
skomplikowany układ wodny. Znaczną część terenu
zajmują mokradła, wilgotne łąki i tereny okresowo
zalewane – wielkie rozlewiska, tworzą się one przede
wszystkim w okresie wiosennym. Odcinek doliny Odry ma
nieco inny charakter, jest stosunkowo wąski, a jej krawędzie
miejscami sąsiadują bezpośrednio z rzeką. Na
nasłonecznionych zboczach rozwija się roślinność
ciepłolubna, największe jej skupisko znajduje się w rejonie
Owczar i Pamięcina. Przez Park przepływają uchodzące do
Warty pod Kostrzynem rzeka Postomia, Kanał Czerwony
i Kanał Maszówek (Stara Warta) oraz Witna. Do Odry
w granicach Parku uchodzi Myśla. Powierzchnię Parku
pokrywają stale lub okresowo podmokłe łąki oraz mokradła
i zdegradowane torfowiska. Znajdują się tu zbiorowiska
roślinności
łąkowej, torfowiskowej
oraz
wodnej
i szuwarowej. Lasów jest bardzo mało, to obszary
o niewielkich płatach łęgów i olsów, częściowo występuje
na krawędziach wysoczyzn. W grupie roślin rzadkich jest
ostnice Jana i włosowata, pajęcznica liliowata, węŜymord
stepowy, zawilec wielkokwiatowy, dzwonki syberyjskie
i boloński. Ciepłolubne: lepnica wąskopłatowa, lucerna
kolczastostrąkowa, posłonek kutnerowaty, pięciornik
piaskowy, zaraza wielka.
Z dyŜych ssaków występują tu sarna, dzik, jenot, lis, wydra,
bóbr i piŜmak.
Największą wartość przyrodniczą Parku stanowi ostoja
ptactwa wodnego, która nie odbiega od składu zespołu
ptaków zasiedlających sąsiedni (powstały w 2001r.)Park
Narodowy, dawny rezerwat „Słońsk”. Ze 189 gatunków
ptaków, licznie tu występuje gęgawa, ohar, krakwa, rybitwa
czarna i rzeczna, perkozy dwuczuby, rdzawoszyi
i zauszniki, ostrygojad, mewa biała, pospolita i srebrzysta,
rybitwy białoskrzydła i białowąsa, kulik wielki, batalion,
rycyk, kszyk, krwawodziób, czajka, siweczka rzeczna, bąk,
baczek, derkacz i wodniczka.
Na terenie parku powstały dwa rezerwaty: „Lemierzyce”
(93,32 ha), „Pamięcin” (2,65 ha), prywatny rezerwat
„Owczary” oraz zespół przyrodniczo-krajobrazowy
„Porzecze”. Ponadto znajduje się 12 drzew pomnikowych.
Krzesiński Park Krajobrazowy
Krzesiński Park Krajobrazowy został utworzony w 1998
roku, z siedzibą w miejscowości Kłopot. Celem utworzenia
była ochrona pradoliny Odry i ujściowego fragmentu doliny
Nysy ŁuŜyckiej – obszarów o duŜych wartościach
przyrodniczych, charakterystycznych dla nizinnych dolin
duŜych rzek. Powierzchnia Parku wynosi 8564 ha, Park nie
posiada otuliny. Obejmuje obszar porośnięty zespołami
wiklin nadrzecznych i łęgów topolowo-wierzbowych.
W części prawobrzeŜnej Parku wody z terenu polderu do
Odry Kanał Krzesiński zwany Jeziorem Krzesińskim, jest
ono największym zbiornikiem leŜącym na dolnej trasie
pradoliny, a jego powierzchnię określają wezbrania wody
w Odrze (około 15 ha). W południowej części Parku
największym zbiornikiem wodnym jest jezioro Borek (64
ha), mniejsze: Głębno (8 ha), Płocie (3 ha) i Bagnist (2 ha).
Najcenniejszym fragmentem Parku jest suchy polder
przeciwpowodziowy Krzesin-Bytomiec, zajmujący 1200 ha.
Zalewowy charakter dolin rzecznych obfituje w roślinność
siedlisk wilgotnych, wśród których stwierdzono 20
gatunków chronionych, do nich naleŜy zaliczyć zespoły
grzebieni północnych, i salwinii pływającej. Najciekawszą
grupą jest ptactwo, reprezentowane przez 163 gatunki.
Wyjątkowe warunki do rozrodu i Ŝerowania znajduje w
parku bocian biały, który w miejscowości Kłopot tworzy
najliczniejszą kolonię w zachodniej Polsce. Gniazduje tu
53
54
kulik wielki, błotniak łąkowy, derkacz oraz kropiatka. Na
uwagę równieŜ zasługuje gęgawa, gągoł, głowienka,
cyraneczka, Ŝuraw i bocian czarny, kanie ruda i czarna,
błotniak stawowy, łabędź niemy, rycyk, czajka, dudek,
dzięcioły zielony i średni oraz remiz. Na terenie Parku
stwierdzono 34 gatunki ssaków, m.in. kuna, gronostaj,
borsuk, jenot, bóbr, wydra. śyje tu osiem gatunków
nietoperzy, jednym z występujących i rzadszych w kraju
jest borowiaczek. W Krzesińskim Parku Krajobrazowym
powstało 10 uŜytków ekologicznych, będących śródleśnymi
torfowiskami o powierzchni 75 ha. Projektuje się
utworzenie dwóch rezerwatów przyrody „Krzesin” (225 ha)
i „Szydłów” (100 ha).
gajowy. W drzewostanie wyróŜnić naleŜy odmianę świerka
łuŜyckiego. Lasy mają charakter łęgowy, panuje tu wierzba
krucha, iwa oraz pojedyńczo dąb szypułkowy. Wśród 146
gatunków
ptaków,
znajdują
się
przedstawiciele
z „Czerwonej Księgi Zwierząt”, są to: bąk, gągoł, i kania
ruda. Z ssaków drapieŜnych, rzadkich stwierdza się wilka,
wydrę, borsuka, jenota. Z nietoperzy: nocka łydkowłosego,
mopka i rzęsorka rzeczka. Na terenie parku znajduje się
jeden rezerwat leśny „Nad Młyńską Strugą”, gdzie
w głębokim wąwozie, malowniczo płynąca rzeka Skroda
tworzy romantyczny krajobraz. Oprócz rezerwatu znajdują
się trzy uŜytki ekologiczne: „Bagna nad Nysą” (14,52 ha),
„Leśne bagno” (0,88 ha) i „Dolina” (4,40 ha) oraz 20
pomników przyrody, w tym głaz narzutowy „Diabelski
Kamień”. Planuje się objąć ochroną 9 obiektów
powierzchniowych (rezerwaty lub uŜytki ekologiczne) oraz
ok. 30 drzew pomnikowych.
Park Krajobrazowy „Łuk MuŜakowa”
Park Krajobrazowy „Łuk MuŜakowa” został utworzony
w 2001 roku i jest najmłodszym parkiem w województwie
lubuskim. Jego siedziba znajduje się w Łęknicy. Park
zajmuje powierzchnię 18 200 ha, nie posiada otuliny.
Najbardziej charakterystyczną formą krajobrazu parku jest
zaburzona przez lodowiec morena czołowa o szerokości
25 km, której wschodnie skrzydło znajduje się po stronie
polskiej. Kształt moreny zwanej „Łukiem MuŜakowa”
przypomina podkowę otwartą w kierunku północnym
i rozciętą doliną Nysy ŁuŜyckiej. Malowniczy krajobraz
Parku Krajobrazowego Łuk MuŜakowa” jest wynikiem
działalności sił przyrody i myśli twórczej człowieka.
Efektem eksploatacji węgla brunatnego w połowie XIX
wieku, są powstałe zapadliska i wyrobiska, które obecnie
wypełnione wodą tworzą „pojezierze antropogeniczne” częściowo zagospodarowane rybacko - stanowiące
urozmaicenie krajobrazu pozbawionego naturalnych
zbiorników. Flora roślin naczyniowych w parku jest
reprezentowana przez 591 gatunków. Niektóre z gatunków
osiągają granicę zasięgu – wschodnią lub północną,
nielicznie występuje wrzosiec bagienny, widłak wroniec,
przytulia okrągłolistna, świerząbek kosmaty i jaskier
Przemęcki Park Krajobrazowy
Przemęcki Park Krajobrazowy utworzony w 1991 roku
chroni jedno z najciekawszych fragmentów pojeziernego
krajobrazu Wielkopolski. Całkowita powierzchnia parku
wynosi 21 450 ha, w tym 2 tys. ha leŜy na terenie
województwa lubuskiego. Krajobraz polodowcowy Parku
urozmaica dorzecze Obry i liczne jeziora połączone ciekami
oraz rowami. Na terenie Parku znajduje się 24 jeziora,
największe z nich, to jezioro Przemęckie (758 ha), złoŜone z
akwenów zwanymi odrębnymi jeziorami: Błotnickim,
Przemęckim, Radomierskim, Górskim i Osłonińskim.
NaleŜy jeszcze wymienić jezioro Dominickie (382 ha)
i Jezioro Wieleńskie z Jeziorem Trzytoniowym (220 ha).
Lasy zajmują ponad 40 % powierzchni Parku, tworząc dwa
kompleksy. Większy z nich zajmuje południowo-wschodnią
część Parku, mniejszy rozciąga się w części północnozachodniej. Dominującym drzewostanem jest sosna, na
wilgotnych siedliskach spotyka się olsy i lasy brzozowe.
Fauna Parku jest róŜnorodna, licząca 198 gatunków ptaków
55
56
lęgowych, m.in. bielik, kanie ruda i czarna, kobuz, bocian
czarny, bąk, gągoł, Ŝuraw, dzięcioł zielony i siniak. Na
Wyspie Konwaliowej, objętej ochroną rezerwatową
znajduje się kolonia czapli. Jeziora Parku obfitują w ryby,
takie jak: węgorz, sandacz, szczupak, lin, leszcz, płoć, okoń
i sielawa. Przez Park biegną trzy piesze szlaki turystyczne,
dwie okręŜne ścieŜki dydaktyczne, słuŜące jednocześnie
jako szlaki rowerowe. Najcenniejsze fragmenty lasu
mieszanego oraz roślinność torfowiskowa są objęte ochroną
w trzech rezerwatach: „Wyspa Konwaliowa” (20,15 ha),
„Jezioro Trzebickie” (90,71 ha) i „Torfowisko nad Jeziorem
Świętym” (7,59 ha).
Działalność dydaktyczna
Edukacja przyrodnicza i ekologiczna w Zespole Parków
Krajobrazowych Województwa Lubuskiego odbywa się
poprzez: działalność wydawniczą, organizację konkursów,
warsztatów dla dzieci i młodzieŜy, konferencji i praktyk
angaŜujących środowiska akademickie i wyŜsze uczelnie.
W ramach „zielonych szkół” edukacja ekologiczna jest
prowadzona w dwóch ośrodkach - Leśnej Stacji
Dydaktycznej w Lipach i Ośrodku Edukacji Przyrodniczej
w Pszczewie. Ponadto w Chiropterologicznej Stacji
Edukacyjno-Badawczej w Nietoperku realizowany jest
program edukacji i badań nad ekologią oraz biologią
nietoperzy. BliŜsze informacje moŜna uzyskać w siedzibie
Zespołu
Parków
Krajobrazowych
Województwa
Lubuskiego ul. Jagiellończyka 8; 66-400 Gorzów Wlkp. tel.
(0-95) 72-15-530(31); fax. (0-95) 72-15-536.
WOJEWÓDZTWO LUBELSKIE
57
ZARZĄD CHEŁMSKICH PARKÓW
KRAJOBRAZOWYCH
Ul. H. Kamieńskiego 6
22-100 Chełm
tel. (082) 563 25 20
CHEŁMSKI PARK KRAJOBRAZOWY
Chełmski Park Krajobrazowy zajmuje powierzchnię
16 457 ha, a otulina 10 878 ha. Celem ochrony Parku jest
zachowanie specyficznego krajobrazu Polesia Wołyńskiego,
a w szczególności naturalnego ukształtowania terenu
z rzadkimi formami krasu kredy piszącej, mozaiki siedlisk
torfowisk węglanowych i muraw kserotermicznych,
ekosystemów leśnych i łąkowych wraz z charakterystyczną
florą i fauną.
Do najciekawszych zbiorowisk leśnych naleŜą świetliste
dąbrowy z ciepłolubnym runem oraz bagienne lasy
brzozowo-olchowe. Na terenie parku utworzono jeden leśny
rezerwat przyrody „Bachus”.
Wśród zbiorowisk nieleśnych do najciekawszych naleŜą
torfowiska niskie – unikalne w skali kraju torfowiska
węglanowe. Dominującym zbiorowiskiem torfowisk
węglanowych jest zwarty, trudny do przebycia szuwar
kłociowy. Kłoć wiechowata nigdzie poza okolicami Chełma
nie występuje na tak rozległych powierzchniach. Występują
tu relikty glacjalne: brzoza niska, gnidosz królewski oraz
wierzba lapońska.
Chełmskie torfowiska mają wyjątkowe znaczenie dla
przetrwania polskich populacji starca wiekolistnego,
języczki
syberyjskiej,
dwulistnika
muszego.
W bezpośrednim
sąsiedztwie
torfowisk występują
niewielkie wyniesienia podłoŜa kredowego tzw. grądziki
zajęte przez roślinność ciepłolubną i zadrzewienia.
Torfowiska węglanowe mają równieŜ duŜe znaczenie jako
środowisko Ŝycia wielu rzadkich gatunków zwierząt.
Gniazduje tutaj wiele zagroŜonych i rzadkich gatunków
ptaków. Spośród nich na szczególną uwagę zasługują:
58
wodniczka, sowa błotna, kulik wielki, dubelt, błotniak
łąkowy, kropiatka, zielonka i Ŝuraw. Na torfowiskach
stwierdzono ponad 800 gatunków motyli, co stanowi około
25 % ogólnej fauny motyli Polski. Jest wśród nich kilka
gatunków nowych dla Polski, a kilkanaście znanych jest
jedynie z pojedynczych stanowisk w kraju. Dla ochrony
torfowisk utworzono cztery rezerwaty przyrody Bagno
Serebryskie”, „Brzeźno”, “Roskosz” i „Torfowisko
Sobowice”.
W niewielkich oczkach wodnych, torfiankach i rzece
Tarasience występuje rzadka ryba strzebla błotna.
Obszar Sobiborskiego PK to teren realizacji waŜnych
programów czynnej ochrony przyrody. Programy te dotyczą
renaturalizacji ekosystemów wodno-torfowiskowych na
terenie parku, zachowania siedlisk rzadkich gatunków roślin
jak wierzby lapońskiej i borówkolistnej. Głównym
programem jest jednak ochrona Ŝółwia błotnego, która
polega na wspomaganiu rozwoju populacji Ŝółwia oraz
ochronie jego lęgowisk.
SOBIBORSKI PARK KRAJOBRAZOWY
Sobiborski Park Krajobrazowy zajmuje powierzchnię
11 165,78 ha, a otulina 9 500 ha. Celem ochrony Parku jest
zachowanie unikalnych w skali kraju i kontynentu
walorów przyrodniczych, krajobrazowych, kulturowych
i turystycznych środowiska, a w szczególności związanych
z ekosystemami wodno -torfowiskowymi oraz walorów
historycznych
związanych
z wielokulturowym
charakterem regionu. Dominującą formą pokrycia terenu
są lasy, które stanowią 75% powierzchni parku. Wody
zajmują 2% powierzchni Parku. Osią hydrologiczną
Soboborski PK jest nieduŜa rzeka Tarasienka, oraz
znajduje się tutaj siedem jezior: Orchowe, Wspólne,
Koseniec, Perespa, Brudzieniec, Brudno, Płotycze. Tyko
niewielkie fragmenty brzegów są dostępne, w otoczeniu
jezior dominują torfowiska i podmokłe lasy. Spotkać tu
moŜna trzy typy torfowisk: niskie, przejściowe i wysokie.
Najcenniejsze fragmenty chronione są w postaci sześciu
rezerwatów przyrody: „Jezioro Orchowe”, Magazyn”,
„śółwiowe Błota”, „Trzy Jeziora”, „Brudzieniec”,
Małoziemce”.
Niewielki
stopień
przekształcenia
środowiska, trudno dostępny teren oraz duŜe
zróŜnicowanie warunków siedliskowych decydują
o bogactwie faunistycznym Parku. W ostępach leśnych
spotkać moŜna tu wilki, łosie, dziki i bobry. Gniazdują tu
m.in. bielik, orlik krzykliwy, bąk, bocian czarny, czapla
siwa, gągoł, cietrzew, Ŝuraw, włochatka, rybitwa czarna.
STRZELECKI PARK KRAJOBRAZOWY
Strzelecki Park Krajobrazowy zajmuje powierzchnię
12 026 ha, a otulina 11 486 ha. Celem ochrony parku jest
zachowanie walorów przyrodniczych, krajobrazowych,
historycznych i kulturowych południowej części Polesia
Wołyńskiego a w szczególności ochrona walorów
faunistycznych, florystycznych i siedliskowych zwartego
kompleksu Lasów Strzeleckich oraz dolin rzecznych.
Najbardziej wyraźną formą tego obszaru jest rozległa dolina
Bugu. Bug jest rzeką, która zachowała swój naturalny
charakter, tworzy on liczne zakola i starorzecza nazywane
tu burzyskami. Terasa zalewowa charakteryzuje się
licznymi owalnymi zagłębieniami bezodpływowymi.
Odmienny typ rzeźby terenu występuje w części „leśnej”
Parku, która stanowi 62 % powierzchni parku.
W drzewostanie dominuje dąb szypułkowy, sosna i grab.
Jako domieszki występują brzoza, jawor, osika, jesion, lipa
drobnolistna, olsza czarna. Powierzchnia terenu jest tu
płaska, z rzadka urozmaicona pagórakami o niewielkiej
wysokości względnej. W środkowej części Parku wzdłuŜ
doliny Ubrodownicy występują liczne zagłębienia podłuŜne,
które są prawdopodobnie starymi formami dolin dopływów
rzecznych.
Dzięki swemu naturalnemu charakterowi Strzelecki Park
Krajobrazowy stanowi ostoję wielu gatunków zwierząt.
Lasy Strzeleckie słyną z jednego z najwyŜszych w Europie
59
60
zagęszczeń ptaków drapieŜnych. Licznie występują tu
myszołowy, trzmielojady, jastrzębie, krogulce. Symbolem
parku jest orlik krzykliwy, który gnieździ się tutaj w liczbie
około 20 par. W dolinie Bugu spotkać moŜna błotniaki
łąkowe, rybitwy białowąse oraz odnaleźć gniazda remiza.
W starorzeczach Bugu Ŝyje Ŝółw błotny. W granicach parku
utworzono dwa rezerwaty przyrody „Siedliszcze” i „Liski”.
POLESKI PARK KRAJOBRAZOWY
Poleski Park Krajobrazowy zajmuje powierzchnię 5 113 ha,
otulina 16 113 ha. Tworzą go cztery enklawy
rozmieszczone wokół Poleskiego Parku Narodowego.
Celem ochrony parku jest zachowanie specyficznego
krajobrazu Równiny Łęczyńsko-Włodawskiej wyraŜającego
się
mozaiką
ekosystemów
wodnych,
siedlisk
torfowiskowych, łąkowych, leśnych oraz agrocenoz wraz ze
specyficzną florą i fauną, negatywnego takŜe ograniczenie
negatywnego wpływu działalności gospodarczej na
środowisko przyrodnicze Poleskiego Parku Narodowego.
Krajobraz jest niekiedy urozmaicony przez lokalne guzy
i wyniesienia kredowe. Do największych naleŜy Guz Woli
Wereszczyńskiej o wysokości 180 m n.p.m. Park
charakteryzuje duŜy udział wód powierzchniowych oraz
terenów podmokłych. Największym zbiornikiem wodnym
jest Jezioro Wytyckie. W parku znajduje się jeden
projektowany rezerwat przyrody – zarastające jeziorko
KahiŜa wraz z otaczającym je torfowiskiem niskim. Na
terenie parku występują rzadkie torfowiskowe gatunki
roślin, do najciekawszych z nich naleŜą brzoza niska,
rosiczka okrągłolistna, widłak torfowy, goryczka
wąskolistna. Najlepiej poznaną grupą zwierząt są ptaki.
Obserwować moŜna tu gatunki związane ze środowiskiem
wodnym. Do najciekawszych z nich naleŜą Ŝuraw, gęgawa,
perkoz rdzawoszyi, perkozek, błotniaki stawowy i łąkowy,
derkacz i rycyk.
WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE
61
ZARZĄD OPOLSKICH PARKÓW
KRAJOBRAZOWYCH
Pokrzywna 11
48-267 Jarnołtówek
tel. (077) 493 75 48
Park Krajobrazowy „Góry Opawskie”
Utworzony w 1988 r. Park Krajobrazowy „Góry
Opawskie” połoŜony jest w południowo- zachodniej części
województwa opolskiego przy granicy z Republiką Czeską,
na terenie 3 gmin Głuchołazy, Prudnik i Lubrza. Zajmuje
powierzchnię 4903 ha, a jego otulina 5033 ha. Północne
stoki Gór Opawskich i ich północne przedgórze tworzą
następujące jednostki morfologiczne: Góra Parkowa
z trzema kulminacjami Przednią, Średnią i Tylną Kopą,
przełom Białej Głuchołaskiej, Biskupia i Srebrna Kopa,
dolina Złotego i Bystrego Potoku, Długota i Kobylica.
Zasadniczy szkielet róŜnogatunkowych drzewostanów
parku o złoŜonej strukturze wiekowo-piętrowej tworzy
świerk, dąb, sosna i buk. Najciekawsze fragmenty lasu
otoczono ochroną prawną tworząc rezerwaty leśne „Cicha
Dolina” i „Las Bukowy”. Na terenie parku wykazano
obecność ponad 500 gatunków roślin naczyniowych, z
których 23 podlega ochronie gatunkowej. Są to m.in.:
wawrzynek wilczełyko, lilia złotogłów, pióropusznik strusi,
dziewięćsił bezłodygowy, naparstnica purpurowa, barwinek
pospolity, storczyk męski i szerokolistny. Bogata jest
równieŜ fauna tego terenu. Wśród ssaków spotykamy:
jelenie, sarny, daniele, borsuki i łasice Z gryzoni popielicę i
orzesznicę. Na szczególną uwagę zasługuje 8 gatunków
nietoperzy m.in. podkowiec mały, mroczek pozłocisty,
nocek Natterera, rudy i duŜy. Zaobserwowano 107
gatunków ptaków lęgowych i 9 gatunków nielęgowych
m.in. zimorodka, pluszcza, puchacza, bociana czarnego. Do
gadów objętych ścisłą ochroną gatunkową na tym terenie
naleŜy: gniewosz plamisty, Ŝmija zygzakowata, zaskroniec,
padalec i jaszczurki, a do płazów: salamandra plamista,
62
rzekotka drzewna, traszki, kumaki i ropuchy. Środowisko
wodne charakteryzuje 14 gatunków ryb m.in. pstrąg, kiełb,
strzebla potokowa, głowacz pręgopłetwy. Na obszarze
parku projektuje się objąć ochroną kilka stanowisk waŜnych
dla dokumentowania budowy i zdarzeń geologicznych. Są
to: sztolnie po średniowiecznej eksploatacji złota,
odsłonięcia skalne o nazwie „Karliki” i „Karolinki”,
kamieniołomy po eksploatacji łupków „Gwarkowa Perć”
i„śabie Oczko”. WaŜnym elementem pozwalającym na
zachowanie i rozwijanie tradycji terenu parku są jego
wartości kulturowe. Cenne pozostałości kopalnictwa złota
w postaci szybów, hałd poeksplatacyjnych, płuczek
zlokalizowane w zakolu rzeki Biała Głuchołaska otoczono
ochroną jako rezerwat geologiczno-krajobrazowy „Nad
Białką”. Znaczącymi zabytkami parku są równieŜ
zabudowania klasztorne oo. Franciszkanów wraz z drogą
krzyŜową na Klasztornej Górze, kapliczki Drogi KrzyŜowej
na stokach Góry Chrobrego oraz zabudowa zdrojowa miasta
Głuchołazy.
Park Krajobrazowy „Góra Św. Anny”
Park Krajobrazowy „Góra Św. Anny” utworzony
w 1988 r., obejmuje zachodnią część WyŜyny Śląskiej,
zwanej Garbem Chełmu. Ciągnie się z północnego zachodu
na południowy wschód na odcinku ok. 20 km i średniej
szerokości 5 km. Garb Chełmu składa się z wielu wzniesień
takich jak: Ligocka Góra Kamienna, Biesiec, Nawarowa
Góra i najwyŜszego - Góra Św. Anny (400 m n.p.m.).
Występują tu liczne suche doliny, wąskie wąwozy,
zalesione pagórki o róŜnych kształtach, piaszczyste wydmy,
leje i misy krasowe, wywierzyska skalne oraz obfite źródła
krystalicznie czystej wody. Ten zróŜnicowany pod
względem rzeźby terenu park zajmuje powierzchnię
5.051 ha (wraz z otuliną 11.425 ha). Na tym stosunkowo
niewielkim obszarze znajduje się aŜ sześć rezerwatów:
Ligota Dolna, Góra Św. Anny, BoŜe Oko, Grafik, Biesiec
i Lesisko. Flora parku badana była przez botaników juŜ od
63
XIX w. i liczy 832 gatunki roślin naczyniowych
reprezentowanych przez 88 rodzin i 408 rodzajów.
Najwięcej gatunków rodzimych rośnie w lasach i na łąkach.
Zanotowano występowanie aŜ 35 gat. chronionych (w tym
12 częściowo) i 26 gatunków górskich. Spotkać moŜna
wawrzynka wilczełyko, lilię złotogłów, pokrzyka wilczą
jagodę, buławnika mieczolistnego i wielkokwiatowego,
kruszczyka szerokolistnego i rdzawoczerwonego, Ŝłobika
koralowego, rozchodnika białego, zanokcicę skalną,
miodownika melisowatego. Na uwagę zasługują piękne lasy
mieszane z wyróŜniającymi się starymi buczynami. Oprócz
buków w drzewostanach licznie występują świerki, sosny,
dęby, brzozy i modrzewie. Ciekawy i liczny jest równieŜ
świat zwierzęcy. Występuje tu około 50 gatunków ptaków.
Na szczególne wyróŜnienie zasługuje grupa ptaków
drapieŜnych, m.in. krogulec, pustułka, kobuz oraz sowy:
płomykówka i puszczyk. Z rzadszych ptaków wymienić
naleŜy: muchołówkę małą, gołębia siniaka i dzięcioły:
czarnego i zielonosiwego. Do osobliwości przyrodniczych
zaliczyć moŜna popielicę i susła moręgowanego. Swoje
miejsca rozrodu i hibernacji mają na terenie parku
nietoperze: nocek duŜy, gacek brunatny, mopek, karlik
malutki i mroczek pozłocisty. Spotkać moŜna takŜe Ŝmiję
zygzakowatą i gniewosza plamistego. Park Krajobrazowy
"Góra Św. Anny" prezentuje równieŜ znaczące wartości
kulturowe, o czym świadczy duŜa ilość zabytków
architektury (200). Najliczniejszą grupę stanowią obiekty
sakralne, takie jak: Bazylika i klasztor Franciszkanów,
zespół kaplic kalwaryjskich, kościoły reprezentujące róŜne
style architektoniczne, wiele przydroŜnych kaplic i krzyŜy.
Inne cenne zabytki to: amfiteatr skalny, zespół pałacowoparkowy w śyrowej, piece wapiennicze, wiatraki. W 2004 r.
Rozporządzeniem Prezydenta RP „Góra św. Anny komponowany krajobraz kulturowo-przyrodniczy” uznano
za pomnik historii.
64
Stobrawski Park Krajobrazowy
Stobrawski Park Krajobrazowy powołany w 1999 r.
zajmuje powierzchnię 52636 ha i obejmuje teren 12 gmin.
PołoŜony jest w dorzeczu Stobrawy, Budkowiczanki,
Bogacicy, Brynicy i Smortawy. Poza tymi niewielkimi
rzekami przez teren parku przepływają równieŜ Odra i Nysa
Kłodzka. To właśnie w dolinach rzek znajdują się
najcenniejsze przyrodniczo fragmenty parku. NaleŜą do
nich połoŜone wzdłuŜ Odry tereny lasów grądowych,
łęgowych, podmokłych łąk oraz porośnięte roślinnością
wodną i bagienną starorzecza. Cenne są równieŜ doliny
pozostałych rzek będące mozaiką łąk, pól, zadrzewień, kęp
krzewów oraz sieci kanałów melioracyjnych. Dopełnieniem
nizinnego, wodno-błotnego charakteru parku są kompleksy
stawów hodowlanych, które są ostoją wielu rzadkich
gatunków zwierząt (głownie ptaków) i roślin. Dominującym
typem zbiorowisk roślinnych na terenie parku są
zbiorowiska leśne, z których największą powierzchnię
zajmują bory sosnowe. Na licznych, sięgających 30 m
wysokości wydmach występuje suboceaniczny bór świeŜy,
natomiast wzdłuŜ cieków wodnych i na dawnych
torfowiskach - niewielkie płaty wilgotnego boru
trzęślicowego oraz kontynentalnego boru bagiennego. Lasy
liściaste występują najczęściej w dolinie Odry, Stobrawy
i Smotrawy. Są to głównie grądy, a takŜe łęgi: jesionowoolszowe, jesionowo-wiązowe oraz bardzo rzadki i cenny
przyrodniczo łęg wierzbowo-topolowy. W okolicach
Rybnej, Popielowa, Zieleńca i Pieczysk występuje ols,
a w okolicach Lubszy Ŝyzna buczyna niŜowa. Na terenie
parku występują takŜe ciekawe zbiorowiska wodne np.
z kotewką orzechem wodnym i salwinią pływającą.
Stwierdzono 48 gatunków roślin prawnie chronionych oraz
ok. 130 gatunków rzadkich. Do najciekawszych naleŜą:
długosz królewski, rosiczka okrągłolistna, wawrzynek
wilczełyko, lilia złotogłów, mysiurek maleńki, lindernia
mułowa, 7 gatunków z rodziny storczykowatych (m. in.
kukułka Fuchsa i kruszczyk siny) oraz rośliny wodne. Świat
zwierząt reprezentuje 190 gatunków chronionych (w tym
135 gatunków ptaków). DuŜe znaczenie dla zachowania
bogactwa fauny parku mają lasy, szczególnie grądy.
Występują tu gatunki zwierząt coraz rzadsze w innych
miejscach: kania czarna i ruda (symbol parku), orlik
krzykliwy, dzięcioł średni, muchołówka białoszyja i mała
oraz koszatka. Na terenie parku znajduje się obecnie 4
rezerwaty leśne: Rogalice, Leśna Woda oraz Lubsza.
Projektowane są kolejne: Czapliniec i Barucice. Na terenie
parku powołano takŜe uŜytki ekologiczne: Gęsi Staw,
Jagienieckie Łąki i Puchacz oraz liczne pomniki przyrody.
65
66
WOJEWÓDZTWO MAŁOPOLSKIE
ZARZĄD POPRADZKIEGO PARKU
KRAJOBRAZOWYGO
Ul. Daszyńdkiego 3
33-340 Stary Sącz
tel. (018) 446 09 00, 547 61 10
Popradzki Park Krajobrazowy
Popradzki Park Krajobrazowy został w1987r. Zajmuje
obszar 54 tyś. ha, a wraz z otuliną 78 tyś. ha, będąc jednym
z największych parków krajobrazowych w Polsce. Park
znajduje się w południowej części województwa
małopolskiego na terenie 11 gmin:Stary Sącz, Rytro,
Piwniczna, Muszyna, Krynica, Nawojowa, Łącko,
Ochotnica, Krościenko i Szczawnica. Jego celem jest
kompleksowa
ochrona
walorów
przyrodniczych,
krajobrazowych,
uzdrowiskowych
i
turystycznych
realizowana
poprzez
dostosowanie
działalności
gospodarczej do wymogów ochrony przyrody. Utworzenie
tego Parku w terenie zagospodarowanym, ale o duŜych
walorach krajobrazowych i przyrodniczych, miało być
przykładem koegzystencji gospodarki leśnej i turystycznej
bazującej na racjonalnym wykorzystaniu istniejących
zasobów przyrody. Wśród czynników przyrodniczych
wiodącą cechą w jego krajobrazie jest rzeźba terenu
uwarunkowana budową geologiczną. Morfometryczne
cechy rzeźby (nachylenie stoków, wysokości względne
i bezwzględne) warunkują dostępność terenu, co w sposób
pośredni lub bezpośredni wpływa na zachowanie
krajobrazów naturalnych lub do nich zbliŜonych oraz
kształtowania
krajobrazu
kulturowych.
Względy
fizjograficzne Popradzkiego Parku Krajobrazowego oraz
historycznie uwarunkowane osadnictwo zadecydowało
o sposobie uŜytkowania ziemi.. Prawie 70% jego
powierzchni zajmują lasy, a tylko 27% uŜytki rolne.
Na 14 rezerwatów przyrody utworzonych dotąd na terenie
Beskidu Sądeckiego aŜ dwanaście to rezerwaty leśne.
Niektóre z nich mają swe początki w rozumnej działalności
67
dawnego właściciela większości lasów tego rejonu Adama
hrabiego Stadnickiego, z wykształcenia leśnika. Najstarszy
rezerwat przyrody powstał w jego dobrach około 1906 roku,
a najmłodszy w Lasach Państwowych w 1996 roku.
Niektóre z rezerwatów są łatwo dostępne (Łabowiec,
Barnowiec) lub wręcz udostępnione (Las Lipowy
ObroŜyska, ale są takŜe rezerwaty trudne do penetracji
i niezbyt często odwiedzane (Hajnik, śebracze).
Głównym celem tworzenia rezerwatów przyrody jest
ochrona bioróŜnorodności, a mówiąc prościej - rodzimego
zestawu gatunków roślin i zwierząt w całym swym
bogactwie. Beskid Sądecki jest obszarem Polski, gdzie
istnieją jeszcze zasoby dzikiej przyrody, niezmienionej
przez człowieka. Ma to nieocenione znaczenie dla
przyszłości. Dlatego Popradzki Park Krajobrazowy stara się
tworzyć nowe rezerwaty przyrody i pomniki przyrody,
a takŜe powiększać juŜ istniejące. Obecna powierzchnia
rezerwatów wynosi około 500 ha., uzupełniona prawie 100
pomnikami przyrody w tym kilkoma powierzchniowymi.
Na terenie Popradzkiego Parku Krajobrazowego znajduje
się jedyne w Polsce stanowisko pierwiosnki omączonej
Primula farinosa
Na terenie Parku znajdują się 4 ścieŜki
przyrodnicze:
- Las Lipowy ObroŜyska koło Muszyny,
- Roztoka w Rytrze,
- Góra Parkowa w Starym Sączu
- ŚcieŜka Ornitologiczna na Łopacie Polskiej w
śegiestowie,
oraz szlak przyrodniczy im. Adama hr. Stadnickiego
po matecznikach Puszczy Karpackiej.
CIĘśKOWICKO − ROśNOWSKI PARK
KRAJOBRAZOWY
Rok utworzenia: 1995; Powierzchnia: 17 633,92 ha;
PołoŜenie: woj. małopolskie; gminy: CięŜkowice, Gromnik,
Rzepiennik StrzyŜewski i Zakliczyn (powiat tarnowski) oraz
68
częściowo gm. Czchów (powiat brzeski). Rolę otuliny
Parku pełni OChK Pogórza CięŜkowickiego oraz częściowo
OChK Pogórza Wiśnickiego. C-RPK podlega zarządowi
Zespołu Parków Krajobrazowych Pogórza w Tarnowie.
Obejmuje najcenniejsze pod względem przyrodniczym,
krajobrazowym i kulturowym fragmenty Pogórza
RoŜnowskiego
oraz
zachodnią
część
Pogórza
CięŜkowickiego, rozdzielone doliną rzeki Białej.
W krajobrazie Parku dominują dwa równoległe do siebie
ciągi wzgórz pomiędzy Dunajcem a Białą. PodłoŜe
geologiczne budują utwory fliszowe (głównie piaskowce,
łupki i zlepieńce). Na terenie Parku występują liczne źródła
wód siarczkowych oraz kilka źródeł z wodą chlorkową,
a takŜe eksploatowane w średniowieczu niewielkie złoŜa
rud Ŝelaza. Szatę roślinną stanowią zbiorowiska leśne
z dobrze zachowanym, naturalnym układem przestrzennym
i składem gat. zgodnym z siedliskiem oraz wyraźnie
zaznaczoną strefowością zbiorowisk − przewaŜa piętro
pogórza, a na kilku wzniesieniach (>500 m n.p.m.),
wykształcił się skrawek regla dolnego. W drzewostanach
dominują: Bk, Jd, So, Md oraz Db. Zbiorowiska leśne:
zespół Ŝyznej buczyny karpackiej w formie podgórskiej,
ponadto zespół kwaśnej buczyny górskiej, bory jodłowe. Na
terenie Parku stwierdzono wyst. 40 gat. roślin
chronionych. Najpospolitsze z nich: skrzyp olbrzymi,
parzydło leśne, podrzeń Ŝebrowiec, pióropusznik strusi,
storczyk szerokolistny, wawrzynek wilczełyko, kopytnik
pospolity, bluszcz pospolity. Flora Parku liczy ok. 900 gat.
roślin naczyniowych. Na terenie Parku występuje wiele
chronionych i rzadkich gat. grzybów, w tym: szyszkowca
łuskowatego, soplówki jodłowej, maczuŜników –
nasięźrzałowego i główkowatego. Fauna Parku: ok. 600
gat. chrząszczy (m.in.: biegacze – fioletowy, zielonozłoty,
pachnica dębowa); motyle: paź królowej, paź Ŝeglarz,
mieniaki – tęczowiec i struŜnik, zmierzchnica trupia
główka; płazy: kumak górski, ropucha szara, Ŝaby – wodna,
trawna, salamandra plamista, rzekotka drzewna, traszki −
zwyczajna, grzebieniasta; gady: Ŝmija zygzakowata,
zaskroniec zwyczajny, jaszczurki: Ŝyworodna, zwinka
i padalec; awifauna to ok. 40 gat. zalatujących
i przelotnych oraz ok. 100 gat. ptaków gnieŜdŜących się
(najciekawsze: krogulec, kobuz, kruk, bocian czarny). Przez
obszar Parku przepływa kilka rzek leŜących na pograniczu
dwóch krain rybnych: pstrąga i brzany. Stąd teŜ, dzięki
znacznej czystości wód powierzchniowych, duŜa
róŜnorodność ryb. Najciekawsze ssaki: popielica,
orzesznica, borsuk, podkowiec mały. Rezerwaty:
„Skamieniałe Miasto” (CięŜkowice), „Styr” (Bieśnik).
Pomniki
przyrody
nieoŜywionej:
„Wieprzek”
(Siekierczyna), Jar „Wodospad” (CięŜkowice), źródła
siarczkowe „Paweł” i „Jacek”. Walory kulturowe Parku:
zabytkowe kościoły, dwory, domy, cmentarze Ŝołnierskie z
okresu I wojny światowej, róŜnorodne, ciekawe i często
zabytkowe kapliczki. Dodatkowe atrakcje turystyczne:
„Grociarnia” w Jastrzębi, Muzeum Przyrodnicze im.
Krystyny i Włodzimierza Tomków w CięŜkowicach oraz
Muzeum I.J. Paderewskiego w Kąśnej Dolnej, w otoczeniu
zabytkowego parku. Na terenie Parku działa Ośrodek
Edukacji Ekologicznej „Polichty – Sucha Góra”, istnieją
ponadto 4 ścieŜki przyrodnicze.
PARK KRAJOBRAZOWY PASMA BRZANKI
Rok utworzenia: 1995; Powierzchnia: 18 867 ha;
PołoŜenie administracyjne: woj. małopolskie; gminy:
Gromnik, Ryglice, Rzepienik StrzyŜewski, Szerzyny
i Tuchów (powiat tarnowski), oraz fragment woj.
podkarpackiego: część gm. Jodłowa (powiat dębicki). Rolę
otuliny Parku pełni OChK Pogórza CięŜkowickiego Park
podlega zarządowi Zespołu Parków Krajobrazowych
Pogórza w Tarnowie. PKPB połoŜony jest na Pogórzu
CięŜkowickim, w mikroregionie Pasma Brzanki. Obejmuje
rozciągnięte równoleŜnikowo pasmo wzgórz o wysokości
do 562 m n.p.m., ciągnące się od przełomu rzeki Biała do
doliny Wisłoki. Krajobraz Parku jest bardzo urozmaicony.
69
70
Ciekawą strukturę geologiczną stanowi wyróŜniający się
wyraźnie w terenie fałd Brzanka – Liwocz. Grzbiet Pasma
Brzanki charakteryzuje się stromymi zboczami dolin,
z płatami osuwisk. Kulminacje stanowią Brzanka (534 m
n.p.m.) na zachodzie i Liwocz (562 m n.p.m.) na wschodzie.
W partiach szczytowych odsłaniają się wychodnie
piaskowcowe, m.in. „Ostry Kamień” (pomnik przyrody
nieoŜywionej) i „Rysowany Kamień”. Bierze tu początek
wiele potoków, których doliny w swych górnych odcinkach
są głęboko wcięte w zbocza wzgórz. Zbiorowiska leśne
mają w większości charakter naturalny i są w niewielkim
stopniu przekształcone. Dominują: Ŝyzna buczyna karpacka
oraz kwaśna buczyna górska. W drzewostanach przewaŜa
Bk z domieszką Jd. W niŜszych partiach zboczy zachowały
się niewielkie fragmenty lasów grądowych, a w dolinach
rzek i potoków nieduŜe powierzchnie łęgów jesionowych i
wierzbowo – topolowych oraz zespołów nadrzecznych
olszyny górskiej. Florę reprezentują liczne gat. chronione,
m.in.: goryczuszka orzęsiona, wawrzynek wilczełyko, orlik
pospolity, pokrzyk wilcza jagoda, śnieŜyczka przebiśnieg,
widłak goździsty, widłak jałowcowaty, wroniec widlasty,
buławnik mieczolistny, gnieźnik leśny listera jajowata,,
kruszczyk szerokolistny, podkolan biały, storczyk plamisty,
storczyk szerokolistny. Faunę reprezentują liczne gatunki
leśne: jelenie, sarny, dziki, lisy, kuny leśne i drobne
gryzonie, np. chronione popielice. Mniej liczne są borsuki i
związane z polami zające szaraki. Ciekawsze gat. ptaków:
krogulec, dzięcioł czarny, kruk. Z innych kręgowców warto
wymienić spotykaną dość często salamandrę plamistą.
Stwierdzono tu ponadto występowanie kilku gatunków
chronionych owadów, m.in. pazia Ŝeglarza oraz chrząszczy
z rodziny biegaczy i tęczników. Na terenie Parku nie ma
rezerwatów przyrody. Najciekawszy pomnik przyrody
nieoŜywionej to „Ostry Kamień" w śurowej, chroniący
wychodnię piaskowcową w otoczeniu starodrzewu
bukowego. Najcenniejsze zabytki kultury materialnej:
drewniane kościoły w Czermnej, Jodłowej, Kowalowej,
śurowej, Jodłówce Tuchowskiej i Olszynach, barokowy
pałac z parkiem w Ryglicach, dwór z oficyną w Szerzynach
oraz drewniany dwór w śurowej. W Tuchowie – Garbku
znajduje się ośrodek turystyki jeździeckiej.
71
72
WIŚNICKO – LIPNICKI PARK KRAJOBRAZOWY
Rok utworzenia: 1997; Powierzchnia: 14 311 ha; Rolę
otuliny pełni OChK Pogórza Wiśnickiego. PołoŜenie
administracyjne: woj. małopolskie, powiat bocheński,
gminy Nowy Wiśnicz i Lipnica Murowana. Park podlega
zarządowi Zespołu Parków Krajobrazowych Pogórza
w Tarnowie. W-LPK obejmuje swoimi granicami fragment
Pogórza Wiśnickiego, z unikalnym dla całego Pogórza
Karpat Zachodnich krajobrazem kulturowym – głównym
walorem tego terenu. Tworzą go zabytkowe układy
urbanistyczne Nowego Wiśnicza i Lipnicy Murowanej,
długie ciągi wsi połoŜone w dolinach oraz tradycyjne
zagospodarowanie rolnicze terenu z mozaiką pól i łąk.
W krajobrazie dominują łagodnie wzniesione, częściowo
zalesione wzgórza. Szata roślinna jest zróŜnicowana. Lasy
porastają mniej niŜ połowę powierzchni Parku pokrywając
grzbiety najwyŜszych wzniesień, ale nie tworząc większych
kompleksów. W północnej części przewaŜają grądy i bory
mieszane, w południowej zaś Ŝyzna buczyna karpacka.
Dominujące gat. drzew: So, Db, Bk i Jd. Rzadkie gat. runa
leśnego: wawrzynek wilczełyko, lilia złotogłów, pokrzyk
wilcza jagoda, marzanka wonna oraz gatunki górskie:
goryczka krzyŜowa, czosnek niedźwiedzi, Ŝywiec
gruczołowaty i cebulkowy, goryczuszka orzęsiona,
Ŝywokost sercowaty, miesiącznica trwała. Na łąkach
i polanach spotyka się rośliny ciepłolubne, m.in. dziewięćsił
bezłodygowy i goździk kosmaty, a na torfowiskach bagno
zwyczajne i modrzewnicę zwyczajną. Fauna Parku to
głównie pospolite gat. leśne i synantropijne. Spośród
ssaków warto wymienić wydrę, gronostaja, orzesznicę,
ryjówki – aksamitną i malutką oraz rzęsorka rzeczka. Na
uwagę zasługuje występowanie kilku gat. nietoperzy,
których główną ostoją jest zamek w Wiśniczu. Wśród ok.
80 gatunków ptaków gnieŜdŜących się na terenie Parku
ciekawsze gatunki, to: bocian czarny, bąk, grubodziób,
raniuszek. Wśród gadów zwraca uwagę obecność
gniewosza plamistego, a wśród ryb – strzebli potokowej.
Najrzadsze gatunki owadów, to: tęcznik liszkarz, kozioróg
dębosz. Na terenie Parku znajduje się jeden rezerwat
przyrody nieoŜywionej „Kamień Grzyb” chroniący skałkę
piaskowcową w otoczeniu naturalnego lasu bukowego.
Najbardziej znany pomnik przyrody nieoŜywionej to
„Kamienie Brodzińskiego”. Największymi atrakcjami
turystycznymi są cenne zabytki w Nowym Wiśniczu
i Lipnicy Murowanej. Zespół urbanistyczno – krajobrazowy
Nowego Wiśnicza obejmuje: zamek Lubomirskich,
barokowy
klasztor
karmelitów
oraz
miasteczko
z barokowym ratuszem, kościołem, plebanią, kilkoma
starymi domami i podmiejskim drewnianym dworkiem
„Koryznówka”. W Lipnicy Murowanej zachował się
oryginalny układ przestrzenny dawnego miasta załoŜonego
na planie owalu, dwa kościoły murowane – gotycki
i barokowy,
gotycki
kościół
drewniany,
dwór
Ledóchowskich otoczony parkiem oraz stare domy
podsieniowe w rynku. Najciekawsze obiekty zabytkowe
Parku to takŜe drewniane kościoły w Rajbrocie, Królówce
i w Chronowie, murowany gotycko – renesansowy kościół
w Starym Wiśniczu, zespół dworski z parkiem w Borównej
i modernistyczny pałacyk w Kopalinach. Muzea na terenie
W–LPK: Muzeum Jana Matejki w „Koryznówce”, Muzeum
Biograficzne Stanisława Klimowskiego w Nowym
Wiśniczu oraz Izba Pamięci Regionalnej w Lipnicy
Murowanej.
73
WOJEWÓDZTWO KUJAWSKO-POMORSKIE
BRODNICKI PARK KRAJOBRAZOWY
W GRZMIĘCEJ
87-312 Pokrzydowo
tel. (056) 493 94 52
Województwo kujawsko-pomorskie leŜy w centralnej części
Polski. Zajmuje powierzchnię 17 970 km2 (10 miejsce
w kraju). Według podziału fizyczno-geograficznego Polski,
województwo kujawsko-pomorskie znajduje się w obrębie
podprowincji Pojezierzy Południowobałtyckich: Pojezierze
Wschodniopomorskie, Pojezierze Południowopomorskie,
Dolinę Dolnej Wisły, Pojezierze Chełmińsko-Dobrzyńskie,
Pradolinę
Toruńsko-Eberswaldzką,
Pojezierze
Wielkopolskie, oraz niewielki fragment prowincji Nizin
Środkowopolskich i makroregionu Niziny PołudniowoWielkopolskiej.
Na obszarze województwa mimo małej lesistości i duŜego
udziału gruntów uprawianych rolniczo zachowało się
jeszcze wiele enklaw środowiska o charakterze zbliŜonym
do naturalnego. Większość z nich objęta jest ochroną
prawną. Na terenie województwa znajduje się: 91
rezerwatów przyrody, 8 parków krajobrazowych
(209 212,2 ha), 30 obszarów chronionego krajobrazu
(335 116,7 ha), 1923 pomniki przyrody, 2045 uŜytków
ekologicznych (5 116,5 ha), 5 zespołów przyrodniczokrajobrazowych (1 567,4 ha) i jedno stanowisko
dokumentacyjne (93,52 ha).
Parki krajobrazowe województwa kujawskopomorskiego.
W województwie kujawsko-pomorskim istnieje osiem
parków krajobrazowych zajmujących 11,64% powierzchni
województwa.
74
Brodnicki Park Krajobrazowy
Brodnicki Park Krajobrazowy powstał w 1985 roku jako
25 park krajobrazowy w Polsce. Powierzchnia BPK wynosi
13 674 ha, z czego ponad 60% zajmują lasy a 12,0% wody.
Na terenie Parku znajduje się około 60 jezior, w większości
występujących w rynnach subglacjalnych. Sześć jezior ma
powierzchnię ponad 100 ha (Wielkie Partęczyny 324 ha,
Sosno 198 ha, Łąkorek 162 ha, Głowińskie 131 ha, Zbiczno
128 ha i Ciche 110 ha). Osią hydrograficznąParku jest
Skarlanka - jeden z najbardziej atrakcyjnych szlaków
kajakowych w Polsce. W granicach Parku znajduje się 7
rezerwatów przyrody: 3 torfowiskowe („Okonek”,
„Stręszek”, „śurawie Bagno”), 2 leśne („Mieliwo”,
„Retno”) i 2 florystyczne („Bachotek”, „Wyspa na jeziorze
Wielkie Partęczyny”). Wiele osobliwości dendroflory
występuje w 9 parkach dworskich.
Gostynińsko-Włocławski Park Krajobrazowy
Gostynińsko-Włocławski Park Krajobrazowy powstał
w 1979 roku. PołoŜony jest w obrębie Kotliny Płockiej,
obejmując część Pojezierza Gostynińskiego. Powierzchnia
GWPK wynosi 38 950 ha. GWPK jest waŜnym elementem
naturalnego korytarza ekologicznego łączącego Kampinoski
Park Narodowy z Puszczą Bydgoską i dalej z Borami
Tucholskimi. Park połoŜony jest w sąsiedztwie
największego w województwie sztucznego zbiornika
wodnego - Zbiornika Włocławskiego. Na terenie GWPK
znajduje się ponad 40 jezior, wśród których jest unikalne w
skali światowej jezioro GościąŜ, z charakterystycznym
uwarstwieniem osadów dennych rejestrujących 13 tysięcy
lat historii zbiornika.
powierzchnia gleb niskiej jakości, brak duŜych złóŜ
surowców naturalnych, małe zaludnienie, peryferyjne
połoŜenie oraz wysoka naturalna odporność środowiska na
antropopresję zadecydowały o niewielkim przekształceniu
i dobrym stanie walorów przyrodniczych
Krajeński Park Krajobrazowy
Krajeński Park Krajobrazowy powstał w 1998 roku.
PołoŜony jest w centralnej części Pojezierza Krajeńskiego.
Zajmuje powierzchnię 54 395 ha. Rzeźba terenu KPK jest
bardzo zróŜnicowana. Wzgórza morenowe osiągają tu
znaczne wysokości. W Parku znajduje się najwyŜej
połoŜony punkt województwa kujawsko-pomorskiego
(Czarna Góra w tzw. „Górach Obkaskich” - 189 m n.p.m.).
Występuje tutaj 59 jezior, układających się w ciągi rynnowe
jezior sypniewskich, więcborskich i sępoleńskich. Główną
rzeką parku jest Orla.
Nadgoplański Park Krajobrazowy
Nadgoplański Park Krajobrazowy powstał w 1992 na
terenie Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia uznanego
w 1967 r. za rezerwat przyrody. Powierzchnia Parku wynosi
8 897,96 ha. Rozległe, rynnowe jezioro Gopło, połoŜone na
szlaku rzeki Noteci, jest wymarzonym środowiskiem dla
wielu gatunków ptaków. W granicach NPT duŜą
powierzchnię zajmują wody (2130 ha.), w tym jezioro
Gopło 2121,5 ha. Jest to dziewiąte co do wielkości jezioro
w Polsce.
Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy
Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy powstał
w1990 roku. Zajmuje powierzchnię 27 766 ha. Jest to
obszar o bardzo wysokich wartościach przyrodniczokrajobrazowych. Rozległe kompleksy leśne, duŜa
Park Krajobrazowy Doliny Dolnej Wisły
Park Krajobrazowy Doliny Dolnej Wisły (PKDDW)
utworzony został w 1999 roku w wyniku połączenia
Nadwiślańskiego Parku Krajobrazowego (1993 rok)
i Chełmińskiego Parku Krajobrazowego, powołanego
w 1998 roku. Obejmuje on środkowy fragment doliny
dolnej Wisły. Powierzchnia całego Parku wynosi
55 642,5 ha. Jest jednym z większych powierzchniowo
75
76
parków w Polsce. Ochroną objęto niezwykle atrakcyjny,
naturalny krajobraz doliny Wisły, jednej z niewielu, gdzie
zostały zachowane naturalne ekosystemy z przylegającymi
do brzegów rzeki łąkami, starorzeczami, lasami łęgowymi
oraz stromymi, aktywnymi geologicznie zboczami,
dolinkami erozyjnymi, wąwozami porośniętymi grądami
zboczowymi, roślinnością kserotermiczną i zbiorowiskami
zaroślowymi.
Tucholski Park Krajobrazowy
Tucholski Park Krajobrazowy (TPK) został utworzony
w 1985 roku. PołoŜony on jest w rozległym kompleksie
Borów Tucholskich. Powierzchnia Parku wynosi 36 983 ha,
a wraz z otuliną 52 929 ha, z czego lasy zajmują 72%,
uŜytki rolne - 21%, wody - 3%, a pozostałe tereny - 4%.
TPK wraz z pozostałymi parkami Borów Tucholskich
i obszarami chronionego krajobrazu tworzą zwarty system
ekologiczny, składający się na unikatowy, bardzo cenny
obiekt przyrody, pretendujący do statusu rezerwatu biosfery.
Wdecki Park Krajobrazowy (WPK)
Wdecki Park Krajobrazowy (WPK) utworzony został
w 1993 roku. Ma powierzchnię 23 786,39 ha (w tym
4 609,12 ha - strefa ochronna). Lasy stanowią w Parku
58,7%. DuŜa lesistość spowodowała, Ŝe krajobraz w duŜej
mierze zachował tutaj swój naturalny charakter. Najbardziej
malowniczy jest środkowy bieg Wdy, gdzie rzeka
przepływa, meandrując w głęboko wciętej dolinie przez
kompleksy lasów liściastych. W lasach dominują siedliska
borów świeŜych, borów mieszanych. Na zboczach dolin
rzecznych, głównie Wdy, wykształciły się bardzo
wartościowe i rzadkie grądy zboczowe (z bardzo bogatą
florą porostów), a w dnach dolin łęgi i olsy. Wdecki Park
Krajobrazowy jest waŜnym elementem projektowanego
Rezerwatu Biosfery Bory Tucholskie.
77
Działalność dydaktyczna.
Na terenie województwa kujawsko-pomorskiego znajduje
się osiem parków krajobrazowych, w których zgodnie
z zapisem ustawy o ochronie przyrody prowadzona jest
edukacja ekologiczna w róŜnych formach. Są to przede
wszystkim: zajęcia edukacyjne organizowane w salach
dydaktycznych lub w plenerze o tematyce przybliŜającej
walory przyrodnicze, krajobrazowe i kulturowe parków
krajobrazowych, wycieczki do rezerwatów znajdujących się
na terenie parków, kilkudniowe warsztaty terenowe m.in.
dla nauczycieli, np. p.n. „Sposoby tworzenia edukacyjnej
ścieŜki regionalnej” - Park Krajobrazowy Doliny Dolnej
Wisły, warsztaty ekologiczne dla szkół, np. Koło
ekologiczne „Traperzy przyrody” w Brodnickim Parku
Krajobrazowym, konkursy plastyczne, np. p.n. „Moje
ulubione miejsce w Parku”, „Czysta energia - czysta woda”
- Brodnicki Park Krajobrazowy, „Śmieciuszka” - konkurs
z wykorzystaniem surowców wtórnych - Krajeński Park
Krajobrazowy, „Park w oczach dziecka” - Zespół Parków
Krajobrazowych
Brudzeńskiego
i
GostyńskoWłocławskiego, „Przyroda wokół nas” - Tucholski Park
Krajobrazowy, „Na szlaku wiosennych kwiatów” Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy, „Domki
lęgowe dla ptaków” - Nadgoplański Park Tysiąclecia,
konkursy fotograficzne, np. p.n. „Cztery pory roku w
Parku” - Wdecki Park Krajobrazowy, „Walory kulturowe
Parku
Krajobrazowego”,
Górznieńsko-Lidzbarskiego
konkursy stroju ekologicznego, piosenki ekologicznej,
konkursy-testy z wiedzy o ochronie przyrody, oraz wiedzy
o parkach krajobrazowych, np. p.n. „Przyroda regionu
i ochrona środowiska” - Park Krajobrazowy Doliny Dolnej
Wisły, akcje-konkursy ekologiczne - np. p.n. „Rady na
odpady” - akcja polegająca na segregacji odpadów, „Zamień
puszki na pieniądze” - akcja odzysku aluminium,
„Sprzątanie Świata”, wystawy - np. wystawy grzybów
zorganizowane w Górznie oraz Brodnicy przygotowane
przy współpracy Brodnickiego Parku Krajobrazowego,
78
Górznieńsko-Lidzbarskiego Parku Krajobrazowego, oraz
Stacji
Sanitarno-Epidemiologicznej
w
Brodnicy,
opracowywanie materiałów (foldery, mapy, przewodniki po
ścieŜkach dydaktycznych, tablice poglądowe, znaczki)
promujących
walory
przyrodnicze,
krajobrazowe
i kulturowe parków krajobrazowych.
Walory przyrodnicze, kulturowe oraz dobra jakość
środowiska na tych obszarach to doskonała oferta do
uprawiania i rozwoju turystyki pieszej, rowerowej, wodnej,
konnej i kajakarstwa, eko- i agroturystyki. To równieŜ
szansa rozwoju regionu Kujawsko-Pomorskiego i tworzenia
konkurencyjnośći Parków z podobnymi obszarami w
krajach UE.
WOJEWÓDZTWO ŁÓDZKIE
DYREKCJA PARKU KRAJOBRAZOWEGO
WZNIESIEŃ ŁÓDZKICH
Ul. Wojska Polskiego 83
91-734 Łódź
tel. (042) 640 65 61
Park Krajobrazowy Wzniesień Łódzkich
Utworzony został 31 grudnia 1996r. w celu ochrony
najciekawszych i najlepiej zachowanych fragmentów strefy
krawędziowej Wzniesień Łódzkich będącej dowodem
bogatej przeszłości geologicznej tego terenu. Powierzchnia
PKWŁ wynosi 13767 ha, z czego na otulinę przypada 3020
ha. Park w całości połoŜony jest na terenie województwa
łódzkiego. Rozciąga się pomiędzy Łodzią, Brzezinami
i Strykowem.
Krawędź Wzniesień Łódzkich posiada urozmaiconą
polodowcową rzeźbę terenu, charakteryzuje się obecnością
licznych jarów, wąwozów, parowów oraz „ostańców
denudacyjnych”. Jej typowym elementem są liczne
źródliska, z których wypływa wiele rzek i strumieni m. im.
79
Bzura i Moszczenica. Z obszarami podmokłymi związane są
charakterystyczne zbiorowiska leśne: łęgi jesionoweolszowe i bagienne lasy olszowe. W Parku zachowały się
równieŜ cenne fitocenozy róŜnych postaci grądu, dąbrowy
świetlistej, dąbrowy acydofilnej, boru sosnowo-dębowego,
boru świeŜego i kwaśnej buczyny.
Ewenementem jest - połoŜony na obszarze Łodzi - Las
Łagiewnicki o powierzchni ponad 1200 ha, z mozaiką
naturalnych zespołów leśnych zwłaszcza grądów i dąbrów.
Na terenie PKWŁ występuje ponad 700 gatunków roślin
naczyniowych, w tym m.in. takie gatunki chronione jak:
gnieźnik leśny, lilia złotogłów, pełnik europejski, centuria
pospolita, kocanki piaskowe, pierwiosnka lekarska.
Największe bogactwo i zróŜnicowanie fauny PKWŁ
związane jest z najmniej przekształconymi przez człowieka
kompleksami leśnymi (obszary leśne stanowią 28%
powierzchni Parku) oraz dolinami rzecznymi. Do
ciekawostek naleŜy liczna grupa występujących tu rzadkich
bezkręgowców ( trzmiel tajgowy), a takŜe gatunki
saprofagiczne mające w PKWŁ jedyne stanowisko w Polsce
(dwa gatunki muchówek). Na terenie Parku występuje 12
gatunków płazów, 5 gatunków gadów oraz 13 gatunków
nietoperzy.
Najcenniejsze przyrodniczo fragment PKWŁ chronione są
w 3 rezerwatach przyrody: Las Łagiewnicki, Struga
Dobieszkowska i Parowy Janinowskie. Wielką wartość
przyrodnicza posiada równieŜ torfowisko śabieniec, gdzie
moŜna zobaczyć m.in. Ŝurawinę błotną, wełnianki i rosiczkę
okrągłolistną.
Na terenie PKWŁ znajduje się wiele cennych obiektów
kulturowych takich jak: średniowieczne grodzisko
w Starych Skoszewach czy dworek w Byszewach, w którym
wielokrotnie przebywał Jarosław Iwaszkiewicz. Wśród
zabytków sakralnych wymienić moŜna drewniany kościół
w Niesułkowie,
Dobrej
czy
zespół
klasztorny
w Łagiewnikach.
80
Bolimowski Park Krajobrazowy (BPK)
Zał. 1986 r., powierzchnia: 23130,11 ha., otulina:
20470,51 ha, logo: konwalia majowa
PołoŜony w Środkowej Polsce, na terenie woj. łódzkiego
i mazowieckiego, na Mazowszu.
BPK to zwarty kompleks lasów, stanowiących ok. 65 %
powierzchni Parku, zw. Puszczą Bolimowską. Osobliwością
BPK są śródleśne polany (ok. 50). Pozostałe tereny mają
charakter rolniczy.
Walory przyrodnicze: ok. 1000 gat. roślin naczyniowych,
ok. 217 gat. roślin chronionych, rzadkich i ginących (widłak
wroniec, zimoziół północny, storczyki), ponad 160 gat.
zwierząt chronionych (ryś, bóbr, wydra, bocian czarny,
Ŝuraw, zimorodek, bielik, orlik krzykliwy, bąk, derkacz),
liczna zwierzyna łowna (łoś, jeleń, daniel, sarna, dzik, lis),
rozległe „konwaliowiska”, siedliska bobrów w dolinie
Rawki.
Rezerwaty BPK: 1)leśny „Kopanicha” (42,53 ha) ochrona
typowych dla Polski środkowej zespołów leśnych olsu, łęgu
olszowego, boru bagiennego i grądu; 2)leśny „Ruda
Chlebacz” (12,71 ha), ochrona łęgu olszowego ze
stanowiskiem widłaka wrońca; 3)leśny „Puszcza
Mariańska”, (120,3 ha) ochrona zbiorowisk leśnych oraz
licznych stanowisk chronionych gatunków roślin; 4)wodno
– krajobrazowy „Rawka”, (487 ha) rzeka Rawka od źródeł
do ujścia, z rozgałęzieniami koryta rzeki, starorzeczami,
dolnymi odcinkami prawobrzeŜnych dopływów rzeki oraz
przybrzeŜnymi pasami terenu o szerokości 10 m; 5)łąkowotorfowiskowy „Polana Siwica”, (68,55 ha) polana śródleśna
z półnaturalną roślinnością łąkową oraz naturalnymi
zbiorowiskami torfowiskowymi, ostoja wielu gatunków
roślin i zwierząt chronionych, rezerwat projektowany
„Dolina Grabinki”.
Liczne uŜytki ekologiczne, pomniki przyrody (stare drzewa
i zabytkowe aleje drzew), zespół przyrodniczo
krajobrazowy „Nieborów” (ochrona krajobrazu dawnego
lapidarium). Obszar Puszczy Bolimowskiej wytypowano do
81
europejskiego systemu ochrony przyrody Natura 2000. BPK
znajduje się w granicach Bolimowsko – Radziejowickiego
obszaru chronionego krajobrazu.
Walory historyczno – kulturowe: wczesnośredniowieczne
grodziska, zabytkowa zabudowa wiejska; młyny na rzece
Rawce, dworki szlacheckie, barokowy pałac Radziwiłłów w
Nieborowie, park romantyczny w Arkadii, mogiły
powstańców
styczniowych,
cmentarze
Ŝołnierskie
i pozostałości umocnień z I wojny światowej (na terenie
parku w 1915 r. po raz pierwszy w historii uŜyto gazów
trujących), zabytkowe kościoły i cmentarze, liczne
kapliczki. Teren Parku obejmuje obszary dawnych puszcz
królewskich. W jednej z nich (Puszczy Jaktorowskiej) padł
ostatni tur na ziemi w 1627 r.
Spalski Park Krajobrazowy
Spalski Park Krajobrazowy powstał w 1995 roku.
Powierzchnia Parku łącznie z otuliną wynosi 36067 ha. Jego
głównym celem jest ochrona wartości przyrodniczych
i krajobrazowych w dolinie rzeki Pilicy i terenach
przyległych połoŜonych na wschód od Tomaszowa
Mazowieckiego aŜ do granicy z województwem
mazowieckim.
Na terenie Parku znajduje się 5 leśnych rezerwatów
przyrody: śądłowice – obejmuje ochroną mozaikę olsów
i suchych borów sosnowych, Spała – chroniący fragment
starego lasu grądowego z domieszką jodły na północnej
granicy jej zasięgu, Konewka – chroniony jest tam fragment
świetlistej dąbrowy, Sługocice – powstał w celu ochrony
bardzo rzadkiego na niŜu Ŝywca dziewięciolistnego, Jeleń –
obejmuje ochroną fragment starego boru sosnowego i boru
świerkowo-jodłowego oraz fragmenty grądów i olsów
a takŜe połoŜone wśród nich śródleśne łąki turzycowe.
W południowo-zachodniej części Parku połoŜony jest
Ośrodek Hodowli śubrów w Smardzewicach –
administrowany przez Kampinoski Park Narodowy.
82
Wśród rzadkich i chronionych roślin występujących na
terenie Parku są: wawrzynek wilcze łyko, bluszcz pospolity,
goździk pyszny, orlik pospolity, lilia złotogłów, naparstnica
zwyczajna, podkolan biały.
Pośród 18 gatunków płazów występujących w Polsce,
w Parku stwierdzono występowanie 11 gatunków, m.in.
traszki grzebieniastej, rzekotki drzewnej, ropuchy paskówki.
Stwierdzono takŜe występowanie 5 gatunków gadów, w tym
Ŝmii zygzakowatej.
Wśród rzadkich gatunków ptaków naleŜy wymienić:
bociana
czarnego,
trzmielojada,
jarząbka,
bąka,
płomykówkę. Do przedstawicieli rzadkich ssaków naleŜą:
rzęsorek rzeczek, bóbr europejski, borsuk oraz pojawiające
się okresowo łosie.
Do najwaŜniejszych zabytków kultury materialnej naleŜą:
romański kościół świętego Idziego (wyb. Ok. 1086r.)
w Inowłodzu, ruiny zamku w Inowłodzu, carska rezydencja
łowiecka w Spale, modrzewiowy kościół w Spale, zespół
schronów z okresu II wojny światowej w Konewce oraz w
Jeleniu, zespół kościelno-klasztorny w Poświętnem.
WaŜnymi postaciami związanymi z historią terenu parku
byli: Królowa Bona, car Aleksander III, prez. Ignacy
Mościcki, prez. Stanisław Wojciechowski, ksiądz Jędrzej
Kitowicz, Julian Tuwim, mjr Henryk Dobrzański „Hubal”.
Przedborski Park Krajobrazowy
Przedborski Park Krajobrazowy (PPK) powstał w 1988
roku na mocy rozporządzeń Wojewódzkich Rad Narodowych
w Piotrkowie Trybunalskim i w Kielcach. Obecnie leŜy na
terenie dwóch województw: łódzkiego i świętokrzyskiego.
Sam park zajmuje tereny gmin: Przedbórz (woj. łódzkie) oraz
Krasocin, Słupia, Łopuszno i Kluczewsko (woj.
świętokrzyskie),
zaś
otulina
obejmuje
niewielkie
powierzchnie gmin: Wielgomłyny, śytno, Masłowice (woj.
łódzkie) i Fałków (woj. świętokrzyskie). Powierzchnia parku
wynosi 16.505 ha, a otuliny 18.100 ha. Symbolem parku jest
zawilec wielkokwiatowy. PPK zajmuje najcenniejsze
przyrodniczo fragmenty Pasma Przedborsko-Małogoskiego,
będącego centralną osią parku, oraz Wzgórz Łopuszańskich,
Wzgórz Opoczyńskich, Niecki Włoszczowskiej i Doliny
Pilicy. NajwyŜszym wzniesieniem parku, leŜącym w Paśmie
Przedborsko-Małogoskim, jest Fajna Ryba – 347 m n.p.m.
Od 1995 roku PPK naleŜy do Zespołu Nadpilicznych Parków
Krajobrazowych.
PPK
jest
waŜnym
składnikiem
Ekologicznego Systemu Obszarów Chronionych w Polsce,
a bardzo waŜnym w Polsce Środkowej. Największymi
wartościami parku, decydującymi o jego atrakcyjności są:
malownicze i róŜnorodne krajobrazy – niemal niezmienione
przez współczesną cywilizację, cenne przyrodniczo doliny
Pilicy i Czarnej Włoszczowskiej, rozległe obszary podmokłe,
bogata flora i fauna, obecność wielu punktów widokowych,
korzystne warunki bioklimatyczne związane z obfitością
lasów, stosunkowo czyste wody powierzchniowe, ustronność
połoŜenia, przewaga tradycyjnych form gospodarki rolnej
obecność zabytków architektury i kultury ludowej. Na terenie
parku, w miejscach gdzie zachowały się unikatowe fragmenty
krajobrazu i występuje obfitość gatunkowa flory i fauny,
utworzono 5 rezerwatów przyrody: leśny „Bukowa Góra”
o pow. 34,84 ha – stary las bukowy porastający wapienne
wzgórze,
stepowy
„Murawy
Dobromierskie”
–
kserotermiczne murawy o pow. 36,29 ha, ciekawe ze
względu na rzadkość występowania w Środkowej Polsce,
leśny „Oleszno” o pow. 54 ha – mozaika łęgu jesionowoolszowego, grądu niskiego i olsu, „Piskorzeniec”– rezerwat
torfowiskowy o pow. 409,19 ha i „Czarna Rózga” – rezerwat
leśny o pow. 185,6 ha, będący mozaiką olsów, grądów, boru
jodłowego i bagiennego oraz łęgu. Na terenie parku
występuje około 900 gatunków roślin naczyniowych, ok.
10 tys. gatunków owadów, 22 gatunki ryb, 10 gatunków
płazów, 5 gatunków gadów, ponad 100 gatunków ptaków
lęgowych oraz 39 gatunków ssaków. PPK jest bardzo
cennym obiektem naukowym i dydaktycznym oraz miejscem
turystyki i rekreacji dla okolicznych mieszkańców i wielu
gości.
83
84
Załęczański Park Krajobrazowy
Utworzony został 5 stycznia 1978r. LeŜy na terenie
3 województw: łódzkiego (gmina Pątnów, Wierzchlas,
Działoszyn), śląskiego (gm. Lipie), oraz opolskiego (gm.
Rudniki). Pow. Parku wynosi 14.485 ha a strefy ochronnej
12.328 ha.
Obszar zajmuje północno wschodnią część WyŜyny
Krakowsko- Częstochowskiej zwanej Jurą Polską,
stanowiąc ostatnie północne ogniwo systemu jurajskich
parków krajobrazowych. Zadaniem Parku jest ochrona
niepowtarzalnego krajobrazu jurajskich wapiennych
ostańców kryjących w sobie wiele form krasu, wraz
z osobliwą fauną i florą oraz urokliwego odcinka rzeki
Warty, która płynie blisko 40-sto km Wielkim Łukiem,
w obrębie, którego znajdują się trzy przełomy:
Działoszyński, Załęczański i Krzeczowski. Płynąc przez
cały Park, Warta silnie meandrując odcina starorzecza,
tworzy liczne wyspy, wysepki i łachy.
W niektórych częściach Parku odsłaniają się skaliste
ostańcowe wzgórza. Najbardziej okazałym z nich jest góra
Zelce. Występują tu liczne jaskinie, w których odkryto
niezwykle cenne dla nauki szczątki ssaków z epoki
pliocenu. W kilku miejscach Parku znajdują się stare
kamieniołomy i wyrobiska po eksploatacji wapienia, gdzie
obejrzeć moŜna ciekawe przekroje geologiczne, a takŜe
znaleźć liczne skamieliny, w tym m.in. amonity.
W obrębie Parku Warta przyjmuje kilka niewielkich
lewobrzeŜnych dopływów, m.in. Sucha Struga, strumień
krasowy, który na pewnym odcinku niedaleko ujścia ginie
pod ziemią w tzw. ponorach.
Na terenie Parku utworzono 3 rezerwaty przyrody: rez.
geologiczny „WęŜe” (20,74 ha), rez. leśny „Dąbrowa
w NiŜankowicach” (100,73 ha), rez. leśny „Bukowa Góra”
(1,06 ha). Dwa rezerwaty „Szachownica” i „Stawiska”
znajdują się w otulinie Parku.
Park Krajobrazowy Międzyrzecza Warty i Widawki
Utworzony 14 września 1989r. w celu ochrony dolin Warty
i Widawki i ich dopływów wraz z systemem stref
przystokowych oraz towarzyszącej tym obszarom szaty
roślinnej. Powierzchnia Parku wynosi 25.330 ha. Park leŜy
na terenie 9-ciu gmin: Widawa, Konopnica, Burzenin,
Zapolice, Sieradz, Sędziejowice, Ostrówek, Rusiec,
Zduńska Wola.
Głównymi rzekami Parku są: Warta z lewobrzeŜnym
dopływem Oleśnicą oraz Widawka z dopływami Niecieczą
i Grabią, tworzącymi swoisty węzeł hydrologiczny.
W obrębie dolin, zwłaszcza u podnóŜa skarp, spotyka się
wysięki wód podziemnych, młaki i źródła warstwowoprzelewowe. Na ich zboczach występują zespoły
ciepłolubnych zarośli z udziałem tarniny, ligustru
i berberysu.
DuŜą wartość przyrodniczą mają murawy kserotermiczne
rozwijające się na marglach wapiennych, Ŝwirowych
pagórkach morenowych i nasłonecznionych skarpach.
Stwierdzono tu występowanie ponad 600 gat. roślin
naczyniowych. Są to m.in. rosiczka okrągłolistna, Ŝurawina
błotna, borówka bagienna, bagno zwyczajne, wełnianki
i liczne gatunki mchów.
Na terenie Parku znajdują się 4 rezerwaty przyrody: rez.
torfowiskowy „Winnica” ( 34,93 ha), rez. torfowiskowy
„Grabica” (8,26 ha), rez. florystyczny „Winnica” (1,54 ha)
oraz rez. leśny „Hołda” (71,24 ha). Utworzono takŜe dwa
zespoły przyrodniczo- krajobrazowe: „Góry Wapienne”
oraz „Dolina Grabi”.
Do cenniejszych zabytków na terenie parku naleŜą obiekty
sakralne. Drugą grupę tworzą dwory i pałace
z zabudowaniami gospodarczymi i parkami.
Przez park przebiegają trzy znakowane, piesze szlaki
turystyczne: niebieski szlak „Walk nad Wartą”, Ŝółty szlak
„Młynów nad Grabią i zielony szlak „Wokół Zduńskiej
Woli”
85
86
WOJEWÓDZTWO MAZOWIECKIE
ZARZĄD PARKÓW KRAJOBRAZOWYCH
MAZOWIECKIEGO, CHOJNOWSKIEGO
I BRUDZEŃSKIEGO
ul. Sułkowskiego 11
05+400 Otwock
tel. (022) 779 26 94
MAZOWIECKI PARK KRAJOBRAZOWY im.
Czesława Łaszka. Utworzony na przełomie 1986 i 1987 r.
W 2001r. otrzymał imię Czesława Łaszka - wieloletniego
wojewódzkiego konserwatora przyrody i jej miłośnika oraz
współtwórcy Parku. Obszar Parku to 15, 7tys. ha i 8 tys. ha
otuliny.
Głównym celem utworzenia Parku była ochrona rozległych
kompleksów leśnych porastających piaszczyste tereny, z
licznym łańcuchami wydm i towarzyszącymi im
zagłębieniami z torfowiskami i jeziorkami. Park
usytuowany jest w dorzeczu prawobrzeŜnego dopływu
Wisły – Świdra. O jego rzeźbie zadecydowała działalność
zlodowacenia oraz Prawisły. Wśród zbiorowisk roślinnych
dominują bory sosnowe. Charakterystyczne dla MPK
torfowiska wymagają szczególnej ochrony. Niezwykle
cennym przyrodniczo terenem są rozległe mokradła zwane
"Bagnem Całowanie", proponowane do europejskiej sieci
obszarów chronionych NATURA 2000. Na terenie tego
zespołu o charakterze bagienno - łąkowym spotkać moŜna
roślinę będącą reliktem polodowcowy - brzozę niską.
Bogatą roślinność MPK reprezentują gatunki objęte ochroną
ścisłą i częściową - rosiczki: okrągłolistna, bagno
zwyczajne, Ŝurawina błotna, czermień błotna, wełnianka
pochwowata. Ponadto teren Parku stanowi waŜną ostoję dla
wielu zwierząt. MoŜna tu spotkać łosia, wydrę, bobra, kunę.
Wśród ptaków wymienić warto: bielika, sowę błotną,
bociana czarnego. W najcenniejszych przyrodniczo
miejscach powołano 9 rezerwatów przyrody: Las im. Króla
87
Jana Sobieskiego, Na Torfach, Świder, Bocianowskie
Bagno, Czarci Dół, Celestynowski Grąd, Pogorzelski
Mszar, Szerokie Bagno, śurawinowe Bagno.
BRUDZEŃSKI PARK KRAJOBRAZOWY
Utworzony w 1988 r. Obszar 3,1 tys. ha, otulina 4,4 tys. ha.
Główny cel powstania: ochrona doliny Skrwy Prawej, w jej
dolnym odcinku powyŜej ujścia do Wisły, oraz
przylegających do niej lasów, a takŜe fragmentów rynny
polodowcowej. Jest jednym z najmniejszych parków
krajobrazowych w Polsce. WyróŜnia się niezwykłą
róŜnorodnością rzeźby terenu. Najciekawszym i zarazem
najsilniej zaznaczonym elementem tej rzeźby jest dolina
Skrwy Prawej. W odróŜnieniu od równinnego Mazowsza
obszar ten zaskakuje głęboką i krętą doliną Skrwy wciętą na
kilkadziesiąt metrów wgłąb terenu. Występują w niej
wielopoziomowe tarasy rzeczne oraz strome skarpy pocięte
jarami i wąwozami. Sama rzeka często zmienia swoje
oblicze, to silnie meandrując, to znów tworząc bystrza i
odcinki przełomowe. Przyległe tereny to obszary łąk i lasów
poprzedzielane polami uprawnymi. Doliny dopływów
Skrwy obfitują równieŜ w niewielkie jeziora, rynny i ozy.
Takie urozmaicenie terenu pozostawił po sobie lodowiec.
Sprzyja ono bogactwu fauny i flory na tym terenie. W
lasach najczęściej moŜna spotkać graby, dęby, lipy, klony i
jawory. W obniŜeniach terenu dominują olchy. W runie
leśnym napotkać moŜna rzadkie gatunki roślin. Są to:
śnieŜyczka przebiśnieg i wawrzynek wilczełyko,
gwiazdnica wielkokwiatowa i bluszcz pospolity. W lasach
Ŝyją dziki, sarny, lisy i borsuki, a w rzekach bobry i wydry.
Wśród drobnych ssaków moŜna wyróŜnić gatunki chronione
takie jak: popielice oraz 5 gatunków nietoperzy. Występuje
równieŜ ponad 150 gatunków ptaków, a wśród nich,
kormorany, czaple siwe, łabędzie nieme, trzmielojady,
zimorodki i remizy. W Skrwie i jej dopływach Ŝyją
głowacze, pstrągi potokowe i minogi strumieniowe. Na
88
terenie BPK istnieją obecnie 3 rezerwaty przyrody: Sikórz,
Brwilno i Brudzeńskie Jary.
CHOJNOWSKI PARK KRAJOBRAZOWY
Utworzony w 1993 r. Obszar 6,8 tys. ha, otulina 4,7 tys. ha.
Główny cel powstania: ochrona szczególnie cennych Lasów
Chojnowskich wraz z doliną Jeziorki i fragmentu dawnej
doliny
Wisły ze skarpą. Stanowi część, "zielonego
pierścienia", kompleksu leśnego otaczającego Warszawę.
Park obejmuje głównie tereny leśne. Urozmaiceniem
płaskich terenów są wzniesienia pochodzenia wydmowego.
Szczególnie pięknym akcentem krajobrazu są doliny rzek:
Zielonej oraz meandrującej Jeziorki, pomniki przyrody,
zwłaszcza stare dęby i sosny. W pobliŜu wsi Nowinki rośnie
jedna z najwyŜszych sosen na Mazowszu.
Wśród bogatego świata roślin na uwagę zasługuje
niezwykła roślina znana z rejonów nadmorskich wiciokrzew pomorski - pnącze pod ścisłą ochroną. Do
innych rzadkich gatunków naleŜą: grzybienie białe, widłaki:
jałowcowaty i goździsty, wawrzynek wilczełyko,
śnieŜyczka przebiśnieg, lilia złotogłów, kokoryczka
wielkokwiatowa, podkolan biały, kocanka piaskowa. Bogate
siedliskowo lasy są dogodnym miejscem Ŝycia nie tylko dla
herbowego borsuka, ale takŜe innych gatunków ssaków
(łosie, sarny, lisy, kuny i wydry), rzadkich ptaków oraz
małych kręgowców i bezkręgowców. Najcenniejsze
przyrodniczo tereny są chronione w jedenastu rezerwatach
przyrody, osiem z nich to rezerwaty leśne: Uroczysko
Stephana, Chojnów, Las Pęcherski, Obory, Pilawski Grąd,
Olszyny Łyczyńskie, Łęgi Oborskie, Łoś; dwa
krajobrazowe: Skarpa Oborska i Skarpa Jeziorki oraz jeden
florystyczny Biele Chojnowskie.
ZARZĄD KOZIENICKIEGO PARKU KRAJOBRAZOWEGO
KOZIENICKI PARK KRAJOBRAZOWY imienia
Profesora Ryszarda Zaręby. Utworzony został w 1983 roku.
Obszar Parku po powiększeniu w 2001 roku zajmuje
89
26233,83 ha, otulina 36009,62 ha. W 2004 roku Park
otrzymał imię profesora Ryszarda Zaręby – przyrodnika i
miłośnika Puszczy Kozienickiej oraz współtwórcy Parku.
Głównym celem utworzenia Parku było zachowanie
lokalnego krajobrazu przyrodniczo – geograficznego oraz
znacznych obszarów naturalnych lasów Puszczy
Kozienickiej z bogatą roślinnością zielną i ciekawym
ukształtowaniem terenu. Park połoŜony jest w północno –
wschodniej części Równiny Radomskiej, w widłach Wisły i
Radomki. Ukształtowanie terenu KPK ma charakter
peryglacjalny i jest ściśle związane z ostatnim
zlodowaceniem. Wśród zbiorowisk roślinnych dominują
bory sosnowe porastające ubogie gleby bielicowe.
Najcenniejsze i najbardziej naturalne ekosystemy leśne,
często z ponad 200 letnimi drzewostanami zostały objęte
ochroną jako rezerwaty przyrody. Na terenie Parku i otuliny
jest ich 15 i reprezentują najciekawsze i najbogatsze
zbiorowiska roślinne. Łącznie zajmują 1267,92 ha. O
bogactwie flory omawianego obszaru niech świadczy fakt
stwierdzenia 628 gatunków roślin naczyniowych naleŜących
do 84 rodzin i 294 rodzajów. Wśród nich są 65 gatunki
chronione, a 6 wpisanych jest do polskiej czerwonej księgi
roślin. Bogactwo fauny przedstawia się nie mniej
imponująco. Na terenie Parku i otuliny stwierdzono
występowanie ponad 218 gatunków ptaków (m.in. orlik
krzykliwy, bocian czarny, kraska i Ŝuraw). Ssaki
reprezentowane są przez 57 gatunków – w tym 32
chronionych. Ponadto stwierdzono występowanie 13
gatunków płazów i 6 gatunków gadów (w tym bardzo
rzadkiego Ŝółwia błotnego). Oprócz rezerwatów przyrody
na terenie Kozienickiego Parku Krajobrazowego i jego
otuliny znajduje się 106 uŜytków ekologicznych o łącznej
powierzchni 335,28 ha, na które składają się śródleśne
bagna, oczka wodne i torfowiska oraz 261 pomników
przyrody, które reprezentowane są głównie przez drzewa i
krzewy.
90
ZARZĄD NADBUśAŃSKIEGO PARKU
KRAJOBRAZOWEGO
NADBUśAŃSKI PARK KRAJOBRAZOWY
PołoŜony jest w środkowo – wschodniej części
województwa mazowieckiego. Swym zasięgiem obejmuje
lewobrzeŜną część doliny Dolnego Bugu od ujścia rzeki
Tocznej w miejscowości DraŜniew w gminie Korczew do
ujścia Liwca w pobliŜu Kamieńczyka, a takŜe fragment
dolnej Narwi. Jest jednym z największych parków
krajobrazowych w Polsce, połoŜony równoleŜnikowo chroni
prawie 120 km rzeki Bug.
Obecnie powierzchnia parku wynosi 74 136, 5 ha, a razem z
otuliną 113 671,7 ha.
Obszar parku charakteryzuje się duŜym zróŜnicowaniem
krajobrazu. Największym jego walorem jest zachowana
dolina Bugu, z meandrującą rzeką, licznymi starorzeczami i
wyspami w nurcie oraz piaszczystymi łachami i skarpami.
Oprócz doliny rzecznej do parku wchodzą równieŜ
kompleksy leśne – pozostałości dawnych puszcz, które
zajmują około 36% powierzchni parku. Dominują bory
sosnowe, porastające ubogie, piaszczyste siedliska.
Nadrzeczne tereny to kontrast wielu środowisk, suche
piaszczyste wydmy graniczą z torfowiskami, a podmokłe
lasy łęgowe z borami sosnowymi. Zachowało się tu jeszcze
sporo cennych lasów łęgowych. W dolinie Bugu spotyka
się większe obszary zarośli łozowych z udziałem rzadkiej
wierzby śniadej. Niewielkie powierzchnie na Ŝyźniejszych
glebach zajmują grądy. Znaczne obszary parku pokrywają
laki zalewowe.
Spośród licznych rzadkich gatunków roślin leśnych na
uwagę zasługują: wawrzynek wilczełyko, orlik pospolity,
lilia złotogłów, naparstnica zwyczajna, zimoziół północny,
naparstnica zwyczajna.
Przez teren Parku przechodzą granice zasięgów
geograficznych takich gatunków jak lepnica litewska,
sasanka Tekli, zimoziół północny, smagliczka drobna. Z
91
Polskiej Czerwonej Księgi Roślin na terenie NPK
stwierdzono 6 gatunków roślin (widlicz cyprysowaty,
starodub łąkowy, wielosił błekitny, czarcikęsik Kluka,
cibora Ŝółta, turzyca luźnokępkowa). Występują tu gatunki
typowe dla innych regionów kraju jak np. lepięŜnik
kutnerowaty – gatunek nadmorski czy parzydło leśne
gatunek typowy dla terenów górskich.
Najcenniejsze fragmenty parku zostały objęte ochroną
rezerwatową. Obecnie na terenie parku i otuliny istnieje 13
rezerwatów.
Dębniak - rezerwat leśny ustanowiony w roku 1978 na
powierzchni 20,84 ha w gminie Korczew. Chroni naturalne
fragmenty starodrzewu dębowo – lipowego z bogatym
i ciekawym florystycznie runem.
Kaliniak - rezerwat leśny utworzony na powierzchni 54,41
ha w 1979 r. w gminie Korczew. Chroni naturalne
fragmenty lasów liściastych z bogatym w rzadkie gatunki
runem.
Przekop - rezerwat leśny utworzony w 1964 r. na
powierzchni 21,08 ha, połoŜony w gminie Korczew.
W rezerwacie chronione są naturalne płaty łęgów wiązowojesinowych i olszowo-jesionowych.
Biele - rezerwat florystyczny o powierzchni 27,90 ha,
połoŜony w gminie Ceranów. Utworzony w roku 1989
w celu ochrony bogatego stanowiska
pełnika
europejskiego.
Bojarski Grąd - niewielki rezerwat florystyczny
o powierzchni 7, 02 ha, utworzony w 1996r. w gminie
Kosów Lacki. Obejmuje dwa pagórkowate zwydmienia
o bogatej florze. Zagłębienia międzywydmowe porastają
płaty zbiorowisk łąkowych i torfowiskowych z gatunkami
chronionymi- pełnikiem
europejskim i wielosiłem
błękitnym.
Czaplowizna - rezerwat leśny o zróŜnicowanej szacie
roślinnej i bogatej awifaunie lęgowej, utworzony
na powierzchni 213.23 ha w roku 1980 w gminie Łochów.
92
Jegiel - rezerwat leśny połoŜony w pobliŜu wsi Szumin
w gminie Łochów na pow. 18,54 ha, na zabagnionym
tarasie doliny Bugu, obejmujący zbiorowiska o charakterze
naturalnym – ols oraz rzadkim w tej części kraju borem
świerkowym.
Moczydło - rezerwat faunistyczny o pow. 58,08ha połoŜony
w gm. Stoczek, obejmujący śródleśne bagno wraz
z przylegającymi drzewostanami, utworzony w 1991r.
Najcenniejszym fragmentem rezerwatu jest śródleśne
jeziorko zasiedlane przez szereg gatunków ptaków oraz
płazy.
Sterdyń - rezerwat leśny zajmujący powierzchnię 11,91 ha,
połoŜony w gminie Ceranów, utworzony w 1979r. celem
ochrony wielogatunkowego, Ŝyznego grądu z wieloma
chronionymi i rzadkimi gatunkami roślin.
ŚliŜe - rezerwat torfowiskowy utworzony w roku 1981 na
pow. 44,29 ha połoŜony w gminie Jadów. Obejmuje dwa
niewielkie jeziorka dystroficzne, powstałe w wyniku
eksploatowania torfu.
Wilcze Błota - rezerwat krajobrazowy utworzony w roku
1996 o powierzchni 89,26 ha, połoŜony w gminie Łochów.
Obejmuje róŜnorodne zbiorowiska roślinne, wykształcone
na oligotroficznych glebach bielicowych, bagiennych oraz
torfowych.
DzierŜenińska Kępa – rezerwat ornitologiczny utworzony
w 1991r. o powierzchni 1,2 ha. Jest miejscem gniazdowania
ptaków m.in. mewy śmieszki, rybitwy zwyczajnej, brodźca
krwawodziobego i piskliwego, kilku gatunków kaczek
i wielu innych.
Mokry Jegiel – rezerwat faunistyczny utworzony w roku
2002 o powierzchni 116,13 ha. Chroni zbiorowiska borowe,
olsowe i łęgowe oraz wilgotne łąki będące miejscem
bytowania i gniazdowania wielu rzadkich gatunków
ptaków.
Na obszarze parku i otuliny znajduje się 251 pomników
przyrody. Najwięcej jest pomnikowych dębów, liczne są
równieŜ lipy , sosny zwyczajne i jesiony . Pomniki
93
z kategorii „inne” to: wzgórze ostańcowe, kolonia mrowisk,
stanowisko grzyba podziemnego (Tuber raphaedorum).
Na obszarze Parku powołano dotychczas 62 uŜytki
ekologiczne, o łącznej powierzchni 226,70 ha. Są to
przewaŜnie śródleśne i śródpolne jeziorka, „oczka wodne”,
starorzecza, bagienka, czasem wydmy. Na niewielkich
powierzchniach chronione są pozostałości waŜnych dla
bioróŜnorodności ekosystemów.
WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE
ZARZĄD ZESPOŁU PARKÓW
KRAJOBRAZOWYCH W PRZEMYŚLU
UL. WybrzeIe Ojca Św. Jana Pawła II 24
37-700 Przemyśl
tel. (016) 670 48 74
Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej
utworzony został w 1988 r., połoŜony jest w pół.- wsch.
części woj. podkarpackiego na pow. 7.875 ha. Pozostała jego
część o pow. 21.303 ha zlokalizowana jest w woj. lubelskim.
Reprezentuje nizinny typ krajobrazu, charakteryzujący się
niewysokimi wzniesieniami (do 320m n.p.m.), wydmami,
licznymi bagnami i torfowiskami, które są ostoją wielu
gatunków zwierząt. Park leŜy na styku dwóch odmiennych
jednostek fizjograficznych: Kotliny Sandomierskiej i
Roztocza, co daje temu obszarowi atrakcyjności. Wody
powierzchniowe całego parku naleŜą do zlewni rzeki Tanew,
która przepływa przez Roztocze tworząc szereg niewielkich
wodospadów, zwanych tu „szypotami” lub „szumami”. Na
terenie parku, jego najcenniejsze fragmenty zostały objęte
wyŜszą formą ochrony przyrody w trzech rezerwatach: „Nad
Tanwią” w Rebizantach, „Czartowe Pole” w Nowinach i
„Bukowy Las” pod Narolem. W części podkarpackiej Parku
funkcjonuje w rezerwacie „Bukowy Las” ścieŜka
przyrodniczo-dydaktyczna „Bukowy Las” pod Narolem. Na
94
obszarze Parku jest Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków
NATURA 2000„Puszcza Solska”.
Południoworoztoczański Park Krajobrazowy
powstał w 1989 roku i na terenie woj. podkarpackiego zajmuje
powierzchnię 16 237 ha.
Pozostała część parku leŜy
w woj. lubelskim na powierzchni 4019 ha. Na terenie parku
obejmującego najbardziej na wschód wysuniętą część
Roztocza. Południowego przewaŜają formy pagórków, garbów
i płaskowyŜów. Teren parku jest waŜnym obszarem
źródliskowym, tu biorą swój początek: Tanew, Rata,
Brusienka, Świdnica i Sołotwa. Wysoce zmineralizowane
wody występujące w Horyńcu zadecydowały o utworzeniu
uzdrowiska. Najcenniejsze fragmenty drzewostanów i
torfowisk zostały objęte ochroną rezerwatową – rezerwat
„Sołokija” w Dziewięcierzu i „Źródła Tanwi”
w
Hucie Złomy.W Parku Zespół utworzył 4 ścieŜki
przyrodniczo-dydaktyczne: 1. „Kobyle Jezioro” w rezerwacie
„Źródła Tanwi” w Hucie Złomy, 2. „Horyniec-Nowiny
Horynieckie”, 3. „Za Niwą”, 4.”Dębisko-Kruszyna”.
Park Krajobrazowy Pogórza Przemyskiego
powstał w 1991 roku i jest trzecim co do wielkości parkiem w
Polsce. Jego obszar obejmuje powierzchnię 61 862 ha. W
parku chroni się zwarte kompleksy leśne zajmujące 64 %
pow., z pięknymi jodłowo-bukowymi lasami porastającymi
pogórza o rusztowym układzie grzbietów, poprzecinanych
kratową siecią rzek i potoków, w tym meandrującym Sanem i
Wiarem. Osobliwością są zbiorowiska kserotermiczne
przypominające kwietne stepy łąkowe, torfowisko przejściowe
i wysokie oraz odkrywki geologiczne, a takŜe cenne zabytki
kultury materialnej. DuŜe powierzchnie kompleksów leśnych,
poprzecinane enklawami pól uprawnych stwarzają dogodne
warunki do rozwoju i bytowania wielu gatunkom zwierząt.
Oprócz duŜej ilości pospolitych zwierząt Ŝyje tu sporo
chronionych gatunków, z których 39 znajduje się na czerwonej
liście zwierząt rzadkich i chronionych. Na terenie parku
istnieje 9 rezerwatów przyrody: „Broduszurki”, „Brzoza
Czarna”, „Krępak”, „Kalwaria Pacławska”, „Kopystanka”,
„Leoncina”, „Przełom Hołubli”, „Reberce”, „Turnica”. Teren
Parku pokrywa się z nową formą ochrony przyrody Obszarem
Specjalnej Ochrony Ptaków NATURA 2000 „Pogórze
Przemyskie”. W Parku jest 5 ścieŜek przyrodniczodydaktycznych:
1.„Dolina
Hołubli”,
2.”WinnePodbukowina”, 3.”Krępak”, 4. „Kopaniny”, 5. „Do Ralla”.
Park Krajobrazowy Gór Słonnych o powierzchni 51 392 ha
został utworzony w 1992 r. Chroni się w nim rozległe, piękne
krajobrazowo zwarte kompleksy leśne z przełomowymi
odcinkami rzek i potoków oraz osobliwymi formami
geologicznymi. Osobliwością parku są licznie występujące
słone źródła, których znaczne zgęszczenie znajduje się w
obrębie szczytu Na Opalonym. Naliczono 78 potoków, które
odprowadzają wody o róŜnym stopniu zawartości soli. Pogórza
i grzbiety górskie porośnięte są w 73% lasami o wysokim
stopniu naturalności w formie buczyny karpackiej. Występuje
tu ok. 900 gatunków flory naczyniowej, w tym stanowiska
rzadkich i chronionych, górskich, kserotermicznych i
wschodniokarpackich. Park ten stanowi dogodne warunki do
rozwoju i bytowania dla wielu gatunków zwierząt, w tym
typowych dla fauny puszczańskiej. W parku istnieje 9
rezerwatów przyrody, których łączna pow. zajmuje 1427,48
ha. Są to rezerwaty o charakterze leśnym: „Buczyna w
Wańkowej”, „Chwaniów”, „Cisy w Serednicy”, „Dyrbek”,”
Góra Sobień”, ”Nad Trzciańcem”,” Na Oratyku”,” Na
Opalonym”, „Polanki”. Na terenie Parku są 3 ścieŜki
przyrodniczo-dydaktyczne: 1.”Drzewa parku podworskiego w
Jureczkowej”, 2. „Polanki” w rezerwacie „Polanki”, 3. „Góra
Sobień”
3. Pozostałe parki krajobrazowe Podkarpacia.
- Park Krajobrazowy Ciśniańsko-Wetliński
funkcjonuje od 1992 roku, jego pow. wynosi 51 146 ha.
Od wschodu styka się z Bieszczadzkim Parkiem
Narodowym. Wchodzi w skład Międzynarodowego
Rezerwatu Biosfery „Karpaty Wschodnie”. Teren parku
wykazuje duŜą lesistość, sięgającą 83%, a jego walory
krajobrazowe związane są z malowniczymi przełomami
Solinki i Wetliny. Występuje tu szereg chronionych roślin
i rzadkich zwierząt.
- Park Krajobrazowy Doliny Sanu – o pow. 33 480 ha,
utworzony został w 1992 r. a w jego skład wchodzą
95
96
-
-
-
-
gminy: Cisna, Czarna, Lutowiska i Solina. Wchodzi w
skład Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery „Karpaty
Wschodnie”. Park w swoich granicach posiada wyjątkowy
zestaw cech krajobrazu i wysoką róŜnorodność walorów
przyrodniczych, na które składają się, m.in. wyraźnie
wykształcony piętrowy układ roślinności oraz bogactwo
gatunkowe roślin i zwierząt.
Jaśliski Park Krajobrazowy – powstał w 1992 roku na
pow. 20 911 ha. Prawie 65% parku stanowią lasy o
wysokim stopniu naturalności zbiorowisk roślinnych, w
których rośnie i bytuje wiele chronionych gatunków roślin
i zwierząt.
Czarnorzecko-StrzyŜowski Park Krajobrazowy –
funkcjonuje od 19993 r. zajmując pow. 25 784 ha.
Występujące tu ciekawe formy piaskowców zostały
poddane ochronie w formie pomników i rezerwatów
przyrody. Walory krajobrazowe tego rejonu wynikają z
unikatowej budowy geologicznej, występowania cennych
zbiorowisk roślinnych oraz bogatej fauny.
Park Krajobrazowy Lasy Janowskie – został utworzony
w 1984 r. na pow. 39 150 ha . Ma duŜe znaczenie
historyczne jako miejsce walk o niepodległość, tu znajduje
się wiele miejsc pamięci narodowej z czasów powstań. W
parku zachował się unikatowy w skali Europy krajobraz
leśny z bogatymi ekosystemami leśnymi, wodnymi i
bagiennymi o duŜym bogactwie gatunkowym.
Park Krajobrazowy Pasma Brzanki – istnieje od 1995
r., zajmując pow. 15 278 ha. Ponad połowę pow. parku
zajmują lasy, bierze tu początek wiele potoków, których
doliny w swych górnych odcinkach mają charakter Vkształtny są głęboko wcięte w zbocza wzgórz.
WOJEWÓDZTWO PODLASKIE
SUWALSKI PARK KRAJOBRAZOWY
Malesowizna
16-404 Jeleniowo
tel. (087) 569 18 01
97
Województwo podlaskie połoŜone jest w północno –
wschodniej Polsce. Zajmuje obszar 20180 km2 (6,4%
powierzchni kraju – 6 miejsce) i jest zamieszkane przez
1224 tys. mieszkańców. Ludność województwa stanowi
3,2% ludności Polski, co daje 14 miejsce w kraju. Podlaskie
sąsiaduje z trzema województwami: warmińsko-mazurskim,
mazowieckim i lubelskim, a od wschodu graniczy
z Białorusią i Litwą. Stolicą województwa i największym
miastem jest Białystok (283 tys. mieszkańców). Spośród
pozostałych miast przewaŜają ośrodki małe (do 20 tys.
mieszkańców), a tylko 2 miasta - Suwałki i ŁomŜa – są
miastami średniej wielkości liczącymi powyŜej 60 tys.
mieszkańców.
Województwo podlaskie jest regionem o wielokulturowej
i wielonarodowościowej specyfice. Pod względem
etnicznym jest niewątpliwie najbardziej zróŜnicowane
spośród 16 województw. Obok Polaków mieszkają tu
między innymi Białorusini, Litwini, Ukraińcy, Rosjanie,
Tatarzy, Romowie, śydzi.
Liczne formy ochrony przyrody funkcjonujące w podlaskim
potwierdzają jego wyjątkowe walory krajobrazowe,
przyrodnicze i kulturowe.
Na terenie województwa znajdują się: 4 parki narodowe
(Białowieski PN, Biebrzański PN, Narwiański PN,
Wigierski PN), 3 parki krajobrazowe (Suwalski PK, PK
Puszczy Knyszyńskiej, ŁomŜyński PK Doliny Narwi),
obszary chronionego krajobrazu (462717,3 ha), rezerwaty
przyrody (14015 ha,), pomniki przyrody (2037 sztuk).
Ochroną prawną objęte jest 32 % ogólnej powierzchni
regionu.
Flora województwa liczy ponad 1000 gatunków roślin
naczyniowych, ok. 280 gatunków mszaków i ponad 1000
gatunków grzybów. Z fauny gatunkami o szczególnym
znaczeniu są Ŝubr, bocian czarny, kormoran.
Całe województwo połoŜone jest w obszarze funkcjonalnym
Zielonych Płuc Polski, obejmującym najczystsze
98
ekologicznie tereny północno-wschodniej Polski.
Walory krajobrazowe i przyrodnicze podlaskiego oraz
szereg zabytków stwarzają szerokie moŜliwości rozwoju
turystyki i wypoczynku.
Turystyka w naszym regionie ma do spełnienia waŜną rolę
w aktywizacji gospodarczej.
maksymalnej.
DuŜe urozmaicenie rzeźby i wynikająca z tego
róŜnorodność środowisk przyrodniczych, a takŜe brak
przemysłu w otoczeniu parku, zaowocowało bogactwem
zwierząt i roślin. Występuje tu 650 gatunków roślin
naczyniowych, w tym wiele gatunków chronionych, a takŜe
bogaty świat fauny wodnej i lądowej.
W siedzibie SPK w Turtulu działa „Zielona szkoła”, która
posiada bogatą ofertę edukacji ekologicznej kierowaną
głównie do dzieci i młodzieŜy szkolnej.
Na terenie Parku znajduje się bogata sieć szlaków
turystycznych, tras rowerowych, ścieŜek poznawczych oraz
gospodarstw agroturystycznych. Stwarza to dogodne
warunki do uprawiania aktywnej turystki krajoznawczej.
SUWALSKI PARK KRAJOBRAZOWY
W celu ochrony unikalnego krajobrazu polodowcowego,
12 stycznia 1976 r. powołano Suwalski Park Krajobrazowy,
z siedzibą
a w 1993 r. powołano Zarząd SPK
w Malesowiźnie – Turtulu.
Park
połoŜony
jest
na
Pojezierzu
Litewskim
w mezoregionie
Pojezierza
Wschodniosuwalskiego,
obejmuje Zagłębienie Szeszupy, tereny otaczające jezioro
Hańcza oraz fragment doliny Czarnej Hańczy. LeŜy na
obszarze 4 gmin- Jeleniewo, WiŜajny, Przerośl i RutkaTartak, naleŜących do województwa podlaskiego.
Powierzchnia Parku wynosi 6284 ha, a otaczającej go strefy
ochronnej (otuliny) 8617 ha.
Głównymi formami rzeźby polodowcowej w SPK są:
wysoczyzny morenowe, (np. wysoczyzna Hańczańska) oraz
doliny rzeczne (Czarnej Hańczy i Szeszupy). W ich obrębie
występuje wiele drugorzędnych form rzeźby, takich jak:
rynny subglacjalne, ozy (np. oz turtulsko-bachanowski),
kemy, moreny czołowe (np. Góra Cisowa), moreny
martwego
lodu,
głazowiska,
sandry,
zagłębienia
wytopiskowe (np. jezioro Jaczno), dolina zawieszona (tzw.
dolina “Gaciska”).
Najcenniejsze obiekty rzeźby polodowcowej objęte są
ochroną rezerwatową, są to: “Głazowisko Bachanowo nad
Czarną Hańczą”, “Jezioro Hańcza”, “Głazowisko
Łopuchowskie” oraz „Rutka”.
Głównym elementem sieci wodnej parku a zarazem
waŜnym walorem krajobrazowym, są jeziora. Jest ich 21
o powierzchni powyŜej 1 ha. Największym i najgłębszym
jest wspomniane juŜ jezioro Hańcza - 108,5 m głębokości
ŁOMśYŃSKI PARK KRAJOBRAZOWY
DOLINY NARWI
ŁomŜyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi, utworzony
w 1994r, połoŜony jest w zachodniej części województwa
podlaskiego i obejmuje 16-kilometrowy odcinek rzeki Narwi z
jej strefą zalewową otoczoną krawędziami Wysoczyzny
Kolneńskiej
i
Wysokomazowieckiej
w wysokościach
względnych dochodzących do 40-50 m. Powierzchnia Parku
wynosi 19 664 ha (7 353,5 ha - Park i 12 310 ha - otulina).
Bogata flora (ok. 750 gatunków roślin naczyniowych) i fauna
kwalifikuje Park do obszarów o randze europejskiej.
Szczególnie bogata jest tutaj ornitofauna licząca ok. 200
gatunków. Dolina Narwi dla niektórych z nich jest jedną
z nielicznych ostoi w Polsce i w Europie (wodniczka, batalion,
dubelt). Jest teŜ naturalnym miejscem Ŝerowania i odpoczynku
w czasie wiosennej i jesiennej migracji ptaków. Na
rozlewiskach wiosennych moŜna spotkać stada liczące kilka
tysięcy przedstawicieli wodno-błotnej ornitofauny.
Walory Parku moŜna poznać przemierzając jego obszar
pieszymi szlakami turystycznymi, szlakiem wodnym, na
ścieŜkach przyrodniczych oraz zwiedzając Muzeum Przyrody
w Drozdowie. Dzieci i młodzieŜ uczestniczą w zajęciach
edukacyjnych prowadzonych w ośrodku przy siedzibie
99
100
Dyrekcji Parku. Zajęcia obejmują wykłady, pogadanki
i prelekcje prowadzone w warunkach studyjnych, jak równieŜ
praktyczną naukę przyrody na ścieŜkach edukacyjnych
w rezerwacie przyrody „Kalinowo”.
PARK KRAJOBRAZOWY
PUSZCZY KNYSZYŃSKIEJ
Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej (PKPK) został
powołany w maju 1988 r. Nosi imię prof. Witolda
Sławińskiego, biologa i krajoznawcy. Park obejmuje obszar
lasów i dolin rzecznych o powierzchni 74.447 ha. Wokół
Parku utworzono strefę ochronną, tzw. „otulinę”,
o powierzchni 52.255 ha. W ten sposób Park wraz z otuliną
objął niemal całą Puszczę Knyszyńską. Do dziś jest
największym parkiem krajobrazowym w Polsce - wraz
z otuliną liczy ponad 126 tys. ha. Jest to Park typowo leśny.
Lasy i zadrzewienia zajmują 82,1% jego powierzchni.
Rzeźba
powierzchniowa
Puszczy
Knyszyńskiej
ukształtowała
się
podczas
zlodowacenia
środkowopolskiego. Występuje tu duŜe zagęszczenie
róŜnorodnych form geomorfologicznych, takich jak kemy,
ozy, doliny lub baseny. NajwyŜsze wzniesienie - góra św.
Jana przekracza 200 m n.p.m., najniŜej połoŜone miejsca
znajdują się w dolinie Supraśli na poziomie 120 m n.p.m.
Wody powierzchniowe Puszczy charakteryzują się bardzo
duŜą zwięzłością hydrograficzną, gdyŜ blisko 95% obszaru
leŜy w dorzeczu jednej rzeki - Supraśl wraz z jej głównymi
dopływami. Cechą wyróŜniającą Puszczę Knyszyńską
spośród innych kompleksów leśnych jest jej charakter
borealny, odznaczający się m.in. znacznym udziałem
świerka. Obszary najbardziej cenne przyrodniczo zostały
objęte ochroną rezerwatową - częściową lub ścisłą. Na
terenie PKPK znajduje się 21 rezerwatów przyrody. Świat
zwierząt Puszczy Knyszyńskiej bardzo interesujący.
Występuje tu ponad 150 gatunków ptaków, a wśród nich
gatunki rzadkie i ginące: bieliki, kanie rude oraz derkacze.
101
Cenne są równieŜ: bociany czarne, Ŝurawie, trzmielojady,
gadoŜery, orliki krzykliwe i włochate, puchacze, sóweczki,
włochatki oraz dzięcioły: trójpalczasty i białogrzbiety.
Stwierdzono występowanie 18 gatunków drobnych ssaków,
do najciekawszych naleŜą koszatki i orzesznice, których
obecność świadczy o wysokim stopniu naturalności
środowiska. Puszcza Knyszyńska moŜe pochwalić się
obecnością największych polskich ssaków - Ŝubrów.
Szczególną atrakcją przyrodniczą Puszczy Knyszyńskiej
jest arboretum w Kopnej Górze załoŜone w 1988 r. Jest
pierwszą tego typu placówką w północno-wschodniej
Polsce.
WOJEWÓDZTWO WARMIŃSKO-MAZURSKIE
ZESPÓŁ PARKÓW KRAJOBRAZOWYCH
POJEZIERZA IŁAWSKIEGO
I WZGÓRZ DYLEWSKICH
14+233 Jerzwałd 62
tel. (089) 758 85 27
Na terenie województwa warmińsko-mazurskiego znajdują
się następujące parki krajobrazowe: Park Krajobrazowy
Pojezierza Iławskiego, Park Krajobrazowy Wzgórz
Dylewskich, Mazurski Park Krajobrazowy, Park
102
Krajobrazowy Puszczy Rominckiej, Welski Park
Krajobrazowy, Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej.
Na terenie Parku istnieją 3 rezerwaty przyrody:
• -Rezerwat “Jasne” utworzony w 1988r., obejmuje jez.
Jasne, jez. Luba, torfowisko i otaczające drzewostany.
Specyfiką rezerwatu jest istnienie obok siebie tych
dwóch zupełnie odmiennych układów przyrodniczych
jakim jest ubogie jez. Jasne i zróŜnicowane
florystycznie, dystroficzne jez. Luba.
• Rezerwat “Czerwica” - utworzony w 1957r. dla ochrony
kolonii kormorana czarnego. Kolonia istnieje od 1934r.
i gniazdują w niej oprócz kormoranów czaple siwe.
Aktualnie znajduje się tu ok. 200 gniazd w większości
zajmowanych przez kormorany.
• Rezerwat “Jezioro Gaudy” - utworzony w 1957r.
obejmuje jez. Gaudy oraz przylegające do jeziora od
strony wschodniej bagna. Celem ochrony jest
zachowanie miejsc lęgowych ptactwa wodno-błotnego
oraz zespołów roślinności torfowiskowej.
Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego
Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego został
utworzony w maju 1993 roku (Rozp. Nr 120 Woj.
Olsztyńskiego i Woj. Elbląskiego - Dz. Urz. Nr 19, opoz.
226 z 1993r.) w celu zachowania wartości przyrodniczych,
kulturowych, rekreacyjnych i zdrowotnych terenu
Pojezierza Iławskiego. Park o powierzchni 25 045 ha,
połoŜony jest na terenie gmin: Stary Dzierzgoń (woj.
pomorskie), Susz, Zalewo, Iława oraz na terenie Miasta
Iława
(woj.
warmińsko-mazurskie).
Zdecydowanie
największa część Parku pokryta jest lasami (15184 ha,
lesistość 62%), ciągnącymi się w zachodniej części od
okolic Starego Dzierzgonia i Zalewa na północy do Iławy
na południu. W granicach Parku znajduje się 31 jezior.
Największym z nich jest jezioro Jeziorak liczące 3460 ha
powierzchni (w tym 240 ha wysp), zajmujące szóste miejsce
na liście największych jezior, a jednocześnie najdłuŜsze
(27,5 km) jezioro w Polsce.
Pod względem florystycznym teren Parku charakteryzuje się
wysoką róŜnorodnością. Głównym składnikiem są
zbiorowiska leśne, znaczny jest udział roślinności wodnej,
mniejszy bagienno-torfowej, łąkowej i synantropijnej.
Stwierdzono tu 790 taksonów roślin kwiatowych, tj. 35%
flory Polski. Fauna Parku równieŜ wykazuje duŜe
zróŜnicowanie
gatunkowe,
co
jest
związane
z róŜnorodnością siedlisk i bogactwem szaty roślinnej,
stosunkowo słabo przekształconej w porównaniu do innych
terenów uŜytkowanych gospodarczo. Ze względu na
bogactwo ornitofauny, w której występują liczne gatunki
zagroŜone w skali Europy a nawet świata, teren PKPI,
w ramach międzynarodowego programu ochrony obszarów
waŜnych dla ptaków prowadzonego przez Birdlife
International, został zaklasyfikowany jako ostoja ptaków
o randze europejskiej.
Park Krajobrazowy Wzgórz Dylewskich
Park Krajobrazowy Wzgórz Dylewskich został
utworzony 4 stycznia 1994 roku (Rozp. Nr 4 Wojewody
Olsztyńskiego – Dz. Urz. Woj. Olszt. Nr 3, poz. 34 z 1994
roku) w celu zachowania wartości przyrodniczych,
historycznych, kulturowych, walorów krajobrazowych
i widokowych, naukowo-poznawczych i dydaktycznych
obszaru Wzgórz Dylewskich.
Park (7.151 ha powierzchni) połoŜony jest na terenie gmin:
Ostróda, Lubawa, Grunwald i Dąbrówno. Ponad połowa
powierzchni Parku pokryta jest lasami (3.519 ha, lesistość
52 %). Wśród nich dominują lasy liściaste tj. łęgi, olsy,
grądy i buczyny. Największe powierzchnie zajmują grądy
i buczyny (pomorska i kwaśna), które występują na tym
terenie na wschodnich krańcach swego zasięgu. Na terenie
Parku Krajobrazowego Wzgórz Dylewskich stwierdzono
występowanie 750 gatunków roślin naczyniowych, co
stanowi 1/3 flory roślin naczyniowych całej Polski. Wśród
nich są obecne gatunki górskie i podgórskie, które
103
104
zasiedlają zbocza i dna parowów, m.in.: pióropusznik strusi,
olsza szara, bez koralowy, przetacznik górski, kokoryczka
okółkowa, fiołek trwały, przytulia okrągłolistna, bodziszek
Ŝałobny.
Park obejmuje najwyŜszą, zachodnią część Garbu
Lubawskiego zwaną masywem Góry Dylewskiej (312 m
n.p.m.), co stanowi obok WieŜycy i Gór Szeskich najwyŜsze
wzniesienie polskich pojezierzy.
Na obszarze Parku znajdują się 3 rezerwaty przyrody:
• “Jezioro Francuskie” - obejmujące śródleśne jezioro
połoŜone w pobliŜu Góry Dylewskiej. Jest ono najwyŜej
połoŜonym w woj. warmińsko-mazurskim jeziorem
(247,7 m n.p.m.). Rezerwat został utworzony w celu
zachowania stanowisk rosnącej tam wierzby
borówkolistnej oraz fragmentu buczyny pomorskiej;
• “Dylewo” - rezerwat ten chroni buczynę pomorską;
• “Rzeka Drwęca” - rezerwat chroni wody rzeki Drwęcy,
jej dopływy i jeziora, przez które przepływa. Na terenie
Parku ochroną objęty jest dopływ Drwęcy - Dylewka,
W dorzeczu Drwęcy obserwuje się występowanie wielu
gatunków ryb typowych dla wód o charakterze
podgórskim jak i nizinnym, głównie pstrąga, łososia,
troci i certy.
Działalność
dydaktyczna
Zespołu
Parków
Krajobrazowych
Jednym z zadań parków krajobrazowych w Polsce jest
aranŜowanie i prowadzenie działalności z zakresu edukacji
ekologicznej. Ze względu na liczne walory przyrodnicze,
historyczne i kulturowe Parki Krajobrazowe stanowią
doskonałą bazę dydaktyczną.
Zadania edukacyjne, które realizujemy w naszych parkach
to:
• Zajęcia z zakresu edukacji ekologicznej prowadzone
w siedzibie Zespołu w Jerzwałdzie w oparciu o salę
wystawową, dydaktyczną i ogród dydaktyczny,
w którym moŜna się zapoznać się z gatunkami roślin
105
rosnących na róŜnych siedliskach. Zajęcia w ośrodku
opierają się najczęściej na takich formach pracy jak:
pogadanka, prelekcja, pokaz oraz aktywne ćwiczenia
polegające na samodzielnej pracy uczniów.
• Prelekcje, wykłady poza siedzibą Parku w miejscach i
terminach uzgodnionych wcześniej z zainteresowanymi
instytucjami tj. szkołami, przedszkolami, ośrodkami
doradztwa rolniczego, domami kultury.
• “Zielone lekcje w terenie”, które głównie odbywają się
na wyznaczonych i opisanych na terenie Parku
dydaktycznych ścieŜkach przyrodniczych. Realizowane
są w oparciu o aktywne formy edukacji ekologicznej,
gry dydaktyczne, samodzielną pracę uczniów w oparciu
o arkusze pracy.
• Obozy przyrodnicze dla uczniów ze szkół średnich o
charakterze warsztatów przyrodniczych, podczas
których jego uczestnicy mają okazję poznać w naturze
wiele gatunków roślin i zwierząt, o których uczą się w
szkole. Poznają róŜnorodne siedliska Ŝycia roślin i
zwierząt, zaleŜności istniejące w naturze
• Warsztaty i seminaria dla nauczycieli z zakresu nowych
form edukacji ekologicznej. Zapoznają nauczycieli z
moŜliwościami prowadzenia edukacji ekologicznej na
terenie Parku Krajobrazowego Pojezierza Iławskiego i
Parku Krajobrazowego Wzgórz Dylewskich;
• Konkursy dla dzieci i młodzieŜy o tematyce
przyrodniczej oraz szkolne projekty edukacyjne, takie
jak: Bocian Biały - Symbol Warmii i Mazur,
Międzynarodowe Liczenie Bociana Białego, wystawy.
• Realizacja, w ramach współpracy z organizacjami
pozarządowymi, programów przyrodniczych, np:
"Ochrona drzew dziuplastych na obszarach leśnych
Parków Krajobrazowych województwa warmińsko mazurskiego", w ramach którego we współpracy ze
SłuŜbą Leśną objęto ochroną dziuplaste drzewa w
lasach, wydano scenariusze zajęć dla nauczycieli i
przeprowadzono 10 warsztatów dla nauczycieli.
106
Ponadto ogólnopolski program edukacyjny Komitetu
Ochrony Orłów w ramach którego prowadziliśmy
warsztaty dla nauczycieli ( w całej Polsce w ramach
tego programu przeprowadzono 400 warsztatów dla
12.000 osób).
• Działalność wydawnicza ( opracowywanie i w
wydawanie informatorów, folderów, map, plakatów,
ksiąŜek dla nauczycieli ze scenariuszami zajęć
przyrodniczych).
Ośrodek okresowej rehabilitacji zwierząt chronionych
Od 1998 roku przy Zespole Parków w Jerzwałdzie
funkcjonuje “Ośrodek okresowej rehabilitacji zwierząt
chronionych”. Placówka ta zajmuje się niesieniem pomocy
zwierzętom, dla których los nie był zbyt łaskawy. Wiele z
nich, po otrzymaniu niezbędnej pomocy, otrzymuje jeszcze
jedną szansę powrotu do Ŝycia w naturze.
Mazurski Park Krajobrazowy
Mazurski Park Krajobrazowy został utworzony w 1977
jako jeden z pierwszych parków krajobrazowych.
Powierzchnia Parku wynosi 53 655 ha. Park połoŜony jest
na terenie województwa warmińsko-mazurskiego, zajmując
pogranicze trzech powiatów: mrągowskiego, piskiego i
szczycieńskiego oraz siedmiu gmin: Piecki, Mrągowo,
Świętajno, Ruciane-Nida, Mikołajki, Orzysz i Pisz.
Mazurski Park Krajobrazowy w większości zajmuje teren
Krainy Wielkich Jezior, w części zachodniej Pojezierze
Mrągowskie, a w południowej Równinę Mazurską.
W granicach MPK, we wschodniej części znajduje się
największe w Polsce jezioro Śniardwy oraz znane, duŜe
jeziora rynnowe, jak: Bełdany, Mikołajskie, a w zachodniej
części Jezioro Mokre, które jest najgłębszym jeziorem
Parku o głębokości maksymalnej 51 m. Jezior powyŜej 1 ha
jest około 60 na terenie Parku. Niemniej cenne są małe,
bezodpływowe, najczęściej śródleśne jeziorka, zarastające
roślinnością torfowiskową.
107
Wody płynące Parku reprezentuje rzeka Krutynia, płynąca
w zachodniej części Parku. Słynie z krętego biegu –
meandrów i malowniczego połoŜenia wśród wzgórz
morenowych. Krutynia – rzeka o długości 26 km,
wypływająca z Jeziora Krutyńskiego, wpadająca do Jeziora
Gardyńskiego, jest fragmentem znanego szlaku kajakowego
rzeki krutyni liczącego ok. 102 km długości. Wśród
strumieni Parku wyróŜniają się Blankowa Struga, Pierwos,
Uklanka, Skok, Garcianka, mające niejednokrotnie
charakter małych rzeczek. Wody na terenie Parku zajmują
ok. 18 tys. ha.
W zachodniej części Parku przewaŜają lasy Puszczy Piskiej,
które zajmują 29 tys. ha. Charakterystycznym
zbiorowiskiem leśnym Parku jest grąd – wielogatunkowy
las liściasty, w którym rosną takie drzewa, jak: dąb
szypułkowy, lipa drobnolistna, grab zwyczajny, klon
zwyczajny. Z brzegami wód i terenami podmokłymi
związane są bory bagienne, olsy i łęgi
Szczególnie cenne fragmenty terenu Parku, osobliwości
florystyczne i faunistyczne, a takŜe wyróŜniające się
ukształtowanie geomorfologiczne chronione są w formie 11
rezerwatów przyrody, 18 uŜytków ekologicznych i 94
pomników
przyrody.
Największym
obszarem
rezerwatowym jest rezerwat biosfery „Jezioro Łuknajno”,
utworzony dla ochrony łabędzi niemych na przelotach oraz
innych gatunków ptaków wodno-błotnych.
WyróŜniającym się jest osadnictwo staroobrzędowców z
początku XIX w. znad środkowej Krutyni i okolic. Oprócz
drewnianych domostw rosyjskich osadników zachował się
klasztor i molenna we wsi Wojnowo. Typowe budownictwo
mazurskie wyróŜniające się prostotą form, wykorzystaniem
czerwonej dachówki ceramicznej jako pokrycia dachów
oraz dzielonymi oknami, gankami, podcieniami, lukarnami,
zdobną ornamentyką ceglano-kamienną zachowało się w
kilku wsiach. W ostatnich latach podlega zmianom w
związku z modernizacją remontowanych obiektów i
brakiem tradycji i zachowania wzorców kulturowych
108
społeczności mazurskiej, która na przełomie lat 60. i 70. XX
w. wyjechała do Niemiec. Dyrekcja MPK mieści się we wsi
Krutyń w zabytkowych budynku mazurskim. W 100-letniej
stodole mazurskiej znajduje się Muzeum Przyrodnicze
Parku oraz Ośrodek Edukacji Przyrodniczo Kulturowej
Parku.
Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej
Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej został
utworzony w 1985 r. Ochroną została objęta północna i
północno-zachodnia część Wysoczyzny Elbląskiej o łącznej
powierzchni 13 460 ha.
Na obszarze Wysoczyzny Elbląskiej moŜna wyróŜnić dwie,
wyraźnie odróŜniające się, strefy geomorfologiczne:
wierzchowinową i krawędziową. Pierwsza z nich
charakteryzuje się niewielkimi deniwelacjami terenu i
dominacją form akumulacyjnych. W tej części wysoczyzny
rozpoczyna bieg większość cieków, które w strefie
krawędziowej nadają rzeźbie zdecydowanej dynamiki.
Działalność
wód
płynących
spowodowała
silne
rozczłonkowanie zboczy wysoczyznowych, nadając im
niepowtarzalny charakter i urok. Ta część wysoczyzny
cechuje się duŜymi deniwelacjami terenu. Występujące
liczne jary i wąwozy porośnięte są dorodnymi lasami
bukowymi. Na zboczach i w dnach wąwozów moŜna
spotkać okazałe głazy narzutowe. Niektóre z nich zostały
uznane za pomniki przyrody. To właśnie strefa
krawędziowa, grupująca dobrze zachowane wartości
przyrodnicze, stanowi podstawę istnienia parku.
Inny typ krajobrazu wykształcił się w nadzalewowej części
parku. Dominują tu tereny równinne o charakterze
akumulacyjnym, zabagnione, porośnięte roślinnością
szuwarową, która stanowi miejsce lęgowe ptactwa
wodnego.
Nie tylko walory przyrodnicze były podstawą utworzenia
Parku Krajobrazowego. Na uwagę zasługują równieŜ
wartości kulturowe tego regionu. Zabytkowa wieś Kadyny,
109
gdzie znajduje się zabytkowy układ ruralistyczny, folwark,
pałac wraz z załoŜeniami parkowymi. Rośnie tu słynny,
jeden z największych i najstarszych dębów w Polsce - dąb
im Jana BaŜyńskiego. Na pobliskim wzgórzu znajduje się
XVII - wieczny klasztor oo. Franciszkanów. Kadyny
zasłynęły na świecie z zakładu majoliki. Dzisiaj pojedyncze
egzemplarze tych artystycznie zdobionych przedmiotów
moŜna znaleźć tylko w galeriach i u kolekcjonerów.
Na budownictwo Wysoczyzny Elbląskiej duŜy wpływ miało
sąsiedztwo śuław Wiślanych. Świadczą o tym zachowane,
w wielu miejscowościach, domy podcieniowe i zagrody
holenderskie. Na terenie Parku zachowało się równieŜ wiele
podmiejskich dworów, szczególnie w pobliŜu Elbląga.
Niestety większość z nich jest w bardzo złym stanie.
Welski Park Krajobrazowy
Welski Park Krajobrazowy z siedzibą w Jeleniu utworzony
został 18 grudnia 1995 r.na terenie części gmin Lidzbark,
Rybno i Płośnica a w 1996 r. Grodziczno w pow. N.M.
Lubawskie. Motywem powołania Parku jest ochrona doliny
rzeki Wel oraz ciekawych przyrodniczo przyległych do niej
terenów leśnych, bagien, jezior (rzeka Wel przepływa przez 10
jezior na terenie Parku).
Rzeka Wel stanowi ciekawą trasę spływów kajakowych z
fragmentami o górskim charakterze: woda płynie rwącym
nurtem, koryto rzeki meandruje pomiędzy wzniesieniami,
które porasta naturalny las grądowy.
Na terenie Parku istnieją 4 rezerwaty przyrody: Czapliniec
Werski – rezewat ornitologiczny utworzony dla ochrony
miejsc gniazdowania czapli siwej; Ostrów Tarczyński –
rezerwat leśno-krajobrazowy; Bagno Koziana – rezerwat
ornitologiczny dla ochrony miejsc lęgu i bytowania ptaków
wodno-błotnych; Piekiełko – rezerwat krajobrazowy
obejmujący przełomowy odcinek rzeki Wel.
ATRAKCJĄ DLA TURYSTÓW PRAGNĄCYCH WYPOCZĄĆ NA
ŁONIE NATURY MOGĄ BYĆ WYCIECZKI PIESZE I ROWEROWE
WYZNACZONYMI
SZLAKAMI
TURYSTYCZNYMI,
POPROWADZONYMI PRZEZ NAJPIĘKNIEJSZE TERENY PARKU ZE
110
STANOWISKAMI
ROŚLIN
RZADKICH
I
CHRONIONYCH,
POSIADAJĄCE PUNKTY WIDOKOWE I OBSERWACYJNE,
UŁATWIAJĄCE PODPATRYWANIE PRZYRODY.
WELSKI PARK KRAJOBRAZOWY JEST ORGANIZATOREM
WYCIECZEK,
KTÓRE
PROWADZONE
SĄ
PRZEZ
WYKWALIFIKOWANYCH
PRZEWODNIKÓW.
DODATKOWĄ
ATRAKCJĄ JEST MUZEUM PRZYRODY W LIDZBARKU I
MUZEUM ETNOGRAFICZNE W JELENIU, KTÓRE UDOSTĘPNIONE
SĄ DO ZWIEDZANIA.
ZWIEDZANIE MUZEÓW ORAZ TERENU PARKU MOśLIWE JEST W
DNI
POWSZEDNIE
PO
WCZEŚNIEJSZYM
UZGODNIENIU
TELEFONICZNYM
WOJEWÓDZTWO POMORSKIE
ZARZĄD KASZUBSKIEGO PARKU
KRAJOBRAZOWEGO
UL. Hallera 1
83-300 Kartuzy
tel. (058) 685 32 97
Kaszubski Park Krajobrazowy z siedzibą w Kartuzach
utworzony został uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej
w Gdańsku z dn. 15.06.1983 r. Powierzchnia Parku wynosi
33202 ha, lasy zajmują 11230 ha (33,8 %), uŜytki 16712
(50,3%) i wody 3430 (10,3%). KPK połoŜony jest w
województwie pomorskim prawie w całości w powiecie
kartuskim, kościerskim i wejherowskim na terenie 8 gmin:
Chmielno, Kartuzy, Sierakowice, Somonino, StęŜyca,
Kościerzyna, Nowa Karczma i Linia.
Środkową część KPK zajmują moreny czołowe Wzgórz
Szymbarskich, z najwyŜszym wyniesieniem– WieŜycą
(328,6 m n.p.m.). Na obszarze 25 km² tworzą one
rozgałęziony system wzniesień, o średnich wysokościach
powyŜej 260 m n.p.m.
Oprócz głównych rzek Raduni i Łeby oraz ich dopływów na
obszarze parku występują liczne drobne cieki, przewaŜnie
okresowe. Główne typy jezior to: jeziora rynnowe i moreny
dennej. Typowe są takŜe mokradła stałe i okresowe, bagna
111
oraz trzęsawiska, tworzące całe kompleksy albo
występujące w izolowanych płatach.
Na obszarze KPK występują: rezerwaty przyrody (o
powierzchni 722,49 ha: Kurze Grzędy, Staniszewskie Błoto,
Zamkowa Góra, Ostrzycki Las, Szczyt WieŜyca, Szczelina
Lechicka, Lubygość, śurawie Błota, Jezioro Turzycowe,
Staniszewskie Zdroje, Leśne Oczko, śurawie Chrusty),
zespoły przyrodniczo – krajobrazowe (o powierzchni 13054
ha: Rynna Potęgowska, Rynna Kamieniecka, Dolina Łeby,
Rynna Mirachowska, Rynna Raduńska, ObniŜenie
Chmieleńskie, Rynna Brodnicko – Kartuska, Rynna
Dąbrowsko – Ostrzycka), ochrona gatunkowa roślin i
zwierząt (na obszarze KPK stwierdzono występowanie 43
gatunków roślin naczyniowych podlegających ochronie
całkowitej i 14 gatunków podlegających ochronie
częściowej oraz 167 gatunków chronionych kręgowców
(w tym 125 gatunków ptaków i 3 gatunki okresowo, 7
gatunków płazów i 3 gatunki okresowo, 5 gatunków gadów,
20 gatunków ssaków i 4 gatunki ryb).
Na terenie KPK przewaŜają lasy mieszane i liściaste,
zachowały się lasy łęgowe. Fauna KPK naleŜy do Krainy
Południowobałtyckiej i jest typowa dla lasów na obszarach
nizinnych. Najliczniej występuje sarna, lis i zając. Nieliczne
są: dzik, daniel, jeleń, borsuk i jenot. Spośród ptaków
interesujące są: czapla, bocian czarny, i Ŝurawie i rzadziej
występujące: orzechówka, zimorodek i pluszcz. W rzekach
Ŝyją ryby łososiowate, najczęstszymi są: trocie, pstrągi i
rzadziej łososie. W jeziorach występuje sieja i sielawa.
WOJEWÓDZTWO ZACHODNIO-POMORSKIE
DYREKCJA DRAWSKIEGO I IŃSKIEGO PARKU
KRAJOBRAZOWEGO
UL. Dworcowa 13
78-520 Złocieniec
tel. (094) 367 35 44
112
Drawski Park Krajobrazowy
Obejmuje centralną, najbardziej malowniczą część
Pojezierza Drawskiego. Niezwykle zróŜnicowana rzeźba
terenu Parku ukształtowana została podczas zlodowacenia
bałtyckiego. Jego pozostałościami są wzniesienia moreny
czołowej osiągające 223 m n.p.m., ozy, kemy, sandry, głazy
narzutowe, jeziora rynnowe, liczne oczka wodne i
torfowiska. Wody zajmują obszar 4300 ha – 10%
powierzchni Parku. Największym i najgłębszym spośród
jezior jest wielorynnowe Drawsko (1872 ha/ 80 m
głębokości), z wyspą Bielawą o powierzchni 80 ha.
Występują tu takŜe jeziora lobeliowe o najczystszej wodzie
z reliktową roślinnością polodowcową. Jeziorem tego typu
jest Czarnówek objęty ochroną rezerwatową. Wiele cieków
wodnych, płynących dolinami stromych jarów, w swym
początkowym biegu ma charakter potoków górskich. Lasy
zajmują 25% powierzchni Parku. W północnej i środkowej
części pasa moren czołowych dominują lasy bukowe,
natomiast na piaszczystych glebach części południowej bory
sosnowe i lasy mieszane. Rośnie tu wiele gatunków roślin
chronionych: wiciokrzew pomorski, wawrzynek wiczełyko,
lilia złotogłów, wrzosiec bagienny, skrzyp olbrzymi,
rosiczki, widłaki i storczyki. bytują tu liczne gatunki
rzadkich zwierząt. W potokach i jeziorach Ŝyje 35 gatunków
ryb, w tym sieja, sielawa, brzana, kleń i pstrąg potokowy.
Spośród 120 gatunków ptaków, szczególnieliczne są
związane z siedliskami wodno-błotnymi. Gniazdują tu takŜe
zagroŜone wyginięciem bielik, orlik krzykliwy, puchacz,
kania ruda, bocian czarny i bąk. W Parku występują 32
gatunki ssaków, w tym chronione wydra i bóbr.
Obejmuje
krajobraz
morenowe
torfowisk.
113
Iński Park Krajobrazowy
większą część Pojezierza Ińskiego. Tutejszy
tworzą dochodzące do 180 m n.p.m. wały
poprzecinane licznymi rynnami jezior i
Pokrywa je mozaika liściastych i mieszanych
lasów, gruntów rolnych oraz zarastających lasem odłogów.
Obszary Parku nie są wyłączone z działalności
gospodarczej, prowadzi się tu gospodarkę rolną i leśną, a
przemysł ograniczony jest do małych form i technologii
przyjaznych środowisku. Największym z licznych jezior jest
Ińsko (596 ha, 42 m głębokości) z porośniętą bukowym
lasem wyspą Sołtyski, objętą ochroną jako rezerwat
przyrody. Typowymi jeziorami rynnowymi są Dłusko i
Długie, a w otulinie Parku duŜe – liczące 800 ha – Jezioro
Woświn.
Niezwykłemu
zróŜnicowaniu
krajobrazu
odpowiada bogactwo tutejszej flory i fauny. Wśród
występujących tutaj 700 gatunków roślin naczyniowych 28
objętych jest ochroną prawną, w tym: grzybień biały, pełnik
europejski, storczyki, rosiczki i widłaki. Ponadto
wyróŜniono 13 rzadkich zespołów roślinnych: wodnych,
torfowiskowych, łąkowych, źródliskowych i leśnych.
Zajmujące około 50 % powierzchni Parku lasy, to w części
południowej głównie buczyny, w północnej lasy mieszane.
Spotkać w nich moŜna jelenie, sarny, dziki, borsuki i lisy.
Coraz
liczniejsze
są
wprowadzone
w
latach
dziewięćdziesiątych bobry. Szczególnie bogata jest tutejsza
awifauna. GnieŜdŜą się tu tak rzadkie gatunki ptaków jak
bielik, bocian czarny, orlik krzykliwy, kanie ruda i czarna,
zaś liczebność gniazdujących Ŝurawi w przeliczeniu na
1000 ha jest najwyŜsza w Polsce.
CO TO JEST I CZEMU SŁUśY NASZE
„POROZUMIENIE”
Za początek formalnej współpracy pomiędzy
zarządami parków krajobrazowych z róŜnych województw
naleŜałoby uznać rok 2000. działania w tym kierunku
zostały ustawione, gdyŜ po reformie administracyjnej kraju
w roku 1999 zmniejszyła się liczba zarządów parków
krajobrazowych w Polsce. Sytuacja taka zwiększyła szansę
114
na powierzone do realizacji takie same zadania. Głównym
celem porozumienia jest wspólne działanie na rzecz
ochrony przyrody i edukacji przyrodniczej, które polega na
wymianie
doświadczeń,
realizowaniu
wspólnych
programów (konkurs przyrodniczy „Poznajemy Parki
Krajobrazowe Polski”, wspólna prezentacja osiągnięć
dydaktycznych parków krajobrazowych na targach
POLEKO). Sądzę, Ŝe korzyścią ze wspólnego działania
będzie duŜo większa szansa na pozyskanie środków na
ponadregionalne programy z funduszy krajowych jak i
zagranicznych szczególnie po wejściu Polski do UE.
Potwierdzeniem o słuszności takich działań, niech będzie
sfinansowanie III edycji konkursu „Poznajemy Parki
Krajobrazowe Polski” za rok 2003/2004, w którym udział
wzięło trzynaście województw przez NFOŚiGW.
Porozumienie
jest
dobrowolne
pomiędzy
dyrektorami
zespołów
lub
zarządów
parków
krajobrazowych Polski. Uchwałą członków załoŜycieli
ustalono, Ŝe kaŜde województwo, które zechce przystąpić
do istniejącego juŜ porozumienia moŜe być reprezentowane
tylko przez dwóch przedstawicieli. Docelowo o ile tylko
prawo pozwoli, chcielibyśmy, jako silna organizacja
nawiązywać kontakty – w róŜnych formach i na róŜnych
płaszczyznach z organizacjami o podobnym zakresie
działania z innych krajów świata.
Jak wspomniałem wcześniej, zasadniczym celem
porozumienia jest edukacja przyrodnicza, dzięki której
mamy nadzieję na ukształtowanie właściwych postaw
człowieka wobec otaczającej nas przyrody. Edukacja
przyrodnicza wg nas to systematyczne podnoszenie wiedzy
społeczeństwa o istniejących zagroŜeniach otaczającego nas
środowiska. Działania takie powinny doprowadzić do
odpowiedniego usytuowania wymogu ochrony przyrody w
hierarchii wartości, a w efekcie do harmonizowania
działalności
człowieka
w
zachowaniu
przyrody
występującej w jego otoczeniu. Współpraca pomiędzy
administracjami parków krajobrazowych z poszczególnych
województw opiera się na powiązanych ze sobą
przesłankach
merytorycznych
i
ekonomicznych.
Współdziałanie administracji na obszarze Polski, czy
Europy niewątpliwie zwiększy zakres i skuteczność wielu
przedsięwzięć edukacyjnych i nie tylko, a jednocześnie
pozwoli na bardziej efektywne wydatkowanie naszych
(ciągle kurczących się) budŜetów. Ciągła tendencja do
obniŜania środków na edukację ( w tym przyrodniczą),
powoduje proporcjonalne ograniczenia przedsięwzięć
w tym zakresie w poszczególnych dyrekcjach parków
krajobrazowych kraju. Takiej tendencji w pewien sposób
moŜe przeciwdziałać łączenie działań i kapitałów róŜnych
jednostek w myśl zasady, Ŝe „razem moŜna więcej”.
115
116
CZŁONKOWIE POROZUMIENIA
ZESPÓŁ PARKÓW
KRAJOBRAZOWYCH
WOJEWÓDZTWA
ŚLĄSKIEGO
ul. Krasickiego 25
42 – 500 Będzin
tel. (032) 267 44 82
ZARZĄD POPRADZKIEGO
PARKU
KRAJOBRAZOWYGO
Ul. Daszyńdkiego 3
33-340 Stary Sącz
tel. (018) 446 09 00, 547 61 10
ZESPÓŁ PARKÓW
KRAJOBRAZOWYCH
WOJEWÓDZTWA
WIELKOPOLSKIEGO
Al. Niepodległości 16/18
61-713 Poznań
tel. (061) 854 18 67, 854 13 98
DOLNOŚLĄSKI ZESPÓŁ
KRAJOBRAZOWYCH
PARKÓW
Ul. Puszczykowska 10
50-559 Wrocław
tel. (071) 364 27 58
ZESPÓŁ PARKÓW
KRAJOBRAZOWYCH
WOJEWÓDZTWA
LUBUSKIEGO
Ul. Jagielończyka 8
66-400 Gorzów Wielkopolski
tel. (095) 721 55 30
ZARZĄD CHEŁMSKICH
PARKÓW
KRAJOBRAZOWYCH
Ul. H. Kamieńskiego 6
22-100 Chełm
tel. (082) 563 25 20
ZARZĄD OPOLSKICH
PARKÓW
KRAJOBRAZOWYCH
Pokrzywna 11
48-267 Jarnołtówek
tel. (077) 493 75 48
117
ZARZĄD ZESPOŁU
PARKÓW
KRAJOBRAZOWYCH
W PRZEMYŚLU
UL. WybrzeŜe Ojca Św. Jana
Pawła II 24
37-400 Przemyśl
tel. (016) 670 48 74
BRODNICKI PARK
KRAJOBRAZOWY
W GRZMIĘCEJ
87-312 Pokrzydowo
tel. (056) 493 94 52
DYREKCJA PARKU
KRAJOBRAZOWEGO
WZNIESIEŃ ŁÓDZKICH
Ul. Wojska Polskiego 83
91-734 Łódź
tel. (042) 640 65 61
ZESPÓŁ PARKÓW
KRAJOBRAZOWYCH
POJEZIERZA IŁAWSKIEGO
I WZGÓRZ DYLEWSKICH
14-233 Jerzwałd 62
tel. (089) 758 85 27
SUWALSKI PARK
KRAJOBRAZOWY
Malesowizna
16-404 Jeleniowo
tel. (087) 569 18 01
ZARZĄD PARKÓW
KRAJOBRAZOWYCH
MAZOWIECKIEGO,
CHOJNOWSKIEGO
I BRUDZEŃSKIEGO
Ul. Sułkowskiego 11
05+400 Otwock
tel. (022) 779 26 94
118
ZARZĄD KASZUBSKIEGO
PARKU
KRAJOBRAZOWEGO
UL. Hallera 1
83-300 Kartuzy
tel. (058) 685 32 97
DYREKCJA DRAWSKIEGO
I IŃSKIEGO PARKU
KRAJOBRAZOWEGO
UL. Dworcowa 13
78-520 Złocieniec
tel. (094) 367 35 44
Download