Wstęp do nauk o mądrości

advertisement
Adam Jan Karpiński
Wstęp do nauk
o mądrości
Część pierwsza
Gdańsk 2015
Recenzent
prof. nadzw. dr hab. Jerzy Kojkoł
Redakcja
Projekt okładki
Tomasz Mikołajczewski
Wydanie pierwsze, objętość 28,9 ark. wyd., Gdańsk 2015
Druk i oprawa
Mazowieckie Centrum Poligrafii
05-270 Marki, ul. Lisi Jar 29, tel. 22 497 66 55, www.c-p.com.pl
© Copyright by Gdańska Szkoła Wyższa, Gdańsk 2015
Wydawca
W ydawnict wo G dańskiej S zkoły W yższej
do 2011 r. pod nazwą Wydawnictwo Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji
80-656 Gdańsk, ul. Wydmy 3
tel. 58 305 08 12, tel. 58 305 08 89
Zamówienia: [email protected]
www.gsw.gda.pl/ wydawnictwo
ISBN 978-83-89762-65-8
Spis treści
Wstęp.....................................................................................................................................9
Rozdział I
Pojęcia filozofii................................................................................................................29
1.1. Etymologiczne i współczesne rozumienie pojęcia filozofii.........................29
1.2. Filozofuje człowiek................................................................................................. 33
1.3. Społeczny charakter człowieka........................................................................... 43
1.4. Wzorce filozofowania.............................................................................................84
1.5. Kwestia pojęcia „filozofia współczesna”..........................................................88
1.6. Cechy myślenia filozoficznego............................................................................ 91
Rozdział II
Niektóre narzędzia i metody pracy filozofa........................................................97
2.1. Kształtowanie się filozoficzności jednostki ludzkiej....................................99
2.2. Metody filozoficznego poznania....................................................................... 105
2.2.1. Filozoficzne poznanie historyczne................................................................ 108
2.2.2. Zewnętrzna krytyka dzieła filozoficznego.................................................. 111
2.2.3. Krytyka wewnętrzna dzieła filozoficznego................................................. 117
2.2.4. O abstrakcji. Etymologiczne rozumienie abstrakcji
a typy myślenia filozoficznego: idealizm, materializm i dualizm.......... 121
2.2.5. Abstrakcja, abstrahowanie, abstrakt
jako metoda określania istoty bycia bytu jako bytu................................. 127
2.2.6. Separacja metafizyczna.................................................................................. 139
2.2.7. Analogia............................................................................................................ 142
2.2.8. Metoda fenomenologiczna............................................................................. 146
2.2.9. Metoda krytyczna............................................................................................ 153
2.3. O bezsilności filozofii współczesnej................................................................ 157
Rozdział III
O mądrości..................................................................................................................... 167
3.1. O mądrość w historii filozofii............................................................................ 169
3.1.1. Tales z Miletu i siedmiu mędrców................................................................. 169
3.1.2. Antystenes z Aten (ok. 440–336 r. p.n.e.)..................................................... 172
3.1.3. Sokrates (ok. 469–399 r. p.n.e.)...................................................................... 173
3.1.4. Platon (427–347 r. p.n.e.) o mądrości............................................................. 175
3.1.5. Arystoteles (384–322 r. p.n.e.) o mądrości................................................... 183
3.1.5.1. Arystotelesa mądrość jest wiedzą o wszystkich rzeczach.......................... 184
3.1.5.2. Arystotelesa mądrość jest wiedzą trudną w zdobywaniu,
wymagającą odpowiedniej metodologii..................................................... 193
3.1.5.3. Arystotelesa mądrość jest wiedzą o przyczynach...................................... 198
3.1.5.4. Arystotelesa hierarchia wiedzy o mądrości...............................................200
3.1.6. Mądrość gnostyczna........................................................................................ 210
3.1.7. Św. Augustyn.................................................................................................... 213
3.1.8. Mądrość na przełomie tysiącleci...................................................................220
3.1.9. Św. Tomasz z Akwinu.....................................................................................222
3.1.10. Mądrość Tomasza de Vio..............................................................................226
3.1.11. Franciszek Suárez o mądrości......................................................................227
3.1.12. Nowożytność a mądrość...............................................................................228
3.1.13. Odrodzeniowe rozumienie mądrości.......................................................... 231
3.1.14. Erazm z Rotterdamu (1469–1536) o Głupocie, tj. nie-mądrości............. 233
3.1.15. Kartezjusz (1598–1650)................................................................................. 243
3.1.16. Benedykt Spinoza (1632–1677).................................................................... 245
3.1.17. Emmanuel Kant (1724–1804)........................................................................ 247
3.2. Florian Znaniecki (1882–1958) o mądrości...................................................249
3.3. Jan Szczepański (1913–2004) o mądrości......................................................258
Rozdział IV
Próba rekonstrukcji pojęcia mądrości................................................................265
4.1. Sens kategorii bycia bytu....................................................................................269
4.2. Bogoczłowieczeńskość istotną kategorią
we wzrastaniu człowieka ku wartościom....................................................... 279
4.3. Ontologiczne podstawy idei: Bogoczłowieczeńskość................................283
4.3.1. Świat przyrodniczo-społeczny.......................................................................284
4.3.2. Świat ducha ludzkiego....................................................................................288
4.3.2.1. Doświadczenie jednostkowości..................................................................289
4.3.2.2. Duchowość intuicyjno-refleksyjna.............................................................293
4.3.2.3. Duchowość spontaniczno-kreacyjna..........................................................303
4.3.2.4. Doświadczenie wspólnotowości.................................................................308
4.3.2.5. Dobro tu i teraz i dobro transcendentne..................................................... 313
4.3.2.6. Wolność i odpowiedzialność...................................................................... 318
4.3.3. Układ strukturalny ducha jednostek ludzkich............................................ 322
4.3.4. Świat człowieka............................................................................................... 328
4.4. Człowiek wzrastający w Bogoczłowieczeńskości....................................... 337
Spis rysunków................................................................................................................ 361
Streszczenia..................................................................................................................... 363
Bibliografia...................................................................................................................... 371
Indeks osobowy............................................................................................................. 383
Indeks rzeczowy............................................................................................................ 393
Spis rysunków
Rys. 1. Mury uwięzionego człowieka współczesnego.............................................16
Rys. 2. Wzajemne warunkowanie się pojęć bytu społecznego................................22
Rys. 3. Symbol filozofii............................................................................................33
Rys. 4a. Atrybuty opisujące człowieka jako istotę gatunkową................................45
Rys. 4b. Atrybut człowieka: uspołecznienie........................................................... 46
Rys. 5. Piramida potrzeb A.H. Maslowa.................................................................51
Rys. 6. Bycie społeczne...........................................................................................58
Rys. 7. Przenikanie filozofii E. Kanta do współczesnej filozofii.............................91
Rys. 8. Platona koncepcja duszy człowieka i adekwatnej do nich
struktury państwa......................................................................................177
Rys. 9. Mędrzec w spełnianiu swej mądrości........................................................ 210
Rys. 10. Morfologia zmian społecznych i miejsce w niej dla mędrca...................257
Rys. 11. Struktura rzeczywistości.........................................................................284
Rys. 12. Atrybuty ludzkiej duchowości.................................................................289
Rys. 13. Doświadczenie jednostkowości...............................................................293
Rys. 14. Duchowość intuicyjno-refleksyjna...........................................................302
Rys. 15. Duchowość spontaniczno-kreacyjna........................................................308
Rys. 16. Doświadczenie wspólnotowości.............................................................. 313
Rys. 17. Dobro tu teraz i dobro transcendentne..................................................... 318
Rys. 18. Wolność i odpowiedzialność....................................................................321
Rys. 19. Proces stawania się człowieka.................................................................326
Rys. 20. Proces konkretyzacji wartości w ich urzeczywistnianiu........................334
Rys. 21. Proces urzeczywistniania wartości teoretyczno-przedmiotowych..........335
Rys. 22. Czterowymiarowe bycie jednostek ludzkich.
Ich wzrastanie w ich idei człowieczeńskości...........................................336
Streszczenie
Praca Wstęp do nauk o mądrości. Część pierwsza jest kontynuacją myśli
zarejestrowanej w wydanej w 2003 roku książki Kryzys kultury współczesnej
(Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2003, 2004). W niej wskazywałem,
że znalazłszy się w sytuacji kryzysowej, człowiek musi odnaleźć właściwą z niej drogę
wyjścia. Potrzebna jest zatem nowa filozofia, odmienna od każdej dotąd uprawianej
w judeochrześcijańskim obszarze kulturowym.
Wskazałem tam także, że to nowe filozofowanie winno odrzucić dominujący
dotąd paradygmat podmiot — przedmiot. W jego miejsce filozofia winna wskazywać
na sposób urzeczywistniania paradygmatu podmiot — podmiot.
Wyjaśniałem we wspomnianej pracy, że paradygmat podmiot — przedmiot
otrzymuje wzmocnienie w ontologizacji form myślenia, w wyrywaniu z nich
i usuwaniu treści. Formalizm, formalizacja ta jest dla człowieka cyklopowym darem.
Postulowałem też, by alternatywę zastąpiła koniunkcja w konstruowaniu stosunków
społecznych. Są to minimalne warunki, które trzeba spełnić po to, aby człowiek mógł
stawać się człowiekiem.
W przedłożonej tu pracy próbuję pójść dalej. Uwzględniam w niej treści
przedstawione w pracy Prywatna własność środków produkcji. Od ojcobójstwa do
syna marnotrawnego (Wydawnictwo Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji,
Gdańsk 2010; Wydawnictwo Gdańskiej Szkoły Wyższej, Gdańsk 2013). Pokazałem
w niej na ile i w jaki sposób własność ta przesądza o kształcie i treści życia społecznego.
Proces wzrastania człowieka w jego człowieczeńskości został wywołany
najpierw przez rewolucję Jezusa Chrystusa. W swoim zakresie chrześcijaństwo
zrównywało ludzi ze sobą. Święty Paweł powiada: „Nie ma już różnicy między
Żydem a Grekiem. Jeden jest bowiem Pan wszystkich. On to rozdziela swe
bogactwa wszystkim, którzy Go wzywają. Albowiem każdy, kto wezwie imienia
Pańskiego, będzie zbawiony” (Rz 10, 12–13). Trudno przecenić tę wypowiedź. Dotąd
człowiekiem był tylko Grek albo Rzymianin, a inni — barbarzyńcy mogli być tylko
i aż niewolnikami. Jezus i jego uczniowie zrównywali ludzi, przynajmniej w ideologii,
w jednej z jej form: w chrześcijaństwie. Każdy chrześcijanin stawał się człowiekiem.
Inni, nie-chrześcijanie, dalej pozostawali barbarzyńcami, co jest ograniczeniem tej
rewolucji. Jej postulatem jest bowiem uznanie przez konkretną jednostkę ludzką
faktu, że inny — chrześcijanin, ten obok niego bliźni, jest też człowiekiem, chociaż
inaczej mówi, myśli i broni swej ziemi, chociaż jest z innego plemienia, narodu. Nie
wolno więc innego bliźniego — chrześcijanina traktować jako barbarzyńcę. Historycy
opisują różne sposoby rozumienia i urzeczywistniania tej idei.
364
Streszczenie
Drugą była Wielka Rewolucja Francuska. Zgłosiła ona hasła: wolność, równość,
braterstwo i własność. Rewolucja ta ogłosiła te hasła, ale ich nie urzeczywistniła.
Wszystkie one pozostały pustymi, tylko politycznymi, a więc formalnymi
rozwiązaniami. Dlatego socjalizm jest próbą zrealizowania w rzeczywistości tych
zasad. Jest on więc historyczną koniecznością. Francuska rewolucja ustanowiła równość
obywatelską. Ale w warunkach istnienia ekonomicznej nierówności społecznej
wyzwolenie się spod władzy jednej klasy rządzącej oznacza ona podporządkowanie
się innej klasie. Władza monarchii i feudałów została zastąpiona przez władzę kapitału
i burżuazji. Sama wolność niewiele daje większości narodu, jeśli brakuje równości.
Wprawdzie ogłosiła ją rewolucja, jednak w naszym świecie, opartym na walce, na
nieograniczonej rywalizacji jednostek, równość praw nic nie znaczy bez równości
sił. Zasada równości wobec prawa jest czymś realnym, ale tylko dla tych, którzy
w danym momencie historycznym posiadają siłę.
Siła historyczna przechodzi wszakże — tłumaczy W. Sołowiow — z jednych
rąk do drugich, i tak jak burżuazja wykorzystała zasadę równości dla swoich interesów
dzięki zdobyciu owej siły, tak i klasa nie-posiadająca, proletariat, pozbawieni własności
robotnicy, zamierzają — gdy tylko w ich ręku znajdzie się siła — wykorzystać zasadę
równości dla swoich korzyści.
Podstawą w konstruowanej przez jednostki ludzkie piramidy pojęć wzajemnie
warunkujących się jest więc pojęcie własności środków produkcji. Ona warunkuje
wszelkie inne formy i treści działania współczesnego człowieka, tj. człowieka ostatnich
ponad dwustu lat, od czasu uznania świętości prywatnej własności środków produkcji,
tj. od czasu umieszczenia jej „po tamtej stronie”. Fakt nadania własności wartości
„tamtej strony” rodzi jej totalitarność. Stąd nie można przezwyciężyć kryzysu kultury,
nie znosząc świętości prywatnej własności środków produkcji w funkcjonujących
stosunkach społecznych, a tym samym nie zastępując socjalizmem istniejącego,
kapitalistycznego systemu społecznego.
Albowiem, aby żyć godnie, człowiek nie musi prowadzić wojen, nie musi
jeden napadać na drugiego. Przecież nie trzeba kłamać, nie trzeba okrywać się szatą
hipokryzji, przecież można zapłacić robotnikowi tak, aby mógł czuć się człowiekiem,
a nie wyzyskiwanym dodatkiem do maszyny. Przecież… itd. Jeżeli jednak jest akurat
odwrotnie, to jest to skutkiem jakiegoś błędu w naszej kulturze. Ów błąd musi być
najpierw odnaleziony, potem ukazany jako okcydentalny, historyczny i dopiero
usunięty!
W rozdziale pierwszym próbuję wskazać na te treści filozoficznego myślenia,
które — jak sądzę — pozwolą wstąpić na drogę poszukiwań. W tym wysiłku trzeba
najpierw „oczyścić” własnego ducha, posiadany umysł po to, aby móc konstruować
rzeczywistość „na nowo”. Ten wysiłek jest niezbędny dla tworzenia nowej filozofii.
Trzeba wyrzucić z siebie wszystkie dotąd obowiązujące schematy, miazmaty;
najzwyczajniej: zadać im kłam; tj. powiedzieć, że są kłamstwem! Po tym dopiero
trzeba tworzyć filozofię nową, dowodzącą, że nastał czas, aby człowiek mógł zacząć
żyć normalnie, tj. po ludzku i pokazującą sposób życia po ludzku.
365
Zwracam więc we wspomnianym rozdziale uwagę na elementy filozoficzności,
na sposoby filozoficznego kształcenia się. Ponieważ filozofuje człowiek, to tu
przedstawiane jest to, co jest antropocentrycznością filozofii. Antropocentryzm jest ze
swej istoty krytyczny. Nie ma ludzi, którzy zawsze i wszędzie tylko się ze wszystkim
zgadzają. A zatem każda propozycja, po jej przedłożeniu jest poddawana krytyce.
Ale krytyka nie może być prostą negacją. Jest działaniem twórczym, zmierzającym
w kierunku konstruowania nowego.
W drugim rozdziale zastanawiam się nad niektórymi metodami myślenia
filozoficznego. Chcąc tworzyć filozofię, trzeba mieć metodę, a tę każdy powinien
mieć swoją, wypracowaną dla siebie. Do tego jednak potrzebne jest spojrzenie na
minione sposoby filozofowania. Spośród nich zwracam uwagę tylko na te, które
uważam, że mogą być przydatne.
W trzecim rozdziale prezentuję treści, jakie warto wykorzystać w tworzeniu
nowej filozofii. Przyjmuję, że może nią być sofiologia. Mądrość, mędrzec są to te pojęcia
i ci ludzie, którzy mogą inicjować tworzenie przyszłej kultury ludzkiej. W rozdziale
tym prezentuję więc quasi-wypisy z historii filozofii; wypisy tych wypowiedzi
filozofów z przeszłości, które można nazwać mądrościowymi. Gwoli sprawiedliwości
muszę tu powiedzieć, że są to tylko fragmenty wypowiedzi mądrościowych. Ale to,
co tu przytoczyłem, już pozwala nam na pewne analizy i syntezy, które mogą być
jakimś początkiem.
Zauważalne są one w moich propozycjach. Tworzą one rozdział czwarty.
Uważam, iż syntetyzm moralny może być filozofią przyszłości. Jest on ową Jednością,
którą widzimy już u zarania greckiego filozofowania. Później jednak została ona
rozbita i zastąpiona różnymi rozwiązaniami, w których to, co istotowe jako absolutne
i to, co jednostkowe, zostało oderwane od siebie i uzyskało status bytowy. Każda
jednostka ludzka postawiona została przeto przed alternatywą: albo oddać się,
abstrakcyjnie zjednoczyć z tym, co absolutne, albo przyjmując indywidualizm,
popaść w alienację Herkulesa lub Narcyza. Proponowany tutaj syntetyzm w miejsce
tej alternatywy proponuję koniunkcję. Absolutne wartości mogą być spełniane tylko
przez tę oto, konkretną jednostkę ludzką. Absolut ze swej abstrakcyjnej siedziby
ma wyjść i znaleźć swój konkretny wyraz w tej, a nie innej jednostce ludzkiej jako
działającej w tym oto, dookreślonym miejscu i czasie historycznym.
Skoro wartości mają być spełniane przez konkretne jednostki ludzkie, to
koncypowana tu filozofia jest zarazem podstawą dla filozofii wychowania. Jej centrum
ma stanowić określone rozumienie podmiotowości. Wychowanie ma dokładnie
znaczyć tyle, co wydobywanie tego, co jest chowane. Jedynie człowiek ma naturalne
predyspozycje do tego. Dlatego wychowanek jest podmiotem swego wzrastania
w człowieczeńskości, a wychowawca jego pomocnikiem spełniającym prośbę
podopiecznego: „pomóż mi zrobić to samemu”.
To rozwiązanie jest treścią proponowanej tu filozofii. Znakiem jej nowości
jest opis bycia jako spełniania wartości. O ile dotąd w historii zastanawiano się nad
wartościami, nad ich genezą, rolą w życiu społecznym i indywidualnym, o tyle w tej
pracy zastanawiam się nad możliwością spełniania wartości. To, że człowiek winien
366
Streszczenie
być człowiekiem dobrym, to każdy wie i chce takim być. Ale chcenie to rozmija się
z praktyką, z rzeczywistym postępowaniem. Tu staram się odpowiedzieć na pytanie:
co trzeba zrobić i jak człowiek ma postępować, aby mógł być dobrym.
Dotąd, zgodnie z Sokratesa intelektualizmem etycznym, filozofowie tworząc
systemy uznają, że zwykli, niewtajemniczeni ludzie, winni ich słuchać i z pokorą
przyjmować ich pouczenia. A jeśli dostrzegane jest zło, to winę za nie ponosi owa
niewtajemniczona „masa”, bo nie zrozumiała „mądrych” systemów filozoficznych.
Filozofowie chcą dobrze, proponują doskonałe systemy, tylko ta „niedouczona masa”
nie chce ich słuchać, nie chce ich zrozumieć. A jeżeli tak jest, to trzeba tworzyć
systemy przemocy, manipulacji, aby ta „masa”, nawet jeśli nie chce, to jednak robiła to,
co właściciele świata zechcą, aby ta „masa” nie zechciała się buntować, aby pokornie
znosiła wszelkie systemowe niegodziwości, takie jak: głód, wojny, analfabetyzm,
choroby, popkulturę zamiast kultury, poniżenie, szerzej: wykluczenie społeczne.
Mankamentem przedkładanej pracy jest to, że nie ma w niej wniosków,
jakie mogą wynikać z sofiologii tworzonej na obszarze filozofii i kultury rosyjskiej.
Początkowo miałem zamiar zamieścić rozdział jej poświęcony. Pierwsze wejrzenie
w problem przekonało mnie, że ogrom i złożoność materiału wymaga osobnego
nachylenia się nad nim. Z takim zamiarem pozostałem i oddałem do druku to, co
już uzyskało jakiś kształt.
Abstract
Introduction to Wisdom Sciences. Part One is a continuation of thought
recorded in a book entitled: The crisis of contemporary culture (Wydawnictwo
Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2003, 2004). Therein, I indicated that in a crisis
situation the man must find the right way out. There is, therefore, a need for a new
philosophy, which would differ from all previously known Judeo-Christian area of
culture.
I also pointed out in the said work that that this new approach to philosophy
should reject the so far prevailing subject-object paradigm. In its place, the philosophy
should indicate how subject-subject paradigm could be put in practice.
I explained in the said work that the subject-object paradigm is reinforced
by ontologisation of forms of thinking, deleting contents therefrom. Formalism,
formalisation is a Cyclopic gift for the man. I postulated that in designing social
relations an alternative is replaced by a logical conjunction. These are the minimum
conditions that must be fulfilled so that the man can become the man.
In the Introduction, I am trying to go further and include observations from
my work entitled Private ownership of the means of production. From the patricide
to prodigal son, (Wydawnictwo Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, Gdańsk
2010; Wydawnictwo Gdańskiej Szkoły Wyższej, Gdańsk 2013). This is where I have
explained how and to what extent ownership determines the shape and content of
social life.
The process of man’s growth in his humanity was first mentioned by the
revolution of Jesus Christ. In its scope, Christianity treated people as equal. Saint
Paul says: “For there is no distinction between Jew and Greek; for the same Lord is
Lord of all, abounding in riches for all who call on Him. Whoever will call on the
name of the Lord will be saved” (Romans 10, 12 and 13). It is difficult to overestimate
this reading. So far, only a Greek or a Roman could be referred to as the man, all
others, barbarians, could be only or as much as slaves. Jesus and his disciples made
people equal, at least in the ideology, in one of its forms: Christianity. Each Christian
was becoming the man. Other, non-Christians, would remain barbarians, which is
a limitation of this revolution, as its postulate is recognition by a specific human
of the fact that another Christian, this human next to him, is also a human being,
although he talks in a different language, has different thoughts and protects his
land, although he is from a different tribe or nation. So, another Christian must not
be treated as a barbarian. Historians describe different ways of understanding and
implementation of this idea.
368
Abstract
The second was the Great French Revolution. It proclaimed freedom, fraternity
and equality. The Revolution announced these slogans, but did not implement them.
They all remained empty, only political, and therefore formal solutions. Therefore,
socialism is an attempt to implement these rules into life. It is, therefore, a historical
necessity. French Revolution established the equality of citizenship. But in terms of the
existence of economic inequalities, social liberation from the authority of one class’s
ruling means the subjugation to another class. The authority of the monarchy and
feudal lords was replaced by the ruling of capital and bourgeois. The same freedom
does not give much to the majority of the people, if there is no equality. Although it
was announced by the Revolution, in our world based on the fight, unlimited contest
between entities, equality of rights means nothing without equality of powers. The
principle of equality before the law is something real, but only for those who in a given
historic moment, have the power.
Power is passed on, as Soloviov tries to explain, from one hand to another,
and in much the same way as bourgeoisie used the principle of equality for their
interests, thanks to gaining such powers, also the non-owning class proletariat,
workers deprived of ownership, intend as soon as they get hold of the powers, to use
the principle of equality for their benefits.
The basis in the pyramid of mutually conditioning terms constructed by the
human, is the term of ownership of production means. It determines all other forms
and contents of any activities of the contemporary man, i.e. the man from the past two
hundred years, since the sacred nature of private ownership of production means was
recognised, i.e. since the moment it was placed on the other side. The fact of referring
to the ownership as being “on the other side” makes it totalitarian. Therefore, one
cannot overcome the crisis of culture, humanity, if private ownership of production
means is not abolished in the existing social relations, and therefore if the currently
existing capitalist social system is not replaced by socialism.
In order to live with dignity, the man does not have to go to wars, does not
have to invade one another. One does not need to lie, to cover oneself with a gown
of hypocrisy, one can pay the worker so that he feels a human, and not an exploited
addition to a machine. Hence… etc. However, if it is just the other way round, it is
the result of an error in our culture. This error must first be found, then portrayed as
occidental, historical and then deleted!
In the first chapter I tried to indicate those contents of philosophical thinking
which, I think, will allow entering the path of exploration. In this effort, you must
first “purify” your spirit, your mind, in order to be able to construct reality “anew”.
This effort is necessary to create a new philosophy. You need to get rid of all existing
schemas, miasmas, simply: question them, i.e. say that they are a lie! Only after that,
one may create a new philosophy demonstrating that a time has come for the man to
begin to live normally, i.e. in a human way, and demonstrating the human way of life.
In the said chapter I therefore turn attention to elements of philosophical
aspects, ways of philosophical training. Since it is a human which philosophises,
I present here those elements which decide upon the anthropocentrism of philosophy.
369
Anthropocentrism is, by its nature, critical. There are no people who would always
agree with everything. Therefore, any proposal is subject to criticism. But the criticism
may not be a simple negation. It is creative and leading towards building something
new.
The second chapter I have devoted to considerations regarding methods of
philosophical thinking. If you want to create philosophy, you must have a method
of philosophy, and everyone should have their own method. This, however, requires
looking at previous philosophical methods. I mention only those which I think might
be useful.
The third chapter presents contents worth using in creating the new philosophy.
I assume that it may be sophiology. Wisdom and wise men are those concepts
and those people who can initiate the creation of a future human culture. In this
chapter, I therefore present quasi extracts of history of philosophy; quotes from
those philosophers of the past, which can be referred to as the wisdom. For the sake
of clarity, I have to say that they are only fragments of wisdom thoughts. But what
I mentioned in my work already allows us to carry out some analysis and synthesis,
which may be a good start.
They are noticeable in my proposals. They form the fourth chapter. I think
that moral synthetism may be the philosophy of the future. It is this Unity, which we
see already at the dawn of the Greek philosophy. Later, however, it was destroyed
and replaced by different solutions, in which that what is absolute by contents and
that what is a unit nature, are detached from each other, and obtained the status of
self beings. Each human being therefore faced an alternative: either to unite with
what is the absolute, or to accept individualism, fall into alienation of Hercules or
Narcissus individualism. Syntethetism mentioned here proposes a conjunction instead
of an alternative. Absolute values can be fulfilled only by this one human being. The
absolute must leave its abstractive shelter and find its expression in this particular and
not another human being, acting in this particularly defined place and historical time.
Since the values are to be fulfilled by the specific human beings, the philosophy
considered herein is to become the base for the philosophy of education. Its focus
is to be based on understanding of subjectivity. Education has to mean as much as
extraction of what is concealed. Only the man has natural predispositions to do
this. So the pupil is the subject of its growth in its humanity, while the teacher has
a supportive role fulfilling the request of the pupil asking to help him do it himself.
This solution comprises of the new philosophy proposed here. Its new element
is expressed in the description of a being as a fulfilment of the values. While to date,
values and their genesis, their role in social and individual lives were taken into
consideration, here I am addressing the possibility to fulfil the values. Everyone
knows that a human should be a good person and everyone wants to be one. But the
willingness itself is far from reality and the real behaviour. I am trying to answer
the question: what you need to do and how to proceed for the man to become good.
So far, in accordance with ethical intellectualism of Socrates, philosophers by
creating systems recognize that ordinary, uninitiated people should listen to them and
370
Abstract
should accept their instructions with humbleness. And if evil is ascertained, the blame
is on that uninitiated mass as it did not understand that wise philosophical system.
Philosophers want to do good by offering excellent systems, only that “uninitiated”
mass does not want to listen, does not want to understand them. And if so, you need
to create systems of violence, manipulation, so that the “mass” despite unwillingness
to follow, follows what the owners of the world wish the “mass” to do, not to rebel
and suffer with humbleness, all system inequalities, such as famine, war, illiteracy,
diseases, pop-culture instead of culture, humiliation, i.e. in broader terms: social
exclusion.
A disadvantage of my work is that it contains no firm conclusions, which might
result from the sophiology based on philosophy and the Russian culture. Initially,
I intended to include a section devoted to this issue. However, only the initial analysis
convinced me that this is a vast subject to explore which requires special, separate
analysis. And I was left with such an intention and I have returned to publishing the
outcome of my analyses so far.
Bibliografia
Ajdukiewicz K.I., Logika pragmatyczna, 1965.
Alfaro J. ks., Teologia postępu ludzkiego, Warszawa 1971.
Al Gore, Ziemia na krawędzi. Człowiek a ekologia, Warszawa 1996.
Antropologia, A. Malinowski, J. Strzałko (red.), PWN, Warszawa-Poznań 1985.
Antropologia kultury. Zagadnienia i wybór tekstów, Wydawnictwo Uniwersytetu
Warszawskiego, Warszawa 2005.
Anzelm z Canterbury, Monologion. Proslogion, przełożył T. Włodarczyk, przekł. przejrzał,
wstępem i przypisami opatrzył Iwo Edward Zieliński, Wydawnictwo Naukowe PWN,
Warszawa 1992.
Aronson E., Człowiek — istota społeczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997.
Arystoteles, Dzieła wszystkie, t. 1–7, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1990, 1992,
1993, 1994, 2000, 2001.
Askenazy P.D., Coutrot T., Orlean A., Sterdyniak H., Manifestu oburzonych ekonomistów,
Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2012.
Augustyn św., Dialogi filozoficzne. O życiu szczęśliwym. Przeciw Akademikom. O porządku,
Wydawnictwo PAX, Warszawa 1952.
Augustyn św., Pisma katechetyczne, IW „PAX”, Warszawa 1952.
Augustyn św., Wyznania, tłumaczył z języka łac., wstępem i komentarzem opatrzył ks. dr
J. Czuj, Rektor Akademii Teologii Katolickiej, wyd. nowe, Wyd. De Agostini Polska,
Warszawa 2001.
Avenarius R., Ludzkie pojęcie świata, z oryginału niem. przełożyli A. i A. Wiegnerowie, przekł
opracował A. Waszczenko, wstępem poprzedził B. Wolniewicz, PWN, Warszawa 1969.
Babbie E., Badania społeczne w praktyce, A. Kloskowska-Dudzińska (red.), Wydawnictwo
Naukowe PWN, Warszawa 2004.
Bartnik Cz.S., Hermeneutyka personalistyczna, KUL, Lublin, 1994.
Bartnik Cz.S., O polska mądrość, Fundacja Nasza Przyszłość, Szczecinek 2005.
Bartnik Cz.S., Teologia społeczno polityczna, (w:) tenże, Dzieła zebrane, t. II, Agencja
Wschodnia. Dom Wydawniczy, Lublin 1998.
Baszkiewicz J., Meller S., Rewolucja francuska 1789–1794. Społeczeństwo obywatelskie,
PIW, Warszawa 1983.
Bauman Z., Socjalizm potrzebny od zaraz, „Le Monde Diplomatique”, nr 9 (55), wrzesień
2010. Jest to fragment książki tegoż autora pt. Socjalizm.
Bensaïd D., Wywłaszczeni. Marks, własność i komunizm, Instytut Wydawniczy Książka
i Prasa, Warszawa 2010.
Berkeley G., Rzecz o zasadach poznania ludzkiego, przekład F. Jezierski, De Agostini Polska,
Warszawa 2003.
Berlin I., Cztery eseje o wolności, przeł. H. Bartoszewicz, D. Grynberg, D. Lachowska, Anna
Tanalska-Dulęba, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994.
372
Bibliografia
Berlin I, Dwie koncepcje wolności o inne eseje, wybór i opr. J. Jedlicki, Res Publica, Warszawa
1991.
Berlin I., Korzenie romantyzmu. Wykłady mellonowskie w zakresie sztuk pięknych wygłoszone
w Narodowej Galerii Sztuki w Waszyngtonie, H. Hardy (red.), przekł. A. Bartkowicz, Zysk
i S-ka Wydawnictwo, Poznań 2004.
Bierdiajew M., Egzystencjalna dialektyka Boga i człowieka, przeł. i opracował H. Paprocki,
Wydawnictwo Antyk, Kęty 2004.
Bierdiajew M., Filozofia wolności, tłum. E. Matuszczyk, ORTHDRUK, Białystok 2005.
Bierdiajew M., Rosyjska idea, Warszawa 1999.
Blackburn S., Oksfordzki słownik filozoficzny, J. Woleński (red.), KiW, Warszawa 1997.
Bocheński J., Logika i filozofia. Wybór pism, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1993.
Bocheński J., Podręcznik mądrości tego świata, (w:) tenże, Dzieła zebrane, tom 5, Etyka,
Wydawnictwo PHILED, Kraków 1995, s. 220–269.
Brodziński K., Polska — Kopernikiem w świecie moralnym, (w:) Wybrane teksty z historii
filozofii. Polska myśl filozoficzna, Oświecenie. Romantyzm, wyboru dokonali oraz wstępami
i przypisami opatrzyli H. Hinz i A. Sikora, PWN, Warszawa 1964.
Brzezicki E., Historia i skirtotymia, „Przegląd Lekarski” 1970, seria 2, nr 4.
Brzezicki E., O potrzebie rozszerzenia typologii Kretschmera, „Życie Nauki” 1946, t. 1, nr 5.
Brzozowski S., Filozofia czynu, (w:) St. Brzozowski, Idee. Wstęp do filozofii dojrzałości
dziejowej, Nakładem Księgarni Polskiej B. Połonieckiego, Lwów 1910.
Brzozowski S., Legenda Młodej Polski. Studia o strukturze duszy kulturalnej, Nakładem
Księgarni Polskiej Bernarda Połonieckiego, wyd. drugie, Lwów 1910.
Bukaty A., Polska w Apostazji czyli w tak zwanym ruso-słowianizmie, i w Apoteozie czyli
w tak zwanym gallo-kosmopolityzmie, Paryż, ok. 1840.
Bystroń J.St., Dzieje obyczajów w dawnej Polsce. Wiek XVI–XVIII, tom 1, PIW, Warszawa
1976.
Chomsky N., Rok 501. Podbój trwa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Poznań 1999.
Cieszkowski A., Prolegomena do historiozofii. Bóg i palingeneza oraz mniejsze pisma
filozoficzne z lat 1838–1842, wstępem poprzedził A. Walicki, opracowali J. Garewicz
i A. Walicki, PWN, Warszawa 1972.
Cimek G., Rosja. Państwo imperialne?, Gdynia 2001.
Comte A., Metoda pozytywna w 16 wykładach, E.J. Rigolage (wyd.), tłum. W. Wojciechowska,
Warszawa 1961.
Comte A., Rozprawa o duchu filozofii pozytywnej, tłum. J.K., Rozprawa o całokształcie
pozytywizmu, tłum. B. Skarga, Warszawa 1973.
Copleston F., Historia filozofii, t. I–X.
Czarny J., Jana Pawła II wizja cywilizacji miłości (Studium filozoficzne), Papieski Fakultet
Teologiczny we Wrocławiu, Wrocław 1994.
Człowiek — istota społeczna. Wybór tekstów, E. Aronson (red.), Wydawnictwo Naukowe
PWN, Warszawa 2002.
Człowiek w nauce współczesnej. Rozmowy w Castel Gandolfo, przyg. i przedmową opatrzył
K. Michalski, Wydawnictwo Znak, Kraków 2006.
Dama S., Czas jako kategoria zachodnioeuropejskiej filozofii a koncepcja wieczności
M. Bierdiajewa. Ich konsekwencje i znaczenie dla współczesnego człowieka, (w:) Granice
Europy, Granice Filozofii — filozofia a tożsamość Rosji, Kraków 2007.
Dawkins R., Ślepy zegarmistrz, czyli jak ewolucja dowodzi, że świat nie został zaplanowany,
przełożył i wstępem opatrzył A. Hoffman, PIW, Warszawa 1994.
373
Deleuze G., Guattari F., Co to jest filozofia?, przełożył P. Pieniążek, Wydawnictwo Słowo/
Obraz/Terytoria, Gdańsk 2000.
Deleuze G., Filozofia krytyczna Kanta. Doktryna władz, przełożył B. Banasiak, Wyd. Słowo/
Obraz/Terytoria, Gdańsk 1999.
Diogenes Laertios, Żywoty i poglądy słynnych filozofów, PWN, Warszawa 1984.
Drozdowicz Z., Excellentia universitas. Szkice o uniwersytecie, Wydawnictwo Fundacji
Humaniora, Poznań 1995.
Drożyński A., Mądrości żydowskie, Wiedza Powszechna, Warszawa 1967.
Enciklopediczeskij słowar ruskoj cywilizacji, sostawitiel O.A. Płatonow, Prawosławne
Wydawnictwo Ruskoj Cywilizacji, Moskwa 2000.
Encyklopedia filozofii, T. Honderich (red.), t. I i II, przekład J. Łoziński, Wydawnictwo Zysk
i S-ka, Poznań 1999.
Engels F., Ludwik Feuerbach i zmierzch klasycznej filozofii niemieckiej, (w:) K. Marks,
F. Engels, Dzieła, t. 21, KiW, Warszawa 1969.
Epiktet, Diatryby. Encheiridion, PWN, Warszawa 1961.
Erazm z Rotterdamu, Pochwała głupoty, przekład i opracowanie E. Jędrkiewicz, Wstęp,
H. Barycz, De Agostini Polska, Warszawa 2001.
Erikson E.H., Dzieciństwo i społeczeństwo, przełożył P. Hejmej, Dom Wydawniczy Rebis,
Poznań 2000.
Filek J., Filozofia jako etyka. Eseje filozoficzno-etyczne, Wydawnictwo Znak, Kraków 2001.
Filon, Kto jest dziedzicem boskich dóbr, Poznań 2002.
Filon, Pisma I, O stworzeniu świata, Alegorie praw, O dekalogu, O cnotach, Warszawa 1986.
Filon, Pisma II, O gigantach, O niezmienności boga, O rolnictwie, O uprawie roślin,
O pijaństwie, O trzeźwości, Kraków 1994.
Filozofia a nauka. Zarys encyklopedyczny, ZNiO, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk,
Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1987.
Filozofia. Podstawowe pytania, E. Martens i H. Schnädelbach (red.), przekł. K. Krzemieniowa,
WP, Warszawa 1995.
Filozofia w dobie przemian, T. Buksiński (red.), Poznań 1994.
Filozoficzne i metodologiczne podstawy teorii naukowych, „Poznańskie Studia z Filozofii
Nauki”, Zeszyt 11, PWN, Warszawa-Poznań 1989.
Filozofować dziś. Z badań nad filozofia najnowszą, A. Bronk (red.), TN KUL, Lublin 1995.
Forster D. OSB, Świat symboliki chrześcijańskiej, przekład i opracowanie W. Zakrzewska,
P. Pachciarek, R. Turzyński, wybór ilustracji i komentarz T. Łozińska, IW PAX, Warszawa
1990.
Frank S., Istota i wiodące motywy filozofii rosyjskiej, przekł. E. Matuszczyk, (w:)
Niemarksistowska filozofia rosyjska. Antologia tekstów filozoficznych XIX wieku i pierwszej
połowy XX w., część I, L. Kiejzik (red., wybór i przedmowa), Wyd. Ibidem, Kurowice
k. Łodzi, Łódź 2001.
Frazer J.G., Złota gałąź, przełożył H. Rzeczkowski, przedmowę napisał J. Lutyński, PIW,
Warszawa 1965.
Fromm E., Mieć czy być, Warszawa 1989.
Gajda J., Pitagorejczycy, WP, Warszawa 1996.
George S., Czyj kryzys, czyja odpowiedź, przełożyła L. Mazur, Instytut Wydawniczy Książka
i Prasa, Warszawa 2011.
Gilson É., Duch filozofii średniowiecznej, IW PAX, Warszawa 1958.
Gilson É., Historia filozofii chrześcijańskiej w wiekach średnich, przełożył S. Zalewski, IW
PAX, Warszawa 1987.
374
Bibliografia
Gilson É., Tomizm. Wprowadzenie do filozofii św. Tomasza z Akwinu, IW PAX, Warszawa 1998.
Gilson É., Wprowadzenie do nauki świętego Augustyna, tłumaczył Z. Jakimiak, IW PAX,
Warszawa 1953.
Gnostycyzm antyczny i współczesna neognoza, Warszawa 1996.
Gruca M., Homogeneza. Hipotetyczny zarys powstania i rozwoju gatunku ludzkiego, „Res
Humanae”, Wydawnictwo Popularno-Naukowe Marian Gruca, Warszawa 2006.
Hajduk Z., Ogólna metodologia nauk, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin 2001.
Hegel G.W.F., Wykłady z filozofii dziejów, w przekładzie J. Grabowskiego i A. Landmana,
Wstępem poprzedził T. Kroński, t. II, PWN, Warszawa 1958.
Hegel G.W.F., Wykłady z historii filozofii, t. I, przekł. Światosław Florian Nowicki, przekład
przejrzał A. Węgrzecki, PWN, Warszawa 1994.
Heidegger M., Bycie i czas, przeł. B. Baran, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994.
Hempoliński M., Filozofia współczesna. Wprowadzenie do kierunków, PWN, Warszawa 1989.
Hezjod, Prace i dnie, przełożył, opracował W. Steffen, Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich,
Wrocław 1952.
Homer, Dzieła, t. I, Iliada, tłum. F.K. Dmochowski, t. II, Odyseja, tłum. L. Siemieński,
Warszawa 1990.
Horkheimer M., Adorno T.W., Dialektyka oświecenia. Fragmenty filozoficzne, Warszawa 1994.
Hume D., W Traktacie o naturze ludzkiej, tłum. Cz. Znamierowski, Polska Akademia
Umiejętności, Kraków 1951.
Husserl E., Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii, Warszawa 1967.
Husserl E., Idee fenomenologii. Pięć wykładów, PWN, Warszawa 1990.
Husserl E., Medytacje kartezjanskie z dodaniem Uwag krytycznych Romana Ingardena,
przełożył i przypisami opatrzył A. Wajs, przekład przejrzał i wstępem poprzedził
A. Półtawski, PWN, Warszawa 1982.
Husserl E., Wykłady z fenomenologii wewnętrznej świadomości czasu, przełożył i przypisami
opatrzył J. Sidorek, tłumaczenie przejrzał i wstępem poprzedził A. Półtawski, PWN,
Warszawa 1989.
Ingarden R., Wstęp do fenomenologii Husserla, Warszawa 1974.
Ingarden R., Z badań nad filozofią współczesną, Warszawa 1963.
Jak filozofować? Studia z metodologii filozofii, opr. J. Perzanowski, Warszawa 1989.
Jana Pawła II, O pracy ludzkiej. Laborem exercens, „Znak”, nr 332–334, Kraków 1982.
Jaroński F., Jakiej filozofii Polacy potrzebują, (w:) Jakiej filozofii Polacy potrzebują, wyboru
dokonał i wstępem poprzedził W. Tatarkiewicz, PWN, Warszawa 1970.
Jaroszewski T.M., Rozważania o praktyce. Wokół interpretacji filozofii Karola Marksa,
PWN, Warszawa 1974.
Kamieńska A., Datner S., Z mądrości Talmudu, PIW, Warszawa 1988.
Kamiński S., Filozofia i metoda. Studia z dziejów metod filozofowania, do druku przygotował
ks. J. Herbut, TN KUL, Lublin 1993.
Kamiński S., Jak filozofować? Studia z metodologii filozofii klasycznej, do druku przygotował
T. Szubka, TN KUL, Lublin 1989.
Kamiński S., Nauka i metoda naukowa. Pojęcie nauki i klasyfikacja nauk, TN KUL, Lublin
1992.
Kant I., Kritik der reinen Vernunft, t. 1, Werkausgabe, Band III, Herausgegeben von
W. Weischedel (hrsg.), Suhrkamp Taschenbuch Wissenschaft, Insel Verlag Wiesbaden
1956.
Kant E., Krytyka czystego rozumu, z oryginału niemieckiego przełożył oraz opatrzył wstępem
i przypisami R. Ingarden, t. I i II, PWN, Warszawa 1957.
375
Kant E., Krytyka władz sądzenia, PWN, Warszawa 1986.
Kant E., O formie i zasadach świata dostępnego zmysłom oraz świata inteligibilnego.
O pierwszej podstawie różnicy kierunków w przestrzeni, przełożył, opracował i posłowiem
opatrzył A. Banaszkiewicz, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2004.
Kant E., O zgodności polityki z moralnością według transcendentalnego pojęcia prawa
publicznego, (w:) tenże, O wiecznym pokoju. Zarys filozoficzny, przekł. F. Przybylak,
wstęp i redakcja K. Bal, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1993.
Kant E., Pojęcie filozofii w ogóle, (w:) Dwieście lat z filozofią Kanta, M. Potępa, Z. Zwoliński
(red.), Genesis, Warszawa 2006.
Kant E., Prolegomena do przyszłej metafizyki, która będzie mogła wystąpić jako nauka,
z oryginału przełożył oraz wstępem i przypisami opatrzył B. Bornstein, wyd. drugie,
nakładem księgarni F. Hoesicka, Warszawa 1927.
Kant E., Religia w obrębie samego rozumu, tłumaczył oraz wstępem i przypisami opatrzył
A. Bobko, Wydawnictwo Znak, Kraków 1993.
Kant E., Uzasadnienie metafizyki moralności, przekład M. Wartenberg, Warszawa 2002.
Karpiński A., Idea uniwersytetu XXI wieku, „Magazyn Literacki aha!” (Polish Monthly
Magazine), 2008, nr 150, Vancouver, Kanada.
Karpiński A., Istota kapitału przeszkodą w społeczno-politycznej i kulturowej integracji
europejskiej. Hasło Stanów Zjednoczonych Europy, (w:) X lat Polski w Unii europejskiej
— doświadczenia i perspektywy, M. Borkowski, A. Friedberg (red.), Wydawnictwo GSW,
Gdańsk 2014, s. 99–108.
Karpiński A., Krytycyzm, (w:) Encyklopedia filozofii wychowania, S. Jedynak, J. Kojkoł
(red.), Oficyna Wydawnicza Brana, Bydgoszcz 2009.
Karpiński A., Kryzys kultury współczesnej, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk
2003, 2004.
Karpiński A., Marksa uwięźnięcie w kulturze przyczyną utopijności utopii komunistycznej,
Gdańsk 2013, „Nowa Krytyka. Czasopismo filozoficzne”, nr 30/31, Wydawnictwo Naukowe
Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2013, s. 289–318; także: www.adamkarpinski.pl.
Karpiński A., Mądrość w konstytuowaniu krytyki i religii, (w:) Społeczeństwo. Kultura.
Religia. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Zbigniewowi Stachowskiemu,
J. Kojkoł, B. Guzowska, R. Wójtowicz (red.), Wydawnictwo Akademickie Akademii
Marynarki Wojennej w Gdyni, Gdynia 2015, s. 89–102.
Karpiński A., Międlikowska G., Utopijność utopii w filozofii i nauce współczesnej, „Zeszyty
Naukowe Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji”, nr 8, Gdańsk 2008, s. 60–102.
Karpiński A., Próba fenomenologicznego opisu bytu społecznego, „Humanistyka
i Przyrodoznawstwo. Interdyscyplinarny Rocznik Filozoficzno-Naukowy”, nr 16,
Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Olsztyn 2010.
Karpiński A., Próba rekonstrukcji przesłanek teoretycznych Marksowskiej koncepcji kultury
i religii, „Zeszyty Naukowe”, nr 105 A, Wydawnictwo Akademii Marynarki Wojennej,
Gdynia 1990.
Karpiński A., Prywatna własność środków produkcji. Od ojcobójstwa do syna marnotrawnego,
Wydawnictwo Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, Gdańsk 2010; wyd. 2 uzupełnione,
Wydawnictwo Gdańskiej Szkoły Wyższej, Gdańsk 2013.
Karpiński A., Pytanie o podmiotowy sens świata, (w:) Religia i kultura. Materiały z Konferencji
Naukowej (Gdynia, 11–12 maja 1991 roku), Gdynia 1991.
Karpiński A., Religie monoteistyczne a społeczeństwa rynkowe, „Przegląd Religioznawczy”,
1994, nr 1, s. 27–35.
376
Bibliografia
Karpiński A., Religijne artefakty kulturowe problemem metodologicznym analizy zjawisk
społecznych, „Zeszyty Naukowe Koszalińskiej Wyższej Szkoły Nauk Humanistycznych”,
zeszyt nr 8, Problemy nauk społecznych, Koszalin 2011.
Karpiński A., Rosyjska idea na kanwie myśli M. Bierdiajewa, „Życie Międzynarodowe”,
24.06.2014, Lang.interaffairs.ru/idex.php/pl/strona-q-wna/dyplomacja-narodowa/
interu/213-rosyjska-idea-na-kanwie-my-li-m bierdiajewa.
Karpiński A., Słownik pojęć filozoficzno-socjologicznych, Wydawnictwo Gdańskiej Wyższej
Szkoły Administracji, Gdańsk 2007.
Karpiński A., Stosunek katolicyzmu do rewolucji społecznej, Warszawa 1979.
Karpiński A., Syntetyzm moralny, Gdańsk 2007, rękopis powielony.
Karpiński A., Trójkąt kaliningradzki. Obszar konstruowania nowych form przyszłości,
„Geopolityka. Biuletyn analityczny Instytutu Geopolityki”, nr 18 (9/2012).
Karpiński A., Utopijność i realność utopii w judeochrześcijańskim obszarze kulturowym, (w:)
Utopia wczoraj i dziś, T. Sieczkowski, D. Misztal (red.), Wydawnictwo Adam Marszałek,
Toruń 2010.
Karpiński A., Wstęp do socjologii krytycznej, Wydawnictwo Gdańskiej Wyższej Szkoły
Administracji, Gdańsk 2006.
Karpiński A., Zarys historii filozofii, Słupsk 1997.
Kartezjusz (R. Descartes), Prawidła kierowania umysłem. Poszukiwanie prawdy, tłum.
L. Chmaj, Warszawa 1958.
Kartezjusz, Zasady filozofii, tłum. I. Dąmbska, PWN, Warszawa 1960.
Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallottinum, Poznań 1994.
Kaufmann J.-C., Ego. Socjologia jednostki, przekł. K. Wakar, Oficyna Naukowa, Warszawa
2004.
Kołakowski L., O co nas pytają wielcy filozofowie, Seria I, Wydawnictwo Znak, Kraków 2004.
Komeński J.A., Pampedia, przełożyła K. Remerowa, wstępem i komentarzem opatrzył
B. Suchodolski, ZNiO, Wydawnictwo PAN, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1973.
Koneczny F., O wielości cywilizacji, Gebethner i Wolff, Kraków 1935.
Kotarbiński T., Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk, ZNiO,
Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław-Warszawa-Kraków, 1961.
Kotarbiński T., Kurs logiki dla prawników, 1963; Wykłady z dziejów logiki, 1957.
Kotarbiński T., Medytacje o życiu godziwym, WP, Warszawa 1967.
Kotarbiński T., O zdolnościach cechujących badacza, Jak zacząłem filozofować, jak filozofuję
i jak innym radzę to czynić, (w:) tenże, Dzieła wszystkie. Prakseologia, Cz. II, ZNiO,
Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław-Warszawa-Kraków 2003, s. 427–434,
501–507.
Kotarbiński T., Prakseologia, cz. I i II, (w:) tenże, Dzieła wszystkie, ZNiO, Wydawnictwo
Polskiej Akademii Nauk, Wrocław-Warszawa-Kraków 2003.
Kotarbiński T., Wykłady z dziejów logiki, 1957.
Kozyr-Kowalski St., Socjologia, społeczeństwo obywatelskie i państwo, Wydawnictwo
Naukowe UAM, Poznań 1999.
Kozyr-Kowalski St., Struktura gospodarcza i formacja społeczeństwa, KiW, Warszawa 1988.
Krokiewicz A., Zarys filozofii greckiej. Od Talesa do Platona, IW PAX, Warszawa 1971.
Krokos J. ks., Koncepcja fenomenologii w ujęciu Husserla, Pfändera, Schellera i niektórych
ich uczniów, Katolicka Agencja Wydawncza „MAG”, b.d.w.
Krońska I., Sokrates, WP, Warszawa 1964.
Krygier B., Człowiek na nowo, Warszawa 2009.
Księga mądrości żydowskich (wybór), Klub Dla Ciebie, Warszawa 2005.
377
Kuźnicki L., Kosmos a nowoczesne społeczeństwo, (w:) Szkoła przeżycia cywilizacyjnego, J.M.
Dołęga, J. Kuczyński, A. Woźnicki (red.), Centrum Uniwersalizmu przy Uniwersytecie
Warszawskim, Polskie Towarzystwo Uniwersalizmu, Wyd. Naukowe SCHOLAR,
Warszawa 1997.
Leibniz G.W., Monadologia, przekł. i wstęp H. Elzenberg, przyg. do druku M. Woroniecki,
Toruń 1991.
Leksykon podstawowych pojęć religijnych. Judaizm. Chrześcijaństwo. Islam, A.T. Khoury
(red.), przełożył J. Marzęcki, IW Pax, Warszawa 1998.
Lenin W.I., O naszej rewolucji, (w:) tenże, Dzieła, t. 33, s. 495–497.
Leonardo da Vinci, Pisma wybrane, Warszawa 1958.
Leśniak K., Platon, WP, Warszawa 1968.
Lewandowski E., Pejzaż etniczny Europy, Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA,
Warszawa 2004.
Lewicki A., Informacja i percepcja w procesie uczenia się nowych pojęć, „Studia
Psychologiczne”, 1968, IX.
Lyotard J.F., Odpowiedź na pytanie, co to jest postmoderna?, (w:) Postmodernizm a filozofia.
Wybór tekstów, red. S. Czerniak, A. Szahaj, Warszawa 1996.
Mała encyklopedia logiki, ZNiO, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970.
Mały słownik terminów i pojęć filozoficznych da studiujących filozofię chrześcijańską, opr.
A. Podsiad, Z. Więckowski, wprowadzenie A. Podsiad, IW PAX, Warszawa 1983.
Marcuse H., One-Dimensional Man 1964; pol. wyd., Człowiek jednowymiarowy, Warszawa
1991.
Maritain J., Nauka i mądrość, Towarzystwo Wydawnicze „Rój”, Warszawa, b.d.w.
Marks K, Engels F., Ideologia niemiecka, (w:) K. Marks, F. Engels, Dzieła, t. 3, KiW,
Warszawa 1961.
Marks K., Engels F., Manifest Partii Komunistycznej, (w:) K. Marks, F. Engels, Dzieła, t. 4,
KiW, Warszawa 1986.
Marks K., Kapitał. Krytyka ekonomii politycznej, t. I, Proces wytwarzania kapitału, (w:)
K. Marks, F. Engels, Dzieła, t. XXIII, KiW, Warszawa 1968.
Marks K., Nędza filozofii. Odpowiedź na „Filozofię nędzy” pana Proudhona, (w:) K. Marks,
F. Engels, Dzieła, t. 4, KiW, Warszawa 1986.
Marks K., Rękopisy ekonomiczno-filozoficzne z 1844 r., (w:) K. Marks, F. Engels, Dzieła,
t. 1, KiW, Warszawa 1960.
Marks K., Różnica między demokrytejską a epikurejską filozofią przyrody, KiW, Warszawa
1966.
Marks K., Wprowadzenie do krytyki ekonomii politycznej, (w:) K. Marks, F. Engels, Dzieła,
t. 13, KiW, Warszawa 1966.
Marks K., Zarys krytyki ekonomii politycznej, KiW, Warszawa 1986.
Marx K., Grundrisse der Kritik der Politischen Ökonomie (Rohentwurf) 1857–1858. Anhang
1850–1859, Dietz Verlag, Berlin 1974.
Maruszewski T., Psychologia poznania, Gdańskie Towarzystwo Psychologiczne, Gdańsk 2002.
Matuszewski S., Filozofia Filona z Aleksandrii i jej wpływ na wczesne chrześcijaństwo,
Warszawa 1962.
Meadows D.H., Meadows D.L., Renders J., Przekraczanie granic. Globalne załamanie czy
bezpieczna przyszłość?, Warszawa 1995.
Mencwel A., Pod koniec wieku, (w:) Kołakowski i inni, J. Skoczyński (red.), Kraków 1995.
Michnowski L., Społeczeństwo przyszłości a trwały rozwój. Cybernetyczne spojrzenie na
przyszłość świata, Warszawa 2006.
378
Bibliografia
Mickiewicz A., Dzieła prozą, wydał T. Pini, wydanie zupełne, z portretami i podobiznami
autografów poety, t. I, Pisma literackie. Pisma polityczne. Pisma historyczne, t. II i III,
Listy i przemówienia, części I i II, Nakładem Komitetu Mickiewiczowskiego, Nowogródek
1934; wydanie zupełne z portretem poety, t. IV i V, Wykłady o literaturach słowiańskich,
rok I, II, III, IV, Nakładem Komitetu Mickiewiczowskiego, Nowogródek 1933.
Mill J.S., Przedmowa do trzeciego wydania z 1852 roku, (w:) Zasady ekonomii politycznej,
KiW, Warszawa 1959.
More (Morus) T., Utopia, tłum. K. Abgarowicz, wstęp W. Ostrowski, Warszawa 1954.
Morin E., Kern A.B., Ziemia — ojczyzna, PIW, Warszawa 1998.
Motycka A., Ideał racjonalności. Szkice o filozoficznych bezdrożach nauki, ZNiO,
Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław 1986.
Narecki K., Logos we wczesnej myśli greckiej, Lublin 1999.
Nęcka E., Twórczość, (w:) Psychologia. Podręcznik akademicki, tom 2, Psychologia ogólna,
J. Strelau (red.), Gdańskie Towarzystwo Psychologiczne, Gdańsk 2000.
Niemarksistowska filozofia rosyjska. Antologia tekstów filozoficznych XIX wieku i pierwszej
połowy XX w., część I, L. Kiejzik (red., wybór i przedmowa), Wyd. Ibidem, Kurowice
k. Łodzi, Łódź 2001.
Nietzsche F., Ludzkie, arcyludzkie, tom pierwszy, przełożył K. Drzewiecki, nakładem
J. Mortkowicza, b.d.w.
Niwiński A., Bóstwa, kulty i rytuały starożytnego Egiptu, Warszawa 1993.
Nowaczyk M., Apokalipsy kulturowe, (w:) Człowiek i wartości. Księga pamiątkowa poświęcona
35-leciu pracy naukowej i 40-leciu pracy nauczycielskiej Profesora Jana Szmyda, Kraków
1997.
Nowaczyk M., Ernesto De Martino jako filozof i historyk religii, (w:) E. De Martino, Ziemia
zgryzoty. Przyczynek do historii życia religijnego południowych Włoch, KiW, Warszawa
1971.
Nowaczyk M., Filozofia jako krytyka moralna, (w:) Przemiany i kontynuacje, Prof. dr. hab.
Wiesławowi Mysłkowi w darze, praca zbiorowa pod red. Eulalii Sajdak-Michnowskiej,
Słupsk 1999, s. 85–94.
Nowaczyk M., Symboliczne znaczenie apokalips kulturowych według Ernesto De Matino,
„Przegląd Religioznawczy”, 1996, nr 2.
Nowicki A., Co to jest filozofia? Dziewięć nowych odpowiedzi na stare pytanie, „Ruch
Filozoficzny”, Tom LXI, nr 2, 2004.
Nowicki A., Spotkania w rzeczach, PWN, Warszawa 1991.
Odkrycie, abstrakcja, prawda, empiria, historia, A. Klawiter, L. Nowak (red.), PWN, Poznań
1979.
Palacz R., Sokrates, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. T. Kotarbińskiego
w Zielonej Górze, Zielona Góra 1994.
Pascal B., Pensées et Opuscules (ed. Brunschvicg), Paris 1912.
Pawliszyn A., Filozofia a humanistyka, Wydawnictwo Fundacji Humaniora, Poznań 2000.
Peretiatkowicz A., Filozofia społeczna J.J. Rousseau’a, wyd. II, przejrzane i uzupełnione, Fiszer
i Majewski, Poznań, Warszawa: E. Wende i S-ka; Łódź: L. Fiszer; Toruń: Towarzystwo
Księgarń Kresowych, 1921.
Pieter J., Ogólna metodologia pracy naukowej, ZNiO, Wydawnictwo PAN, WrocławWarszawa-Kraków 1967.
Pinter H., Sztuka, prawda i polityka, „Le Monde diplomatique”, nr 1 (35), 2009.
379
Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych, opr. zespół
biblistów polskich z inicjatywy Benedyktynów Tynieckich, wyd. trzecie poprawione,
Wydawnictwo Pallotinum, Poznań-Warszawa 1990.
Platon, Obrona Sokratesa, (w:) Platon, Eutyfron, Obraona Sokratesa, Krition, przełożył,
objaśnieniami i ilustracjami opatrzył Wł. Witwicki, PWN, Warszawa 1958.
Platon, Państwo, t. I i II, Wydawnictwo Alfa, Warszawa 1994.
Platon, Uczta, przełożył oraz wstępem, objaśnieniami i ilustracjami opatrzył Wł. Witwicki,
PWN, Warszawa 1957.
Popper K.R., Wszechświat otwarty. Argument na rzecz indeterminizmu, przekład
A. Chmielewski, Wydawnictwo Znak, Kraków 1996.
Porfiriusz. Jamblich. Anonim, Żywoty Pitagorasa, przełożyła, wstępem oraz przypisami
opatrzyła J. Gajda-Krynicka, Wydawnictwo EPSILON, Wrocław 1993.
Powszechna encyklopedia filozofii, t. 1–9, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, Lublin
2000–2008.
Poznanie. Antologia tekstów filozoficznych, Z. Cackowski, M. Hetmański (red.), ZNiO
Wydawnictwo, Wrocław-Warszawa-Kraków 1992.
Półtawski A., Świat. Spostrzeżenie, Świadomość. Fenomenologiczna koncepcja świadomości
a realizm, Warszawa 1973.
Proudhon P.J., Qu’est-ce que la priori?, Paryż, M. Rivière 1926.
Przesmycki P., W stronę Bogoczłowieczeństwa. Teologiczno-moralne studium myśli Nikołaja
Bierdiajewa, Ibidem, Łódź 2002.
Rahner K., Vorgrimler H., Mały słownik teologiczny, IW PAX, Warszawa 1987.
Religie świata, praca zbiorowa, ks. E. Dąbrowski (red.), PAX, Warszawa 1957.
Rozpad ZSRR i jego konsekwencje dla Europy i świata, cz. I, Federacja Rosyjska, A. Jach
(red.), cz. II, Wspólnota Niepodległych Państw, M. Smoleń, M. Lubina (red.), cz. III,
Kontekst międzynarodowy, J. Dec (red.), Księgarnia Akademicka, Kraków 2011.
Shilling Ch., Socjologia ciała, Wydawnictwo Naukowe PWN, tłumaczenie M. Skowrońska,
Warszawa 2010.
Schaff A., Marksizm a jednostka ludzka, PWN, Warszawa 1965.
Scheller M., Pisma z antropologii filozoficznej i teorii wiedzy, przełożyli, wstępem i przypisami
opatrzyli S. Czerniak i A. Węgrzecki, PWN, Warszawa 1987.
Schopenhauer A., Erystyka, czyli sztuka prowadzenia sporów, Oficyna Wydawnicza AlmaPress, Warszawa 2005.
Schopenhauer A., O podstawie moralności, (w:) O podstawie dostatecznej. O podstawie
moralności, Warszawa 2009.
Schopenhauer A., O wolności ludzkiej woli, Wydawnictwo „bis”, Warszawa 1991.
Skarga B., Comte, wyd. drugie rozszerzone, WP, Warszawa 1977.
Słowacki J., Król-Duch, ZNiO, Wrocław 1959.
Słownik etnologiczny. Terminy ogólne, Z. Staszczak (red.), PWN, Warszawa-Poznań 1987.
Słownik kultury chrześcijańskiej, IW PAX, Warszawa 1997.
Słownik socjologii i nauk społecznych, G. Marshall (red.), M. Tobin (red. naukowa polskiego
wydania), Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005.
Smith E.E., Medin D.L., Categories and concepts, Cambridge, Mass.: Harvard University
Press, 1981.
Sobór Watykański II, Konstytucja duszpasterska Gaudium et spes, 74, (w:) Sobór Watykański
II, Konstytucje, dekrety, deklaracje, Poznań 1968.
Sołowiow Wł., Wykłady o Bogoczłowieczeństwie, przełożył i wstępem opatrzył J. Dobieszewski,
Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2011.
380
Bibliografia
Spinoza de B., Etyka, cz. IV, t. 24, przełożył I. Myślicki, Wyd. AKME, Warszawa 1991.
Spinoza de B., Traktat teologiczno-polityczny, (w:) Dzieła, tłum. i przedm. I. Halpern
(Myślicki), tom II, Warszawa 1914–1916.
Straszewski M., Filozofia świętego Augustyna na tle epoki, Kraków 1922.
Studia augustyńskie, Warszawa 1931.
Symotiuk S., Konserwatorium z metodyki nauczania filozofii, Uniwersytet Marii CurieSkłodowskiej, Międzyuczelniany Instytut Filozofii i Socjologii, Lublin 1989.
Simplicjusz, In Arystotelis Categorias commentarium, C. Kalbfleisch (ed.), (w:) Commentaria
in Aristotelis Graeca, t. 8, Berlin 1907.
Szacki J., Znaniecki, WP, Warszawa 1986.
Szaniawski J.K., Co to jest filozofia, (w:) Jakiej filozofii Polacy potrzebują, wyboru dokonał
i wstępem poprzedził W. Tatarkiewicz, PWN, Warszawa 1970.
Szczepański J., Elementarne pojęcia socjologiczne, PWN, Warszawa 1970.
Szczepański J., Mądrość, (w:) tenże, Sprawy ludzkie, wyd. III rozszerzone, Czytelnik,
Warszawa 1984
Szczepański J., Ludzie i instytucje. Powstanie ustroju Polski Ludowej i przekształcenia
społeczeństwa polskiego, (w:) Ludzie i instytucje. Stawanie się ładu społecznego. Pamiętnik
IX Ogólnopolskiego Zjazdu Socjologicznego. Lublin, 27–30 VI 1994, do druku przygotowali
A. Sułek i J. Styk przy współpracy I. Machaj, Wydawnictwo UMCS, Lublin 1995.
Szkoły w nauce, J. Goćkowski, A. Siemianowski (red.), Polska Akademia Nauk. Komitet
Naukoznawstwa, ZNiO, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1981.
Szmyd J., Filozofowanie użyteczne. Studia z filozofii praktycznej, Oficyna Wydawnicza
Branta, Bydgoszcz-Kraków 2003.
Szram M., Chrystus — mądrość Boża według Orygenesa, Lublin 1997.
Sztompka P., Socjologia zmian społecznych, Wydawnictwo Znak, Kraków 2005.
Stacewicz J., W kierunku alternatywnej wizji przyszłości, Warszawa 1997.
Stiller R., Kto jest mądry? Przysłowia i sentencje żydowskie z trzech tysięcy lat, Uraeus,
Warszawa 1999.
Sztumski J., Wstęp do metod i technik badań społecznych, Wyd. Śląsk, Katowice 2005.
Synowiec J.S., Mędrcy Izraela, ich pisma i nauka, Kraków 1990.
Świeżawski S., Zagadnienie historii filozofii, PWN, Warszawa 1966.
Tatarkiewicz Wł., Dzieje sześciu pojęć. Sztuka. Piękno. Forma. Twórczość. Odtwórczość.
Przeżycia estetyczne, PWN, Warszawa 1988.
Tatarkiewicz Wł., Historia filozofii. Tom pierwszy. Filozofia starożytna i średniowieczna,
PWN, Warszawa 1981.
Tatarkiewicz Wł., Historia filozofii. Tom trzeci. Filozofia XIX wieku i współczesna, PWN,
Warszawa 1981.
Tatarkiewicz Wł., Układ pojęć w filozofii Arystoteles, z niemieckiego przełożyła
w jubileuszowym darze dla Autora Izydora Dąmbska, PWN, Warszawa 1978.
Tomasz z Akwinu św., Traktat o człowieku. Summa teologii, 82–89, t. II, przekł. i opracowanie
S. Świeżawski, Warszawa 2002.
Tomasz z Akwinu w tłumaczeniu i opracowaniu Jacka Salija OP, Wydawnictwo Polskiej
Prowincji Dominikanów, W Drodze, Poznań 1984.
Trentowski B., Chowanna, czyli system pedagogiki narodowej jako umiejętności wychowania,
nauki i oświaty, słowem wykształcenia naszej młodzieży, t. I, wstępem i komentarzem
opatrzył A. Walicki, ZNiO, Wydawnictwo PAN, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970.
Trentowski B., Podstawy filozofii uniwersalnej, PWN, Warszawa, b.d.w.
Tyloch W., Opowieści mędrców Talmudu, Gdynia 1993.
381
Vives J.L., Wprowadzenie do prawdziwej mądrości, b.d.w.
Waldenberg M., Rewolucja i państwo w myśli politycznej W. Lenina, PWN, Warszawa 1978.
Wilson E.O., O naturze ludzkiej, przekł. B. Szacka, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1998.
Wilson E., Socjobiologia. Wydanie popularnonaukowe, przełożył M. Siemiński, ilustracje
S. Landry, Wydawnictwo zysk i S-ka, Poznań 2000.
Weber M., Etyka protestancka a duch kapitalizmu, tłumaczył J. Niziński, Wydawnictwo
TEST, Lublin 1994.
Weber M., Gospodarka i społeczeństwo. Zarys socjologii rozumiejącej, przełożyła i wstępem
opatrzyła D. Lachowska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.
Wiedza a podmiotowość, A. Motycka (red.), Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1998.
Wojtyła K., Osoba i czyn, Kraków 1968.
Wojtyła K., U podstaw odnowy. Studium o realizacji Vaticanum II, Kraków 1988.
Wokół problemów tożsamości, A. Jawłowska (red.), Warszawa 2001.
Wybrane teksty z historii filozofii. Polska myśl filozoficzna, Oświecenie. Romantyzm, wyboru
dokonali oraz wstępami i przypisami opatrzyli H. Hinz i A. Sikora, PWN, Warszawa 1964.
Young S., Etyczny kapitalizm. Jak na powrót połączyć prywatny interes z dobrem publicznym,
przekł. W. Kisiel, METAmorfoza, Wrocław 2005.
Zabellewicz A.I., Rozprawa o filozofii, (w:) Jakiej filozofii Polacy potrzebują, wyboru dokonał
i wstępem poprzedził W. Tatarkiewicz, PWN, Warszawa 1970.
Zabieglik S., Krzywe zwierciadło filozofii, czyli dzieje pojęcia zdrowego rozsądku, KiW,
Warszawa 1987.
Zabierowski M., Antropizm a kwestie podmiotowo-przedmiotowe, (w:) Wiedza a podmiotowość,
A. Motycka (red.), Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1998.
Zachariasz A.L., Filozofia. Jej istota i funkcje, UMCS, Lublin 1994.
Zakrzewska-Manterys E., Hermeneutyczne inspiracje, Warszawa 1998.
Zarys dziejów religii, praca zbiorowa pod redakcją Komitetu: J. Keller — przewodniczący,
W. Kotański, W. Tyloch, B. Kupis, Iskry, Warszawa 1976.
Zdybicka Z., Człowiek i religia. Zarys filozofii religii, Katolicki Uniwersytet Lubelski, Lublin
1978.
Znaniecki F., Czy socjologowie powinni być także filozofami wartości?, (w:) tenże, Pisma
filozoficzne, t. I, „Myśl i rzeczywistość” i inne pisma filozoficzne, do druku przygotował
i wstępem opatrzył J. Wocial, PWN, Warszawa 1987.
Znaniecki F., Metoda socjologii, przełożyła i wstępem opatrzyła E. Hałas, Wydawnictwo
Naukowe PWN, Warszawa 2008.
Znaniecki F., Rzeczywistość kulturowa, (w:) tenże, Pisma filozoficzne, t. II, „Humanizm
i poznanie” i inne pisma filozoficzne, „Rzeczywistość kulturową” przełożył oraz całość
do druku przygotował J. Wocial, PWN, Warszawa 1991.
Znaniecki F., Socjologia wychowania, t. I i II, wstępem opatrzył J. Szczepański, PWN,
Warszawa 1973.
Znaniecki F., Społeczne role uczonych, wybór, wstęp, przekład tekstów angielskich i redakcja
naukowa J. Szacki, PWN, Warszawa 1984.
Znaniecki F., Społeczna rola studenta, Wydawnictwo NAKOM, Poznań 1997.
Znaniecki F., Wstęp do socjologii, PWN, Warszawa 1988.
Zybała A., Globalna korekta. Szanse Polski w zglobalizowanym świecie, Wydawnictwo
Dolnośląskie, Wrocław 2004.
Zych A.A., Człowiek wobec starości. Szkice z gerontologii społecznej, Warszawa 1995.
Indeks osobowy
A
B
Abelard Piotr 221
Adler Alfred 307
Adorno Teodor Wiesengrund 265
Ajdukiewicz Kazimierz 144, 290
Aleksander Wielki 103
Alfaro Juan ks. 25
Al Gore 56
Anaksagoras z Klazomenaj 204
Anaksymander z Miletu 143
Andronikos z Rodos 123
Antystenes z Aten 36, 60, 99, 172, 173, 178
Anzelm z Canterbury 221
Apulejusz Licius Aulus z Madury 234, 307
Aronson Eliot 43
Arystarch z Samos 113, 114
Arystofanes 237
Arystoteles 17, 31, 43, 47, 48, 53, 55, 58,
59, 65, 90, 97, 103, 104, 121, 122,
123, 128, 129, 130, 133, 140, 143,
144, 147, 154, 155, 163, 183, 184,
185, 186, 188, 189, 190, 191, 192,
193, 194, 195, 196, 197, 198, 199,
200, 201, 202, 203, 205, 206, 207,
208, 209, 226, 227, 230, 244, 253,
269, 270, 271, 272, 273, 274, 275,
276, 277, 278, 279, 282, 283, 286,
294, 296, 305, 328, 339, 344
Arystyp z Cyreny 36, 54, 267, 268
August Oktawian 307
Augustyn Św. 85, 95, 111, 129, 130, 213,
214, 215, 216, 217, 218, 219, 220,
252, 286
Aulus Gellius 234
Avenarius Richard 336
Awerroes 145
Babbie Earl 157
Bacon Franciszek 67, 86, 93, 290, 309
Bal Karol 10, 332
Banasiak Bogdan 89
Banaszkiewicz Artur 125
Baran Bogdan 10
Bartczak Rafał 50
Bartkowicz Anna 115
Bartłomiej Św. 230
Bartnik Czesław 105, 345
Bartoszewicz Hanna 320
Barycz Henryk 233
Baszkiewicz Jan 130
Bauman Zygmunt 22, 41, 136, 331, 342
Behaim Martin 229
Benedykt XII 230
Beocjusz Anicius Manlius Severinus 126
Bergson Henri Louis 303, 304
Berkeley George 54, 126
Berlin Isaiah 115, 320
Besler Gabriela 105
Bias z Priene 170
Bierdiajew Mikołaj 41, 42, 109, 161, 162,
228, 267, 280, 281, 304
Blackburn Simon 123, 127, 128
Bloch Ernst 165
Bobko Aleksander 297
Bocheński Józef Franciszek Emanuel
Innocenty Maria 12, 74, 105, 247,
258
Böckenförde Ernst-Wolfgang 343
Bonawentura Giovani Fidanza 221
Borkowski Mirosław 15, 332
Bornstein Benedykt 124
Borucki Marek 187
Brencz Andrzej 57
Brissot Jaques-Pierre 130
384
Brodziński Kazimierz 341
Bronk Andrzej 105, 300
Brückner Aleksander 69, 121
Bruno Giordano 230
Brzezicki Eugeniusz 332, 333
Brzozowski Stanisław 154, 165, 282, 336,
345, 347, 348, 358
Buber Martin 162
Buffon Georges-Luis Lecrerc, Comte de 93
Bukaty Andrzej 344
Buksiński Tadeusz 105
Bułhakow Sergiusz 281
Burakowski Stanisław 70
Buzyrys 233
Bystroń Jan Stanisław 60
C
Cackowski Zdzisław 105
Castells Manuel 24, 25
Cezar August 233
Chigerowa Maria 43, 59, 185
Chilon ze Sparty 170, 171
Chmaj Ludwik 244
Chmielewski Adam 283, 287
Chomsky Noam Avram 21, 157, 343
Chudy Wojciech 128, 293
Cieszkowski August 349, 351, 352
Cimek Gracjan 23, 27
Clauberg Johann 122
Comte Auguste 90
Condorcet Jean Antoine Nicolas Caritat de
286
Conrad Korzeniowski Teodor Józef 260,
261
Copleston Friderick 212, 215, 220, 221,
227, 244, 245, 246
Cyceron Marek Tuliusz 232, 243, 298
Cynarzewska-Wlaźlik Lucyna 25
Czarnecka Bożena 126
Czarnecki Kazimierz Marian 105
Czarny Janusz ks. 277
Czerniak Stanisław 89, 324
Czuj Jan ks. 214
D
D’Alambert Jean Le Rond 112
Dama Sebastian 285
Indeks osobowy
Darwin Charles R. 248
Datner Szymon 213
Dawkins Clinton Richard 66
Dąbrowski Eugeniusz ks. 211, 298
Dąmbska Izydora Helena Maria 117, 244
Deleuze Gilles 88, 89
Dembiński Bogdan 152
Demokryt z Abdery 90
Dewey John 48
Diderot Denis 112
Dilthey Wilhelm 88, 147
Diogenes Laertios 30, 36, 54, 143, 167,
170, 173, 175, 178, 186, 200, 268,
280, 350
Diogenes z Synopy 279
Diokles 173
Diotyma z Mantinei 168, 228
Dmochowski Franciszek Ksawery 29
Dobieszewski Janusz 22
Dostojewski Fiodor Michajłowicz 41, 266
Drozdowicz Zbigniew 108
Drożyński Aleksander 213
Drzewiecki Konrad 301
Duns Szkot Jan 129
E
Ehrenreich Barbara 309
Eklezjastes 243
Elzenberg Henryk 357
Elżbieta księżniczka 244
Empedokles 199
Engels Fryderyk 10, 22, 42, 61, 122, 131,
138, 139, 156, 187, 296, 329, 330,
359, 360
Epiktet z Hierapolis 59, 60
Epikur 90, 244, 355
Epimenides 171
Epimeteusz 348, 349
Erazm z Rotterdamu 231, 233, 234, 242,
243, 251
Erikson H. Erik 309
Eubolidos z Miletu 75
Eurypides 205
Eutydem 174, 181
Euzebiusz z Cezarei 212, 213
Ezop 37
385
F
Ferdynand Aragoński 230
Feuerbach Ludwig 10, 90, 122
Fichte Johann Gottlieb 89
Fidiasz 203
Fierek Mariusz 331
Filek Jacek 158
Filon z Aleksandrii 211, 212
Fiszer Lukas 310
Forster Dunkan OSB 286
Frank Siemion Ludwigowicz 266
Frazer Jemes George G. 72
Freud Zygmunt 107, 307
Friedberg Aleksandra 15
Fromm Erich 131
Fuggierowie, ród niemiecki 229
G
Gadacz Tadeusz 23, 258
Gadamer Hans-Georg 146
Gajda Janina 172
Galileusz (Galileo Galilei) 229
Gałecki Jerzy 86, 284
Gandhi Mohandas Karamchand 69
Garczyński Stefan 342, 353
Garewicz Jan 352
Gentile Giovanni 128
George Susan 16
Gierulanka Danuta 152
Gilson Étienne 123, 215, 216, 217, 218,
220, 221, 225
Glaukos 233
Głębicka Ewa 43, 185
Goćko Jerzy 265
Goćkowski J. 109
Goethe Johann Wolfgang 147
Gombrowicz Witold 120
Grabińska Teresa 37
Grabowski J. 350
Grad 338
Gramsci Antonio 139
Gromska Daniela 188
Gruca Marian 34, 49
Gryllos 234
Grynberg Daniel 320
Grzegorz Wielki św. 39, 175
Grzegorz XII 230
Grzegorz XIII 229
Guattari Félix 88, 89
Gutenberg Johan 229
Guzowska Beata 375
H
Habermas Jürgen 19
Haeckel E. 34
Hajduk Zygmunt 105
Haller Joseph 111
Halpern (Myślicki) Ignacy 246, 247
Hałas Elżbieta 56
Hardy Henry 115
Hegel Georg Wilhelm Fryderyk 23, 64, 89,
90, 93, 106, 107, 114, 118, 126, 129,
131, 133, 134, 137, 160, 162, 228,
248, 252, 278, 324, 350, 356
Heidegger Martin 10, 13, 17, 113, 114, 115,
133, 146, 147, 148, 149, 150, 151,
169, 227, 269, 274, 278, 279, 283,
286
Hejmej Przemysław 309
Hempoliński Michał 105, 287
Henryk VIII 231, 233
Herakles 233
Heraklit z Efezu 177, 194, 270, 291
Herbut Józef ks. 94
Hertwig Oskar 69
Hetmański Marek 105
Hezjod 29, 238
Hieronim św. 212, 234
Hinz Henryk 341
Hiob 214, 223
Hitler Adolf 128
Hobbes Thomas 248
Hobhouse Leonard Trelawney 338
Hoesick Ferdynand 124
Hoffman Albert 66
Homer 29, 204, 233, 234, 235, 238
Honderich Ted 265, 288
Horacjusz 43
Horacy 307
Horkheimer Max 265
Hugon ze Świętego Wiktora 84
Hume David 48, 86, 122, 253, 259, 287
Hus Jan 230
Husserl Edmund 105, 140, 146, 147, 150,
386
Indeks osobowy
151, 152, 154, 325
I
Ingarden Roman 30, 48, 88, 108, 152, 249,
281, 293, 325
Izabela Bastylska 230
Izokrates 233
J
Jach Anna 359
Jakimiak Zygmunt 216
Jamblich 172
Janeczek Stanisław 325
Jan Kasjan św. 39, 175
Jan Paweł II 26, 100, 131, 227, 277, 329
Jan Szkot Eriugena 220
Jan XXIII 230
Jaroński Feliks 164
Jaroszewski M. Tadeusz 53
Jaroszyński Piotr 232
Jaspers Karl 146
Jawłowska Aldona 136
Jedlicki Jerzy 320
Jedynak Stanisław 95
Jeremiasz 243
Jezierski Feliks 54
Jezus Chrystus 21, 57, 81, 211, 213, 214,
215, 220, 222, 243, 356
Jędrkiewicz Edwin 233
Judycki Stanisław 147, 159
Juliusz Cesar 9
Juliusz II papież 242
K
Kafka Franz 320
Kajetan 226
Kallias 189, 190, 198
Kamieńska Anna 213
Kamiński Stanisław 94, 105, 288, 300, 301
Kant Emanuel 10, 12, 13, 25, 30, 43, 55,
74, 85, 86, 88, 89, 90, 91, 92, 95,
108, 109, 110, 115, 117, 119, 120,
122, 124, 125, 129, 133, 148, 149,
153, 154, 156, 157, 159, 163, 164,
184, 185, 247, 248, 249, 253, 258,
274, 280, 281, 284, 285, 286, 294,
295, 296, 297, 299, 322, 331, 336
Karol V 229
Karpiński Adam Jan 15, 18, 19, 25, 26, 37,
42, 46, 54, 57, 74, 75, 82, 89, 90, 95,
102, 106, 108, 111, 112, 128, 135,
136, 138, 139, 153, 158, 172, 289,
291, 301, 310, 325, 331, 332, 358,
359
Kartezjusz (Descartes René) 23, 67, 93, 95,
111, 154, 155, 243, 244, 247
Kasjan Jan św. 39, 175
Katon 238
Kaufmann Jean-Claude 113, 291
Kekes John 265
Keller Józef 211, 298
Kern Anne Brigitte 93, 111
Kępiński Ignacy Tadeusz Antoni 49
Khoury Adela Theodora 298
Kiejzik Lilianna 266
Kierkegaard Sören Aabye 88, 162
Kisiel Wiesław 253
Klaudiusz 234
Klawiter Andrzej 132
Kleinias 181, 182, 183
Klemens Aleksandryjski 212
Kleobulos z Lindos 170, 171
Kloskowska-Dudzińska Agnieszka 157
Kmita Jerzy 126
Kojkoł Jerzy 95, 375
Kolumb Krzysztof 229
Kołakowski Leszek 87, 350
Komeński Jan Andrzej 231, 232
Kopernik Mikołaj 31, 113, 114, 229, 341
Korpanty Józef 108
Kosior Krzysztof 265
Koszkało Martyna 289
Kotański Wiesław 211
Kotarbiński Tadeusz 25, 95, 99, 100, 101,
102, 105, 135, 144, 154, 174
Kowalewska Małgorzata 212, 213
Kowalik Tadeusz 187
Kozietulski Jan 333
Kozyr-Kowalski Stanisław 52, 107, 118,
120, 131, 330
Krąpiec Mieczysław Albert OP 11, 18, 39,
42, 47, 123, 124, 144, 146, 163, 164,
187, 197, 316, 323, 340
Kremer-Merkator Gerhard 229
387
Kretschmer Ernst 307, 332
Krokiewicz Adam 29, 186
Krokos Jan ks. 151, 152
Krońska Irena 174
Kroński Tadeusz 350
Krucina Jan 187
Kruk Mirosław 211
Krygier Barbara 104, 330
Krzemieniowa Krystyna 265, 324
Ksantypa 173
Kuderowicz Zbigniew 48, 126
Kulesza Ryszard 43, 185
Kupis Bogdan 211
Kuźnicki Leon 37
L
Lachowska Dorota 320, 333
Lakatos Imre 131
Landman Adam 86, 284, 350
Landry Sarah 320
Leibniz Gottfried Wilhelm 48, 357
Lenin Włodzimierz (Władimir Iljicz
Uljanow) 111, 310, 359, 360
Leonardo da Vinci 288
Leon tyran Fliuntu 30
Leon XIII 329
Leśniak Kazimierz 31, 36, 43, 47, 104,
128, 133, 143, 181, 185, 186
Levinas Emmanuel 146, 162
Levin K. 319
Lewandowski Edmund 333
Lewes Georg Henry 287
Lewicki Andrzej 294
Locke John 48, 126, 129, 253
Lombardo Piotr 85
Lubina Michał 359
Lucius Aulus Apuleius z Madury 234
Lukian z Samosate 234, 239
Luter Marcin 230, 333
Lutyński Jan 73
Lyotard Jean-François 89
Ł
Łozińska Teresa 286
Łoziński Jerzy 265, 288
Łukasz św. 243, 356
M
Machaj Irena 311
Machno Nestor Iwanowicz 24
Magellan Ferdynand 229
Mahomet II Sułtan 230
Malinowski A. 49
Manes 122
Maotsetung 35
Marcel Gabriel 146
Marcin V 230
Marcjalis 238
Marcuse Herbert 35, 309
Marek Aureliusz 259
Maritain Jacques 169
Marks Karol 10, 22, 35, 42, 45, 61, 90, 93,
122, 129, 130, 131, 133, 134, 135,
137, 138, 139, 154, 156, 187, 196,
282, 295, 296, 297, 299, 305, 330,
359, 360
Marody Mirosława 25
Maro Publius Vergilius 233
Marshall Gordon 315
Martens Ekkehard 265, 324
Martino de Ernesto 40
Maruszewski Tomasz 294, 295
Maryniarczyk Andrzej 122, 123, 124, 133,
140, 186, 314
Marzęcki Józef 245, 298
Maslow Abraham Harold 50, 51
Mateusz św. 356
Matuszczyk Ewa 109, 161, 228, 266, 281
Mauss Marcel 49
Meadows H. Donella 56
Meadows L. Dennis 56
Meller Stefan 130
Mencwel Andrzej 136
Merleau-Ponty Maurice 146
Michalski Krzysztof 341
Michnowski Lesław 56
Mickiewicz Adam 101, 268, 309, 311, 341,
342, 343, 344, 345, 346, 347, 348,
349, 350, 352, 353, 354
Midas 235
Mieszkowski Tadeusz 298
Międlikowska Grażyna 136
Mikołajczewska Wioleta 331
Mikołaj z Damaszku 123
388
Mill John Stuart 138
Misztal Dawid 136
Mittler Siegfried und Sohn 89
Młodzianowski Tomasz ks. 60
Modrzewski Andrzej Frycz 34, 231
Mojżesz 42, 212, 240
Montaigne Michel Eyquem de 254
Morin Edgar 93, 111
Mortkowicz Jakób 301
Morton Adam 288
Morus Tomasz 233
Motycka Alina 9, 37
Myślicki Ignacy 31, 245, 246
Myzon z Chen 170
N
Napoleon Bonaparte 111
Narecki Krzysztof 213
Newman John Henry 88
Newton Isaac 67, 106
Nęcka Edward 306
Niethammer F.I. 158
Nietzsche Fryderyk Wilhelm 88, 129, 162,
301
Niwiński Andrzej 213
Niziński Jan 333
Nowaczyk Mirosław 40, 97, 138, 163, 165,
281
Nowak Leszek 132
Nowicki Andrzej 9, 162, 304, 305, 352
Nowicki Florian 228
O
Ockham Wilhelm 129
Olechnicki Krzysztof 76
Olszewski Witold 43, 185
Orygenes 212
Osmański Marek 212
Ost David 111
Owidiusz, Publius Ovidius Naso 233
P
Pachciarek P. 286, 298
Paciorek Antoni 128
Paetzold Heinz 324
Palacz Ryszard 174
Indeks osobowy
Pańpuch Zbigniew 189, 325
Paprocki Henryk 281, 304
Parmenides 186, 269, 271, 272, 274, 350
Parsons Talcot 19
Pascal Blaisej (Błażej) 278
Paweł św. 21, 211, 227, 228, 243
Pawlikowski Tomasz 84, 85
Pawliszyn Aleksandra 105
Paź Bogusław 185, 227
Peirce Charles Sanders 300
Peretiatkowicz Antoni 310
Periander 171
Perzanowski Jerzy 146, 152
Petrarka 251
Pfänder Aleksander 147, 151
Pieniążek Paweł 89
Pieter Józef 105
Pigres z Halikarnasu 233
Pini Tadeusz 341
Pinter Harold 137
Piotrowicz Ludwik 43, 59, 185
Pitagoras 30, 167, 172, 175, 239
Pittakos z Mityleny 170, 171
Platon 15, 36, 99, 100, 109, 121, 122, 129,
130, 152, 154, 155, 168, 172, 174,
175, 176, 177, 178, 179, 180, 181,
182, 183, 185, 194, 211, 212, 226,
230, 236, 239, 253, 270, 271, 272,
274, 275, 286, 290, 314, 328
Plaut — Titus Maccius Plautus 15
Pliniusz Cecyliusz, Caecilius Secundus 238
Plutarch 234
Płatonow O.A. 267
Podbielski Henryk 43, 185, 186
Podsiad Antoni 48, 146
Poliklet 203
Polikrates 233
Połtawski Andrzej 152, 325
Poniży Bogdan 213
Popper Karl Raimund 283, 287
Porfiriusz 172
Potępa Maciej 280
Potulicka E. 330
Półtawski Andrzej 325
Prometeusz 235, 348, 349
Protagoras 200, 290, 314
Proudhon Pierre-Joseph 130
Przesmycki Piotr SDB 281
389
Przybylak Feliks 10, 331
Ptolemeusz 113
Publius Ovidius Naso 233
Putin Vladimir Vladimirowich 102
R
Rahner Karl 39, 298
Regner Leopold 128, 188
Remerowa Krystyna 232
Renders J. 56
Rigolage J. Emile 90
Rochefoucauld Francois de La 254
Roscelin z Campiegne 220, 221
Rousseau Jean-Jacques 310
Russel Bertrnad Arthur William 114
Rutkowiak J. 330
Rzeczkowski Henryk 73
S
Sadowski Zdzisław 111
Sajdak-Michnowska Eulalia 165, 281
Sajdek Paweł 314
Salomon 243
Sarbiewski Kazimierz Maciej 304
Sartre Jean-Paul Charles Aymard 146
Savanarola Girolamo 230
Schaff Adam 139
Scheller Max 151, 324
Schelling Joseph Wilhelm Friedrich 89
Schnädelbach Herbert 265, 324
Schopenhauer Arthur 75, 88, 167, 340
Seneka Lucius Annaeus 200, 234, 259
Shaftesbury 48
Shilling Ch. 49
Sidorek J. 152
Sieczkowski Tomasz 136
Siemianowski A. 109
Siemieński Lucjan Hipolit 29
Siemiński Mariusz 320
Sikora Adam 341
Siwek Paweł 128, 143
Skarga Barbara 90
Skłodowska-Curie Maria 31
Skoczyński Jan 136
Skowronek Alfons 298
Skowrońska Marta 49
Słowacki Juliusz 307
Smith Adam 158
Smith W. Robertson 57
Smoleń Mieczysław 359
Sochoń Jan 123
Sofokles 235
Sokrates 27, 53, 76, 94, 101, 112, 164, 167,
168, 173, 174, 175, 190, 194, 228,
237, 253, 270, 272, 275, 285, 296,
307, 319
Solon Ateńczyk 170
Sołowiow Władimir Siergiejewicz 21, 22,
41, 266
Spiegelberg Herbert 153
Stacewicz Janusz 55
Stachowski Zbigniew 375
Stalin Józef Wissarionowicz Dżugaszwili
101, 347
Staszczak Zofia 57, 338
Stawiński Janusz 25
Steffen Wiktor 29
Stein Gertrude 157
Stiller Robert 213
Stirner Max 88
Straszewski Maurycy 220
Strelau Jan 306
Stróżewski Władysław 146
Strzałko Jan 49
Styk Józef 311
Suchodolski Bogdan 232
Sułek Antoni 311
Symotiuk Stefan 105, 110
Symplicjusz 36, 99, 178
Synesios z Ptolemaidy bp 234
Synowiec S. Juliusz 213
Szacka Barbara 320
Szacki Jerzy 249, 250, 330
Szahaj Andrzej 89
Szaniawski Józef Kalasanty 164, 165
Szczepański Jan 35, 48, 80, 249, 258, 260,
262, 290, 310
Szmyd Jan 162
Szram Mariusz ks. 213
Sztompka Piotr 285, 331
Sztumski Janisz 105
Szubka Tadeusz 94
Szymański Mikołaj 43, 186
Szymański Sebastian 25
Szymczak Mieczysław 280
390
Ś
Śpiewak Paweł 316, 331
Świeżawski Stefan 115, 340
Świtalska Barbara 43, 186
T
Tales z Miletu 47, 123, 169, 170, 178, 186,
194, 204
Tanalska-Dulęba Anna 320
Tatarkiewicz Władysław 89, 90, 99, 109,
114, 117, 122, 164, 176, 304, 335
Temison 277
Teodozjusz 307
Timon 186
Tischner Józef 146, 152
Tobin Marek 315
Tołstoj Lew Nikołajewicz 266, 267
Tomasz z Akwinu św. 84, 123, 129, 222,
223, 224, 225, 226, 253, 278, 339
Trentowski Bronisław 37, 115, 116, 121,
123, 335, 336, 337, 347, 349
Turek Józef 37
Turzyński Ryszard 286
Tyloch Witold 211, 213
Tymieniecka Anna Teresa 146
Tymon Ateńczyk 238
U
Ulisses 234
V
Vasco da Gama 228
Vetter Dieter 298
Vinci da Leonardo zob. Leonardo da Vinci
Vio Tomasz de (Kajetan) 226
Vive Juan Luis 231
Voigt Georg 158
Vorgrimler Herbert 39, 298
W
Wajs Andrzej 325
Wakar Krzysztof 113, 291
Waldenberg Marek 360
Walicki Andrzej 349, 352
Wartenberg Mścisław 12, 247, 249
Indeks osobowy
Waszczenko Andrzej 336
Wawrzyniec św. 214
Weber Max 19, 75, 333
Weizsäcker von Carl-H. 341
Wesołowska Alicja 332
Węgrzecki Adam 228, 324
Whitehead Alfred North 114
Wiegnerowie Anna i Adam 336
Więckowski Zbigniew 48, 146
Wikarjak Jan 290
Wilhelm z Moerbecke 197
Wilson Edward O. 320
Witwicki Władysław 168, 175, 177, 180
Włodarczyk Teresa 221
Wnuk Marian 69
Wocial Jerzy 158, 337
Wojciechowska Wanda 90
Wojtyła Karol 277
Wolański Napoleon 34
Woleński Jan 19, 123, 127
Wolf Christian 122
Wolniewicz Bogusław 336
Wójtowicz Ryszard 375
Wróblewski Witold 188
Wróblewski Zbigniew 68
Wyszyński Stefan ks. kardynał 176
Y
Young Stephen 253
Z
Zabellewicz Adam Ignacy 335
Zabieglik Stefan 158
Zabierowski Mirosław 37
Zachariasz Andrzej L. 105
Zakrzewska-Manterys Elżbieta 55
Zakrzewska Wanda 286
Zalewski Sylwester 212, 221
Załęcki Paweł 76
Zamiara Krystyna 52, 53
Zammit Peter 226
Zdybicka J. Zofia 282
Zieliński Iwo Edward 221
Zięba Stanisław 49, 287
Zmorzanka Z. Anna 129, 168, 213
Znamierowski Czesław 48
Znaniecki Florian 35, 56, 69, 70, 73, 76,
391
77, 78, 79, 101, 111, 113, 116, 125,
139, 156, 158, 161, 180, 196, 249,
250, 251, 252, 253, 254, 255, 256,
267, 287, 290, 337, 338, 339, 341,
343, 346, 348, 349, 351, 358
Zwoliński Zbigniew 280
Zybała Andrzej 309
Zych A. Adam 231
Ż
Żakowski Jacek 23, 310
Żiżka Slavoj 310
Indeks rzeczowy
Abstrahowanie 46, 124, 128, 194
K. Marksa abstrahowanie 131,
132–136
Arystotelesa abstrahowanie 112, 132
Abstrakcja 44, 121–139, 194
Etymologiczne rozumienie abstrakcji
i jego skutki 121–126
Arystotles o pojmowaniu tego,
co ogólne 296
Abstrakcja jako metoda 127–129
Akt 17, 324
Czysty 17
Ludzki 17
Aktywizm 359–360
Alienacja 15, 16, 20, 51, 55, 80, 298,
359–360
Alternatywa zastępuje koniunkcję 26
Analiza 140
Antropizm 37
Arche 123
Arystokracja 311–313
Arystotelesa dyspozycje do poznania
prawdy 201
Atrybuty 31, 44–45, 114, 128
Atrybuty ducha 289, 293
Bogoczłowieczeńskości idea 282, 283
„Bóg” 17, 282
Brzytwa Ockhama 129
Byt 121, 286
Bycie bytu 269, 283–284
Bycie ludzkie 9, 275–276, 280 i nast.
Się-umienie 11
Bycie „na krawędzi” 11
Pytanie o bycie 17
Dogmat negujący pytanie o sens
bycia 278, 279
Arystotelesa pytanie o bycie 17,
274–275
Bycie społeczne — piramida pojęć 22,
56–58
Czterowymiarowy koncept
człowieka 336
Uogólnienia 57–61
Stosunek pokrewieństwa 57
Relacja pan — niewolnik 58–59
Własność ziemska 60
Kapitał, kapitał polityczny 61
Dobro wspólne 58
Całość strukturalna 281
Cechy myślenia filozoficznego 92–94
Celebryci szczęśliwości 11
Ciało ludzkie 47–50
Cnota 188, 225
Computo, ergo sum 11
Cud K.R. Poppera 289
Człowieczeńskość 12, 19, 36, 39, 53, 54,
129, 279, 283
Zintegrowany rozwój: i „mieć”,
i „być” 278–279
Bogoczłowieczeńskość — wzrastanie
człowieka ku wartościom 279
Cywilizacja miłości Jana Pawła II 277
Dar Żydów 14, 341
Darwinizm 67
Definicja 141, 271–273, 296–297
Demagog 76
Determinizm 320–321
Diotyma 168
Dobro 314
Dobro wspólne 64, 186–187, 316–318,
328, 339
Dobro transcendentne 316
Dominujący 35, 57–61
Eschatologiczne nakierowanie 41, 42
Osoba 41
Czwarty wymiar antropologiczny 42
Mojżesza zawołanie 42
394
Indeks rzeczowy
Dusza jednostki ludzkiej 42
Dualizm 122
Działanie 52–53
Celowość 52, 333–337
Wiedza 52
Wiedza potoczna 54, 294–295
Wiedza symbolicznomitologiczna 53, 296–299
Wiedza naukowa 54, 278, 300–303
Wiedza filozoficzna 54–55
E. Kanta transcendentalna formuła prawa
publicznego 10
Eidos 273
Ejdetyka 147
Emergentyzm 325
Empiryczna ograniczoność 32
Empiryk i metafizyk u władzy 115–116
Epikura czwórmian etyczno-leczniczy 244
Ergantropia 264
Fenomenologia 146
Filister — burżuj 10
Filozofia 29
Filozofia — etymologiczne
rozumienie 29–30
Filozofia — współczesna definicja 30
Filozofia wymaga trudu 30
Filozofia to oczyszczająca nauka
o mądrości 349
Wmyślanie istoty w przejawy 30
E. Kanta przejaw i rzecz sama
w sobie 3, 30, 31
Filozofuje człowiek 33
Człowiek — jednostka ludzka 33,
34
Człowiek jednowymiarowy,
„fach-idioten” 35
Człowiek — gatunek ludzki,
filogeneza 34
Człowiek — istota społeczna 43
Człowiek istota duchowa,
Duch 40–43
Filozoficzność jednostki
ludzkiej 97–101
Znak szczególny filozofii
polskiej 338–339
Filozofia wychowania 26
Forma i treść są jednością 31
Geniusz 307–308
Gnoza 210–211
Godność 23
Gościnności powszechnej
koncepcja 329–332
Granice przezwyciężonych pozorów 11
Habitus 189, 277–278, 325
Hegla idea Grobu Świętego 350
Hermeneutyka 150
Humanizm 158
Idea 121–122
Ideał narodowy 343–360
Chrystianizm w polityce 344
Państwo opiera się na etyce 346
Aktualność romantyzmu 347–348
Człowiek narodu 353–355
Idealizm 121
Idee rosyjskiej „dziewiątki” 267
Ideologia 56–57, 72–73, 136
Ideologiczność filozofii współczesnej 157
Idole Bacona 290–291
Imperatywy 248–249
Indeterminizm 319
Indukcyjne myślenie 295
Inkontrolgia 304–305
Inteligencja 132–133
Intuicja 197, 302–303
Luneta F. Nietzschego 303
Istota 127–128, 272–273
Arystotelesa cztery natury / istoty
rzeczywistości 273–274
Jaskinia w metaforze Platona 179–180
Jedność 17, 44, 47, 123, 130–131, 272
Dyada 273
Język 322
Kainotyzm teoretyczny 111
Kanta krytyka dowodów na istnienie
Boga 299
Kapitalizm 62–65
Kapitał finansowy 15–16
Kategoria 133
Koło T. Kotarbińskiego 135
Kryptoteoria 118
Krytyka 24–25, 95, 106–108
Dogmatyczna 26
Twórcza 26
Kryzys kultury współczesnej 18, 136
Źródła problemu 280–283
Potrzeba rewolucji 357–360
395
Kultura 276
Kwestia pojęcia „filozofia
współczesna” 88–91
Wirus kulturowy 23
Kwestia użyteczności filozofii 164–165
Los, dola człowieka 10, 13
Manicheizm 122
Marksa i Engelsa warunki budowy
socjalizmu 186–187
Materia 121
Materializm 121
Mądrość 10, 11, 12, 55, 167–170, 269
Mądrość w historii filozofii 169–263
Mądrość zanurzona w praktyce 11
Mądrość, definicja E. Kanta —
J. Bocheńskiego 12
Mądrość przezwycięża
rozdwojenie… 55
Definicje mądrości 267
Mądrościowe rozumienie
prawdy 267–268
Metafizyka 121–126
Metody filozoficznego poznania 105
Metoda 105, 274–275
Pytanie — problem
filozoficzny 105–108, 112–114
Przykład społecznego
odrzucenia rozwiązania
problemu 113–114
Filozoficzne poznanie
historyczne 108–110
Szkolna filozofia 108–110
Światowa filozofia 108–110
Filozof jest nauczycielem 108–110
Filozoficznego dzieła krytyka
zewnętrzna 111–116
Filozoficznego działa krytyka
wewnętrzna 117–120
Krytyka dzieła filozoficznego 106–108
Analogia 142–146
Separacja metafizyczna 139–142
Fenomenologiczne poznanie
filozoficzne 146–152
Metoda krytyczna 153–157
Mędrzec 183–184
Mury ludzkiego uwięzienia 16
Natura nie jest jeszcze umiejętnością
filozoficzną 29
Pojęcie natura 47–48
Neoscholastyczny dogmatyzm 11
Dogmatyzm konkretu 11
Dogmatyzm teoretyczny 107
Ideologiczności 81, 252–253
Dogmat o zbędności pytania o sens
„bycia” 278–279
Niewolnictwo 57–60
Noemat 151
Noeza 151
Norma, obowiązek 76–80
Obiektywny 248
Odpowiedzialność 318, 342
Ontogeneza 34
Osiągnięcia ZSRR 24–25
Oszukano nas 19
Państwa socjalistyczne 82
Platona koncepcja analogii dusz: jednostki
ludzkiej i struktury państwa 177
Postęp i rozwój 24–25
Pragmatyzm amerykański 255
Praktyka społeczna 31–32, 53
Prawda 276–278, 353
Prawda w ujęciu S. Franka 266–267
Znajomość ducha wzbogaca
prawdę 276
Prawda, duch – metafora wozu
konnego 277
Idea rosyjskich dwóch prawd 278
Prawda wymagająca od człowieka
nowego podniesienia 356
Możliwe zmiany w strukturze
zorganizowania się
Świata 19–21
Przedmiot jednoczy dwa światy 50
Potrzeby 50–52
Przemoc 55
Prywatna własność środków
produkcji 23–25, 38
Racjonalizm 9
Racjonalność kalkulacyjna 19
Refleksja 294
Religia = życie w systemie
Bierdiajewa 281
Rewolucja Jezusa Chrystusa 21, 81, 358
Wielka Rewolucja Francuska 21,
81–82, 110
Socjalizm potrzebny od zaraz 15, 67
396
Zastrzeżenie J.S. Milla 138
Rewolucja moralna 342
Rola społeczna 250
Rubikon 9
Sankcja społeczna 76–77
Scholastyka 84
Scjentyzm 300
Siedem grzechów głównych 175–176
Sokratesa intelektualizm etyczny 27
Societas leonina 37
Sofista 312
Spełnianie 26, 52, 208
Spolegliwy 99
Społeczny 46–47
Spontaniczny 305
Sprawa recenzji 102
Sprawa Kaliningradu 102–104
Stosunek społeczny 70–83
Czyn społeczny 70
Czynność społeczna 69–70
Wartości społeczne 70
Układ czynu społecznego 70
Eksperymentalny stosunek społeczny
I i II 71, 72
Treści zachowania się elementów
stosunku społecznego 73,
74
Sytuacja przekonywania się.
Autorytet 75
Próg otwarcia 46
Norma i obowiązek 77
Schemat sytuacji 79
Kontakt społeczny 79
Alienacja się elementów i członów
stosunku 79
Struktura 44, 284
Symbol filozofii 33
Syntetyzm moralny 26, 123, 124, 336–
337, 339, 345
Sytuacja socjologiczna 38
Kafkowska sytuacja socjologiczna 320
Świat ducha ludzkiego 289
Definiowanie ducha przez Leonardo
da Vinci i innych 288
Atrybuty ducha 289
Doświadczenie
jednostkowości 289–293
Duchowość intuicyjno-
Indeks rzeczowy
refleksyjna 293–303
Duchowość spontanicznokreacyjna 303–308
Doświadczenie
wspólnotowości 308–313
Dobro tu i teraz i dobro
transcendentne 313–318
Wolność i odpowiedzialność 318–
322
Układ strukturalny ducha jednostek
ludzkich 322
Świat zmysłów 323
Duchowość intelektu 323
Duchowość rozumu
ludzkiego 324–328
Świat człowieka 328
Gościnności powszechnej
koncepcja 329–332
Słowiański typ ducha 333–337
Katolickie uzasadnienia zbrojnego
oporu przeciw władzy 334
Świat przyrodniczo-społeczny 284–288
Świętość 288
Świętość prywatnej własności środków
produkcji 23
„Tamta strona” 9, 23
„Ta strona” 9
Techniki ideologiczno-propagandowe 32
Teologia negatywna 15
Towar 133–134
Tradycja — totalna macierza 38
Transcendentalny 140
Trojaka możliwość przyszłości 13–15
Trójczłonowość struktury
rzeczywistości 283
Twardy rdzeń teorii 131
Twórczość 307
Uniwersytet 108
Uogólnienie 58
Związek krwi 58
Niewolnictwo 58–60
Własność ziemska 60–61
Kapitał 61–62
Dobro wspólne 64, 186–187, 316–318,
328–332
Upodmiotawiająca przyszłość 9, 26
Uprzedmiotowienie jednostek
ludzkich 310
397
Wartości, ich hierarchiczność 36–38,
333–337
Nakazy / zakazy 39
Grzechy główne 39
Sumienie 39, 340
Sumienie narodu polskiego 341,
344
Wędrówka dusz, reinkarnacja 61
Więzy organizacji 268, 343–345
Zerwanie więzów organizacji umożliwia
czyn 268, 343
Wola 339–340
Wolność 320
Współczynnik humanistyczny 139, 339
Wznoszenie się od abstrakcji do
konkretu 45, 52, 134, 339
Wzorce filozofowania 84–88
Wzrastanie w idei człowieczeńskości 40,
315, 337–360
Obyczajność 337–338
Definiowanie sytuacji 338
Powzięcie zamiaru, uwzględniający
współczynnik
humanistyczny 338–339
Przekształcenie stosunków społecznych
w stosunki moralne 339
Praktyka moralna, spełnianie
wartości 339
Wola 339–340
Opracowanie ideału
narodowego 341–347
Chrystianizm ma być
w polityce 344–345
Uznać etykę podstawą państwa 346
Aktualność romantyzmu 345–346
Zrodzić człowiek narodu 350–351,
353–358
Obecność 347–348
Aktualność 348
Budowa społeczeństwa
arystokratycznego 351
Negacja szkół filozoficznych 348
Prawdobranie 349
Przechodzenie jednostkowości
w osobistość 351
Wielowymiarowość rozwoju
osobistości 355
Wysiłek interioryzacyjnoeksterioryzacyjny 54–55
Zabronione tradycyjne myślenie 12
Zapośredniczenie 54, 270
Zasady naukowego poznania systemów
zamkniętych 65–69
Ekologiczność 67
Holizm 65
Organizmiczność 65–66
Systemowość 66
Wznoszenie się od tego,
co abstrakcyjne do tego,
co konkretne 68
Syntezy ukierunkowanej 68–69
Zatrata w Się 10
Życie 69
Życie pisarza 137
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards