"Działania edukacyjne dla uczniów o specjalnych potrzebach z

advertisement
Dorota Kapusta
Działania edukacyjne dla uczniów o specjalnych
potrzebach z zakresu dysleksji
SPIS TREŚCI
1. Co to jest dysleksja, wyjaśnienia terminologiczne.
2. Etiologia dysleksji.
3. Jak rozpoznać dyslektyka? – symptomatologia.
4. Usprawnianie dziecka dyslektycznego – najpopularniejsze metody terapeutyczne.
W szkołach i w najstarszych oddziałach przedszkolach istniej grupa dzieci, które mają
trudności o charakterze wybiorczym związanych z nauką czytania i pisania. Wśród
czynników powodujących trudności w nauce są: wady słuchu, wzroku, zaburzenia
neurologiczne, niepełnosprawność intelektualna, choroby somatyczne, zła sytuacja rodzinna,
wadliwe metody nauczania oraz czynniki emocjonalne do których należy np. brak motywacji
do nauki. Jednak u niektórych dzieci źródeł niepowodzeń nie da się zaszufladkować do
żadnych z wymienionych czynników. W trakcie badań nie stwierdzono wyraźnej korelacji
między trudnościami w czytaniu i pisaniu a poziomem inteligencji dziecka.
ujawnia się między trudnościami a opóźnieniami
Korelacja
w rozwoju mowy, funkcji słuchowej,
wzrokowej, orientacji przestrzennej i procesu lateralizacji. Czytanie i pisanie to czynności
bardzo złożone wymagające prawidłowo rozwiniętych funkcji percepcyjno-motorycznych i
ich wzajemnego oddziaływania. Te specyficzne trudności w nauce czytania i pisania to
dysleksja.
1. Co to jest dysleksja, wyjaśnienia terminologiczne.
Według najnowszej definicji z 1994r. opublikowanej przez Towarzystwo im. Ortona
„dysleksja jest jednym z wielu różnych rodzajów trudności w uczeniu się. Jest specyficznym
zaburzeniem o podłożu językowym, uwarunkowanym konstytucjonalnym tzn. zmieniona jest
struktura centralnego układu nerwowego. Charakteryzuje się trudnościami w dekodowaniu
pojedynczych słów. Trudności te są niewspółmierne do wieku, zdolności poznawczych, i
umiejętności szkolnych.
Dysleksja to termin stosowany zwykle do osób dorosłych a przynajmniej nastolatków.
W przypadku dzieci poniżej dziesiątego roku życia mówimy raczej o tzw. dysleksji
rozwojowej. Terminu „rozwojowa” używa się również dla zaznaczenia, że trudności
występują od początku nauki pisania i czytania a nie są wynikiem utracenia już posiadanych
umiejętności. Dysleksja rozwojowa może, ale nie musi przekształcić się w dysleksję.
Terminologia określająca specyficzne trudności w czytaniu jest bardzo bogata.
Profesor Marta Bogdanowicz na podstawie swoich licznych doświadczeń klinicznych
używa ogólnego terminu dysleksja rozwojowa do określenia syndromu zaburzeń w ramach
którego funkcjonują trzy pojęcia:

dysleksja (w ujęciu węższym) oznacza trudności w opanowaniu umiejętności
czytania

dysortografia to trudności w pisaniu przejawiające się popełnianiem różnego
rodzaju błędów w tym ortograficznych pomimo dobrej znajomości zasad
pisowni.

dysgrafia to zaburzenia strony graficznej pisma, tzw. „brzydkie pismo” lub
inaczej „koślawe”. Dziecko ma trudności z utrzymaniem się w liniaturze a litery
w wyrazach są nierówne.1
Niektórzy autorzy umieszczają tutaj również dyskalkulię.
Dyskalkulia to problemy z matematyką, z pojęciem liczby, porównywaniem
liczebności, ocenianiem, co jest mniejsze a co większe itp.
W praktyce terminem dysleksja określa się wszystkie te zaburzenia łącznie. W
literaturze spotyka się tez określenie legastenia dla specyficznych trudności w uczeniu się
oraz termin hiperdysleksja jako trudności w czytaniu ze zrozumieniem. Czytanie wówczas
jest prawidłowe, ale treść tekstu nie jest zrozumiała dla czytającego. Terminem
pseudodysleksja określa się z kolei trudności w czytaniu i pisaniu wynikające z zaniedbań
środowiskowych.
U dzieci z dysleksją zazwyczaj stwierdza się zaburzenia percepcji wzrokowej, słuchowej oraz
integracji percepcyjno-motorycznej. W związku z tym niektórzy autorzy wyróżniają
następujące typy dysleksji:
dysleksja typu wzrokowego - u jej podłoża leżą zaburzenia percepcji i pamięci wzrokowej
powiązane z zaburzeniami koordynacji wzrokowo-ruchowej i ruchowo–przestrzennej.
dyslekcja typu słuchowego - uwarunkowana zaburzeniami percepcji i pamięci słuchowej
dźwięków mowy, najczęściej powiązana z zaburzeniami funkcji językowych.
dyslekcja integracyjna - kiedy to poszczególne funkcje nie wykazują zakłóceń, natomiast
zaburzona jest koordynacja, czyli występują zaburzenia integracji percepcyjno-motorycznej.
dysleksja typu mieszanego - gdy występują jednocześnie zaburzenia w percepcji i pamięci
słuchowej, pamięci i percepcji wzrokowej, wyobraźni przestrzennej.2
1
M. Bogdanowicz, Ryzyko dysleksji: problem i diagnozowanie, Gdańsk 2003.
2. Etiologia dysleksji
Przyczyny dysleksji nie są do tej pory jednoznacznie określone. W Polsce najbardziej
rozpowszechniona jest teoria, że dysleksja rozwojowa jest uwarunkowana mikro
uszkodzeniami centralnego układu nerwowego, które mają podłoże genetyczne lub powstają
w wyniku nieprawidłowych warunków rozwoju dziecka w okresie prenatalnym i
okołoporodowym.
Powodują
one
fragmentaryczne
deficyty
rozwojowe
funkcji
elementarnych, warunkujących proces pisania i czytania, do których zaliczmy:

analizę i syntezę wzrokową, słuchową, motorykę i lateralizację.
( źródłem problemów może być przede wszystkim lateralizacja nieustalona lub
skrzyżowana, np. dominujące lewe oko i prawa ręka)

pamięć wzrokową, słuchową, ruchową
Dzieci, u których stwierdzono parcjalne zaburzenia tych funkcji to właśnie dzieci
dyslektyczne3.
3. Jak rozpoznać dyslektyka? – symptomatologia.
Dziecko dyslektyczne podczas pisania:
myli litery o podobnych kształtach, np. a, o, i różniące się położeniem w stosunku do osi
pionowej i poziomej, np. n – u, b – d, przestawia litery, sylaby i wyrazy, zapomina o
niektórych dużych literach, myli kierunek zapisu (pismo lustrzane, pisanie w zeszycie od
strony prawej do lewej), ma trudności w pisaniu ze słuchu i z pamięci, a także w
przepisywaniu z tablicy, popełnia liczne błędy ortograficzne, nie umie rysować tabelek, jego
pismo wyróżnia się zmiennością w wielkości i nachyleniu liter, posiada trudności w
operowaniu pojęciami z zakresu stosunków przestrzennych, wykazuje trudności w
operowaniu
przyimkami.
Podczas czytania:
gubi się w tekście, czyta wolno, na pamięć, zgaduje, przekręca końcówki, słabo rozumie
czytany tekst, męczy się, męczy się przy słuchaniu dłuższych opowiadań i przy czytaniu,
posiada mały zasób słów, wypowiada się prymitywnie, niepoprawnie pod względem
gramatycznym, ma trudności w rozumowaniu, wnioskowaniu i syntetyzowaniu na materiale
werbalnym, tworzy zlepki literowe, opuszcza końcówki, gubi litery, przestawia szyk
2
3
K. Słupek, Dysleksja, poradnik dla nauczycieli,
Diagnoza dysleksji, red. B. Kaja. Bydgoszcz 2003.
dyktowanych wyrazów, ma kłopoty z zapisem dwuznaków i zmiękczeń, łączy przyimek z
rzeczownikiem, wolno pisze, ujawnia w piśmie nawet już przezwyciężone wady wymowy,
bardzo wolno czyta, myli kierunek, przestawia kolejność liter, a nawet cząstki wyrazów,
przeskakuje linijki czytanego tekstu, ma kłopoty w rozumieniu treści zawierających pojęcia z
dziedziny
stosunków
czasowo-przestrzennych
po za tymi zaburzeniami wykazuje brak koncentracji na szczegółach podczas zajęć szkolnych
lub w czasie wykonywania innych czynności, ma trudności z dłuższym zatrzymaniem uwagi
na jednym zdaniu, nie potrafi zorganizować się i zaplanować swoje zajęcia, często gubi
przybory szkolne, zeszyty i podręczniki, łatwo się rozprasza, nie pamięta o codziennych
obowiązkach. 4
4. Usprawnianie
dziecka
dyslektycznego
–
najpopularniejsze
metody
terapeutyczne.
Terapia jest systemem działań stosowanych nie tylko wobec ludzi chorych, ale również
jednostek mających wszelkiego rodzaju zaburzenia, to forma pomocy mająca usunąć
dolegliwości. Dziecko w odróżnieniu od osoby dorosłej nie zdaje sobie sprawy z własnych
dysfunkcji, dlatego nie jest w stanie samodzielnie podjąć decyzji o rozpoczęciu terapii. Dużą
rolę w tym względzie odgrywa środowisko. Rodzice i wychowawcy mają bardzo ważne
zadanie – wychwycenie wszelkiego rodzaju nieprawidłowości, odchyleń od normy w
zachowaniu dziecka i gdy istnieje taka możliwość podjęcie terapii w celu ich usunięcia.
Ważne jest, aby terapią objęte było całe środowisko gdyż wpojone podczas zajęć pozytywne
wzorce np. mowy powinny być utrwalone w domu. również istotną rzeczą jest, aby zajęcia
dla dzieci miały formę zabawy.
Im wcześniej dysleksja wykryta i zdiagnozowana tym łatwiej jej przeciwdziałać.
Optymalny dla dzieci wariant to wykrycie u nich ryzyka dysleksji już w przedszkolu a
najpóźniej w klasie zerowej i rozpoczęcie z dzieckiem zajęć korekcyjno-kompensacyjnych
lub skierowanie do odpowiedniej poradni.
Usprawnienie dziecka dyslektycznego polega na ćwiczeniach z wykorzystaniem wielu
metod i technik.
METODA DENISONA
Ćwiczenia
Denisona
pozwalają
na
korelacje
obu
półkul
mózgowych,
są
wielopoziomowe, usprawniają percepcje słuchową, wzrokowa oraz sprawność motoryczną.
Denison uważa że stymulowanie pewnych punktów ciała nazwanymi „punktami na myślenie”
4
Por. A.Rentflejsz-Kuczyk Jak pomóc dzieciom dyslektycznym? Poradnik dla nauczycieli i rodziców, Warszawa
1999.
powoduje przesyłanie informacji z prawej półkuli mózgu do lewej strony ciała i w
konsekwencji eliminowanie przekręcania liter, przestawiania sylab.
METODA DOBREGO STARTU
Założeniem metody dobrego startu jest jednoczesne rozwijanie funkcji wzrokowych,
słuchowych, językowych, dotykowo-kinestetycznych i motorycznych oraz ich współdziałania
czyli integracji sensoryczno-motorycznej. Funkcje te leża u podstaw złozonych czynności
czytania i pisania. Celem tej metody jest także kształtowanie lateralizacji. Ćwiczenia MDS są
niezbędne w przypadku dzieci ryzyka dysleksji. Wyrównywanie dysharmonii rozwojowych
zapobiega powstawaniu niepowodzeń szkolnych lub je minimalizuje. Schemat zajęć obejmuje
zajęcia wprowadzające, właściwe i końcowe ich struktura jak potwierdzaja badania nad
efektami metody jest przydatna w procesie przygotowania dzieci do nauki czytania i pisania
zwłaszcza dzieci ryzyka dysleksji.5
METODA 18 STRUKTUR WYRAZOWYCH
Metoda ta opiera się na analizie sylabowo-głoskowej wyrazów w połączeniu z ich
budowa literową. Celem tej metody jest automatyczne nazywanie kombinacji liter i
rozwijanie zdolności ich rozpoznawania w słowie w odpowiedniej kolejności. Aby dziecko
miało jasny obraz tego jak zbudowane są wyrazy posługujemy się kolorami. Kolor czerwony
odpowiada samogłoskom, czarny spółgłoskom a zielony sylabie. Metoda ta możemy się
posłużyć na dowolnym etapie zaangażowania się dziecka i nie zależnie od rodzaju zaburzeń
funkcji percepcyjno-motorycznych, leżących u ich podłoża.
Dziecko nie musi czekać na zdiagnozowanie dysleksji rozwojowej, aby uczestniczyć w
zajęciach terapii pedagogicznej. Już zaliczenie do tzw. grupy ryzyka dysleksji jest
wystarczającym powodem do podjęcia pracy z dzieckiem. Zajęcia te mają charakter
stymulujący rozwój intelektualny, poznawczy, nie mogą, więc nikomu zaszkodzić.
Obowiązuje tu zasada: IM WCZEŚNIEJ, TYM LEPIEJ. Właściwą diagnozę można wystawić
dopiero w wieku 10 lat.
Najlepiej, jeżeli terapia pedagogiczna (w postaci zajęć kompensacyjno-korekcyjnych)
odbywa się w szkole lub przedszkolu Powinien ją prowadzić wykwalifikowany terapeuta.
Zajęcia z dzieckiem powinny być prowadzone do skutku - nie powinno się ich przerywać,
jeśli objawy dysleksji się utrzymują. Powinna to być zabawa z zasada – małymi kroczkami do
przodu.
5
Por. M. Bogdanowicz Metoda dobrego startu w pracy z dzieckiem w wieku od5 do 10 lat, Gdańsk 1985.
BIBLIOGRAFIA
1. A.Rentflejsz-Kuczyk Jak pomóc dzieciom dyslektycznym? Poradnik dla
nauczycieli i rodziców, Warszawa 1999.
2. Diagnoza dysleksji, red. B. Kaja. Bydgoszcz 2003
3. E. Kujawa,M. Kurzyna ,Metoda 18 struktur wyrazowych w pracy z dziećmi z
trudnościami w czytaniu i pisaniu Warszawa 1994
4. M. Bogdanowicz, Trudności w pisaniu u dzieci, Gdańsk 1989
5. K. Słupek, Dysleksja, poradnik dla nauczycieli
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

66+6+6+

2 Cards basiek49

Create flashcards