SYSTEM POLSKIEGO LECZNICTWA ODWYKOWEGO

advertisement
SYSTEM POLSKIEGO
LECZNICTWA
ODWYKOWEGO
Jadwiga Fudała
Historia leczenia uzależnienia
od alkoholu (1)
• Do 1956 alkoholizm traktowany był jako problem
społeczny i moralny
• 1956 ustawa o zwalczaniu alkoholizmu: wprowadzenie
definicji choroby. Alkoholizm staje się problemem
medycznym
• Przymus leczenia alkoholików: decyzje sądów
powiatowych (leczenie zamknięte), komisji
społeczno-lekarskich (poradnie)
• Uchylanie się od leczenia – kara 3 miesięcy aresztu
lub grzywny
• Metody: leczenie awersyjne odwykowe) +
ergoterapia (oddziały zamknięte)
Historia leczenia uzależnienia
od alkoholu (2)
• Pod koniec lat 70-tych działa już 430 poradni
(anticol) i 3500 łóżek (leki + ergoterapia)
• Zakłady lecznicze spełniają funkcję kontroli
społecznej i resocjalizacji
• Przełom lat 70-tych i 80-tych idee psychiatrii
humanistycznej – pierwsze, sporadyczne
próby wdrażania terapii indywidualnej,
grupowej, rodzinnej
• Zwiększa się liczba leczonych pacjentów
dobrowolnych (w miarę wolnych miejsc)
Historia leczenia uzależnienia
od alkoholu (3)
• 1982Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i
przeciwdziałaniu alkoholizmowi:
–
–
–
–
Dobrowolność leczenia
Leczenie bezpłatne dla osób uzależnionych
Zobowiązanie sądowe (bez sankcji)
Zapisy sprzyjające rozwojowi ruchów samopomocowych
• Lata 80-te:
• Rozwój wspólnoty AA (zastosowanie filozofii i
doświadczeń AA w leczeniu)
• Szkolenia i staże polskich terapeutów i lekarzy w
zakresie leczenia modelem Minnesota (USA)
• Badanie „Ludzie pomagający ludziom” Pierwsze
szkolenia IPZ Studium Pomocy Psychologicznej
Historia leczenia uzależnienia
od alkoholu (4)
• 1992 rusza Studium Terapii Uzależnień IPZ
• szkoła kształcąca terapeutów
• integracja środowiska
• szerzenie koncepcji psychologicznych mechanizmów
uzależnienia
• budowanie programów terapeutycznych w oparciu o
koncepcje mechanizmów
• 1993 powstaje Państwowa Agencja Rozwiązywania
Problemów Alkoholowych
• 1996 Nowelizacja ustawy: objęcie bezpłatnym
leczeniem członków rodzin
Historia leczenia uzależnienia
od alkoholu (5)
• 1999 rozporządzenie MZ określające kształt i zadania
systemu leczenia osób uzależnionych w Polsce oraz
kwalifikacje personelu (nowelizacja 25 czerwca 2012)
• Lata 2000+:
• Ilościowy i jakościowy rozwój ofert leczenia osób
uzależnionych i ich rodzin
• Opracowywanie standardów leczenia (standardy
PARPA, „koszyk świadczeń gwarantowanych”,
standardy akredytacyjne jakości opieki w
oddziałach całodobowych)
• Poszerzanie metod leczenia (odchodzenie od
monopolu koncepcji psychologicznych
mechanizmów uzależnienia)
PRAWNE PODSTAWY SYSTEMU LECZNICTWA
ODWYKOWEGO W POLSCE
– Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu
alkoholizmowi z dnia 28 października 1982 roku (z
późn. zmianami)
– Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie
organizacji, kwalifikacji personelu, sposobu
funkcjonowania i rodzajów podmiotów leczniczych
wykonujących świadczenia stacjonarne i całodobowe i
ambulatoryjne w sprawowaniu opieki nad
uzależnionymi od alkoholu oraz sposobu współdziałania
w tym zakresie z instytucjami publicznymi i
organizacjami społecznymi z dnia 25.06.2012r.
– Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 sierpnia
2009r w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu
opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień (z pózn.
zmianami)
GŁÓWNE ZAŁOŻENIA
- Leczenie odwykowe osób uzależnionych od alkoholu odbywa się
wyłącznie w podmiotach leczniczych
- Leczenie jest bezpłatne, również dla osób nieubezpieczonych.
- Zasadniczą metodą leczenia uzależnienia jest psychoterapia
uzależnienia, natomiast postępowanie medyczne ma wymiar
wspomagający psychoterapię uzależnienia i jest nakierowane
głównie na leczenie alkoholowych zespołów abstynencyjnych i
szkód zdrowotnych oraz chorób towarzyszących.
- Leczenie uzależnienia jest dobrowolne, za wyjątkiem sytuacji
sądowego zobowiązania do leczenia, które zostały określone w
art.24 Ustawy.
- System leczenie osób uzależnionych od alkoholu zorganizowany
jest odrębnie od systemu leczenia osób uzależnionych od innych
substancji psychoaktywnych, choć w ramach obu systemów
możliwe jest leczenie osób uzależnionych od kilku substancji
(uzależnienia mieszane).
STRUKTURA LECZNICTWA
ODWYKOWEGO (PARPA 2013)
• Wojewódzkie Ośrodki Terapii Uzależnienia od
Alkoholu i Współuzależnienia (16)
• Przychodnie/poradnie terapii uzależnienia od
alkoholu i współuzależnienia, Poradnie Leczenia
Uzależnień (524)
• Dzienne oddziały terapii uzależnienia od Alkoholu
(DOTUA) (112)
• Całodobowe oddziały Terapii Uzależnienia od
Alkoholu (COTUA) i Oddziały Leczenia Uzależnień
(88)
• Oddziały Leczenia Alkoholowych Zespołów
Abstynencyjnych (OLAZA) (60)
ZADANIA POZALECZNICZE
WOTUW-ów
• Monitorowanie funkcjonowania placówek leczenia
uzależnienia od alkoholu pod kątem dostępności
świadczeń.
• Ocena jakości świadczeń.
• Udzielanie konsultacji specjalistycznych dla placówek
lecznictwa odwykowego na terenie województwa.
• Zbieranie i opracowywanie danych statystycznych
dotyczących rozpowszechnienia uzależnienia od alkoholu i
związanych z nim problemów oraz lecznictwa odwykowego
na terenie województwa oraz ocena tych danych,
• Inicjowanie i prowadzenie działań podnoszących
kwalifikacje zawodowe pracowników merytorycznych
zatrudnionych w lecznictwie odwykowym oraz osób
współdziałających z placówkami leczenia uzależnienia od
alkoholu w realizacji zadań programowych, w tym
organizowanie staży i szkoleń.
FINANSOWANIE LECZNICTWA
ODWYKOWEGO
– Ograniczania limitów świadczeń, braku finansowania
świadczeń wykonanych poza zakontraktowanymi limitami
– Niskich cen świadczeń (zróżnicowanie między oddziałami i
obrębie oddziałów)
– Cen świadczeń nieadekwatnych do ich jakości
– Wzrostu środków przeznaczanych na lecznictwo całodobowe
kosztem środków przekazywanych na lecznictwo
ambulatoryjne (przychodnie i poradnie terapii uzależnienia
od alkoholu i współuzależnienia)
– Nadmierne rozproszenie środków
– Nieprzewidywalności zasad i wymiaru finansowania
świadczeń w kolejnych latach (bardzo częste zmiany
warunków kontraktowania świadczeń)
– Różne interpretacje warunków kontraktowania w
poszczególnych oddziałach
Finansowanie lecznictwa
odwykowego w 2013r
• NFZ 386.191.252zł (374.490.115zł w 2012)
• Gminy 34.652.932zł (7% budżetów GPPiRPA)
• Urzędy marszałkowskie –
11.747.716zł (12.310.376zł w 2012r)
PACJENCI LECZNICTWA
ODWYKOWEGO
(IPiN) F10
typ placówki
ambulatoryjne
oddziały dzienne
oddziały
całodobowe
razem
2002
2005
2007
2009
2011
127 983
147 181
149.525
160.951
148.913
2 701
3 410
5.379
6.704
7.583
57 134
66 716
74.849
77.227
75.386
187 818
217 307
229.753
244.882
231.882
ZOBOWIĄZANI DO
LECZENIA
• Osoby zobowiązane to 20% pacjentów
lecznictwa odwykowego (w oddziałach
całodobowych ok. 38%)
• Na miejsce w oddziałach czeka obecnie ponad 14
tys. osób mających zobowiązanie
• W grupie osób zobowiązanych:
– 52% podejmuje leczenie podstawowe
– 28% kończy leczenie podstawowe
– Zdecydowana większość nie realizuje zaleceń
METODY LECZENIA
UZALEŻNIENIA
• Zasadniczą metodą leczenia uzależnienia w zakładach
lecznictwa odwykowego jest psychoterapia uzależnienia,
natomiast postępowanie medyczne ma wymiar
wspomagający psychoterapię uzależnienia i jest
nakierowane głównie na leczenie alkoholowych zespołów
abstynencyjnych oraz farmakologiczne wsparcie
psychoterapii.
• Programy terapeutyczne, oparte są w większości na:
– podejściu terapii behawioralno-poznawczej
– idei i doświadczeniach Wspólnoty Anonimowych
Alkoholików
• Większość programów integruje różne podejścia
psychoterapeutyczne, z przewagą behawioralnopoznawczego.
ETAPY LECZENIA UZALEŻNIENIA
1. przerwanie picia i odtrucie organizmu
2. wyrównanie stanu fizycznego i psychicznego
3. nauka utrzymania abstynencji
4. uczenie się życia w trzeźwości
5. usuwanie zaburzeń i rozwiązywanie
problemów osobistych
6. rozwój osobisty
CELE PSYCHOTERAPII
UZALEŻNIENIA
Podstawowe cele psychoterapii to:
• zachowanie trwałej abstynencji,
• poprawa zdrowia psychicznego i
fizycznego,
• nabycie umiejętności potrzebnych do
rozwiązywania problemów emocjonalnych
i społecznych.
STANDARDY PSYCHOTERAPII
UZALEŻNIENIA
• Czas niezbędny do przeprowadzenia skutecznej terapii to
12-24 miesiące.
• Psychoterapia uzależnienia od alkoholu w oddziałach
stacjonarnych i dziennych trwa od sześciu do ośmiu
tygodni, natomiast w placówkach ambulatoryjnych od
roku do dwóch lat i obejmuje do 240 godzin terapii
grupowej i do 50 godzin terapii indywidualnej w ciągu
roku.
• Po zakończonej terapii stacjonarnej osoby uzależnione, w
celu kontynuowania leczenia, kierowane są do dalszej
psychoterapii w zakładach ambulatoryjnych oraz do grup
samopomocowych Anonimowych Alkoholików i klubów
abstynenta.
• Czas leczenia w Oddziałach Leczenia Alkoholowych
Zespołów Abstynencyjnych nie przekracza 10 dni.
FARMAKOTERAPIA UZALEŻNIENIA
zarejestrowane leki
Disulfiram:
– Anticol (tabletki)
– Esperal (implant)
Akamprozat,
Naltrekson
Nalmefen
Stosowane samodzielnie nie wykazują
satysfakcjonującego efektu terapeutycznego.
Esperal: dowiedziona nieskuteczność
KWALIFIKACJE TERAPEUTÓW
UZALEŻNIEŃ
• Zespoły terapeutyczne są interdyscyplinarne, składają się
ze specjalistów psychoterapii uzależnień (w tym
psychologów), lekarzy (zwłaszcza psychiatrów) oraz
instruktorów terapii uzależnień.
• Świadczeń udzielają też osoby w trakcie szkolenia.
• Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia
25.06.2012r i wcześniejszymi regulacjami prawnymi
terapeuci pracujący w lecznictwie odwykowym zdobywają
kwalifikacje zawodowe zgodne z programem
szkoleniowym opracowanym przez Państwową Agencję
Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.
VII 2014 : 1468 specjalistów i 394 instruktorów
JAKOŚĆ OFERT TERAPEUTYCZNYCH
ZALEŻY OD:
• sumy środków pozyskiwanych przez placówki na
leczenie pacjentów (z NFZ i innych źródeł).
• liczby zatrudnionych terapeutów niezbędnych do
realizacji kompleksowych programów leczenia
pacjentów.
• przygotowania zawodowego kadry (wykształcenie
bazowe pracowników, ich doświadczenie
zawodowe, posiadane specjalizacje i certyfikaty)
• dominującej filozofia i praktyki pomagania,
• indywidualizacji terapii,
• superwizji pracy placówki
Wyzwania dla lecznictwa-poszerzanie
katalogu metod
• W Polsce w PLU dominuje model integracyjnej
psychoterapii uzależnień opartej na koncepcji
psychologicznych mechanizmów uzależnienia
• Należy popularyzować metody leczenia oparte na
dowodach naukowych:
• Podejście behawioralno-poznawcze
• Dialog motywujący
• Krótka interwencja
• Zapobieganie nawrotom
• Wsparcie społeczne z systemem zachęt
• Behawioralna terapia par
• Farmakoterapia wspomagająca
P. Miller: Metody leczenia uzależnień o udokumentowanej skuteczności Wyd. UW, 2013
Poszerzenie katalogu metod
Skuteczne metody kładą nacisk na:
• dostosowanie strategii działań do stadium
zmiany, w którym jest pacjent,
• zdolność osoby uzależnionej do zatrzymania
lub zmniejszenia picia (samoskuteczność),
• kontekst społeczny pacjenta (aktywność
społeczna, role)
• system wsparcia pacjenta (głównie rodzina)
W trakcie i przed nami
• Rozumienie uzależnienia od alkoholu jako
zjawiska heterogennego
• Indywidualizacja leczenia („na miarę”)
• Zwiększenie autonomii klientów w zakresie
wyboru celu, sposobu i metod leczenia
• Zróżnicowanie ofert (cele, metody, potrzeby i
możliwości pacjentów, długość leczenia)
• Tworzenie nowych form organizacyjnych (np.
usługi online)
• Poszerzenie katalogu świadczeń
rehabilitacyjnych (aktywizacja zawodowa!)
• Wdrożenie oceny jakości (badania ewaluacyjne,
system akredytacji jakości)
Zapewnienie dostępności
• Wzrastająca liczba placówek lecznictwa odwykowego
(zwłaszcza ambulatoryjnego) stwarza iluzję rosnącej
dostępności do świadczeń
• Łączna kwota kontraktów odwykowych rośnie, a mimo to
rozdrobnienie i zaniżone wartości kontraktów ograniczają
zakres oferowanej pomocy.
• Maleje wsparcie placówek lecznictwa odwykowego ze strony
samorządów
• Rośnie rynek świadczeń zdrowotnych wykonywanych poza
pomiotami leczniczymi poza jakimkolwiek nadzorem
Konsekwencje sposobu
finansowania
• ograniczenie dostępności świadczeń (długi okres oczekiwania na
wizytę w poradni lub na miejsce w oddziale, krótki czas pracy
poradni, jednozmianowa praca oddziałów, mała intensywność
świadczeń psychoterapeutycznych),
• zmniejszenie zatrudnienia specjalistów i personelu
pomocniczego,
• ograniczeniem kompleksowości opieki terapeutycznej (realizacja
głównie podstawowego programu terapii uzależnienia od
alkoholu i brak albo zaledwie fragmenty terapii
ponadpodstawowej czy pogłębionej),
• niższą jakością leczenia (poradnictwo zamiast programów
psychoterapii uzależnienia od alkoholu, brak indywidualizacji
ofert terapeutycznych, ograniczenia w możliwości doskonalenia
zawodowego pracowników merytorycznych).
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

słowka

2 Cards kksenia.kot1997

Create flashcards