Socjologia 6

advertisement
Wykład 6
STRUKTURY SPOŁECZNE
DZIAŁANIA MASOWE I RUCHY SPOŁECZNE
Problematyka wykładu:
1) Struktura jako forma społeczna (przykłady): konflikt, współzawodnictwo,
władza, kooperacja
2) Mikrostruktury i makrostruktury
3) Strukturalne
kryterium
podziału
organizacji
(3
rodzaje):
struktury
pokrewieństwa, komunikacyjne i socjometryczne
4) Determinacja strukturalna - rola struktury, funkcje, dynamika
5) Cztery
formalne
aspekty
struktury:
normatywna,
idealna,
interesów,
komunikacyjna (interakcyjna)
6) Społeczeństwo masowe i działania masowe
7) Zachowania zbiorowe – pojęcie i 4 odmiany: tłum, audytorium (widownia),
publiczność, pokolenie
8) Działania zbiorowe (5 warunków)
9) Ruchy społeczne – przyczyny i 8 uwarunkowań: urbanizacja, industrializacja,
umasowienie edukacji, rozwój nowoczesnych technologii, niezadowolenie,
ideologia aktywistyczna, ideologia demokratyczna, pula wolnego czasu i energii
10) Klasyfikacja ruchów społecznych (4 rodzaje): ruchy reformatorskie, radykalne,
stare i nowe, antyglobalizacyjne
11) Dynamika ruchów społecznych (4 warunki): sprzyjający kontekst strukturalny,
pojawienie się strukturalnego napięcia, przekonania (świadomość własnej
sytuacji), zdarzenie inicjujące
12) Rekrutacja członków (3 typy): model wulkaniczny, model mobilizacji zasobów,
syndrom pasażera na gapę
13) Rola przywódcy charyzmatycznego
14) Rutynizacja i instytucjonalizacja charyzmy
15) Rozpad (koniec) ruchu społecznego
STRUKTURA SPOŁECZNA – czysta konfiguracja, forma wielokierunkowych
stosunków społecznych, niezależnie od tego, między kim występują i czego dotyczą
PRZYKŁADY (Georg Simmel: Socjologia): konflikt, współzawodnictwo, władza,
kooperacja, hierarchia
MIKROSTRUKTURY
(małe
struktury
społeczne)
–
sieć
powiązań
między
elementarnymi składnikami życia społecznego (np. rodzina, krąg przyjaciół)
MAKROSTRUKTURY (wielkie struktury społeczne) – sieć powiązań między złożonymi
obiektami społecznymi (np. struktura polityczna, struktura gospodarcza)
STRUKTURALNE KRYTERIUM PODZIAŁU ORGANIZACJI:
STRUKTURY POKREWIEŃSTWA – swoisty układ relacji między członkami węższych
czy szerszych rodzin, wytwarzający się przez urodzenie lub akt małżeństwa
(powinowactwo)
STRUKTURY KOMUNIKACYJNE (interakcyjne: amerykański psycholog społeczny
Harold Leavitt) – typowe kierunki inicjowania interakcji, a także dostępne kanały
komunikacyjne między osobami zajmującymi różne pozycje w organizacji czy grupie
STRUKTURY SOCJOMETRYCZNE (włoski socjolog Jakob Moreno) – układ
wzajemnych sympatii, antypatii czy obojętności, jakie występują pomiędzy członkami
grupy
DETERMINACJA STRUKTURALNA (w odróżnieniu od genetycznej, przyczynowej
czy funkcjonalnej) – sama struktura, niezależnie od wszelkich innych czynników
istotnych dla funkcjonowania organizacji społecznych, w bardzo dużym stopniu
decyduje o tym, co się w organizacji dzieje, jak ona funkcjonuje, jak realizuje swoje cele
PRZEDSIĘBIORSTWA I KORPORACJE – struktura pionowa (hierarchiczna) i
struktura pozioma (płaska)
ROBERT KING MERTON (1910-2003): ,,Teoria socjologiczna i struktura społeczna’’ –
centralną perspektywę socjologii definiuje jako poszukiwanie niezamierzonych
następstw (efektów strukturalnych, funkcji ukrytych) indywidualnych i zbiorowych
działań ludzi
CZTERY FORMALNE ASPEKTY STRUKTURY:
STRUKTURA NORMATYWNA – konfiguracja występujących w obrębie organizacji
reguł działania różnych osób zajmujących odmienne pozycje
STRUKTURA IDEALNA – konfiguracja występujących w obrębie organizacji
przekonań i poglądów osób zajmujących różne pozycje
STRUKTURA INTERESÓW – charakterystyczny dla grupy czy organizacji rozkład
szans dostępu jej członków do społecznie cenionych dóbr
STRUKTURA INTERAKCYJNA - typowe kierunki inicjowania interakcji, a także
dostępne kanały komunikacyjne między osobami zajmującymi różne pozycje w
organizacji czy grupie
DYNAMIKA STRUKTUR
NORBERT ELIAS (1897-1990) - prekursor dynamicznego spojrzenia na struktury
społeczne; wprowadził pojęcie ,,figuracji’’
FIGURACJA – struktura widziana dynamicznie, w jej nieustannej, płynnej zmienności,
procesie krystalizowania się i rozpadu
ANTHONY GIDDENS (1938-) – wprowadził pojęcie ,,strukturacji’’
STRUKTURACJA – proces wytwarzania się, reprodukowania i wykorzystywania
struktur w działaniach członków społeczeństwa
SPOŁECZEŃSTWO MASOWE I DZIAŁANIA MASOWE
DZIAŁANIA MASOWE (wielość i równoczesność) – gdy wielu ludzi, w podobnym
czasie, ale osobno i dla indywidualnych celów, podejmuje podobne działania, które
przynoszą zagregowane i skumulowane skutki wykraczające poza zakres prywatny i
jednostkowy, a uzyskujące znaczenie ogólnospołeczne
ZACHOWANIA ZBIOROWE – gdy wielu ludzi działa w pojedynkę, na własną rękę, ale
w bliskości przestrzennej z innymi, w tych samych warunkach sytuacyjnych, co
prowadzi do modyfikacji zachowania każdego z nich w kierunku opisywanym przez
,,psychologię tłumów’’
CZTERY ODMIANY ZACHOWAŃ ZBIOROWYCH:
TŁUM – duża zbiorowość ludzi, którzy znaleźli się w bezpośrednim kontakcie
przestrzennym i reagują spontanicznie, bezrefleksyjnie i naśladowczo na wspólne
bodźce i na współobecność innych
AUDYTORIUM (widownia) – działanie ludzi zebranych razem, aby brać udział w
przedstawieniu teatralnym, koncercie, seansie filmowym, meczu piłkarskim itp. Są to
jednak kontakty chwilowe, przelotne, pozbawione głębszej treści. Po wyjściu z sali czy
stadionu uczestnicy znów stają się anonimowi
PUBLICZNOŚĆ
–
zbiorowość
obserwatorów,
widzów
lub
słuchaczy,
którzy
równocześnie, choć w rozproszeniu przestrzennym, skupiają uwagę na tym samym
zdarzeniu, programie telewizyjnym czy radiowym, i doznają podobnych wrażeń i
przeżyć
POKOLENIE – zbiorowość ludzi, którzy choć osobno i niezależnie od siebie,
doświadczyli takich samych, ważnych wydarzeń historycznych, przeżyli te same sytuacje
i reagowali na te same wyzwania, co znalazło wyraz w ich przekonaniach, regułach i
wartościach, oraz wytworzyło poczucie wspólnego losu
DZIAŁANIA ZBIOROWE - wspólna aktywność, pojawiająca się wtedy, gdy ludzie
zdają sobie sprawę, że celów, jakie sobie postawili, nie da się zrealizować w pojedynkę, a
jedynie razem z innymi, z udziałem innych, przy pomocy innych
5 WARUNKÓW KONIECZNYCH (aby takie działanie było skuteczne):
-
wyraźna artykulacja celów działania
-
określenie strategii postępowania
-
podział funkcji między uczestników
-
koordynacja różnych funkcji
-
wyłonienie się przywództwa
Tę złożoną formę aktywności zbiorowej cechuje to, że jest: wspólna, bardziej trwała i
celowo, strategicznie motywowana
Bardzo interesująca dziedzina, w której występują zjawiska z wszystkich trzech
kategorii – działania masowe, zachowania zbiorowe, działania zbiorowe – to
RUCHLIWOŚĆ POZIOMA (przestrzenna) – przemieszczanie się ludzi w przestrzeni
geograficznej
Najważniejsze formy:
-
migracje
-
turystyka
-
podróże
-
dojazdy do pracy
RUCHY SPOŁECZNE – akcje zbiorowe zmierzające do wywołania lub powstrzymania
zmiany społecznej
Dwie istotne cechy:
-
są one ukierunkowane na szczególny cel, jakim jest zrealizowanie jakiegoś
rodzaju zmiany społecznej
-
przebiegają w ramach niezinstytucjonalizowanych i niesformalizowanych
Żyjemy w erze ruchów społecznych, co wiąże się z pewnymi fundamentalnymi
właściwościami społeczeństwa nowoczesnego. Stworzyło ono sprzyjające warunki
formowania się, mobilizowania i rozwijania ruchów społecznych (8 uwarunkowań):
-
proces urbanizacji
-
proces industrializacji
-
umasowienie edukacji
-
rozwój nowoczesnych technologii
-
wzrost niezadowolenia
-
ideologia aktywistyczna i progresywistyczna
-
ideologia demokratyczna
-
pula wolnego czasu i energii
KLASYFIKACJA RUCHÓW SPOŁECZNYCH (4 rodzaje)
RUCHY REFORMATORSKIE – akcje zbiorowe o celach ograniczonych do
modyfikacji zasad, reguł czy norm (np. prawnych) przy zachowaniu nienaruszonych
podstaw ustrojowych czy organizacyjnych
RUCHY RADYKALNE – akcje zbiorowe, których celem jest zmiana fundamentów
panującego ustroju, a w szczególności panujących wartości
STARE RUCHY SPOŁECZNE – ruchy społeczne występujące w imię interesów
ekonomicznych lub politycznych wyraźnie wyodrębnionych segmentów społeczeństwa –
klas społecznych, grup zawodowych, etnicznych, rasowych
NOWE RUCHY SPOŁECZNE – ruchy o szerokim, heterogenicznym składzie
uczestników, walczących o realizację uniwersalnych, postmaterialistycznych wartości:
harmonii z przyrodą, ochrony środowiska, pokoju, emancypacji kobiet, zapewnienia
praw mniejszości i grup eksploatowanych, obrony życia poczętego itp.
RUCHY ANTYGLOBALIZACYJNE – nowa fala ruchów społecznych o charakterze
radykalnym i lewicowym, która pojawiła się na przełomie XX i XXI stulecia jako protest
przeciwko dominacji wielkich korporacji i centrów finansowych, konsumpcyjnemu
stylowi życia, uderzającym nierównościom społecznym i endemicznej biedzie w skali
globalnej
TU WSTAWIĆ ARTCLIPY ANTY- i ALTERGLOBALISTÓW !!!
DYNAMIKA RUCHÓW SPOŁECZNYCH
Ruchy społeczne rodzą się, rozwijają, odnoszą sukcesy lub porażki, ale w końcu
rozpadają się i zanikają
NEIL SMELSER (amerykański socjolog) – skupił uwagę na okresie wyłaniania się
ruchu społecznego, wskazując na cztery warunki:
-
sprzyjający kontekst strukturalny – zakorzeniona w kulturze i mentalności
zbiorowej, przekazywana przez wieki, tradycja kontestacji
-
pojawienie się strukturalnego napięcia – w społeczeństwie pojawić się muszą
sprzeczności interesów i wartości pomiędzy jego segmentami oraz związane z tym
antagonizmy i konflikty
-
wspólne przekonania (świadomość zbiorowa) – rozbieżność interesów czy
wartości musi zostać dostrzeżona, zdefiniowana, zinterpretowana i przeżyta
emocjonalnie
-
zdarzenie inicjujące – jest to jakieś zdarzenie indywidualne, partykularne, ale o
takim wydźwięku symbolicznym czy emocjonalnym, że stanowi wstrząs dla
zbiorowości i wyprowadza ludzi na ulicę
W tle wielu ruchów społecznych odnajdziemy trzy charakterystyczne doznania:
-
nierówności, niesprawiedliwości i deprywacji
Opierają się one zawsze na porównywaniu własnej sytuacji z sytuacją innych lub
porównywaniu możliwości z aspiracjami
Amerykańscy badacze ruchów społecznych: TED GURR i JAMES DAVIS mówią o
poczuciu ,,relatywnej deprywacji’’
RELATYWNA DEPRYWACJA – odczuwana jako niesprawiedliwa i niesłuszna,
rozbieżność między rzeczywistymi osiągnięciami a aspiracjami w dziedzinie standardu
życia, zarobków, władzy czy prestiżu
Zdarzenie inicjujące zamyka genezę ruchu społecznego. Zaczyna się właściwa ,,kariera’’
ruchu. Jej pierwszym etapem jest REKRUTACJA CZŁONKÓW
modele rekrutacji członków:
-
MODEL WULKANICZNY – przekonanie, że ruch społeczny wybucha oddolnie,
na skutek nagromadzenia napięcia i niezadowolenia wśród mas społecznych
-
MODEL MOBILIZACJI ZASOBÓW – przekonanie, że ruch społeczny jest
efektem manipulatorskich zabiegów działaczy czy ideologów, którzy propaguja
ideologię kontestacji i mobilizują bierne skądinąd i nieświadome masy społeczne
do działań zbiorowych
-
SYNDROM PASAŻERA NA GAPĘ – powstrzymywanie się od wspierania
działań zbiorowych zmierzających do zdobycia dóbr publicznych, oparte na
egoistycznie racjonalnej kalkulacji, w myśl której ryzyko działania jest
nieopłacalne, gdy wywalczenie tych dóbr przez innych i tak przyniesie równe
korzyści także biernym
W toku rekrutacji wyróżniają się na ogół dwie kolejne fale:
REKRUTACJA PIERWOTNA – przystąpienie do ruchu społecznego z autentycznych
pobudek ideowych i chęci walki o realizację celów ruchu
REKRUTACJA WTÓRNA – przystąpienie do ruchu społecznego, który się rozwija i
odnosi sukcesy, w poszukiwaniu satysfakcji wspólnotowych i towarzyskich, a także
spełnienia własnych egoistycznych celów karierowych
Gdy ruch społeczny rozpoczyna działalność, otwiera się ważna rola
mobilizująca, koordynująca, organizująca dla przywódcy ruchu
Postać centralna:
PRZYWÓDCA CHARYZMATYCZNY
CHARYZMA – szczególne, wyjątkowe talenty, umiejętności, wiedza, konsekwencja w
działaniu, siła moralna, moc perswazji itp., które dostrzeżone zostają i zdefiniowane
przez zwolenników przywódcy jako niemal ponadludzkie i wymagające pełnego
podporządkowania się jego władzy
Charyzma jest więc pewna relacją między jednostką a jej zwolennikami, fanami,
poplecznikami
RUTYNIZACJA CHARYZMY (Max Weber) – utrata charyzmy przez przywódcę na
skutek
włączenia
go
w
rutynowe,
codzienne
działania
administracyjne
czy
organizatorskie, w których ujawnia swoje słabości, popełnia błędy i okazuje się
zastępowalny przez innych
KONTRRUCH SPOŁECZNY – mobilizacja działań zbiorowych skierowanych
przeciwko rozwijającemu się wcześniej ruchowi społecznemu, mająca na celu
demobilizację lub uniemożliwienie skutecznego działania
Download
Random flashcards
Create flashcards