Podstawy nauk o Ziemi

advertisement
Podstawy nauk o Ziemi
Zależność rzeźby od budowy geologicznej
mgr inż. Renata Różycka-Czas
Katedra Gospodarki Przestrzennej i Architektury Krajobrazu
Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji
Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie
Czynniki warunkujące przebieg
urzeźbienia
Na przebieg rzeźbienia wpływa:
 ukształtowanie powierzchni pierwotnej przez siły
wewnętrzne
 budowa geologiczna,
 warunki klimatyczne.
Rzeźba powierzchni Ziemi jest modelowana przez tzw. siły
zewnętrzne.
Ukształtowanie powierzchni pierwotnej zazwyczaj powtarza
elementy budowy geologicznej – antykliny są grzbietami,
synkliny dolinami.
Odporność



Miarą odporności skał jest przebieg i tempo procesów
niszczących te utwory,
Odporność skały zależy od zespołu cech litologicznych,
Skały magmowe i metamorficzne można uznać za
odporniejsze od skał osadowych.
Odporność
bardzo duża
gabro, porfir, granit,
bazalt, kwarcyt
duża (średnia)
piaskowce,
dolomity, gnejsy
mała
piaskowce o
lepiszczu ilastym,
łupki ilaste, lessy
Skały o bardzo dużej i dużej odporności zaznaczają
się najczęściej w terenie jako formy o stromych stokach,
takie jak:

wzniesienia o charakterze grzbietów i garbów oraz baszt,
iglic i murów skalnych,

załomy i progi,

zwężenia dolinne
Formy zbudowane ze skał o małej odporności są przeważnie
wklęsłe, o łagodnych zboczach, są to m.in.: szerokie doliny
i kotliny pochodzenia erozyjno – denudacyjnego*
* Procesy denudacyjne - procesy niszczące powodujące
wyrównywanie i stopniowe obniżenie powierzchni Ziemi
Ryc. 1. Baszta skalna- Diabli
Kamień na Krzywickiej Górze
Beskid Wyspowy
Ryc. 2. Iglice skalne – Park
Narodowy Tsingy de
Bemaraha, Madagaskar
Tektonika
Wpływu odporności i tektoniki na ukształtowanie terenu nie
powinno się rozpatrywać oddzielnie
 odporność - tempo niszczenia
 tektonika – kierunek przebiegu procesów niszczących
Ryc. 3. Erozja rzeczna

tektonika płytowa - terasy denudacyjne

tektonika monoklinalna – rzeźba krawędziowa z progami
denudacyjnymi

tektonika fałdowa – rzeźba może być zgodna, lub
niezgodna z przebiegiem jednostek tektonicznych:
zgodność: przebieg grzbietów = przebieg antyklin, przebieg
dolin = przebieg synklin
niezgodność (inwersja rzeźby): w miejscu synklin wznoszą
się grzbiety, a w miejscu antyklin ciągną się doliny,
Przyczyny inwersji:
 różna odporność warstw budujących fałdy,
 strukturalne osłabienie antyklin,
 odmłodzenie uprzednio zrównanej powierzchni.
Ryc. 4. Szkic obrazujący stopniowe
pogrążanie się geosynkliny i
wypełnianie jej przez osady, a
następnie sfałdowanie osadów
geosynklinalnych i ich wypiętrzenie,
w wyniku czego powstały góry.
Źródło: Skrypt Podstawy nauk o Ziemi,
Koreleski K, s.38

tektonika zrębowa – procesom erozji rzecznej i denudacji
ulegają przede wszystkim progi tektoniczne; w skutek
niszczenia próg tektoniczny cofa się i oddala od linii uskoku

tektonika wulkaniczna i plutoniczna – rzeźba na obszarze
pokryw wulkanicznych rozwija się tak, jak na obszarach
płytowych lub monoklinalnych;
żyły, lakkolity, batolity są odsłaniane przez procesy
niszczące
Ryc. 5. Lakkolit
Dziękuję za uwagę

Przechodzimy do kontynuacji
ćwiczenia praktycznego …
Oznaczenie skał i ich odporności
Odporność mała
Odporność duża
Odporność bardzo
duża
margle: Jk,Jc, Tr
wapienie Ja, Jr,, Jo, kwarcyty: C1-2
Tm1-3, Tm, Df, Dgw
łupki: Tk1-2, C, Ch
Tk
dolomity: Da, Dgd,
De
piaskowce: Tp, Tp12
zlepieńce: Pz, Dm
Wysokość
n.p.m
Rodzaj skał
Odporność
Tektonika
Rzeźba, a
tektonika
Rzeźba, a
odporność
Forma
dolina/
grzbiet
Przebieg
L.p
1.
z
warstwic
przedział
wysokości
nazwa
i
symbo
l
b. duża
/duża/
mała
antyklina/
synklina
Zgodn
a/niez
godna
Zgodna
/niezgo
dna
+ wnioski ogólne pod
tabelą kilka zdań
Na następne zajęcia
PAPIER KANCELARYJNY
W KRATKĘ
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

Create flashcards