znaczenie problemu niedostosowania społecznego dla praktyki

advertisement
ZNACZENIE PROBLEMU
NIEDOSTOSOWANIA
SPOŁECZNEGO DLA
PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ
Małgorzata Koziak
Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy
Podgłębokie
Niedostosowani społeczne
dzieci i młodzież, u których na skutek
zaburzeń wewnętrznych
lub niekorzystnych warunków
środowiskowych występują utrwalone
(powtarzające się) zaburzenia
w zachowaniu.
Trzy stadia „wykolejenia społecznego”:
Cz.Czapów
I Stadium
•
Uczucie odtrącenia, frustracji, potrzeby emocjonalnej zależności
•
Reakcje negatywne mające na celu zwrócenie uwagi na siebie
•
Narastająca agresja wobec rodziców, opiekunów
•
Reagowanie nieproporcjonalnie silne do podniety
•
Reakcje impulsywne
•
Brak cierpliwości i wytrwałości
•
Brak koncentracji uwagi-dziecko nie kończy rozpoczętych prac
•
II Stadium
•
Manifestują się reakcje wrogie nie tylko wobec rodziców, ale i nauczycieli
•
Bunt wobec autorytetów
•
Próby zjednania rodzą agresje
•
Często występuje autoagresja
•
Występują pierwsze drobne kradzieże i szukanie kontaktu z podkulturą
•
Upijanie się i odurzanie innymi środkami
III Stadium
•
Następuje proces przyswajania kultury przestępczej
•
Pogłębiona negacja norm moralnych i prawnych
Przejawy niedostosowania
społecznego
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
nagminne wagary
ucieczki z domu i włóczęgostwo
sporadyczne lub systematyczne picie alkoholu
odurzanie się
niszczenie mienia
stosowanie przemocy, bójki
przywłaszczanie cudzego mienia, kradzieże
udział w grupach negatywnych
usiłowanie samobójstwa
demoralizacja seksualna,
tatuaże
włamania, rozboje, wymuszanie
chuligaństwo
gwałty
Przyczyny niedostosowania
społecznego
motywacyjne- wiążą się z niezaspokojeniem głównie takich potrzeb jak: potrzeba uznania, bezpieczeństwa,
nowych doświadczeń, zadowolenia seksualnego:
•
•
•
•
•
•
•
niezadowolenie z obecnych warunków życia i pragnienie warunków lepszych, często podsycane lekturą
i oglądaniem filmów budzących chęć osiągnięcia dobrobytu, przeżycia przygody i zdobycia rozgłosu;
pragnienie zdobycia bogactwa w sposób łatwy i nie wymagający wysiłku;
uczucie nudy, wynikające z braku poważniejszych, jasno i wyraźnie określonych obowiązków oraz braku okazji
do konstruktywnej społecznie rekreacji;
tendencja do rozładowania napięcia przez picie alkoholu lub używanie narkotyków;
dążenie do uzyskania zadowolenia seksualnego, wzmacniane przez uczucie niepewności psychicznej
i społecznej izolacji oraz lęku;
dążenie do wyładowania wrogości i zademonstrowania swej przewagi i dominacji, co polepsza samopoczucie
zachwiane porażkami życiowymi i uświadomieniem sobie własnej izolacji od otoczenia społecznego;
chęć dokonania czegoś i zwrócenia na siebie uwagi innych osób, podsycanie ich obojętnością i okazywanym
przez nie lekceważeniem..
predyspozycyjne- ułatwiają jednostce wybór zachowań negatywnych, spośród repertuaru wszystkich czynności, jakie
ma ona do dyspozycji w danych sytuacjach:
•
•
•
•
•
Charakteropatia
nerwicowa agresywność
różne odmiany upośledzenia umysłowego
rodzina lub sąsiedztwo jednostki, gdzie przestępstwo darzy się podziwem, a nielegalne sposoby uzyskiwania
korzyści mają wysoką wartość
środowisko formujące impulsywne cechy osobowości, w którym nie ma miejsca na przeżywanie
bezinteresownej życzliwości i poczucia winy
Czynniki sprzyjające powstawaniu
nieprzystosowania społecznego
• niekorzystne warunki ekonomiczno – materialne rodziny;
• zaburzenia w strukturze rodziny;
• choroby rodziców lub ich nieobecność w wychowywaniu
dzieci;
• kontakty dzieci z podkulturą dewiacyjną;
• brak sukcesów szkolnych dziecka;
• stygmatyzujące oddziaływania instytucji wykrywania;
• społeczna blokada aspiracji jednostki;
• zaburzenia psychosomatyczne;
• zaburzona struktura osobowości;
• odtrącenie emocjonalne dziecka.
Jednostka społecznie
niedostosowana
Maria Grzegorzewska w następujący sposób charakteryzuje jednostkę
społecznie niedostosowaną:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Tendencje społeczne negatywne
Odwrócenie zainteresowań dla tzw. złych czynów
Cynizm i brawura w tym względzie
Nieżyczliwy stosunek do człowieka
Stałe konflikty z otoczeniem
Kłamanie, zrzucanie winy
Niechęć do pracy i nauki
Życie chwilą, przygodą, awanturą
Brak hamulców i krytycyzmu
Nieumiejętność wyjścia z trudnej sytuacji i brak wiary sukces
Zaburzenia w procesach emocjonalnych
Metody pracy z dziećmi
niedostosowanymi społecznie
Sposoby realizacji określonych zadań, wykorzystujące
prawidłowości zachowania się człowieka
w sytuacjach społecznych.
Środki:
• osobiste walory własne lub innych osób
• sytuacje społeczne
• grupy formalne i nieformalne
• elementy kulturowe.
Wybór określonej metody zależy od realizowanego zadania
resocjalizacji, sytuacji w jakiej odbywa się wychowanie
oraz od wyjściowego stanu osobowości wychowanka.
Metoda wpływu osobistego
Wymaga takiego zachowania się wychowawcy, które inspiruje wychowankę do
wykonywania odpowiednich reakcji naśladowczych. Im silniej reaguje wychowanka
na zachowanie wychowawcy, tym większa szansa, że wytworzy się między nimi
więź wewnętrznej zależności. W dalszej fazie wychowanka powinna
zaakceptować te walory wychowawcy, których na razie sama osiągnąć nie potrafi,
ale pragnie je osiągnąć. Metody te wymagają od wychowawcy nie tylko
rzeczywistych starań o dobro wychowanki, potrzebne jest również odpowiednie,
choć dyskretne i nie sentymentalne manifestowanie aprobaty.
•
Metoda przykładu własnego, polega ona na odwzorowywaniu przez
wychowankę postępowania wychowawcy. Chodzi tutaj o naśladowanie nie tylko
cech zewnętrznych, ale poglądów, przekonań i postaw. Naśladowanie oznacza
zarówno odwzorowywanie jak i modelowanie oraz identyfikację z modelem;
•
Metoda doradzania wychowawczego, czyli stwarzanie przez wychowawcę
odpowiednich sytuacji, w których podopieczna będzie oczekiwała od niego rad,
wskazówek i propozycji postępowania. Wymaga to istnienia wewnętrznego
związku między wychowawcą, a wychowanką. Integralnym elementem doradzania
jest krytyka zachowań wychowanki;
•
Metoda przekonywania, sposób kształtowania i przekształcania przekonań
wychowanki o rzeczywistości. Rezultaty tej metody zależą od czterech czynników:
cech wychowanki, cech wychowawcy, rodzaju argumentów oraz sytuacji w jakich
odbywa się przekonywanie.
Metody oddziaływania sytuacyjnego
Polegają na manipulowaniu sytuacjami i ich poszczególnymi elementami, aby przyczyniły się do
wykonania określonych zadań resocjalizacji. Manipulowanie polega na wprowadzaniu i utrzymywaniu takich
zmian sytuacji, które eliminują niepożądany wpływ na wychowankę i są zgodne z życzeniami wychowawcy.
Polega to również na organizowaniu odpowiednich nowych sytuacji, w zależności od potrzeb wyznaczonych
przez zadania resocjalizacji.
•
Metoda organizowania doświadczeń uczących wychowanka, polega na stwarzaniu takich sytuacji,
w których pożądane zachowania wychowanki wywołują naturalne następstwa dodatnie, a zachowania
niepożądane powodują naturalne następstwa ujemne. Źródłem kar i nagród jest sytuacja, w której znajduje się
wychowanka. Metoda ta kształtuje takie normy postępowania, praw i obyczajów społeczności wychowanki,
aby jego czyny sprzeczne z tymi zasadami były piętnowane przez społeczność, zaś postępowanie zgodnie
z nimi – aprobowane.
•
Metoda nagradzania i karania wychowawczego (dyscyplinowania). Chcąc skutecznie operować karą i
nagrodą trzeba znać aktualne potrzeby i dążenia wychowanek, a także brać pod uwagę sytuację w jakiej
odbywa się karanie i nagradzanie. Metoda ta stanowi pomocniczy, a nie zasadniczy sposób oddziaływań
wychowawczych.
•
Metoda uświadamiania skutków zachowań – jej podstawą jest prawidłowość zgodnie z którą, wyobrażanie
sobie przez człowieka następstw swego postępowania, przez porównywanie go z dotychczasowymi
doświadczeniami, wpływa na formy aktualnej i przyszłej aktywności jednostki. Uświadomienie wychowankom
skutków różnych zachowań zawsze musi odwoływać się do takich konsekwencji, które mają dla nich wartość
nagrody lub kary.
•
Metoda treningu – polegająca na celowym stwarzaniu odpowiednich warunków i sytuacji, w których
powtarzałyby się te zachowania wychowanki, które zamierzamy utrwalić. Sytuacje te mogą być organizowane
w sposób naturalny lub sztuczny. Sytuacje naturalne dotyczą włączania jednostki w zasięg odpowiednich
wpływów codziennego życia. Warunkiem skuteczności takiego treningu jest systematyczne i częste
powtarzanie doświadczeń uczących w danych sytuacjach oraz kontrola, która uniemożliwia uniknięcie kary lub
pozbawienie nagrody. Sztuczne sytuacje natomiast są organizowane specjalnie tylko w celach treningowych.
Metoda treningu cd
•
trening autogenny, dotyczy nabywania przez wychowanka umiejętności
kontrolowania własnych uczuć, wywierających wpływ na jego zachowanie.
Zadaniom tym służą specjalne programy tzw. sesji treningowych, w trakcie
których jednostka poznaje samą siebie;
•
trening interpersonalny, służy nabywaniu umiejętności uczuciowego
reagowania jednostki w kontaktach z innymi ludźmi. Dotyczy więc
kształtowania stosunków międzyjednostkowych poprzez działania
interpersonalne;
•
socjodrama - to metoda, w której kształtuje się społeczne zachowania
w grupach już istniejących, wprowadza się improwizowane dramatyzacje
oddziałujące na osobowość ludzi. Przedmiotem oddziaływań jest sama
grupa. Gdy wychowawca chce wprowadzić jakieś zmiany w grupie,
posługuje się socjodramą;
•
psychodrama - to ćwiczenia sposobów konstruktywnego wyrażania swoich
stanów emocjonalnych w specjalnie utworzonych do tego celu grupach.
Gdy wychowawca chce wywołać określone zmiany w osobowości jednostki,
stosuje psychodramę.
Metody oparte na wpływie różnych
grup społecznych
Wykorzystują fakt zależności wychowanki od grupy społecznej, która staje się środkiem
wychowania.
•
Metoda samorządu i zarządzania- sposób postępowania zmierzający do realizacji
wychowawczej zasady samorządności, a więc doprowadzenie wychowanki do samodzielnego
i świadomego kierowania swoim postępowaniem i do samodyscypliny. Grupa jest
samorządna, gdy samodzielnie planuje, organizuje i kieruje oraz przestrzega zasad
działalności grupy.
•
Metoda kształtowania celów, norm i struktury grupy, polega ona na zwiększaniu wpływu
grupy na wychowanki, prowadzącą do uwewnętrzniania przez nich wartościowych celów
grupy. Dokonuje się to poprzez przyjęcie tych celów grupy, które nie są sprzeczne z celami
wychowawcy i podsuwanie grupie nowych atrakcyjnych celów konstruktywnych w atrakcyjnej
formie. Kształtuje się także normy i przekształca dawne, poprzez: uświadomienie członkom
grupy norm, organizowanie sytuacji sprzyjających zmianie istniejących i wprowadzenie
nowych norm oraz powoływanie organów egzekwujących przestrzeganie określonych norm.
Dokonuje się również przekształceń w strukturze grupy, poprzez: przydzielenie wychowankom
zadań o różnym znaczeniu dla grupy, modyfikowanie kryteriów ocen postępowania członków
grupy, ukazywania następstw ich zachowań oraz nadawanie i pozbawienie określonych
funkcji.
•
Metoda podnoszenia spoistości i prestiżu grupy, polega na zwiększaniu jej możliwości
zaspokajania potrzeb wychowanek poprzez: tworzenie grup elitarnych, przyjmowanie do nich
nowych członków, zmianę cech grupy aby w większym stopniu zaspokajała potrzeby członków
oraz podnoszenie jej atrakcyjności.
Metody wpływu elementów kultury
Wzory i wytwory kultury, wywierające wpływ na zachowanie się wychowanek: nauka szkolna, praca
społeczna , koła zainteresowań i zorganizowana rekreacja.
•
Metoda zespołowa – wychowanki dzieli się na małe 3-6 osobowe zespoły pracujące nad wspólnym
problemem.
•
Metoda problemowa, polega na kierowanym rozwiązywaniu problemów przez wychowanki.
•
Metody aktywizujące pracę wychowanek, wykorzystujące zainteresowania i spontaniczną aktywność
wychowanek, np. metoda projektów, „burza mózgów”, „śniegowa kula”, metaplan, piramida priorytetów,
drama, symulacja, dyskusja, metoda wolnych skojarzeń.
•
Metoda indywidualnych przypadków- analiza jednostkowych losów wychowanka, uwikłanych w określone
sytuacje wychowawcze. Jest to metoda gruntownego poznania, jego potrzeb, opinii i postaw, potrzeba do
indywidualizowania oddziaływań wychowawczych.
•
Metoda organizowania sportu i rekreacji- ruch, jako środek wychowawczy jest czynnikiem pobudzającym
dynamikę rozwojową, kształtującym osobowość. Również poprzez zabawy i ćwiczenia ruchowe wychowanek
lepiej adaptują się do życia, zdobywają wiarę we własne możliwości, pokonują obawę i wewnętrzne opory,
cieszą się osiągnięciami.
•
Metoda muzykoterapii- muzyka i kontakty z nią są ważnym czynnikiem rozwoju uczuć osobistych,
społecznych, rozwoju postaw moralnych. Muzykoterapia może być zatem resocjalizacyjnym i profilaktycznym
sposobem oddziaływania na wychowankę, na jej psychikę, emocje, stan somatyczny.
•
Metoda arteterapii- pozwala wychowance inaczej spojrzeć na siebie i otaczający ją świat.
Umożliwia poznanie mocnych i słabych stron: jej lęków, problemów, braków, frustracji, chroni przed apatią
i utratą inicjatywy, izolacją społeczną, obojętnością .
Kara i nagroda w wychowaniu
•
Najskuteczniejszy jest układ: silne nagradzanie (uwzględniając pragnienia dziecka)
i słabe kary
•
Jeżeli stosowanie kar jest konieczne, trzeba łączyć je z nagrodą; najpierw karzemy
niewłaściwe zachowanie, następnie doprowadzamy do wystąpienia zachowania
właściwego i wówczas je nagradzamy. Należy zauważyć każdą poprawę
w zachowaniu dziecka
•
Ważnym warunkiem skuteczności nagradzania i karania jest akceptacja przez
dziecko osoby nagradzającej czy karzącej. Tylko wychowawca posiadający autorytet
może ucieszyć dziecko nagrodą lub wymierzyć skutecznie karę.
•
Stosując w wychowaniu system nagród i kar, pamiętajmy o potrzebie uwzględniania
ważnej zasady – indywidualizacji .Każde dziecko jest inne. Jedno jest bardzo
wrażliwe, szybko i mocno reaguje na uwagi wychowawcy, a inne posiada silny,
odporny system nerwowy. Dla jednego dziecka karą wystarczająco skuteczną będzie
ciche, indywidualne zwrócenie uwagi, inne natomiast zareaguje dopiero w wyniku
głośnej i zdecydowanej nagany, czego jeszcze inne w ogóle nie zauważy.
Zasady stosowania kary
•
Nie należy karać zbyt ostro za błahe lub jednorazowe przewinienie,
•
Karać tylko wtedy, gdy dziecko jest świadome popełnionego czynu tzn. zna obowiązujące je normy postępowania
i konsekwencje ich przekroczenia, a jednak normy te przekracza,
•
Kara powinna być wymierzona bezpośrednio po ujawnieniu przewinienia. W przypadku dłuższego odstępu czasu
dziecko zatraca związek między karą a przewinieniem,
•
Stosować kary naturalne, tzn. polegające na tym, że dziecko, które postąpiło źle powinno samo naprawić
wyrządzoną szkodę,
•
Nie wolno karać bez wysłuchania wyjaśnień i ewentualnych usprawiedliwień winowajcy, przy czym skrucha winna
wpłynąć na złagodzenie kary,
•
Kara nie powinna poniżać dziecka, ani godzić w jego ambicję i godność osobistą,
•
Przy wymierzaniu kary należy stopień jej surowości oceniać z punktu widzenia potrzeb dziecka ,
•
Zbyt częste i surowe kary pobudzają dziecko do kłamania i wykrętów w celu ich uniknięcia,
•
Postawa wychowawcy w stosunku do kary powinna być umiarkowana, gdyż zbytnia surowość jest traktowana jako
znęcanie się, a nadmierna pobłażliwość czyni wychowawcę bezradnym,
•
Dziecko karane nie powinno wątpić w dobre intencje wychowawcy, dlatego należy oceniać postępek, a nie jego
osobę.
Skuteczny wychowawca
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Posiadający wszechstronną wiedzę pedagogiczną
Otwarty, autentyczny, niezakompleksiony
Posiadający silne poczucie własnej wartości
Wyraźnie zdecydowana osobowość
Optymistyczny, pozytywnie ustosunkowany do życia
Gotowy na partnerskie relacje z wychowanką
Serdeczny, umiejętnie okazujący uczucia
Zaspokajający potrzeby rozwojowe i kompensujący opóźnienia
Zaangażowany w proces wzmacniania wychowanki i rodziny
Akceptujący wychowankę wraz z jej naturalnym środowiskiem
Wzmacniający trwałe i pozytywne związki z rówieśnikami i dorosłymi
Posiadający umiejętność pracy zespołowej, komunikatywny
Uregulowane życie osobiste
Podsumowanie
W procesie pracy
z młodzieżą niedostosowaną społecznie
zawsze istnieje konieczność
jednoczesnego posługiwania się
wszystkimi wymienionymi metodami, choć
w różnym zakresie, w zależności
od wymienionych kryteriów. Wychowanie
to nie karanie i nagradzanie. To coś
znacznie więcej...
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Create flashcards