obleńce - Marcinek

advertisement
OBLEŃCE
Ogólna charakterystyka
Obleoce to tkankowe, pierwouste bezkręgowce o obłym ciele i symetrii dwubocznej. Żyją w
środowisku wodnym lub glebie. Niektóre gatunki są pasożytami roślin lub zwierząt. Stanowią one
ślepą gałąź ewolucyjną.
WROTKI
Budowa
Wrotki są zwierzętami wodnymi, wielkości protistów. Za pomocą
podwójnego wieoca rzęsek na przodzie ciała, pływają i łowią
pokarm. Nóżka na drugim koocu umożliwia przyczepianie się
wrotka do podłoża.
Występowanie
Wrotki występują powszechnie na całym świecie, w wodach słodkich i środowisku wilgotnym. W
naszych jeziorach tworzą dużą biomasę. Niektóre z nich radzą sobie nawet w nadmiernie
użyźnionych wodach. W niekorzystnych warunkach mogą przejśd w stan życia utajonego czyli
anabiozy.
Odżywianie
Pokarm tych organizmów stanowi fitoplankton oraz zawiesina szczątków organicznych. Niektóre z
nich są drapieżne i pożerają inne wrotki.
Rozmnażanie
Wrotki to zazwyczaj diploidalne samice, rozmnażające się partenogenetycznie i wytwarzające
diploidalne jaja, z których wylęgają się takie same dzieworodne samice. U wielu zachodzi przemiana
pokoleo.
NICIENIE
Systematyka

Nicienie wolno żyjące np. węgorek octowy – żyje w fermentujących owocach, Caenorhabditis
elegans – żyje w glebie, jest organizmem modelowym w badaniach genetycznych

Pasożyty roślin – patrz: pasożytnictwo

Pasożyty zwierząt i człowieka - patrz: pasożytnictwo
Budowa
Ciało nicieni o podłużnym, obłym kształcie, powleka
wór
powłokowo-mięśniowy.
W
przekroju
poprzecznym składa się z trzech warstw:
1)
2)
3)
Kolagenowego oskórka
Nabłonka – hipodermy
Warstwy podłużnych mięśni gładkich
Kolagenowy oskórek, który jest wytworem nabłonka
jest przepuszczalny dla gazów i wody, ale nie dla
innych substancji, co zapewnia nicieniom odpornośd
na niekorzystne warunki środowiska, a dla form pasożytniczych, na strawienie przez enzymy
trawienne.
Nabłonek tworzy zgrubienia zwane wałkami hipodermalnymi, biegnącymi wzdłuż długiej osi ciała.
Jamę ciała wypełnia płyn surowiczy, pełniący funkcję szkieletu hydraulicznego oraz układu krążenia.
Układ pokarmowy
Kolejne odcinki przewodu pokarmowego stanowią:




Otwór gębowy, który może byd zaopatrzony w wargi, ząbki lub aparat kłująco-ssący
Ektodermalne jelito przednie – gardziel
Ektodermalne jelito środkowe – w nim zachodzi trawienie i wchłanianie
Ektodermalne jelito tylne z otworem odbytowym
Przednia i tylna częśd jelita jest pokryta kutykulą, która zapobiega trawieniu i wchłanianiu pokarmu.
Oddychanie
Nicienie nie posiadają układu oddechowego, a wymiana gazowa u form wolnożyjących zachodzi całą
powierzchnią ciała, natomiast formy pasożytnicze oddychają beztlenowo.
Układ nerwowy
Układ nerwowy nicieni jest typu pasmowego. Główne elementy stanowią obrączka okołoprzełykowa
oraz dwie lub więcej par zwojów nerwowych. Od obrączki do przodu ciała odchodzą krótkie nerwy, a
do tyłu kilka pni nerwowych, połączonych na długości całego ciała półkolistymi spoidłami. Najlepiej
rozwinięte są pnie grzbietowy i brzuszny. Na powierzchni cała występują nieliczne receptory
czuciowe. U wolnożyjących morskich gatunków występują oczy proste – skupienia komórek
światłoczułych.
Układ wydalniczy
Układ wydalniczy stanowią komórki gruczołowe tworzące wzdłuż ciała kanały oraz przewód
wyprowadzający. Pełni on funkcję głównie osmoregulacyjną.
Rozmnażanie
Nicienie są rozdzielnopłciowe, często o wyraźnym dymorfizmie płciowym. Układ rozrodczy ma
budowę nitkowatą.
U samic występują długie, parzyste, ślepo zakooczone cewki, podzielone funkcjonalnie na jajniki,
jajowody i macice, połączone we wspólną pochwę, która uchodzi na zewnątrz po brzusznej stronie
ciała.
Męski układ rozrodczy ma postad pojedynczej cewki podzielonej na jądro i nasieniowód. Łączy się on
z przewodem pokarmowym i uchodzi do kloaki. Zapłodnienie jest wewnętrzne, a samice są głównie
jajorodne. Larwy podobne są do osobników dorosłych.
Pasożytnictwo

Roślinne – nicienie pasożytujące na roślinach najliczniej występują w strefie tropikalnej.
Stanowią zagrożenie dla wielu roślin uprawnych. Nicienie swobodnie wędrują w przestworach
międzykomórkowych liścia i od czasu do czasu wypijają zawartośd komórki. Przykłady nicieni
pasożytniczych roślin to: Mątwik buraczany, węgorek pszenicznik, mątwik ziemniaczany.

Człowieka i zwierząt:
Owsik – najczęściej pasożytuje
u dzieci, objawy to uporczywe
swędzenie
okolic
odbytu,
którego
przyczyną
jest
wędrówka samic składających
jaja. Żywicielem pośrednim i
ostatecznym jest człowiek.
Cykl rozwojowy owsika
Włosieo – jest groźnym pasożytem poliksenicznym, czyli jego żywicielami mogą byd różne gatunki.
Zarażenie dużą liczbą osobników może byd śmiertelne. Objawy to gorączka, bóle mięśni, zaburzenia
oddychania i akcji serca. Po zjedzeniu surowego, zarażonego mięsa, otoczka wokół larw zostaje
strawiona, larwy dojrzewają i kopulują w jelicie cienkim. Następnie przebijają się do naczyo
krwionośnych, którędy dostają się do mięśni, w których się otorbiają. Każdy osobnik zarażony
włośnikami jest ich żywicielem ostatecznym a potem pośrednim. Bytuje m.in. u świo, psów, lisów,
wilków, niedźwiedzi, szczurów i człowieka.
Glista ludzka – jest to pasożyt monokseniczny, tzn. że żyje w organizmie tylko jednego gatunku
żywiciela.
Zarażenie następuje po połknięciu jaj, na przykład na niemytych jarzynach, które nawożono
odchodami lub w wodzie zanieczyszczonej gnojowicą. Połknięte przez człowieka jajo inwazyjnie
dostaje się do żołądka i jelita. Osłony larw zostają strawione przez enzymy, a oswobodzone larwy
przebijają ściany naczyo i dostają się do płuc. W pęcherzykach płucnych wzrastają i rozwijają się,
następnie odbywają wędrówkę drogami oddechowymi do tchawicy i gardła, tam połknięte
ponownie trafiają do żołądka i jelita, gdzie osiągają dojrzałośd płciową. Ten etap jest niezbędny,
ponieważ larwa, w tym okresie życia, potrzebuje tlenu. Kopulacja odbywa się w jelicie żywiciela.
Samica większa od samca, składa w ciągu doby ok. 200 tys. Jaj, które z kałem żywiciela wydostają się
na zewnątrz organizmu. Dojrzałe pasożytujące glisty są przyczyną zaburzeo funkcjonowania układu
pokarmowego i nerwowego.
Włosogłówka ludzka – jest pasożytem jelita ślepego człowieka, który odżywia się krwią.
Tęgoryjec dwunastniczy – pasożyt jelita cienkiego człowieka, odżywiający się krwią i nabłonkiem.
Filaria Bancrofta – pasożyt układu limfatycznego człowieka, występujący w krajach o
gorącym klimacie w Ameryce Południowej, w Azji i w Afryce. Wywołuje on chorobę zwaną
słoniowacizną. Żywicielem pośrednim są komary, żywicielem ostatecznym jest człowiek i małpy.
Pasożyty powodują niedrożnośd węzłów i naczyo limfatycznych, ponadto pobudzają do wzrostu
tkankę łączną właściwą. Skutkiem tego są zastoje limfy, wystąpienie obrzęków i narastanie tkanki
łącznej wokół pasożyta. Chorzy mają gorączkę, dreszcze, eozynofilię. Charakterystyczne dla choroby
jest wyjątkowe powiększanie się części ciała, w których
egzystuje pasożyt. Rozpoznanie choroby opiera się na
podstawie występujących objawów oraz badaniu krwi
pobranej z naczyo podskórnych w godzinach nocnych. We
krwi stwierdza się wówczas mikrofilarie.
Profilaktyką jest zwalczanie komarów, stosowanie środków
odstraszających komary oraz chroniących przed komarami.
PODSUMOWANIE
Układ
Charakterystyka
Ruchowo-mięśniowy
Mięśnie gładkie, wzdłużne; szkielet
hydrauliczny
Pokarmowy
Drożny przewód pokarmowy: jelito przednie,
środkowe, tylne, odbyt
Krwionośny
Oddechowy
Wydalniczy
Brak, jego funkcję pełni płyn surowiczy
Brak, wymiana gazowa całą powierzchnią ciała
Komórki gruczołowe tworzące kanały i przewód
wyprowadzający
Nerwowy
Pasmowy: Parzysty zwój głowowy, kilka par pni
nerwowych połączonych spoidłami
Rozrodczy
Rozdzielnopłciowośd, dymorfizm płciowy
Samica: jajniki, jajowody, macica, pochwa
Samiec: jądra, nasieniowody, przewód
wytryskowy
Bibliografia:


Biologia repetytorium, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2005

Tablice Biologiczne, Wydawnictwo Adamantan, Warszawa 2004

Biologia Vademecum maturzysty, wyd. Oświata, Warszawa 2002
Podręcznik Biologia częśd 1 tom 2, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2003

Obrazki: images.google.pl
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

66+6+6+

2 Cards basiek49

Create flashcards