Ochrona przed hałasem – koszty w latach 2004

advertisement
Gmina Oleśnica
Program Ochrony Środowiska
dla Gminy Oleśnica
Integrated Management Services
ul. K.Ujejskiego 4/3 51-141 Wrocław
E-mail: [email protected]
Gmina Oleśnica
Program Ochrony Środowiska
dla Gminy Oleśnica
Opracował zespół:
dr inż. Maria Stanisławska
dr Zdzisław Cichocki
dr Wojciech Jankowski
dr Jan Jerzmański
mgr inż. Janusz Marlinga
dr hab. Jerzy Rotko
mgr Alicja Szlufik
Integrated Management Services
ul. K.Ujejskiego 4/3 51-141 Wrocław
E-mail: [email protected]
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
SPIS TREŚCI
1. WSTĘP ................................................................................................................................... 7
1.1. Podstawa formalna i prawna opracowania ..................................................................... 7
1.2. Struktura opracowania .................................................................................................... 7
1.3. Główne cele i uwarunkowania Programu ...................................................................... 7
1.4. Metodyka tworzenia programu ....................................................................................... 8
2. CHARAKTERYSTYKA SFERY SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ
GMINY
OLEŚNICA ................................................................................................................................ 9
2.1. Położenie i podstawowe wielkości ................................................................................. 9
2.2. Demografia i sieć osadnicza ........................................................................................... 9
2.3. Struktura przestrzeni gospodarczej i standardy życia................................................... 11
2.4. Główne kierunki strategii rozwojowych....................................................................... 12
3. CHARAKTERYSTYKA I DIAGNOZA STANU ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
GMINY .................................................................................................................................... 13
3.1. Geologia i geomorfologia ............................................................................................. 13
3.1.1. Zasoby surowców mineralnych i stan ich eksploatacji .............................. 14
3.2. Gleby i walory przestrzeni rolniczej ............................................................................. 15
3.3. Klimat ........................................................................................................................... 16
3.3.1. Charakterystyka warunków klimatycznych obszaru (klimat regionalny) .. 16
3.3.2. Stan zanieczyszczeń powietrza i źródła emisji ........................................... 18
3.3.3. Klimat akustyczny ...................................................................................... 19
3.4. Wody ............................................................................................................................ 22
3.4.1. Wody powierzchniowe i ich stan ............................................................... 22
3.4.1.1. Sieć hydrograficzna ............................................................................. 22
3.4.1.2. Stan czystości wód powierzchniowych i źródła zagrożeń .................. 22
3.4.2. Zasoby i jakość wód podziemnych oraz źródła zagrożeń .......................... 24
3.4.3. Gospodarka wodno-ściekowa i jej wpływ na jakość wód .......................... 26
3.4.3.1. Zaopatrzenie w wodę ........................................................................... 26
3.4.3.2. Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków ............................................. 27
3.4.4. Ocena planowanych przedsięwzięć w zakresie gospodarki wodnościekowej .......................................................................................................................... 29
1
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
4. WALORY I ZASOBY BIOTYCZNYCH ELEMENTÓW ŚRODOWISKA
PRZYRODNICZEGO OBSZARU .......................................................................................... 31
4.1. Struktura przyrodnicza (ekologiczna) obszaru i ocena jego bioróżnorodności ............ 31
4.2. Ekosystemy leśne ......................................................................................................... 32
4.3 Ekosystemy wodne ........................................................................................................ 32
4.4. Ekosystemy nieleśne..................................................................................................... 33
4.5. Najcenniejsze gatunki występujące na obszarze gminy ............................................... 33
4.6. Prawne formy ochrony przyrody .................................................................................. 35
4.6.1. Istniejące chronione obszary ...................................................................... 35
4.6.2. Proponowane obszary chronione ................................................................ 35
5. GOSPODARKA ODPADAMI ............................................................................................ 35
5.1. Odpady komunalne ....................................................................................................... 36
5.2. Odpady przemysłowe ................................................................................................... 37
5.3. Odpady organiczne ....................................................................................................... 37
5.4. Odpady niebezpieczne .................................................................................................. 37
5.5. Instalacje ....................................................................................................................... 37
5.6. Prognoza demograficzna i gospodarcza ....................................................................... 38
5.7. Program gospodarki odpadami ..................................................................................... 38
6. IDENTYFIKACJA GŁÓWNYCH PROBLEMÓW OCHRONY ŚRODOWISKA W
GMINIE ................................................................................................................................... 39
7. DŁUGOTERMINOWE CELE I KIERUNKI DZIAŁAŃ W OCHRONIE
ŚRODOWISKA W GMINIE (DO 2015 ROKU) .................................................................. 40
7.1. Ochrona powietrza atmosferycznego ........................................................................... 40
7.2. Ochrona przed hałasem ................................................................................................ 41
7.3. Ochrona zasobów wodnych i gospodarka wodno-ściekowa ........................................ 42
7.4. Racjonalna gospodarka surowcami mineralnymi ......................................................... 46
7.5. Gospodarka odpadami .................................................................................................. 47
7.6. Ochrona walorów przyrodniczych i funkcji układów przyrodniczych ........................ 49
8. KRÓTKOTERMINOWE CELE I KIERUNKI DZIAŁAŃ ............................................ 53
9. ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM.................................................................................. 64
9.1. Definicja i zakresy ....................................................................................................... 64
9.2. Zasady zarządzania środowiskiem .............................................................................. 64
9.2.1. Zasada zrównoważonego rozwoju ............................................................ 65
9.2.2. Zasada kompleksowości ochrony środowiska........................................... 65
2
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
9.2.3. Zasada prewencji ....................................................................................... 66
9.2.4. Zasada sprawcy ......................................................................................... 66
9.3. Gminny program ochrony środowiska w ustawowej strukturze programów ochrony
środowiska ........................................................................................................................... 67
9.4. Specyfika zarządzania środowiskiem na szczeblu gminy ........................................... 68
9.5. Instrumenty zarządzania środowiskiem....................................................................... 69
9.6. Typy instrumentów według sposobu oddziaływania................................................... 69
9.6.1. Instrumenty bezpośredniego oddziaływania ............................................. 70
9.6.2. Instrumenty planowe ................................................................................. 71
9.6.3. Instrumenty pośredniego oddziaływania ................................................... 72
9.6.4. Instrumenty typu represyjnego .................................................................. 72
9.6.5. Formy działania administracji publicznej ................................................. 73
9.7. Zadania organów gmin według przedmiotowych zakresów regulacji ........................ 73
9.7.1. Gospodarka wodna i ochrona wód /kompetencje ustalone ustawą – Prawo
wodne oraz ustawą – Prawo ochrony środowiska/ ........................................................... 74
9.7.2.
Ochrona powietrza
/kompetencje ustalone ustawą – Prawo ochrony
środowiska/....................................................................................................................... 75
9.7.3. Ochrona przed hałasem i polami elektromagnetycznymi /kompetencje
ustalone ustawą – Prawo ochrony środowiska/ ................................................................ 76
9.7.4. Ochrona przyrody, w tym zieleni w miastach
/kompetencje ustalone
ustawą o ochronie przyrody/ ............................................................................................ 77
9.7.5. Ochrona powierzchni ziemi, w tym gruntów rolnych i leśnych
/kompetencje ustalone ustawą o ochronie gruntów rolnych i leśnych/ ............................ 79
9.7.6. Gospodarowanie przestrzenią /kompetencje ustalone ustawą o planowaniu i
zagospodarowaniu przestrzennym / ................................................................................. 79
9.7.7. Gospodarowanie odpadami /kompetencje ustalone ustawą o odpadach,
ustawą o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi
odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej oraz ustawą o utrzymaniu
porządku i czystości w gminie/ ........................................................................................ 81
9.7.8. Rolnictwo i łowiectwo /kompetencje ustalone ustawą o ochronie roślin
uprawnych i ustawą Prawo łowieckie/ ............................................................................. 85
9.8. Pozostałe instrumenty .................................................................................................. 85
9.8.1. Środki finansowo-prawne .......................................................................... 85
9.8.3. Umowy publicznoprawne .......................................................................... 86
3
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
9.8.4. Środki represyjne ....................................................................................... 87
9.9.
Partnerstwo w zarządzaniu środowiskiem ............................................................... 88
9.10. Zarządzanie gminnym programem ochrony środowiska ........................................... 89
9.10.1. Jednostka zarządzająca programem ........................................................ 89
9.10.2. Ramy czasowe ......................................................................................... 90
9.10.3. Operatywna struktura celów środowiskowych ........................................ 90
9.10.4. Harmonogram wdrażania gminnego programu ochrony środowiska....... 91
9.11. Monitoring ................................................................................................................. 91
10. FINANSOWANIE REALIZACJI PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA W
GMINIE OLEŚNICA ............................................................................................................... 93
10.1. Wstęp .......................................................................................................................... 93
10.2. Ocena wybranych parametrów budżetu gminy Oleśnicy ........................................... 97
10.3. Koszty realizacji przedsięwzięć Programu Ochrony Środowiska w gminie Oleśnica
........................................................................................................................................... 104
11. STRESZCZENIE PROGRAMU...................................................................................... 108
MATERIAŁY ŹRÓDŁOWE ................................................................................................. 109
LITERATURA ....................................................................................................................... 110
4
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
SPIS TABEL
Tabela 3.3.1. Wartości progowe poziomów hałasu
Tabela 3.3.2. Skala subiektywnej uciążliwości hałasu komunikacyjnego
Tabela 3.4.1.2. Jakość wód powierzchniowych gminy Oleśnica (wg WIOŚ).
Tabela 3.4.2. Ocena jakości wód podziemnych w punktach badawczych w Oleśnicy,
Smardzowie i Sosnówce-Brzezince (wg WIOŚ).
Tabela 3.4.3.1. Ujęcia wód w gminie Oleśnica
Tabela 3.4.3.2. Bilans ścieków sanitarnych dla miejscowości Gminy Oleśnica.
Tabela 8.1. Krótkoterminowe cele i kierunki działań z zakresu ochrony powietrza
atmosferycznego w gminie Oleśnica
Tabela 8.2. Krótkoterminowe cele i kierunki działań z zakresu ochrony przed hałasem w
gminie Oleśnica
Tabela 8.3. Krótkoterminowe cele i kierunki działań z zakresu zaopatrzenia w wodę i
gospodarki wodno-ściekowej w gminie Oleśnica
Tabela 8.4. Krótkoterminowe cele i kierunki działań z zakresu gospodarki surowcami
mineralnymi w gminie Oleśnica
Tabela 8.5.a Krótkoterminowe cele i zadania z zakresu gospodarki odpadami w gminie
Oleśnica
Tabela 8.5.b Krótkoterminowe zadania inwestycyjne z zakresu gospodarki odpadami w
gminie Oleśnica
Tabela 8.6. Krótkoterminowe zadania w zakresie ochrony walorów przyrodniczych i funkcji
układów przyrodniczych w gminie Oleśnica
Tabela 9.10.4. Harmonogram wdrażania programu ochrony środowiska w gminie Oleśnica
Tabela 10.1. Główne parametry budżetu gminy Oleśnica, (w zł)
Tabela 10.2. Prognoza głównych parametrów budżetu gminy Oleśnica
Tabela 10.3. Poziom i obsługa zadłużenia budżetu gminy Oleśnica
Tabela 10.4. Prognoza poziomu i obsługi zadłużenia gminy Oleśnica
5
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Tabela 10.5. Struktura wydatków na realizację Programu Ochrony Środowiska w gminie
Oleśnica
Tabela 10.6. Źródła finansowania Programu Ochrony Środowiska gminy Oleśnicy, tys. zł
SPIS RYSUNKÓW
Rysunek 10.1. Prognoza parametrów budżetu gminy wiejskiej Oleśnica
Rysunek 10.2. Struktura wydatków na zadania „Programu…” wg dziedzin
Rysunek 10.3. Źródła finansowania Programu Ochrony Środowiska dla gminy Oleśnica
6
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
1. WSTĘP
1.1. Podstawa formalna i prawna opracowania
„Program Ochrony Środowiska dla gminy Oleśnica” został opracowany przez spółkę
Integrated Management Services Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu na zlecenie Urzędu
Gminy w Oleśnicy, w oparciu o umowę z dnia 3 października 2003 roku.
Opracowanie sporządzane jest na podstawie art. 17 ustawy Prawo ochrony środowiska
z dnia 27 kwietnia 2001 r. (Dz.U. Nr 62 z dnia 20 czerwca 2001 r., poz. 627). Częścią
Programu jest plan gospodarki odpadami opracowany zgodnie z wymogami art.14 i 15
ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. o odpadach (Dz.U.Nr 62 poz.628). Przy opracowaniu
Programu wykorzystano też „Wytyczne sporządzania programów ochrony środowiska na
szczeblu regionalnym i lokalnym” Ministerstwa Środowiska z grudnia 2002 r.
1.2. Struktura opracowania
Opracowanie składa się z czterech głównych części merytorycznych. W części
pierwszej (rozdz. 2) dokonano charakterystyki społeczno-gospodarczej gminy oraz
zidentyfikowano kierunki strategii jej rozwoju zapisane w dokumentach:
–
Strategia Rozwoju Gminy Oleśnicy na lata 2000-2010; załącznik do uchwały Nr
125/XXVIII/00 Rady Gminy Oleśnica z dnia 29.06.2000r.
–
Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego (1997r.) .
Część druga (rozdz. 3 i 4) poświęcona była diagnozie stanu środowiska –
poszczególnych jego komponentów. Do części tej należy również ocena stanu gospodarki
odpadami stałymi (rozdz. 5). W części trzeciej (rozdz. 6) dokonano – na podstawie diagnozy
– syntetycznej identyfikacji/specyfikacji najważniejszych problemów związanych z ochroną
środowiska na obszarze gminy. Część czwarta (pozostałe rozdziały) stanowi właściwy
program ochrony środowiska – cele długo- i krótkoterminowe, kierunki działań, zarządzanie
środowiskiem oraz finansowanie zadań programu.
1.3. Główne cele i uwarunkowania Programu
Program ochrony środowiska jest dokumentem określającym cele i zadania
administracji samorządowej (w tym przypadku – gminy) w zakresie ochrony środowiska oraz
7
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
racjonalnej gospodarki jego zasobami zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju.
Dokument ten, chociaż ma charakter autonomiczny (patrz także rozdział 9) służący przede
wszystkim zarządzaniu środowiskiem w skali gminy, stanowić też powinien element
realizacji polityki państwa, województwa oraz powiatu zapisanej we właściwych
dokumentach – krajowym, wojewódzkim i powiatowym. W szczególności dotyczy to „II
Polityki Ekologicznej Państwa”, przyjętej uchwałą Sejmu i ustalający cele średniookresowe
(lata 2002-2010r.) i cele długookresowe (lata 2010-2025) w zakresie ochrony i wykorzystania
środowiska z zachowaniem zasad określonych w „Długookresowej strategii trwałego i
zrównoważonego rozwoju POLSKA 2025” opracowanej przez Radę Ministrów zgodnie z
rezolucją Sejmu RP z dnia 2 marca 1999r.
W polityce ekologicznej państwa ustala się cele i zadania niezbędne dla zapewnienia
bezpieczeństwa
ekologicznego
społeczeństwa
i
gospodarki
poprzez
działania
przeciwstawiające się niekorzystnym wpływom na środowisko oraz racjonalną gospodarkę
zasobami środowiska – wodą, powierzchnią ziemi, powietrzem, surowcami – w aspekcie
jakości życia człowieka oraz zachowania walorów przyrodniczych.
Drugim ważnym dokumentem uwzględnianym w Programie ochrony środowiska
gminy Oleśnicy jest „Program zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska województwa
dolnośląskiego” uchwalony w 2002r. Ze zrozumiałych względów tylko niektóre z ustaleń obu
przytoczonych powyżej dokumentów mogły być uwzględnione w Programie gminnym.
Większa część celów i kierunków działań (mających bardziej szczegółowy charakter) dotyczy
specyficznych lokalnych problemów ekologicznych, gdyż udział gminy Oleśnica w
oddziaływaniu na środowisko w skali województwa, a tym bardziej w skali kraju, jest
znikomy.
1.4. Metodyka tworzenia programu
Tok prac nad programem przedstawiał się następująco:

kwerenda materiałów i ich analiza

zebranie informacji z gminy o inwestycjach i zamiarach inwestycyjnych bezpośrednio lub
pośrednio związanych z ochroną środowiska – planów, projektów, programów

rozpoznanie (w generalnym ujęciu) struktury społeczno-gospodarczej i kondycji
ekonomicznej gminy oraz strategii rozwojowych (strategie, programy oraz studium
uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego)
8
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.

ocena walorów przyrodniczych i stanu środowiska przyrodniczego wg komponentów tego
środowiska (abiotyczne i biotyczne), identyfikacja głównych źródeł zagrożeń i diagnoza
stanu poszczególnych elementów środowiska; także ocena dotychczasowych działań
proekologicznych (np. gospodarka ściekowa);

specyfikacja (w oparciu o diagnozę stanu i ocenę charakteru przestrzeni społecznogospodarczej) i hierarchia głównych problemów środowiskowych gminy, która stanowiła
podstawę do budowania Programu

ustalenie celów długofalowych (cele strategiczne)

ustalenie (w bardziej szczegółowym ujęciu) celów i kierunków działań krótkookresowych
– zadań stanowiących pierwsze przedsięwzięcia realizujące (w okresie 2004-2007r.) cele i
kierunki długoterminowe (strategiczne).
2. CHARAKTERYSTYKA
SFERY
SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ
GMINY OLEŚNICA
2.1. Położenie i podstawowe wielkości
Gmina wiejska Oleśnica położona jest w północno-wschodniej części województwa
dolnośląskiego i południowo-zachodniej części powiatu oleśnickiego. Graniczy z gminą
Długołęka i Czernica (powiat ziemski wrocławski), Jelcz-Laskowice (powiat oławski) oraz –
gminą Bierutów, Syców, Twardogóra, Dobroszyce i miastem Oleśnica, które stanowi siedzibę
władz samorządowych gminy. Powierzchnia gminy wynosi 243 km² (24 344 ha), co stanowi
1,2% powierzchni województwa oraz 23% powierzchni powiatu; jest to największa
powierzchniowo gmina powiatu. W roku 2003 gmina liczyła 11120
stanowiło
10,8%
populacji
powiatu.
Średnia
gęstość
mieszkańców, co
zaludnienia
wynosi
46
mieszkańców/km² (powiatu – 98 mieszkańców/km2).
2.2. Demografia i sieć osadnicza
Zaludnienie gminy w kolejnych (wybranych) latach przedstawiało się następująco:
1970 r. – 11 337 mieszkańców
1978 r. – 10 792 mieszkańców
1982 r. – 10 635 mieszkańców
9
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
1990 r. – 10 581 mieszkańców
1995 r. – 10 610 mieszkańców
2001 r. – 10 787 mieszkańców
2003 r. – 11 120 mieszkańców
Od wielu lat dynamikę liczebności populacji cechuje więc wyraźna stagnacja z
generalną tendencją spadkową. Na stagnację we wzroście zaludnienia wpływa niska stopa
przyrostu naturalnego (w 2001 r. +1,8‰) oraz niewielki ruch migracyjny (w 2001 r. wskaźnik
salda migracyjnego wynosił +1,8‰), w większości lat jednak ujemny, niwelujący dodatki
przyrost naturalny (co jest typowe dla większości terenów wiejskich). W strukturze płci
zaznacza się także typowa dla wsi przewaga mężczyzn: wskaźnik feminizacji wynosił (2001
r.) 93,2 kobiet/100 mężczyzn. Również „wiejski” charakter ma struktura wieku populacji,
która jest wyraźnie młodsza od "miejskiej" struktury wieku (np. miasto Oleśnica), a także
populacji wojewódzkiej i powiatowej:
-
grupa ludności w wieku przedprodukcyjnym - 27,3% (21,5% średnio w
województwie)
-
grupa ludności w wieku produkcyjnym - 61,0% (63,5% średnio w województwie)
-
grupa ludności w wieku poprodukcyjnym - 11,7% (15,0% średnio w
województwie).
W dalszym rozwoju następować będzie jednak sukcesywne starzenie się społeczności
gminy i założyć też należy utrzymanie się stagnacji we wzroście zaludnienia (a nawet pewien
spadek liczebności populacji).
Sieć osadniczą gminy tworzy 45 miejscowości (wsi i przysiółków) zgrupowanych w
29 sołectwach. Średnia wielkość jednostki osadniczej wynosi 247 mieszkańców, a sołectwa –
383. Przeważają wsie małe (do 300 mieszkańców), ale przeważnie o skupionej zabudowie.
Największą wsią są Boguszyce liczące około 1400 mieszkańców. Do wsi o zaludnieniu 5001000 mieszkańców należą: Bystra (750 mieszkańców), Ligota Mała (650 mieszkańców),
Ligota Polska (700 mieszkańców), Poniatowice (800 mieszkańców), Smolna (750
mieszkańców) i Sokołowice (680 mieszkańców). Od 300 do 500 mieszkańców liczy 8 wsi, od
100 do 300 mieszkańców – 6 wsi; trzy jednostki osadnicze zamieszkuje mniej niż 100 osób.
10
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
2.3. Struktura przestrzeni gospodarczej i standardy życia
Dominującym działem gospodarki narodowej w gminie oraz podstawowym
elementem jej bazy ekonomicznej jest rolnictwo. W działalności rolniczej zaangażowanych
jest ponad 57% aktywnej zawodowo ludności. Przestrzeń rolnicza stanowi 66,5% obszaru
gminy; są to głównie grunty rolne – 85,2% użytków rolnych, a trwałe użytki zielone (głównie
łąki) zajmują 13,8% areału użytkowego rolniczego. Lasy zajmują tylko 22,2% powierzchni
gminy, czyli mniej niż średnio w województwie. Warunki przestrzeni rolniczej można
określić jako korzystne; dominują wprawdzie gleby klasy IV (42,2% gruntów ornych i 52,6%
użytków zielonych), ale duży jest też udział gleb klasy III (30% gruntów ornych i 52,6%
użytków zielonych). Według waloryzacji IUNG-Puławy przestrzeń rolniczą gminy Oleśnica
oceniono na powyżej 80 punktów. Zgodnie z warunkami siedliskowymi głównym kierunkiem
produkcji rolniczej jest uprawa zbóż, zwłaszcza pszenicy. Średnia wielkość indywidualnego
gospodarstwa jest względnie wysoka, gdyż wynosi 13-15 ha; 10 gospodarstw to gospodarstwa
duże, o powierzchni powyżej 500 ha.
Oprócz rolnictwa w gminie rozwinęły się także nierolnicze aktywności gospodarcze, w tym
przemysł. Zakłady produkcyjne obejmują ponad 18% ogólnej liczby zakładów. W produkcji
znaczący udział ma branża obuwnicza oraz z zakresu inżynierii sanitarnej. Do największych
zakładów produkcyjnych należą:
„Boramex” – przetwórstwo rolno-spożywcze
„Lesta” – produkcja obuwia
„Oltrans” – produkcja zbioników olejowych, szamb i kabin sypialnych
„Poliplast” – produkcja armatury sanitarnej z PCV
Garbarstwo Skór Licowych
Zakład Produkcji Kostki Brukowej.
Rozwinęło się też szereg zakładów rzemieślniczych (głównie krawieckich) oraz
naprawczych i świadczących usługi (naprawa pojazdów samochodowych, ślusarskie,
stolarskie, budowlane, transportowe, krawieckie i garbarskie). Zakłady przemysłowe i
rzemieślnicze koncentrują się głównie w sąsiedztwie miasta Oleśnicy.
W roku 2001 (Urząd Statystyczny we Wrocławiu) działało 788 podmiotów
gospodarczych, wśród których 9 stanowiło spółki prawa handlowego, 2 spółki z udziałem
kapitału zagranicznego i aż 676 – osoby fizyczne (tj. 85,8% ogólnej liczby podmiotów
gospodarczych). Przeważają firmy małe, zatrudniające mniej niż 10 osób oraz o zatrudnieniu
11 do 50 osób. Tylko jedno przedsiębiorstwo należy do średnich (powyżej 50 zatrudnionych).
11
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Pod względem dochodu budżetu, gmina Oleśnica należy do przeciętnych w powiecie –
1194
zł/mieszkańca.
Wskaźnik
dochodu
budżetu
gminnego,
zbliżony
do
średniopowiatowego (1156 zł/mieszkańca), jest jednak znacznie niższy niż przeciętnej gminy
w województwie (1648 zł/mieszkańca), ale wyższy niż miasta Oleśnica. Gmina wyróżnia się
względnie niską stopą bezrobocia, niższą niż w gminach sąsiednich i w całym województwie
dolnośląskim.
Powierzchniowe standardy mieszkaniowe nie są, jak na tereny wiejskie, szczególnie
wysokie. Średnia wielkość mieszkania wynosi wprawdzie 80,3 m² powierzchni użytkowej (w
powiecie 58,6 m²), ale na jedno mieszkanie przypada 3,97 osób (w powiecie 3,55); na 1
mieszkańca przypada 20,2 m² powierzchni użytkowej (w powiecie 19,9 m2).
2.4. Główne kierunki strategii rozwojowych
W strategii rozwoju województwa dolnośląskiego gminę Oleśnica zaliczono do tzw.
pasma północnego, charakteryzującego się względnie niską koncentracją działalności
gospodarczej. Gminę tą (wraz z miastem) cechować powinny jednak bardziej intensywne
formy zagospodarowania. Wynika to z dużego udziału przestrzeni rolniczej o walorach
siedliskowych sprzyjających intensywnym formom produkcji oraz z przebiegu strategicznej
osi związanej z drogą krajową nr 8, planowaną jako droga szybkiego ruchu, a w dalszej
perspektywie autostrada. W strategii rozwoju gminy na lata 2000-2010 przyjęto więc
„agresywny” typ dążenia strategicznego, w którym ma być podniesiona atrakcyjność
inwestycyjna gminy warunkująca jej dynamiczny rozwój. Szczególny nacisk kładzie się przy
tym na poprawę stanu wyposażenia jednostek osadniczych w zakresie infrastruktury
technicznej. Nietrudno zauważyć, że działanie inwestycyjne w infrastrukturze technicznej
mają też istotne znaczenie w ochronie środowiska.
12
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
3. CHARAKTERYSTYKA I DIAGNOZA STANU ŚRODOWISKA
PRZYRODNICZEGO GMINY
3.1. Geologia i geomorfologia
Według dziesiętnego podziału Polski J. Kondrackiego [Kondracki, 1994; Atlas
Śląska..., 2001] obszar gminy Oleśnica znajduje się na obszarze następujących regionów:

makroregionu Nizina Śląska (318.5); mezoregionu Równina Oleśnicka (318.56);
mikroregionu – Równina Oleśnicko-Bierutowska (318.561)

makroregionu Wał Trzebnicki (318.40); mezoregion Wzgórza Twardogórskie (318.45);
mikroregion - Grzbiet Twardogórski,
Pod względem tektonicznym gmina znajduje się w zasięgu monokliny przedsudeckiej
(basen sedymentacyjny) powstałej pod koniec karbonu i wypełnionej osadami karbońskimi,
permskimi (facji lądowej i morskiej) oraz skałami triasowymi retyku. To starsze podłoże
przykryte jest utworami trzeciorzędowymi i czwartorzędowymi. Utwory trzeciorzędowe
reprezentowane są tu przez miocen górny w postaci iłów i piasków serii poznańskiej
miejscami z pokładami i soczewkami węgla brunatnego. W obrębie tych utworów występują
również przewarstwienia piaszczyste lub piaszczysto-mułkowe. Przewarstwienia te spotyka
się głównie w części spągowej i środkowej. Miąższość trzeciorzędu zmienia się od około
110m w rejonie Wrocławia do około 200m w kierunku Trzebnicy. Trzeciorzęd niemal w
obrębie całej gminy tworzy powierzchnię ciągłą. Ku północy, w rejonie Wzgórz
Trzebnickich, powierzchnia trzeciorzędu jest zaburzona glacitektonicznie i przemieszana z
utworami czwartorzędowymi.
Całą powierzchnię gminy przykrywają utwory czwartorzędowe różnej miąższości
pochodzenia lodowcowego, wodnolodowcowego i rzecznego. Miąższość czwartorzędu nie
przekracza 50m, jedynie w obrębie wzgórz czołowomorenowych (Wału Trzebnickiego) może
dochodzić do 100m. Największe rozprzestrzenienie mają piaski i żwiry wodnolodowcowe
związane ze stadiałem Warty zlodowacenia środkowopolskiego. Utwory te występują
głównie w północnej i północno-wschodniej części gminy oraz na mniejszej powierzchni w
części południowej i wschodniej. Na południe od utworów fluwioglacjalnych, w środkowej,
południowej, południowo-wschodniej i środkowo-zachodniej części gminy zachowały się
płaty gliny zwałowej.
13
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
W południowo-zachodniej części gminy zachował się natomiast rozległy płat
utworów zastoiskowych Są to mułki i piaski powstałe z nagromadzenia w płytkim zbiorniku
strefy odpływu wód roztopowych lądolodu.
W obrębie dolin rzecznych występują miejscami terasy nadzalewowe związane z
zlodowaceniem północno-polskim zbudowane z piasków i żwirów rzecznych. Dno dolin
rzecznych Oleśnicy, Widawy i jej dopływów wyścielają współczesne utwory rzeczne głównie mułki, piaski i żwiry oraz sporadycznie zachowane namuły rzeczne.
Pod względem geomorfologicznym na obszarze gminy wyróżnia się zdenudowaną
wysoczyznę sandrową przechodzącą ku północy w wał moren spiętrzonych. Do niej przylega
od południa zdenudowana wysoczyzna morenowa rozcięta dolinami rzecznymi z wąskimi
terenami zalewowymi. Rzeźba jest tu zróżnicowana pod względem występujących form.
Została ona uformowana w wyniku działalności glacjalnej, fluwioglacjalnej, rzecznej oraz w
wyniku działalności człowieka (system sieci rowów melioracyjnych i sztucznych zbiorników
wodnych – stawów). Powierzchnia terenu jest prawie płaska, głównie w części centralnej,
miejscami falista, a w części północnej na niewielkich obszarach pagórkowata. Wznosi się
ona od 124m n.p.m. w południowej części gminy (w rejonie kolonii Leśny Młyn) do 203,2m
w części północno-zachodniej (w rejonie wsi Ostrowina). Ponad powierzchnią wysoczyznową
wznoszą się niewielkie pagóry o deniwelacjach około 5m, tylko miejscami o deniwelacjach
większych - powyżej 10m, zwłaszcza w północno-zachodniej części gminy. Powierzchnię
rozcinają liczne cieki naturalne (największe: Oleśnica, Dobra, Widawa, Świerzyna, Smolna) i
sztuczne - rowy melioracyjne. Dolina rzeki Oleśnicy w górnym biegu jest wąska, o szerokości
dochodzącej od 50 do 100m, stromych zboczach i wyraźnie zaznaczających się miejscami
krawędziach koryta rzeki. Dalej, w środkowym i dolnym biegu, rozszerza się do 700m. W
dnie doliny, w jej górnym biegu, spotyka się niewielkie zbiorniki wodne. Płynąca przez
południową część gminy rzeka Widawa jest uregulowana. Dolina tej rzeki jest płaska, o słabo
zaznaczonych krawędziach. Szerokość doliny miejscami dochodzi do 1,2 km. Dno doliny
rozcinają liczne rowy melioracyjne i dopływające do Widawy cieki naturalne.
3.1.1. Zasoby surowców mineralnych i stan ich eksploatacji
Na obszarze gminy Oleśnica gospodarka surowcami mineralnymi ma niewielkie
znaczenie. Znajduje się tutaj około 16 punktów eksploatacji surowców mineralnych, w tym 1
czynny i 15 nieczynnych wyrobisk. Wydobycie dotyczy złóż kruszywa naturalnego 14
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
piasków, żwirów oraz pospółek. Wszystkie złoża mają znaczenie lokalne, na obszarze gminy
nie stwierdzono złóż surowców kopalnych przydatnych do eksploatacji na skalę
przemysłową.
3.2. Gleby i walory przestrzeni rolniczej
Na obszarze gminy występują następujące typy gleb:
-
gleby brunatne w środkowej, północno-zachodniej i południowo-wschodniej części
gminy,
-
gleby bielicowe w północno-wschodniej, południowej i południowo-zachodniej części
gminy,
-
mady – w dolinach rzecznych,
-
czarne ziemie zdegradowane – na północny zachód od miasta Oleśnica,
-
gleby glejowo-bagienne w partiach przydolinnych.
Na terenie gminy Oleśnica dominują gleby, tj. IV klasy (42,2% gruntów ornych i
52,6% użytków zielonych), należące do kompleksu żytniego dobrego i bardzo dobrego.
Mniejszy udział mają gleby III klasy zajmujące 30% gruntów ornych i 25% użytków
zielonych. Gleby te zaliczane są w przewadze do kompleksu pszennego dobrego. Występują
one w środkowej i środkowo-zachodniej części gminy, w rejonie wsi Jenkowice, Dąbrowa i w
rejonie wsi Bystre, w północno-zachodniej części gminy i na południowy wschód od miasta
Oleśnica. Gleby najsłabsze zaliczane do klasy V-VI kompleksu żytniego słabego tworzą
niewielkie enklawy w północno-wschodniej i południowej części gminy. W obrębie dolin
rzecznych – rzeki Oleśnicy i jej dopływów – występują mady rzeczne, wytworzone z piasków
luźnych lub słabo gliniastych. Gleby te według przydatności rolniczej zaliczane są w
przewadze do kompleksu użytków zielonych średnich.
Wartość przestrzeni rolniczej według waloryzacji IUNG – Puławy w gminie została
oceniona na powyżej 70 punktów. Przy ocenie wzięto pod uwagę warunki klimatyczne,
rzeźbę terenu oraz warunki gruntowo-wodne. Podobne warunki agroekologiczne występują w
gminach sąsiednich, tj. w gminie Bierutów i Dobroszyce, toteż wartość przestrzeni rolniczej
oceniono podobnie (w Dobroszycach na 71pkt, w Bierutowie na około 77 pkt).
Badania gleb w obrębie użytków rolnych prowadzone były na terenie całego
województwa dolnośląskiego przez Okręgową Stację Chemiczno-Rolniczą we Wrocławiu w
latach 1999-2002, celem określenia ich potrzeb nawozowych. Na obszarze całego powiatu
15
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
oleśnickiego w 2002 r. [Raport.., 2003] stwierdzono znaczne zakwaszenie gleb – udział gleb
bardzo kwaśnych wynosił tu 25%, gleb kwaśnych – 38%. Około połowa gleb wymaga więc
wapnowania. W stosunku do r.1999 zakwaszenie gleb nieco zmalało. W glebach stwierdzono
również średnią i niską zawartość fosforu (37% i 23% gleb użytków rolnych), niską i średnią
potasu (32% i 31% gleb) oraz średnią i niską zawartość magnezu. Stwarza to konieczność
uzupełniania niedoborów poprzez nawożenie.
Badania gleb w ramach monitoringu wojewódzkiego i lokalnego prowadzone są przez
WIOŚ, wyłącznie jednak na terenach zagrożonych zanieczyszczeniami, a takie na terenie
gminy Oleśnica nie występują. Również na terenie powiatu oleśnickiego, jako nie
zagrożonego zanieczyszczeniami, badania gleb obecnie nie są wykonywane. Prowadzone
były natomiast w latach wcześniejszych, ostatnio w 1999r. Na terenie całego powiatu
oleśnickiego, w tym gminy Oleśnica – zawartość metali ciężkich w glebach była zbliżona do
naturalnej. Udział powierzchni, gdzie stwierdzono przekroczenia zawartości metali ciężkich
jest tu niewielki i wynosi:
- kadmu – 4% powierzchni użytków rolnych
- miedzi – 6% powierzchni użytków rolnych
- ołowiu – 0,7% powierzchni użytków rolnych
- cynku – 10,49% powierzchni użytków rolnych.
Stosunkowo największe przekroczenia wartości naturalnych w glebach stwierdzono w
odniesieniu do cynku.
Na obszarze gminy Oleśnica nie są wykonywane badania gleb przy ruchliwych
trasach komunikacyjnych, chociaż w sąsiedztwie bardzo ruchliwej trasy drogi krajowej nr 8
takie zagrożenie może występować, zwłaszcza w pasie przydrożnym. Prowadzone w
ostatnich latach badania gleb przy dolnośląskich autostradach i drogach szybkiego ruchu
wykazują zbliżoną do naturalnej i nieco podwyższoną zawartość metali ciężkich.
3.3. Klimat
3.3.1. Charakterystyka warunków klimatycznych obszaru (klimat regionalny)
Gmina
W. Okołowicza,
Oleśnica
w
położona
zasięgu
regionu
jest,
według
regionalizacji
śląsko-wielkopolskiego.
klimatologicznej
Warunki
klimatyczne
kształtowane są tu przez ścierające się masy powietrza oceanicznego (przemieszczających się
16
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
układów barycznych znad oceanu z masami powietrza wilgotnego) i kontynentalnego (masy
suchszego powietrza). Gmina Oleśnica, podobnie jak cała nizinna część Dolnego Śląska,
należy do najcieplejszych regionów klimatycznych kraju, o średniej rocznej temperaturze
około 8,5°C. Jedynie we wschodniej części obszaru gminy temperatura średnioroczna jest
nieco niższa i wynosi około 8ºC. Uprzywilejowanie termiczne obszaru wyraża się też w
średniej wieloletniej temperaturze najzimniejszego miesiąca w roku, tj. stycznia, która wynosi
około –1,5°C. Również względnie wysoka jest temperatura miesiąca najcieplejszego – lipca –
około 18°C. Średnie temperatury maksymalne wynoszą: 13°C dla roku, 24°C dla lipca i 1,5°C
dla stycznia; średnie temperatury minimalne wynoszą odpowiednio: 3,5° C, 13°C i –4,5°C.
Dni upalnych (śr. dob.
≥25°C) jest 6, a bardzo mroźnych – 1,5. Średnio w roku notuje się
około 120 dni z przymrozkami (T min. dob. < 0°C). Absolutne maksima temperatury mogą
osiągać +36°C, a absolutne minima poniżej –30°C.
Roczna suma usłonecznienia wynosi około 1550 godzin, a roczna suma
promieniowania całkowitego – około 3600 M·J·m-2 . Na półrocze ciepłe przypada około 1050
godzin słonecznych (poniżej 2800 M·J·m-2), a na półrocze chłodne, głównie z powodu
krótkiego dnia, a także wyższego stopnia zachmurzenia – tylko 400 godzin słonecznych
(około 825 M·J·m-2). Najsłoneczniejszym miesiącem w roku jest (przeważnie) czerwiec, na
który przypada średnio 200-225 h słonecznych (około 575 M·J·m-2); średnio 7 godzin
słonecznych na dobę (w grudniu około 1 godzina).
Roczna suma opadów wynosi od 550 do 650 mm; wzrasta na obszarze wzgórz
czołowo-morenowych. Na półrocze ciepłe przypada około 350 mm opadów, w tym na lipiec,
który jest miesiącem o największej sumie opadów w roku (głównie o charakterze
konwekcyjnym) – około 90 mm (w styczniu 40-50 mm). Średnio w roku notuje się około 22
dni z burzą i 30 do 40 dni z mgłą. W klimatycznym bilansie wodnym obszar powiatu ma
nadwyżkę rzędu 40 do 60 mm, ale a półroczu ciepłym zaznacza się wyraźny deficyt w tym
bilansie rzędu -40 do -60 mm.
Warunki anemometryczne kształtują dominujące tu wiatry zachodnie (około 20%
obserwacji). Zbliżony jest też udział kierunku drugorzędnego, tj. południowo-zachodniego.
Średnie prędkości wiatru wynoszą 3,0-3,5 m/s. Cisze obejmują 5-10% obserwacji w roku.
Wysoki (na tle całego Dolnego Śląska) jest udział wiatrów o tzw. energetycznych
prędkościach (a więc potencjalnie użyteczne – 4 do 15 m/s), które osiągają prawie 50%
rocznych obserwacji.
Występują silne fluktuacje warunków (parametrów) klimatycznych z roku na rok, nie
wykazując przy tym wyraźnej regularności. Zwłaszcza duże odchylenia od średnich
17
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
wieloletnich wykazują temperatury miesięcy zimowych oraz sumy opadów. Na przykład
średnia temperatura stycznia w poszczególnych latach zmieniać się może w przedziale od
-12°C do prawie 4,0°C (zmienność średniej temperatury lipca jest znacznie mniejsza: od 16°C
do 22° C), a roczna suma opadów – od 350 do prawie 1000 mm.
Pewne zróżnicowanie topoklimatyczne występuje w północnej i północno-wschodniej
części gminy, gdzie występuje bardziej urozmaicona rzeźba terenu. W obrębie dolin
rzecznych obserwowane jest zwiększenie wilgotności powietrza oraz zwiększenie
częstotliwości zalegania mgieł.
3.3.2. Stan zanieczyszczeń powietrza i źródła emisji
Stan czystości powietrza w gminie kształtują głównie:
-
systemy grzewcze (w obiektach indywidualnych, użyteczności publicznej, obiektach
prowadzących działalność produkcyjną)
-
emisje z procesów technologicznych z nielicznych zakładów produkcyjnych (dominują
drobne zakłady produkcyjne i handlowo-usługowe; tylko około 18% zakładów to zakłady
produkcyjne),
-
środki transportu.
-
zanieczyszczenia transgraniczne napływające z terenów sąsiednich.
Napływ zanieczyszczeń transgranicznych nad obszar gminy jest uzależniony od
warunków pogodowych, głównie od kierunku wiatrów. Przeważające wiatry z sektora
zachodniego i południowo-zachodniego sprzyjają napływowi zanieczyszczeń znad terenu
Wrocławia oraz zanieczyszczeń transgranicznych z uprzemysłowionych regionów Europy.
Nieliczne zakłady produkcyjne znajdujące się na obszarze gminy nie mają znaczącego
wpływu na pogorszenie warunków aerosanitarnych obszaru opracowania. Jedynymi
zakładami dla których wydane zostały pozwolenia przez Starostę Powiatu Oleśnickiego i
Wojewodę Wrocławskiego o dopuszczalnych emisjach są Zakłady Masy Bitumicznej w
Cieślach (1,859t/rok SO2, 0,73 t/rok NO2, 4,632 t/rok CO, 10,779 t/rok pyłu, 0,000001 t/rok
węglowodorów aromatycznych, 0,000001 t/rok benzopirenu i 0,002 t/rokfenolu) oraz
Kotłownia grzewcza osiedla mieszkaniowego w Boguszycach (1,528t/rok SO2, 0,891 t/rok
NO2, 0,165t/rok CO, 0,0096 t/rok węglowodorów). Aktualnego pozwolenia nie posiada
natomiast: Zakład Galwanizacyjny w Boguszycach – pozwolenie wygasło 31 grudnia 2002r.
18
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Głównym źródłem zanieczyszczeń na obszarze gminy są przede wszystkim stosowane
przestarzałe systemy grzewcze. W obrębie zabudowy jednorodzinnej, która tu dominuje,
przeważają indywidualne systemy ogrzewania. Do ogrzewania zabudowy mieszkaniowej i
obiektów prowadzących działalność gospodarczą stosuje się najczęściej paliwa stałe: węgiel i
koks, które – zwłaszcza przy mniej sprawnych urządzeniach spalania – powodują emisje
zanieczyszczeń do powietrza: SO2, NO2, CO2, pyłów. Sporadycznie do ogrzewania obiektów
stosowany jest gaz propan-butan lub olej opałowy – paliwa bardziej korzystne z
ekologicznego punktu widzenia niż paliwa stałe. Coraz częściej stosowane jest również
drewno.
Pewien udział w zanieczyszczeniu powietrza ma transport drogowy. Przez obszar
opracowania przebiega droga krajowa nr 8, silnie obciążona ruchem pojazdów oraz drogi
niższej kategorii, gdzie ruch jest umiarkowany lub niewielki. Z komunikacją samochodową
związane są takie zanieczyszczenia jak: tlenek i dwutlenek węgla, związki azotu, substancje
ropopochodne, metale ciężkie, węglowodory i inne (np. detergenty, resztki startych opon,
nawierzchni dróg oraz sól stosowana w okresie zimowym). Zanieczyszczenia pochodzące ze
środków
transportu
ograniczają
się
jednak
do
wąskiego
pasa
wzdłuż
ciągów
komunikacyjnych, powodując tam lokalne skażenie gleb, roślinności i wód, ale na terenach
zabudowanych stanowią już istotną uciążliwość. W szczególności zagrożone tego rodzaju
uciążliwością są tereny zabudowy mieszkaniowej jednostek osadniczych takich jak:
Smardzów, Spalice, Cieśle, Ligota Polska. Brak prowadzonych badań w strefie przydrożnej
nie pozwala na określenie zasięgu rozprzestrzeniania się powstałych zanieczyszczeń. Badania
wykonywane w innych częściach kraju umożliwiają (przez analogię) w przybliżeniu określić
szerokość strefy największej kumulacji metali ciężkich i toksycznych składników spalin w
odległości 50-70m od krawędzi jezdni
3.3.3. Klimat akustyczny
Na klimat akustyczny wpływ mają różne źródła hałasu: hałas komunikacyjny
(drogowy, kolejowy), instalacyjny, środowiskowy (np. dyskoteki, place zabaw, koncerty,
festyny itp.). Standardy akustyczne środowiska określone zostały w Rozporządzeniu Ministra
Środowiska z dnia 9 stycznia 2002r. w sprawie progowych poziomów hałasu (Dz.U. Nr 8
poz.8 z 2002r.). Wartości progowe są tu różnicowane w zależności od pory dnia i nocy oraz
rodzaju źródła hałasu.
19
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Hałas komunikacyjny można oceniać również wg subiektywnej skali uciążliwości
(opracowanej przez PZH). Dla niektórych terenów poziom dopuszczalny należy do kategorii
o średniej, a nawet dużej uciążliwości.
Tabela 3.3.1. Wartości progowe poziomów hałasu
Wartość progowa poziom hałasu wyrażona równoważnym
poziomem dźwięki A w dB
pozostałe obiekty i grupy źródeł
drogi lub linie kolejowe
hałasu
Lp.
1
2
3
4
Przeznaczenie terenu
Obszary A ochrony uzdrowiskowej
Tereny wypoczynkowo-rekreacyjne poza
miastem
1. Tereny zabudowy związanej ze
stałym lub wielogodzinnym pobytem
dzieci i młodzież
2. Tereny zabudowy szpitalnej i domów
opieki społecznej
Tereny zabudowy mieszkaniowej
pora dnia –
(przedział czasu
odniesienia równy
16 godzinom)
pora nocy –
(przedział czasu
odniesienia
równy 8
godzinom)
pora dnia – (przedział
czasu odniesienia
równy 8 najmniej
korzystnym godzinom
dnia, kolejno po sobie
następującym)
pora dnia –
(przedział czasu
odniesienia
równy 16
godzinom)
60
50
50
45
60
50
-
-
65
60
60
50
75
67
67
57
Tabela 3.3.2. Skala subiektywnej uciążliwości hałasu komunikacyjnego
uciążliwość
mała
średnia
duża
bardzo duża
Laeq [dB]
< 52
52...62
63......70
> 70
Na obszarze gminy, podobnie jak i pozostałych gmin powiatu oleśnickiego, nie
prowadzi się systematycznych badań hałasu, co wynika z niewielkiego znaczenia tej kategorii
uciążliwości w skali całego obszaru. Ponadnormatywnym poziomem hałasu objęta jest tu
bowiem tylko niewielka część populacji. Pomiary natężenia hałasu instalacyjnego
przeprowadza się głównie w związku ze zgłaszanymi skargami mieszkańców. Na terenie
gminy Oleśnica wydano dotąd jedną decyzję i postanowienie określające dopuszczalny
poziom hałasu dla Disco Club „REMEDIOS” znajdującego się w Krzeczynie. Obiekt ten, a
przede wszystkim urządzenia nagłaśniające, jest najpoważniejszym źródłem hałasu
środowiskowego w gminie. Zamierzony poziom hałasu w porze nocnej (38,2dB) zbliżony jest
tu do dopuszczalnego (40dB)
20
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Głównym źródłem hałasu na obszarze opracowania jest ruch samochodowy,
zwłaszcza ruch ciężarowy po drodze krajowej nr 8, której niektóre odcinki sąsiadują
bezpośrednio z terenami osadniczymi. Ruch samochodowy powoduje istotne pogorszenie
klimatu akustycznego w obrębie zabudowy mieszkaniowej wsi Smardzów, Cieśle i Ligota
Polska. Przez obszar gminy przebiegają również drogi wojewódzkie o mniejszym natężeniu
ruchu i mniejszej uciążliwości, tj:
-
droga nr 340 – relacji Oleśnica-Ścinawa, przebiegająca przez tereny zabudowy
mieszkaniowej wsi Dąbrowa
-
droga nr 446 relacji Oleśnica-Kalicz przebiegająca przez tereny zabudowy wsi Spalice,
Sokołowice, Ostrowina
-
droga nr 451 – relacji Oleśnica-Kluczbork przebiegająca przez wsie Świerzyna.
Poziom hałasu i związana z nim uciążliwość zależy od natężenia ruchu, udziału
pojazdów ciężkich w ogólnej liczbie przemieszczających się pojazdów, od odległości elewacji
zabudowy od krawędzi jezdni, od stanu technicznego dróg oraz od stanu technicznego
pojazdów. Stan techniczny dróg w granicach gminy jest często niezadowalający, w wielu też
przypadkach drogi wymagają modernizacji.
Ograniczenie hałasu na terenach zabudowanych może nastąpić poprzez:
-
budowę obwodnic, zwłaszcza na trasie drogi nr 8, pozwalającą na wyeliminowanie ruchu
tranzytowego z miejscowości,
-
modernizację dróg, tj. poszerzenie pasów dróg i odpowiednie zagospodarowanie tych
pasów oraz poprawę stanu technicznego nawierzchni.
Na klimat akustyczny w gminie wpływa również hałas kolejowy. Jest on odczuwany jako
dokuczliwy w obrębie zabudowy mieszkaniowej znajdującej się w sąsiedztwie linii kolejowej.
Przez gminę przebiegają dwie linie kolejowe I rzędu: Wrocław-Warszawa oraz OleśnicaKluczbork oraz linia II rzędu relacji Oleśnica-Jarocin. Najbardziej uciążliwa jest linia
kolejowa Wrocław-Warszawa, wykorzystywana dla transportu pasażerskiego i towarowego.
Linia ta biegnie w pobliżu zabudowy mieszkaniowej wsi Cieśle i Poniatowice. Zasięg
uciążliwości hałasowej linii kolejowych może sięgać nawet do 300m. Na pozostałych liniach
kolejowych ruch pociągów został w ostatnich czasach znacznie ograniczony.
21
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
3.4. Wody
3.4.1. Wody powierzchniowe i ich stan
3.4.1.1. Sieć hydrograficzna
Gmina Oleśnica jest położona w zlewni II rzędu rzeki Widawy. Sieć hydrograficzną
obszaru tworzy rzeka Oleśnica wraz z dopływami (m.in. rzeka Topór, Potok Boguszycki,
Rzeczysko), rzeki Leniwka, Świerzna, Smolna, Ciesielska oraz liczne małe cieki i rowy
melioracyjne.
Wody stojące w gminie Oleśnica to przede wszystkim niewielkie zbiorniki powstałe
na dnach wyrobisk poeksploatacyjnych oraz stawy hodowlane zasilane z lokalnych cieków
wodnych. W obrębie den dolinnych występują powierzchniowe podmokłości stałe i
okresowe.
Gmina Oleśnica nie należy do obszarów szczególnie zagrożonych powodzią.
Przepływy w rzece Oleśnica i innych ciekach obszaru nie wykazują większych wahań i nie
stwarzają niebezpieczeństwa wylewów na obszary dolinne. Dodatkowo stawy hodowlane i
komunalne zwiększające zdolności retencyjne obszaru, gęsta sieć rowów melioracyjnych i
drenarskich wpływają na obniżenie potencjalnego zagrożenia powodziowego.
3.4.1.2. Stan czystości wód powierzchniowych i źródła zagrożeń
Stan czystości wód powierzchniowych na terenie gminy Oleśnica został oceniony na
podstawie wyników badań monitoringu wód powierzchniowych prowadzonego przez WIOŚ
we Wrocławiu. W ramach monitoringu kontrolowana była jakość wód rzeki Oleśnica, w 2000
roku w trzech punktach badawczych, w pozostałych latach w jednym – na ujściu rzeki do
Widawy. Klasyfikację wód przeprowadzono na podstawie Rozporządzenia MOŚZNiL w
sprawie klasyfikacji wód oraz warunków jakim powinny odpowiadać ścieki wprowadzane do
wód i ziemi (Dz.U.Nr116,poz.503). Ocenę jakości rzeki przedstawiono w tabeli 3.4.1.2.
Rzeka Oleśnica prowadzi wody pozaklasowe. Jej jakość obniżają przede wszystkim
ponadnormatywne zawartości substancji biogennych, azotu azotynowego, związków fosforu
oraz bardzo zły stan sanitarny. Wyniki badań z 2000 roku wykazały, że jakość wód rzeki
Oleśnicy pogarsza się poniżej miejskiej oczyszczalni ścieków. Dotyczy to głównie stężeń
fosforanów i fosforu ogólnego.
22
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Tabela 3.4.1.2.Jakość wód powierzchniowych gminy Oleśnica (wg WIOŚ).
Rzeka Oleśnica
powyżej
oczyszczalni
ścieków w
Oleśnicy
(17,5 km)
poniżej
oczyszczalni
ścieków w
Oleśnicy
(12,8 km)
2000
2000
1999
2000
2001
2002
Substancje organiczne
II
II
II
II
II
II
Tlen rozpuszczony
I
I
I
I
I
I
BZT5
II
II
II
II
I
II
ChZTMn
II
II
II
II
II
II
Zasolenie
I
I
I
I
I
I
Przewodność elektrolityczna
I
I
I
I
I
I
Substancje rozpuszczone
I
I
I
I
I
I
Chlorki
I
I
I
I
I
I
Siarczany
I
I
I
I
I
I
Zawiesina ogólna
II
III
I
II
I
I
NON
NON
NON
NON
NON
NON
Azot amonowy
I
I
II
I
I
I
Azot azotynowy
NON
NON
NON
NON
NON
NON
Azot azotanowy
I
II
I
II
I
II
Azot ogólny
II
II
II
II
I
II
Fosforany
II
NON
NON
NON
NON
NON
Fosfor ogólny
II
NON
NON
NON
NON
NON
Fenole lotne
-
-
-
III
-
-
Odczyn
I
I
I
I
I
I
Metale
-
-
-
III1
-
-
NON
NON
NON
NON
NON
NON
Przekrój
pomiarowo-kontrolny
ujście do Widawy
(2,0 km)
Rok
Wskaźnik
Substancje biogenne
Wskaźniki fizykochemiczne
Wskaźniki hydrobiologiczne
Stan sanitarny
Wskaźniki biologiczne
Ocena ogólna:
-
-
-
NON
I
-
NON
NON
NON
NON
NON
-
-
NON
-
-
III
-
NON
NON
NON
NON
NON
NON
* - mangan – wartości pozaklasowe;
23
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Stan jakościowy wód rzeki Oleśnicy na przestrzeni lat 1999 – 2002 utrzymuje się na
podobnym poziomie, jedynie w 2002 roku odnotowano poprawę stanu sanitarnego rzeki (z
ponadnormatywnego do poziomu III klasy czystości) w punkcie ujściowym do Widawy.
Źródła zagrożeń
Główne źródła zagrożeń dla jakości wód powierzchniowych w gminie Oleśnica
stanowią niekontrolowane punkty zrzutów ścieków. Brak kanalizacji jest przyczyną
powszechnego odprowadzania ścieków bytowo-gospodarczych z przydomowych szamb
bezpośrednio go gruntu lub cieków powierzchniowych.
3.4.2. Zasoby i jakość wód podziemnych oraz źródła zagrożeń
Gmina Oleśnica należy do Makroregionu zachodniego Niżu Polskiego, regionu
wrocławskiego, rejonu Niecki Wrocławskiej. Na omawianym obszarze znaczenie użytkowe
mają wody podziemne piętra czwartorzędowego i trzeciorzędowego. Głównym poziomem
użytkowym jest poziom czwartorzędowy.
Piętro czwartorzędowe związane jest ze strukturą doliny kopalnej pra-Odry w
południowej i centralnej części gminy, a na pozostałym obszarze z wysoczyznami, głównie
fluwioglacjalnymi. Wody podziemne występują w utworach piaszczysto-żwirowych
tworzących warstwy o zróżnicowanej miąższości. Poziomy wód czwartorzędowych
charakteryzują się zróżnicowanymi wydajnościami: od kilku m3/d do ponad 800 m3/d. Są one
zasilanie przez infiltrację wód opadowych (warstwy wodonośne w obrębie obszarów
wysoczyznowych) oraz na drodze dopływów wód naporowych z podłoża – z wodonośnych
utworów trzeciorzędu.
Piętro trzeciorzędowe stanowią wody w piaszczystych, bądź żwirowych utworach
miocenu. Mają one charakter soczew o zróżnicowanej miąższości i rozciągłości w obrębie
dominującego kompleksu ilastego. Wydajności otworów studziennych czerpiących z piętra
trzeciorzędowego wynoszą ok. 0,28 m3/h (studnia w Ligocie Polskiej).
W zasięgu gminy Oleśnica występują Główne Zbiorniki Wód Podziemnych (GZWP),
które podlegają szczególnej ochronie jakościowej i ilościowej. Stanowią one 82%
powierzchni gminy (199,9 km2). Są to:
- GZWP-322 „Zbiornik Oleśnica” wyznaczony w ośrodku porowym utworów
czwartorzędowych, o powierzchni 246,0 km2, średnia głębokość piętra waha się w
24
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
granicach 30-160 m. p.p.t., natomiast zasoby dyspozycyjne są równe 49 tys. m 3/d
(północna, wschodnia i centralna część gminy);
- GZWP-321 „Subzbiornik Kąty Wrocław-Oława-Brzeg” wyznaczony w porowych
utworach trzeciorzędu, o powierzchni 769,0 km2, średniej głębokości 100 m. p.p.t. i
zasobach równych 99 tys. m3/d. (zachodnia część gminy).
Jakość wód podziemnych w gminie Oleśnica zidentyfikowano na podstawie wyników
analiz z punktów badawczych
regionalnej i krajowej sieci monitoringu zwykłych wód
podziemnych (MJZWP) prowadzonego przez WIOŚ we Wrocławiu. Na terenie gminy
Oleśnica znajdują się dwa punkty badawcze sieci regionalnej – otwór: Smardzów i
Sosnówka-Brzezinka. Pod uwagę wzięte zostały również wyniki z punktu sieci krajowej w
Oleśnicy (tabela 3.4.2.). Ocena jakości została przeprowadzona według Klasyfikacji dla
potrzeb monitoringu (PIOŚ, 1995).
Tabela 3.4.2. Ocena jakości wód podziemnych w punktach badawczych w Oleśnicy,
Smardzowie i Sosnówce-Brzezince (wg WIOŚ).
Klasa jakości
(wskaźniki obniżające jakość)
I półrocze
2001 r.
2002 r.
2003 r.
Otwór
Miejscowość
Stratygrafia
Typ wody
7
Smardzów
Q
HCO3-Ca-Mg
8
Sosnówka
-Brzezinka
Q
HCO3-SO4- Ca
Ib*
Ib*
Ib*
(Mn)
(tward. og.)
(Mn)
645
Oleśnica
Q
HCO3- Ca
(Mn, Ba, Fe)
II*
II*
(PO4, Mn, (Ba, PO4, Mn,
Fe, mętność) Fe, tward. og.)
II*
Ib*
(Ba, Mn)
II*
(Mn, Ba, Fe
PO4)
Brak danych
*- Ib – wody wysokiej jakości;
II – wody średniej jakości
Na obszarze gminy Oleśnica dominują wody wysokiej i średniej jakości (klasy Ib i II). Stan
jakościowy wód omawianego obszaru pogarszają podwyższone stężenia manganu, baru,
żelaza i fosforanów oraz twardości ogólnej. Stwierdzono trzy typy wód: HCO3-Ca-Mg,
HCO3-SO4-Ca oraz HCO3-Ca. Wykorzystanie tych wód do celów pitnych musi być
25
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
poprzedzone procesem uzdatniania, bowiem wartości Mn, Fe przekraczają dopuszczalne
normy dla wód przeznaczonych do spożycia przez ludzi.
3.4.3. Gospodarka wodno-ściekowa i jej wpływ na jakość wód
3.4.3.1. Zaopatrzenie w wodę
Gmina Oleśnica posiada 141,35 km sieci wodociągowej. Właścicielem sieci
wodociągowej jest Urząd Gminy Oleśnica, zarządcą sieci jest Zakład Wodociągów i
Kanalizacji w Sokołowicach. Sieć wodociągowa jest zasilana z 7 ujęć głębinowych.. Ujęcia
obsługiwane są przez 3 Stacje Uzdatniania Wody. Charakterystyka ujęć przedstawiona jest w
tabeli 3.4.3.1.
Tabela 3.4.3.1. Ujęcia wód w gminie Oleśnica
Sieć wodociągowa
L.p.
Ujęcie
1.
dz. Nr 245/4
pow. 0,2839 ha
Krzeczyn
Świerzna (Ligota Wielka)
2.
dz. Nr 136/2
pow. 0,45 ha
Zarzysko
3.
dz. Nr 223/1 – pow. 0,1700 ha
dz. Nr 222/1 – pow. 0,0051 ha
dz. Nr 212/1 – pow. 0,2750 ha
Ostrowina
4.
(umowa z DSP – Ostrowina)
5.
(woda kupowana od MGK Sp.
z o.o. w Oleśnicy)
6.
(woda kupowana w
gospodarstwie rolnym)
7.
Jenkowice
Miasto Oleśnica
Zaopatrywane miejscowości
Długość
sieci w km
Krzeczyn, Piszkawa, Bystre – wieś, Zimnica,
Nowa Ligota, Ligota Mała
26,0
Świerzna, Ligota Wielka, Smolna,
Gręboszyce
16,9
Zarzysko, Wszechświęte, Wyszogród,
Nowoszyce, Bogusławice, Cieśle,
Poniatowice, Ligota Polska, Ostrowina –
kolonia, Osada Leśna
40,5
Ostrowina – wieś
7,1
Niecieszów, Spalice, Sokołowice
23,7
Brzezinka
0,9
Jenkowice, Smardzów, Dąbrowa Oleśnicka,
Boguszyce
17,65
Brzezinka
26
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
W gminie Oleśnica z sieci wodociągowej korzysta 7 470 mieszkańców (85% ogółu), a
średnie zużycie wody w gminie na mieszkańca w roku 2003 wynosiło 36,55 m 3/rok (wg
danych z ZWiK w Sokołowicach). Całkowite zużycie wody w 2003 roku wyniosło 172 800
m3, a struktura zużycia wody przedstawia się następująco:

gospodarstwa domowe – 161 200 m3/rok (70,9% całkowitego zużycia);

przemysł – 6 100 m3/rok (2,7% całkowitego zużycia);

inni odbiorcy – 5 500 m3/rok (2,4% całkowitego zużycia);

straty wody – 54 568 m3/rok (24% ogólnego zużycia).
Sieć wodociągowa wykonana jest z rur stalowych (10%) i PCV (90%).
Woda tłoczona do sieci wodociągowej jest regularnie badana przez Powiatową Stację
Sanitarno-Epidemiologiczną w Oleśnicy. Woda tłoczona do sieci wodociągowej w gminie
Oleśnica nie budzi zastrzeżeń zarówno pod względem fizyko-chemicznym jak i sanitarnym.
W zakresie badanych wskaźników spełnia ona wymagania dotyczące jakości wody
przeznaczonej do spożycia przez ludzi określone w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia
19 listopada 2002 r. (Dz.U.Nr 203, poz. 1718).
3.4.3.2. Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków
Na terenie Gminy Oleśnica nie ma uporządkowanej gospodarki ściekowej. Bardzo krótkie
odcinki systemu kanalizacji sanitarnej ( w sumie jest to ok.6 km) istnieją jedynie
w
miejscowościach: Boguszyce, Bystre, Nowoszyce, Ligota Polska i Ostrowina., w których
zlokalizowane były lub są oczyszczalnie ścieków. Pozostałe miejscowości nie posiadają w
ogóle kanalizacji sanitarnej.
Ścieki bytowo-gospodarcze w tych miejscowościach są
najczęściej
bezodpływowych
gromadzone
w
zbiornikach
ścieków
a
następnie
zagospodarowywane na własnych polach i łąkach lub w przypadku nowo wybudowanych
domów -oczyszczane w lokalnych, przydomowych oczyszczalniach ścieków. W pozostałych
gospodarstwach, które nie są wyposażone w żadne z powyższych urządzeń, fekalia
są
wywożone na pola uprawne razem z obornikiem i gnojowicą.
Dokładny bilans ścieków sanitarnych dla 18-stu miejscowości w gminie został sporządzony w
ramach „Koncepcji gospodarki ściekowej Gminy Oleśnica” opracowanej w 2002 roku.
Zgodnie z informacjami uzyskanymi w Urzędzie Gminy koncepcja ta jest aktualna. Średnie
dobowe ilości powstających ścieków sanitarnych dla okresu perspektywicznego 2010 r., z
rozbiciem na analizowane w koncepcji miejscowości, przedstawiono w tabeli 3.4.3.2.
27
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Tabela 3.4.3.2. Bilans ścieków sanitarnych dla miejscowości Gminy Oleśnica.
Źródło: Koncepcja gospodarki ściekowej Gminy Oleśnica- sierpień 2002r.
Lp.
Miejscowość
1
Bogusławice
19,44
2
Boguszyce
127,12
3
Brzezinka
28,80
4
Cieśle
29,12
5
Dąbrowa
31,50
6
Jenkowice
27,62
7
Ligota Polska
60,59
8
Nieciszów
30,42
9
Nowoszyce
29,43
10
Osada Leśna
7,16
11
Ostrowina
39,78
12
Poniatowice
74,17
13
Sokołowice
62,59
14
Spalice
49,29
15
Świerzyna
15,12
16
Wszechświęte
21,20
17
Wyszogród
15,50
18
Zarzysko
12,33
19
Razem
681,18
20
Ścieki infiltracyjne (10%)
68,12
21
Ogółem
749,30
Qśr d
(m3/d)
Bilans ścieków oraz opis rozwiązań związanych z uporządkowaniem gospodarki ściekowej w
kolejnych 9-ciu miejscowościach gminy został zamieszczony w dokumentacji pn. ”Budowa
oczyszczalni ścieków we wsi Ligota Mała wraz z kanalizacją 9 miejscowości obsługiwanych
przez oczyszczalnię: Bystra, Ligota Wielka, Smolna, Gręboszyce, Zimnica, Piszkawa,
Krzeczyn ,Ligota Nowa, Ligota Mała” wykonanej w 1998 roku i będącej w posiadaniu
Urzędu Gminy w Oleśnicy.
28
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Na terenie Gminy Oleśnica w zasadzie istnieje tylko jedna oczyszczalnia ścieków posiadająca
ważne pozwolenie wodnoprawne na odprowadzenie ścieków (nr OŚ.I.6210/53/01 z dnia
30.09.2001r. wydane na czas określony do 31.12.2012 r.). Jest to oczyszczalnia ścieków w
miejscowości Ostrowina odbierająca ścieki sanitarne z zabudowań Domu Pomocy
Społecznej. W skład tej oczyszczalni, wybudowanej w 1993 roku, wchodzi przepompownia
ścieków oraz dwa równoległe ciągi mechaniczno-biologiczne ze studzienką pomiarową oraz
magazyn osadów. Oczyszczalnia ta posiada przepustowość 150 m3/d. Oczyszczone ścieki
odprowadzane są do rowu melioracyjnego.
W obrębie Gminy Oleśnica znajdują się też oczyszczalnie ścieków
w miejscowościach
Ligota Polska, Boguszyce, Bystre oraz Nowoszyce. Obiekty te są jednak w bardzo złym
stanie technicznym, który w więksoości nie pozwala na ich dalszą modernizację.
3.4.4. Ocena planowanych przedsięwzięć w zakresie gospodarki wodnościekowej
Jedną z zasadniczych spraw dla poprawy jakości życia oraz dla osiągnięcia
zrównoważonego rozwoju gminy Oleśnica jest utrzymanie naturalnej równowagi w
środowisku wodnym. Wymaga to przywrócenia odpowiedniej jakości wód zanieczyszczonych
(szczególnie powierzchniowych), a następnie gospodarowania wodami zgodnego z
podstawowymi zasadami polityki ekologicznej.
"Strategia rozwoju powiatu oleśnickiego na lata 2001-2007" w zakresie gospodarki wodnościekowej zakłada m.in.:
-
dalsze porządkowanie gospodarki ściekowej i ochronę wód;
-
racjonalne korzystanie z zasobów środowiska;
-
wprowadzenie mechanizmów ekonomicznych zachęcających do działań
proekologicznych;
-
systematyczną regulację oraz oczyszczanie koryt rzek i rowów melioracyjnych.
Realizując powyższe zalecenia oraz założenia Programu wykonawczego do "II Polityki
ekologicznej państwa na lata 2002-2010", Samorząd Gminy Oleśnica planuje:
1. w zakresie zaopatrzenia gminy w wodę:
-
rozbudowę sieci wodociągowej – w miejscowościach – Bystre, Nieciszów, Miodary,
Brzezinka, Cieśle, Sokołowice;
-
budowę stacji uzdatniania wody w Zarzysku.
29
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
2. w zakresie uporządkowanie w gminie gospodarki ściekowej:
-
realizację przedsięwzięć zgodnie z rozwiązaniami zaproponowanymi w dokumentacjach
pn. „Koncepcja gospodarki ściekowej Gminy Oleśnica” oraz „Budowa oczyszczalni
ścieków we wsi Ligota Mała wraz z kanalizacją 9 miejscowości obsługiwanych przez
oczyszczalnię: Bystra, Ligota Wielka, Smolna, Gręboszyce, Zimnica, Piszkawa, Krzeczyn,
Ligota Nowa, Ligota Mała”.
„Koncepcja gospodarki ściekowej Gminy Oleśnica” przewiduje rozwiązanie gospodarki
ściekowej dla 18 miejscowości gminy w dwóch wariantach:
I wariant przewiduje realizację następujących systemów kanalizacyjnych:
1. dociążenie istniejącej oczyszczalni ścieków w mieście Oleśnica poprzez budowę
systemów
kanalizacji
sanitarnej
w
miejscowościach:
Boguszyce,
Dąbrowa,
Jenkowice, Spalice, Świerzyna.
2. budowę odrębnych systemów kanalizacji sanitarnej wraz z lokalnymi oczyszczalniami
ścieków w miejscowościach Brzezinka i Sokołowice
3. budowę wspólnego systemu kanalizacji sanitarnej w miejscowościach Ligota Polska i
Poniatowice wraz z centralną oczyszczalnią ścieków w Poniatowicach oraz budowę
wspólnego systemu kanalizacji sanitarnej wraz z lokalnymi oczyszczalniami ścieków
w miejscowościach Ostrowina i Osada Leśna
4. budowę wspólnego systemu kanalizacji sanitarnej w miejscowościach: Bogusławice,
Cieśle, Zarzysko, Wszechświęte, Nowoszyce i Wyszogród wraz z centralną
oczyszczalnią ścieków w Bogusławicach
5. budowę kanalizacji sanitarnej w miejscowości Nieciszów wraz z pompownią centralną
i odprowadzeniem ścieków do systemu kanalizacji sanitarnej w miejscowości Bystre,
a następnie do projektowanej oczyszczalni grupowej w miejscowości Ligota Mała .
II wariant przewiduje realizację następujących systemów kanalizacyjnych:
1. dociążenie istniejącej oczyszczalni ścieków w mieście Oleśnica poprzez budowę
systemów kanalizacji sanitarnej w miejscowościach jak w wariancie I z dołączeniem
do systemu miejscowości: Bogusławice, Cieśle, Nowoszyce, Wszechświęte,
Wyszogród oraz Zarzysko,
2. pozostaje jak wariancie I,
3. pozostaje jak wariancie I,
4. pozostaje jak w punkcie 5 wariantu I.
30
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
W opracowaniu pn. „ Budowa oczyszczalni ścieków we wsi Ligota Mała wraz z kanalizacją 9
miejscowości obsługiwanych przez oczyszczalnię: Bystra, Ligota Wielka, Smolna,
Gręboszyce, Zimnica, Piszkawa, Krzeczyn, Ligota Nowa, Ligota Mała”
określono wariantowo optymalne rozwiązania techniczne kanalizacji sanitarnej dla w/w wsi
wraz z oczyszczaniem ścieków oraz zaproponowano etapy realizacji inwestycji z
uwzględnieniem kosztów dla poszczególnych wariantów.
Gmina posiada również
projekt
budowlano-wykonawczy kanalizacji
sanitarnej
w
miejscowości Smardzów.
Po zrealizowaniu planów zawartych w powyższych opracowaniach całość gminy zostanie
uporządkowana pod względem gospodarki wodno-ściekowej.
Samorząd
Gminy Oleśnica,
zgodnie
z
zaleceniami
zawartymi
w
przytoczonych
dokumentacjach, przygotowuje się do wykonania zadań zawartych w tych opracowaniach. W
2004 roku zrealizuje zadania z zakresu zaopatrzenia w wodę oraz rozpocznie budowę
kanalizacji sanitarnej w miejscowości Smardzów. Natomiast w latach 2005-2007 planuje
realizację kanalizacji sanitarnej we wsiach Boguszyce i Spalice.
W wieloletnim planie
inwestycyjnym gminy zapisane zostały środki finansowe na te cele.
Powyższe przedsięwzięcia oraz zasady ich realizacji sformułowane w przytoczonych
dokumentach stanowią podstawę określenia celów i kierunków działań w ochronie
środowiska wodnego niniejszego Programu.
4. WALORY I ZASOBY BIOTYCZNYCH ELEMENTÓW ŚRODOWISKA
PRZYRODNICZEGO OBSZARU
4.1. Struktura przyrodnicza (ekologiczna) obszaru i ocena jego
bioróżnorodności
Dzięki zróżnicowanej rzeźbie terenu i zróżnicowanym glebom także flora, zespoły i
zbiorowiska roślinne są też zróżnicowane. Największą powierzchnię zajmują użytki rolne
razem – 16170 ha - 66,5 %, z tego grunty orne – 13772 ha – 56,6%, łąki – 1598 ha – 6,6 % a
pastwiska – 635 ha – 2,6 %.. Ekosystemy wodne zajmują małą powierzchnię, są to głównie
stawy rybne w dolinie Dobrej i w dolinie Ciesielskiej Wody i małe zbiorniki na Dobrej, tzw.
Boguszyckie Jezioro oraz rzeki Widawa, Oleśnica i inne mniejsze cieki.. Bardzo nieliczne są
31
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
ekosystemy związane z siedliskami podmokłymi. Najwięcej z nich znajduje się w dolinach
Dobrej i Boguszyckiego Potoku.
Bioróżnorodność gminy można ocenić w skali Polski na nieco wyższą od średniej.
Na terenie gminy istnieją bariery i korytarze ekologiczne. Fragmentacja czyli brak połączeń
między poszczególnymi płatami środowiska naturalnego jest uważana obecnie za jedno z
największych zagrożeń dla przyrody.
Lasy tworzą dość zwarty kompleks na północy i wschodzie gminy łączący się z kompleksem
leśnym rozciągającym się wokół Twardogóry. Lasy na południu gminy są podzielone
obszarami pól uprawnych i łąk ale odległości miedzy nimi są małe, podobnie jak odległości
do lasów w sąsiednich gminach. Rzeki, strumienie i ich doliny powinny być bardzo dobrymi
korytarzami ekologicznymi. Niestety w wielu przypadkach maja one znacznie ograniczone
znaczenie, ponieważ na wielu odcinkach w ich dolinach wycięto lasy i zadrzewienia.
Stanowią one natomiast dobry korytarz dla roślin i zwierząt związanych z siedliskami
wodnymi i podmokłymi. W przypadku doliny Widawy większość jej przebiega przez tereny
leśne dlatego jest tu dobrym korytarzem ekologicznym. Niestety dolina Widawy na terenie
sąsiednich gmin jest silnie odlesiona, stąd jej rola jako korytarza ekologicznego w większej
skali jest dość mała.
4.2. Ekosystemy leśne
Lasy zajmują 5430 ha – 22,5 % powierzchni gminy. Lasy występują w północnej i
południowej części gminy, brak ich w środkowej części gminy.
Lasy gminy Oleśnica są zarządzane przez nadleśnictwa Oleśnica (północna część gminy) i
nadleśnictwo Oława (południowa część gminy. Dominują siedliska lasu mieszanego świeżego
i boru mieszanego świeżego. Najcenniejsze siedliska olsu, olsu jesionowego, lasu łęgowego
zajmują małą powierzchnię – głównie w dolinach rzecznych..
4.3 Ekosystemy wodne
Ekosystemy wodne zajmują mały obszar gminy. Wody stojące to głównie z wyjątkiem
tzw Jeziora Boguszyckiego niewielkie zbiorniki wodne powstałe w wyrobiskach
poeksploatacyjnych, czy niewielkie stawy rybne jak np. stawy w dolinie Ciesielskiej Wody.
32
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Stawy rybne są cennym siedliskiem dla chronionych gatunków roślin, płazów i ptaków.
Rzeki, a szczególnie Widawa i Oleśnica są ważnym siedliskiem dla ryb.
4.4. Ekosystemy nieleśne
Są to głównie pola uprawne, łąki, pastwiska i nieużytki. Dla zachowania
bioróżnorodności szczególnie ważne są łąki i pastwiska.. Ich powierzchnia jest mała w
stosunku do gruntów ornych. Łąki i pastwiska, szczególnie te podmokle są siedliskami
chronionych gatunków roślin. płazów, ptaków
4.5. Najcenniejsze gatunki występujące na obszarze gminy
W trakcie uproszczonej inwentaryzacji przyrodniczej przeprowadzonej w 1993 r na
terenie gminy stwierdzono 18 gatunków chronionych roślin na 129 stanowiskach
Najmniej cenna przyrodnicza jest środkowa część gminy gdzie dominuje działalność rolnicza.
Część południowa gminy leżąca w dolinie Widawy i jej dopływów w większym stopniu
pokryta jest przez lasy, głównie liściaste i mieszane (łęgi i grądy). Na obszarze tym znajduje
się kilka większych skupień gatunków chronionych z których najciekawsze to storczyki: 2
liczne populacje listery jajowatej koło Krzeczyna i Ligoty Małej oraz liczna populacja
storczyka szerokolistnego koło Piszkawy. Część północna jest najciekawsza i najbogatsza pod
względem występowania gatunków roślin chronionych. Reprezentują one 2 typy siedliskowe.
-
rośliny siedlisk wodnych i wilgotnych skupione wzdłuż rzeki Oleśnicy oraz
-
rośliny borów sosnowych w najbardziej na północ wysuniętej części gminy
W starych poniemieckich zbiornikach zaporowych na Oleśnicy stwierdzono występowanie
grążela żółtego (na 2 stanowiskach) a w śródleśnym stawie koło Brzezinki grzybienie białe.
Suche i świeże bory sosnowe na północy gminy są siedliskiem chronionych roślin
zarodnikowych: porostów (płucnica islandzka), grzybów (szmaciak gałęziak) i widłaków
(widłak goździsty i jałowcowaty).
Największe skupisko roślin chronionych w gminie Oleśnica znajduje się na niewielkim
obszarze w okolicy koloni Małe Brzezie, w północnej części gminy w pobliżu szosy Oleśnica
– Drołtowice. Obszar ten obejmuje fragment lasów łęgowych, łąki i zbiornik wodny.
Stwierdzono tu: wawrzynek wilczełyko, barwinek pospolity, porzeczka czarna, kopytnik
33
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
pospolity, konwalia majowa, sromotnik bezwstydny, grążel żółty, storczyk szerokolistny i
kruszyna pospolita.
Badania nad rybami gminy przeprowadzono w 1993 r na Widawie i innych mniejszych
ciekach. Stwierdzono występowanie 16 gatunków ryb i minoga strumieniowego. W Widawie
stwierdzono wszystkie 16 gatunków ryb, a minoga strumieniowego stwierdzono tylko w
Boguszyckim Potoku. Zalecono wtedy zaniechanie regulacji i poprawę jakości wód.
Ponowne badania nad rybami wykonano w 2003 r. Na górnym odcinku Widawy – do
Zbytowej stwierdzono następujące gatunki: szczupak, płoć, jelec, kleń, kiełb, piskorz, koza,
ciernik, okoń. Na odcinku od Zbytowej w dół rzeki stwierdzono: szczupak, jelec, kleń, kiełb,
piskorz, ciernik, okoń, jaź, śliz, miętus.
Na górnym odcinku Oleśnicy – do ujścia Boguszyckiego Potoku stwierdzono następujące
gatunki: minóg strumieniowy, szczupak, płoć, słonecznica, kiełb, śliz, miętus, ciernik, okoń.
Na odcinku poniżej ujścia Boguszyckiego Potoku w rzece Oleśnicy stwierdzono: szczupak,
płoć, kiełb, miętus, ciernik, okoń, jelec, śliz.
Występuje tu 11 gatunków płazów i 5 gatunków gadów. Dla nich najcenniejszą częścią gminy
jest południowy kraniec, kompleks lasów i łąk oparty na południu o rzekę Smolną i Widawę,
położony między wsiami Zbytowa i Ligota Mała. Drugim cennym obszarem dla płazów i
gadów są w okolicach wsi Sokołowice, Brzezinka, Miodary gdzie są stosunkowo czyste cieki
wodne niewielkie zbiorniki wodne, małe fragmenty lasów, łąk i śródpolnych zadrzewień.
Na terenie gminy występuje 111 gatunków ptaków. Obszary szczególnie cenne dla nich to
rejon łąk, oczek wodnych, lasów koło Brzezinki – miejsce lęgowe żurawia, łabędzia niemego,
bociana czarnego, remiza. Cenne szczególnie ze względu na dużą liczbę ptaków drapieżnych
są lasy, oraz doliny rzek i strumieni. Cenne dla ptaków są np. lasy miedzy Zbytową a Ligotą
Małą gdzie stwierdzono 5 par dzięcioła średniego, 2 pary jastrzębia, 1 parę kobuza.
Na terenie gminy stwierdzono występowanie 4 gatunków nietoperzy
34
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
4.6. Prawne formy ochrony przyrody
4.6.1. Istniejące chronione obszary
Istnieje 1 użytek ekologiczny koło miejscowości Smolna – jest to oczko wodne. Jego
celem jest ochrona płazów. Na terenie gminy jest 1 pomnik przyrody ożywionej.
4.6.2. Proponowane obszary chronione
Na terenie gminy znajduje się część projektowanego Obszaru Chronionego
Krajobrazu “Dolina Widawy (Dokumentacja w zasobach Wojewódzkiego Konserwatora
Przyrody).
Wykonano dokumentacje do utworzenia użytku ekologicznego “Mokradła Boguszyckie”
obejmującego tereny podmokłe koło Boguszyc, nad potokiem Boguszyckim, o wielkości
33,67 ha. wraz z 17 starymi dębami.
Zinwentaryzowano 57 drzew, alei i skupisk drzew o wymiarach pomnikowych..
Nadleśnictwo Oleśnica proponuje utworzenie 3 rezerwatów:
-
Brzezinka w leśnictwach Sokołowice i Ostrowina;
-
Sokołowice w leśnictwie Sokołowice i Ligota;
-
Jemielna w leśnictwie Ligota.
5. GOSPODARKA ODPADAMI
Plan Gospodarki Odpadami dla gminy wiejskiej Oleśnica stanowi część Programu
Ochrony Środowiska dla tej gminy. Plan ten jest opracowywany jest zgodnie z ustawą prawo
ochrony środowiska (art.art. 14 – 18). Zgodnie z tym prawem, uwzględniając: cele
ekologiczne, priorytety ekologiczne, rodzaj i harmonogram działań proekologicznych i środki
niezbędne do osiągnięcia celów, w tym mechanizmy prawno-ekonomiczne i środki
finansowe, Zarząd Gminy jest zobowiązany przygotować Program Ochrony Środowiska.
Szczególne miejsce w tym Programie ma zajmować Plan Gospodarki Odpadami.
Szczegółowe zapisy, co powinien zawierać taki Plan określają przepisy rozporządzenia
35
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Ministra Środowiska w sprawie sporządzania planów gospodarki odpadami (Dz. U. Nr 66,
poz. 620 z 2003 roku). Wyżej wymienione przepisy oraz umowa z Zarządem Gminy
Oleśnica, są podstawą do opracowania niniejszego Planu. Plan ma za zadanie
scharakteryzować strumienie powstających odpadów komunalnych. Powinien omówić
metody ograniczania ilości powstających odpadów, ich negatywny skutek na środowisko,
rodzaje i ilości instalacji do unieszkodliwiania odpadów funkcjonujące na terenie gminy. Na
podstawie zgromadzonych danych dokonano w Planie analizy wpływu gospodarki odpadami
na stan środowiska gminy. W Planie określono metody poprawienia stanu gospodarowania
odpadami i cele krótkoterminowe i długoterminowe w dochodzeniu do poprawy stanu
gospodarki odpadami. Po przeprowadzonej analizie i diagnozie, w Planie zaproponowano
Jednolity System Gospodarki Odpadami, określono wpływ tego systemu, jeżeli zostanie
wdrożony, na środowisko naturalne oraz wskazano potencjalne źródła finansowania wraz z
przybliżonymi kosztami, jeżeli te w ogóle były możliwe do ustalenia. Poniżej dokonano
krótkiej charakterystyki dotyczącej gospodarowania odpadami na terenie gminy wiejskiej
Oleśnica. Dokonując analizy zakresie diagnozy w zakresie istniejącego sposobu gospodarki
odpadami oraz prognozy przy powstawania nowych odpadów, wzięto pod uwagę dostępne
dane statystyczne z
różnych źródeł (WIOŚ, WUS, Urząd Marszałkowski, Starostwo
Powiatowe w Oleśnicy, Urząd Gminy w Oleśnicy).
5.1. Odpady komunalne
Na terenie gminy funkcjonuje dzisiaj jedno składowisko odpadów komunalnych. Jest
to obiekt położony w miejscowości Smolna, eksploatowany przez Miejską Gospodarkę
Komunalną sp. z o.o w Oleśnicy, także dla potrzeb miasta Oleśnica. Analizowana struktura
odpadów wykazuje, że na teren tego składowiska docierają odpady, których skład
morfologiczny nie różni się zasadniczo od innych tego typu miejsc. Ze strumienia odpadów
komunalnych najczęściej są wydzielane tworzywa sztuczne (prowadzony jest sygnalizowany
przez gminę odzysk zorganizowany). Nie wydziela się ze strumienia odpadów organicznych,
a to często, w powiązaniu z samymi odpadami, powoduje negatywne oddziaływania na
środowisko.
36
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
5.2. Odpady przemysłowe
Z informacji zawartych w danych z Wojewódzkiej Bazy Danych Urzędu
Marszałkowskiego, bazy SIGOP prowadzonej przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony
Środowiska we Wrocławiu oraz informacji WUS nie można ustalić, jaka ilość odpadów
przemysłowych powstaje na terenie gminy. Dostępne w bazie SIGOP materiały podają te
ilości dla Oleśnicy nie podając rozbicia na gminę wiejską i miejską. Na terenie tych dwu gmin
zostaje
wytworzonych ok. 20098 Mg odpadów, z czego najprawdopodobniej zostanie
odzyskanych ok. 4752 Mg.
5.3. Odpady organiczne
Jak wykazują analizy strumienia powstających odpadów komunalnych, ok. 21.5 %
odpadów komunalnych to odpady organiczne (wskaźnik średni dla województwa). Dla gminy
Oleśnica przyjęto wskaźniki tych ilości tak jak powiatu oleśnickiego. W całym powiecie
oleśnickim tylko składowisko w Dobroszycach wykazało przyjęcie na obiekt odpadów
ulegających biodegradacji. Łącznie, w całym strumieniu odpadów, ilość ta wyniosła 7.85 Mg,
co stanowiło tylko 0.08 %. Z tych samych danych wynika, że 97 % odpadów składowanych
na terenie składowisk, to niesegregowane odpady komunalne. Generalnie brak jest
prowadzonej segregacji i odzysku odpadów organicznych.
5.4. Odpady niebezpieczne
Odpady niebezpieczne powstające na terenie gminy podano również dla Oleśnicy bez
rozróżniania miasta i gminy. Wg bazy SIGOP odpadów niebezpiecznych wytworzono 228
Mg, z czego składowanych jest 4 Mg.
5.5. Instalacje
Jedyną instalacją do unieszkodliwiania odpadów w rozumieniu ustawy Prawo ochrony
środowiska jest, na terenie gminy wiejskiej Oleśnica składowisko odpadów komunalnych, w
Smolnej. Składowisko zajmuje powierzchnię ok. 4.6 ha. Składowisko wyposażone jest w
system odgazowania, a także jest na nim prowadzony monitoring wód podziemnych. Odcieki
37
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
wywożone są na oczyszczalnię ścieków. Składowisko posiada wagę, ale nie pracuje na nim
kompaktor. Łączna ilość, zdeponowanych na tym składowisku odpadów wynosi ok. 700.7
tys. m3, z tego w ostatnim roku złożono na nim 97.0 tys. m3 odpadów.
5.6. Prognoza demograficzna i gospodarcza
Wg rocznika statystycznego województwa dolnośląskiego ilość mieszkańców powiatu
oleśnickiego będzie do 2015 roku wzrastała, a następnie do roku 2030 nastąpi stopniowy jej
spadek. Brak jest prognoz demograficznych dla gminy wiejskiej Oleśnica, a rocznik
statystyczny z danych demograficznych, podaje tylko migracje ludności. Ten wskaźnik jest w
gminie dodatni, większy od średniego w powiecie i województwie. Biorąc pod uwagę
atrakcyjność terenów gminy, polegającą na bliskości ciekawych krajobrazowo miejsc, coraz
lepiej wyposażonych w niezbędne media założono, dla potrzeb Planu, że do roku 2006 i do
roku 2015 będzie następował wzrost ilości mieszkańców gminy. Jednocześnie z tym
wzrostem będzie następowało coraz lepsze funkcjonowanie ustawy o odpadach. W związku z
tym pojawią się w bazach danych ilości odpadów, których wzrost będzie wynikać z poprawy
skuteczności pracy organów administracji. Te przesłanki pozwalają przypuszczać, że związku
z tym oraz dalszym rozwojem społeczeństwa konsumpcyjnego, nastąpi dalszy wzrost ilości
generowanych na terenie powiatu i gminy odpadów.
5.7. Program gospodarki odpadami
Zauważając tendencje, jakie się zarysowują na terenie gminy oraz analizując obecną
sytuację w gospodarce odpadami na terenie gminy Oleśnica, należy stwierdzić, że w dalszym
ciągu istnieje konieczność wprowadzenia nowych rozwiązań lub kontynuowania rozwiązań
już wprowadzonych. Te przedsięwzięcia podzielono na dwie główne kategorie. Pierwsza to
cele krótkoterminowe, natomiast druga to przedsięwzięcia długoterminowe. Zgodnie z
zapisami prawnymi, po analizie wniosków i odpowiedzi samorządów gmin i ich odniesieniu
się do polityki ekologicznej Państwa oraz analizie zjawisk ocenianych w udostępnionych do
opracowania Planu, materiałach, zaproponowano założenia systemu gospodarki odpadami dla
gminy wiejskiej Oleśnica, zauważając, że do spełnienia wymagań, jakie muszą być spełnione
przy tego rodzaju systemach, gminie wystarczy wykonanie stosunkowo niewielkich prac, aby
uwzględniając warunki prawne, finansowe i organizacyjne, taki system mógł spełnić
38
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
nakładane dla niego zadania. Zwrócono w nim także uwagę na konieczność zapobiegania
powstawania odpadów, ograniczenia ich ilości i negatywnego oddziaływania na środowisko.
Podkreślono znaczenie odpowiedniego sposobu postępowania z odpadami i odniesiono się do
kwestii edukacji ważnej dla końcowego sukcesu całości działań, które wynikną z Planu. Nie
pominięto odniesienia się do modernizacji instalacji (składowisk) do unieszkodliwiania
odpadów. Sugerowano także realizację takiego systemu wspólnie z gminą miejską Oleśnica,
w przypadku braku realizacji systemu dla całego powiatu.
6. IDENTYFIKACJA GŁÓWNYCH PROBLEMÓW OCHRONY
ŚRODOWISKA W GMINIE
W strukturze nakładów inwestycyjnych na ochronę środowiska w gminie Oleśnica,
wszystkie środki, tj. 60,7 tys.zł, przeznaczono na gospodarkę ściekową i ochronę wód –
53,8% (2001r. wg WUS).
Jednoroczne nakłady na ochronę środowiska nie odzwierciedlają jednak rzeczywistych
potrzeb w tym zakresie. Z roku na rok struktura takich nakładów może się istotnie zmieniać
(wystarczy jedno poważniejsze zadanie w danej dziedzinie). Z przedstawionej w rozdz. 3-5
diagnozy stanu środowiska i oceny dotychczasowych działań hierarchię problemów
ekologicznych do rozwiązania w gminie określić można następująco:

gospodarka ściekowa (w strategii rozwoju gminy uznana za priorytetową), w
szczególności doposażenie układów osadniczych w systemy kanalizacji sanitarnej i
budowa oczyszczalni ścieków, a także realizacja oczyszczalni ekologicznych

gospodarka odpadowa; włączenie gminy do spójnego ponadgminnego systemu
gospodarki odpadowej z wdrażaniem selektywnej zbiórki odpadów oraz budową
kompleksowego zakładu utylizacji odpadów; likwidacja nielegalnych składowisk; ze
szczegółowych zadań wskazuje się także na problem odpadów gumowych

ochrona powietrza – likwidacja źródeł niskich emisji, a w szczególności działania na rzecz
oszczędzania energii cieplnej i modernizacji systemów cieplnych

ochrona przed hałasem, w szczególności w rejonie drogi krajowej nr 8

zabezpieczenie najcenniejszych walorów przyrodniczych (lasy wodochronne).
Pewną miarą rangi problemu może być też wielkość populacji jaka narażona jest na
określone uciążliwości wynikające z negatywnego oddziaływania na środowisko i stanu
39
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
danego komponentu środowiska (powietrza, klimatu akustycznego, wód, środowiska
osadniczego).
7. DŁUGOTERMINOWE CELE I KIERUNKI DZIAŁAŃ W
OCHRONIE ŚRODOWISKA W GMINIE (DO 2015 ROKU)
7.1. Ochrona powietrza atmosferycznego
Podstawowym celem będzie likwidacja źródeł niskich emisji zanieczyszczeń
powietrza związanych z lokalnymi systemami ogrzewania. Gospodarka cieplna należy
bowiem do najpoważniejszych źródeł emisji zanieczyszczeń powietrza w gminie. Działania w
kierunku ograniczenia emisji zanieczyszczeń powietrza dotyczyć powinny także niektórych
zakładów przemysłowych.
W działaniach na rzecz ograniczenia zanieczyszczeń powietrza emitowanych przez
gospodarkę cieplną wyróżnić można dwa komplementarne kierunki:

energooszczędność poprzez termoizolacyjne modernizacje budynków mieszkalnych,
publicznych i innych.
W przedsięwzięciach termoizolacyjnych, realizowanych przez gminę lub właścicieli
budynków, współudział (w tym finansowy) mógłby mieć także powiat.

modernizacja systemów ogrzewania, w szczególności indywidualnych palenisk
domowych.
W odniesieniu do indywidualnych systemów ogrzewania zadanie to będzie
realizowane głównie przez właścicieli budynków (także dla podwyższenia komfortu i
uzyskania odczuwalnych oszczędności finansowych). Nie sposób tu jednak jednoznacznie
wskazać określone rozwiązania,
gdyż w gospodarce cieplnej duże znaczenie mają
uwarunkowania rynkowe. Rozwój centralnych systemów na większą skalę nie ma w gminie
przyszłości. Z kolei sens gazyfikacji stać może pod znakiem zapytania w kontekście
niepewności co do zabezpieczenia zaopatrzenia kraju w gaz i wysokości jego ceny (raczej
wzrastająca wobec silnego zmonopolizowania kierunku importu tego surowca). Warto by
jednak podjąć rozważania nad rozpowszechnieniem niekonwencjonalnych źródeł energii
cieplnej oraz stosowaniem biopaliw w oparciu o miejscowe surowce rolnicze (jako
odnawialne źródła energii).
40
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Tak więc jako długofalowe cele i kierunki działań na rzecz poprawy stanu czystości powietrza
w gminie wskazać można:

opracowanie programu i harmonogramu przedsięwzięć termoizolacyjnych przez gminę
oraz ich sukcesywna realizacja; realizator: gmina (programy) przy ewentualnym
współudziale powiatu oraz: właściciele/zarządcy budynków przy współudziale gminy i
powiatu z wykorzystaniem środków z Funduszu Termoizolacji Banku Gospodarczego
Krajowego

sukcesywna
modernizacja
lokalnych
systemów
ogrzewania;
realizator:
właściciele/zarządcy obiektów przy wyparciu gminy

sukcesywna modernizacja (lub likwidacja) zakładów o nadmiernych emisjach
zanieczyszczeń powietrza (na wniosek „pokontrolny” i pod nadzorem Starostwa).
7.2. Ochrona przed hałasem
Problem nadmiernego hałasu dotyka część populacji gminy, głównie zamieszkującej
w bezpośrednim sąsiedztwie ruchliwych dróg, zwłaszcza drogi krajowej nr 8. Przedsięwzięcia
w kierunku ograniczenia uciążliwości z tych źródeł hałasu polegać mogą na:

budowie obwodnicy na trasie drogi krajowej nr 8; jest to szczególnie ważne i pilne
zadanie, także ze względów funkcjonalnych, a więc o ponadlokalnym znaczeniu;

modernizacji dróg/ulic poprzez wymianę ich nawierzchni, usprawnienie ruchu,
odpowiednie poszerzenie pasów drogowych i ich odpowiednie zagospodarowanie
(wprowadzanie
zieleni,
a
w
szczególnych
przypadkach
także
ekranów
przeciwakustycznych);

wyeliminowanie obiektów „wrażliwych” na hałas (mieszkalnictwo, usługi chronione typu
szkoła, przedszkole, szpital) ze strefy oddziaływania uciążliwych obiektów – źródeł emisji
hałasu (komunikacyjnych lub niekomunikacyjnych – przemysłowych, usługowych);

uwzględnienie w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym relacji przestrzennych
pomiędzy potencjalnymi źródłami hałasu (zwłaszcza z obiektami komunikacyjnymi) a
terenami o funkcjach „wrażliwych”.
Jako długofalowe cele i kierunki działań w zakresie ograniczenia uciążliwości hałasowych
wskazać można:
41
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.

realizację obejść terenów osadniczych (zwłaszcza o funkcji mieszkaniowej) na trasach
ruchliwych dróg, w szczególności drogi krajowej – nr 8 i niektórych dróg wojewódzkich
(np. nr 340, 446, 451); przedsięwzięcia takie miałyby także istotne znaczenie dla
usprawnienia ruchu i wzrostu bezpieczeństwa;

wprowadzenie systemu okresowych pomiarów natężenia hałasu w rejonie najbardziej
uciążliwych źródeł emisji – komunikacyjnych i niekomunikacyjnych (powiat).
7.3. Ochrona zasobów wodnych i gospodarka wodno-ściekowa
Długoterminowe cele i kierunki działań władz gminy wiejskiej Oleśnica w zakresie
gospodarki wodno – ściekowej są silnie zdeterminowane przyjętymi przez Polskę
zobowiązaniami akcesyjnymi. Realizacja wynikających stąd zadań jest o tyle trudna, że
ochrona jakości zasobów wód związana z racjonalną gospodarką wodno – ściekową jest
jednym z najlepiej rozwiniętych elementów polityki ekologicznej Unii Europejskiej.
Wdrażana w Polsce już od czasu wejścia w życie ustawy Prawo wodne (Dz.U.238/02
poz.2022) i Prawo ochrony środowiska (Dz.U.62/01 poz.629) wprowadza zasady prawa
wspólnotowego w tym zakresie. Dla władz samorządowych wynikają stąd strategiczne cele,
które muszą być zrealizowane do 2015 roku i oznaczają:

dotrzymywanie dopuszczalnych standardów jakości wód,

dotrzymywanie normatywnych wymagań dla ścieków i innych zanieczyszczeń
odprowadzanych do środowiska wodnego.
Osiągnięcie tych celów jest zgodne ze Strategią Rozwoju Powiatu Oleśnickiego, Programem
Zrównoważonego Rozwoju i Ochrony Środowiska wojewódzkiego dolnośląskiego oraz
Polityką ekologiczną państwa na lata 2003 – 2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata
2007 – 2010. Ich realizacja jest kluczowa również ze względu na geograficzne położenie
gminy Oleśnica na obszarach źródliskowych dopływów rzeki Oleśnicy, prawobrzeżnego
dopływu Widawy. Najistotniejsze więc będzie realizowanie obowiązków wynikających z
wymagań dyrektyw dotyczących:

oczyszczania ścieków komunalnych – Dyrektywa 91/271/EWG, która wprowadza
obowiązki:
42
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
o
budowy do 31 grudnia 2005 roku systemów kanalizacyjnych i oczyszczalni
ścieków we wszystkich aglomeracjach o równoważnej liczbie mieszkańców
(RLM) większej od 2000.
o podwyższonego poziomu usuwania substancji biogennych (poziom redukcji
azotu o 70 –80% i fosforu o 80%) w przypadku odprowadzania ścieków z
aglomeracji większych niż 10 000 RLM do wód wrażliwych na eutrofizację
Z uwagi na wysokie koszty inwestycyjne wykonanie wymagań tej dyrektywy jest
niemożliwe. Dlatego Polska uzyskała okresy przejściowe, które w odniesieniu do warunków
demograficznych gminy Oleśnica dotyczą:
o w stosunku do obowiązku budowy systemów kanalizacyjnych:
o 10 letni okres (do 31.12.2015 r.) w odniesieniu do aglomeracji o wielkości
2000 do 10 000 RLM.
o
w stosunku do obowiązku budowy oczyszczalni ścieków:
o 13 letni okres (do 31.12.2015 r.) w odniesieniu do aglomeracji o wielkości
2000 do 10000 RLM.

ochrony wód przed zanieczyszczeniami spowodowanymi przez azotany – Dyrektywa
91/676/EWG , która wprowadza obowiązki:
o wyznaczenie obszarów tzw. stref wrażliwych (o stężeniu azotanów ponad 50
mgN/dm3),
o przygotowanie planów ograniczających m.in. stosowanie nawozów azotowych
mineralnych i naturalnych łącznie do 170 kg N/ha,
o posiadanie szczelnych zbiorników na odchody zwierzęce o pojemności
wystarczającej na ich magazynowanie w okresie gdy nie mogą być one
wprowadzane na pola uprawne. Obowiązująca w Polsce ustawa o nawozach i
nawożeniu nakazuje zainstalowanie takich zbiorników we wszystkich
gospodarstwach rolnych posiadających zwierzęta do 2008 roku. Ich pojemność
musi pozwalać na magazynowanie odchodów przez co najmniej cztery
miesiące.

standardów jakości wód – Dyrektywa 75/440/EWG (jakość wód powierzchniowych
będących źródłem wody pitnej), Dyrektywa 76/160/EWG (normy dla wód
przeznaczonych do celów rekreacyjnych), Dyrektywa 78/659/EWG (jakość wód
niezbędna dla ryb), Dyrektywa 79/923/EWG (jakość wód niezbędna dla skorupiaków),
Dyrektywa 98/83/EC (jakość wód do picia). Dyrektywy te staną się obowiązującym
prawem od chwili wejścia Polski do UE; ponieważ większość zapisów jest spełniona
43
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
przez nasz kraj toteż nie ma tu okresów przejściowych. Nie wynikają z nich jakieś
nadzwyczajne zadania dla samorządów
Stąd uznano za najważniejsze do zrealizowania następujące zadania inwestycyjne:

budowa kanalizacji w miejscowościach Smardzów, Spalice i Boguszyce,

budowa kanalizacji w następnych 25 – ciu miejscowościach, zwłaszcza sąsiadujących
z miastem Oleśnica,

realizacja gminnego programu wspierania budowy oczyszczalni przydomowych w
pozostałych miejscowościach,

wymiana wodociągowych rur azbesto – cementowych,

budowa magistral wodociągowych o łącznej długości 6 km,

z
uwagi
na
konieczność
wykonania
w
sposób
kompleksowy
programu
skanalizowania gminy Oleśnica proponuje się opracować wieloletni program
inwestycyjny o horyzoncie czasowym 10 – 15 lat, uzupełniony studium wykonalności
z elementami analizy finansowej, której podstawy przedstawiono w rozdziale 10
niniejszego „Programu…”
Zaprezentowany powyżej katalog zadań koniecznych do wykonania w ramach prowadzonej
przez gminę ochrony wód przed zanieczyszczeniem poprzez racjonalną gospodarkę ściekami
komunalnymi w perspektywie do 2015 roku. Nie wyczerpuje to jednak całości zagadnienia.
Przedstawione powyżej czasowe uwarunkowania wypełnienia akcesyjnych zobowiązań
Polski narzucają jednoznacznie perspektywę dochodzenia do standardów opisanych w
cytowanych dyrektywach unijnych.
Ponieważ jest to związane z inwestycjami najbardziej kapitałochłonnymi i o najdłuższych
okresach amortyzacji spośród wszystkich opisywanych w niniejszym „Programie…….”,
władze gminy Oleśnica będą musiały podczas realizacji przedstawionych wcześniej celów
strategicznych dokonywać każdorazowo następujących analiz:

demograficznych, aby budować kanalizacje tam gdzie liczba mieszkańców będzie
wzrastać, a przynajmniej nie zmniejszać się,

ekonomicznej opłacalności inwestowania zwłaszcza na terenach wiejskich i tam gdzie
dominuje luźna zabudowa – okazać się bowiem może, że budowa oczyszczalni
ścieków wraz z systemami kanalizacji nie jest opłacalna i lepiej jest wspierać
konstrukcje przydomowych oczyszczalni ścieków lub zastosować system, w którym
44
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
ścieki będą magazynowane w zbiornikach bezodpływowych i wywożone do
oczyszczalni ścieków,

prowadzących do odpowiedzi na pytanie czy budować oczyszczalnie ścieków
odrębnie dla każdej jednostki osadniczej, czy inwestować w przepompownie i
odprowadzać ścieki do innej oczyszczalni.
Ponadto dla osiągnięcia celów strategicznych będzie konieczne, poza wyżej wymienionymi
ukierunkowanie działań samorządu gminnego w następujący sposób:

przygotowanie i wdrożenie programu wsparcia dla budowy zbiorników i płyt
gnojowicowych dla hodowców zwierząt (termin realizacji do końca 2008r.),

promocja i edukacja w zakresie działań zgodnych z ekologicznymi praktykami
rolniczymi,

dążenie do prowadzenia gospodarki wodno – ściekowej w ramach międzygminnych
porozumień zlewniowych,

modernizacja
istniejących
oczyszczalni
ścieków
pod
kątem
wykorzystania
przepustowości hydraulicznej oraz ich ekonomicznej eksploatacji,

systemowe, efektywne ekonomicznie rozwiązywanie problematyki gromadzenia,
odprowadzania i oczyszczania ścieków z terenów wiejskich,

kontrola i wyłączanie nieszczelnych szamb, umiejętne stosowanie oczyszczalni
przydomowych,

wspieranie modernizacji istniejących i budowy nowych przemysłowych oczyszczalni
ścieków.
Prowadzenie systematycznie wyżej wskazanych działań będzie prowadziło do skuteczniejszej
ochrony jakości wód podziemnych, stanowiących w gminie Oleśnica źródło dla ujęć wód do
celów spożywczych. Ponadto jakość wód zależy od stanu i utrzymania sieci i urządzeń
wodociągowych. Wynikają stąd więc następujące kierunki działań:

racjonalizacja gospodarki przestrzennej w strefach i wokół stref ochronnych ujęć wód,

likwidacja nieczynnych ujęć wód,

modernizacja i rozbudowa sieci wodociągowych,
Należy pamiętać, że wszystkie wymienione działania ochronne będą skutkowały nie tylko na
środowisko wodne na terenie gminy Oleśnica, ale z uwagi na położenie wzdłuż biegu rzeki
Oleśnicy i w strefie oddziaływania lokalnych cieków wodnych także na tereny gmin
przyległych.
45
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
7.4. Racjonalna gospodarka surowcami mineralnymi
Zasady korzystania z kopalin uregulowane są przepisami ustawy Prawo geologiczne i
górnicze z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz.U.Nr27, poz.96. ze zm.), która jest zgodna z europejskim
prawem ochrony środowiska. Ustawa ujmuje zagadnienia związane z własnością kopalin,
użytkowaniem oraz koncesjonowanie. Ustawa nawiązuje również do ochrony środowiska, w
tym złóż kopalin i wód podziemnych, w związku z wykonywaniem prac geologicznych i
wydobywaniem surowców mineralnych. Kompetencje i zadania gminy w tym zakresie są
następujące:
-
wydawanie opinii w sprawie wydania koncesji na poszukiwanie i rozpoznawanie złóż
kopalin (postanowienie);
-
wydawanie opinii w sprawie wydania koncesji na wydobywanie kopalin ze złóż
(postanowienie);
-
żądanie nieodpłatnego udostępnienia informacji geologicznej (decyzja);
-
uwzględnianie
w
miejscowym
planie
zagospodarowania
przestrzennego
udokumentowanych złóż kopalin i wód podziemnych w granicach ich projektowanych
stref ochronnych;
-
możliwość odstąpienia od sporządzenia planu zagospodarowania przestrzennego terenu
górniczego dla kopalin pospolitych (decyzja);
-
uzgodnienie planu ruchu likwidowanego zakładu górniczego (postanowienie);
-
ponoszenie
50%
kosztów
sporządzenia
miejscowego
planu
zagospodarowania
przestrzennego dla terenu górniczego.
Głównym celem w zakresie gospodarki surowcami mineralnymi do 2011 roku jest
ochrona i racjonalne gospodarowanie zasobami kopalin użytecznych na terenie gminy
Oleśnica. Osiągnięcie powyższego celu umożliwi realizacja zadań określonych przez ustawę
Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U.Nr27, poz.96. ze zm.). Ponadto, zgodnie z ustawą Prawo
ochrony środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 r. (Dz.U.Nr62,poz.627. z zm.) należy podjąć
działania mające na celu rekultywację obszarów poeksploatacyjnych. W świetle niniejszej
ustawy obowiązek rekultywacji samego wyrobiska oraz powierzchni ziemi, która uległa
przekształceniom w wyniku prowadzenia powierzchniowej eksploatacji kruszywa spoczywa
na użytkownikach złóż.
Ochrona złóż surowców mineralnych wymaga inwentaryzacji "dzikich" miejsc eksploatacji,
ich likwidację i rekultywację.
46
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
7.5. Gospodarka odpadami
Podstawowymi długoterminowymi celami w gospodarce odpadami na terenie gminy
Oleśnica będzie:
o Zapobieganie powstawaniu odpadów
o Ograniczanie ich ilości
o Ograniczanie negatywnego skutku ich oddziaływania
o Zmiana istniejącego sposobu postępowania z odpadami
Cele te mogą zostać osiągane metodami:
o Inwestycyjnymi
o Pozainwestycyjnymi
Wśród zadań pozainwestycyjnych można wyróżnić:
o Edukację proekologiczną
o Działania promujące przyjazne i bezodpadowe technologie
o Działania organizacyjne
Wśród zadań inwestycyjnych możemy wyróżnić:
o Wprowadzenie segregacji
o Zmniejszanie ilości odpadów
o Organizacja zbiornic odpadów
o Zakup urządzeń do prawidłowego funkcjonowania składowiska
o Zakup urządzeń do prawidłowego funkcjonowania systemu
o Modernizacje organizacyjne i techniczne istniejących instalacji do
unieszkodliwiania odpadów
Dokonując diagnozy stanu istniejącego i kierując się podziałem jak wyżej można zauważyć,
że po roku 2007, a do roku 2015, w gminie wiejskiej Oleśnica będzie konieczne:
o Uzupełnianie sprzętowe systemów zbierania odpadów w procesach ich
segregowania
o Prowadzenie edukacji proekologicznej
o Modernizacja składowiska w Smolnej polegająca na wydzieleniu
miejsca na odpady niebezpieczne
47
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
o Udział finansowy w realizacji zadań ponadgminnych, w przypadku
budowy systemu gospodarki odpadami na terenie całego powiatu i z
udziałem wszystkich jego gmin
o Rozważenie budowy wspólnie z gminą miejską zakładu odzysku opon
samochodowych
o Organizacja zakładu unieszkodliwiania zwłok zwierzęcych
o Inwentaryzacja
dzikich
wysypisk
odpadów,
a
następnie
ich
rekultywacja
Powodzenie w realizowaniu
zadań krótkoterminowych i
długoterminowych
określonych dla gminy wiejskiej Oleśnica zależy od wielu czynników, z których nawet środki
finansowe nie są najważniejsze w przypadku tej gminy. Do realizacji podstawowych zadań
wynikających z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, gmina wspólnie z
gminą miejską Oleśnica jest przygotowana, a modernizacja funkcjonującego systemu
zbierania odpadów wymaga w pierwszej fazie niewielkich nakładów. Ważniejsze jest
natomiast to, aby sposób odpłatności za odbieranie odpadów był związany z ryczałtową
miesięczną kwotą. Pozwoli to na uzyskanie dodatkowych środków na finansowanie działań
inwestycyjnych oraz spowoduje oszczędności w wydawaniu pieniędzy na akcje związane z
oczyszczaniem terenów gminy z odpadów, które zostały pozostawione przez „nieznanych
sprawców w miejscach do tego nie przystosowanych. W dalszym ciągu teraz i po 2007 roku
gmina musi realizować zadania związane ze wzrostem świadomości proekologicznej, musi
organizować i promować zadania i nawyki związane z segregacją odpadów, musi dokonywać
zakupów maszyn czy urządzeń technicznych, czy też w końcu budować systemy czy obiekty.
Pomimo umownego podziału, jaki zastosowano w tym rozdziale, w rzeczywistości może się
okazać, że zadania określone jako krótkoterminowe będą wykonywane w długiej
perspektywie. Ponieważ jednak należało je usystematyzować to też przyjęły one pokazaną w
Planie formułę. Do określenia zadań długoterminowych przyjęto, że pewna ich część, ze
względu na wcześniejszą konieczność ich wprowadzenia, już jest wykonywana. Może się
także okazać, że w wyniku lokalnych uwarunkowań, rozpoczęcie i realizacja zadań
przewidywanych do wykonania w latach 2004 – 2007 zostanie przesunięta na dalsze lata i
odwrotnie. Koszty przedsięwzięć podane są wyłącznie na potrzeby bilansu Planu. Za każdym
razem należy je liczyć mając więcej danych do szacowania, co pozwala na podanie bardziej
przybliżonych wartości.
48
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
7.6. Ochrona walorów przyrodniczych i funkcji układów
przyrodniczych
Utworzenie spójnego ekologicznego systemu obszarów chronionych poprzez powoływanie
rezerwatów przyrody, i obszarów chronionego krajobrazu, a także przez tworzenie zespołów
przyrodniczo-krajobrazowych, użytków ekologicznych.
Ochrona dolin rzecznych poprzez utworzenie i funkcjonowanie związku gmin doliny
Widawy. Celem współpracy powinno być poprawa jakości wód poprzez budowę oczyszczalni
ścieków, kanalizacji, przeciwdziałanie zanieczyszczeniom obszarowym oraz utrzymanie i
zwiększenie bioróżnorodności doliny Widawy i jej dopływów, w tym stworzenie lepszych
warunków życia dla ryb.
Chronienie dolin rzecznych jako najlepszych korytarzy ekologicznych. Ochrona ich przez
zabudową, zajmowaniem przez ogródki działkowe, drogi i inną infrastrukturę techniczną.
Dotyczy to szczególnie części dolin przylegających do rzek. Dążenie do częściowego
odzyskania terenów położonych w dolinach rzek zajętych dla potrzeb gospodarki człowieka,
oraz odbudowy mozaiki różnorodnych zbiorowisk roślinnych.
Utrzymywanie i tworzenie i odtwarzanie korytarzy ekologicznych, przeciwdziałanie
tworzeniu nowych barier ekologicznych, rozdrabnianiu cennych ekosystemów – opracowanie
mapy istniejących i potencjalnych korytarzy i barier ekologicznych, zaleceń do studiów
zagospodarowania przestrzennego gmin.
Ograniczenie do minimum regulowania koryta rzeki Widawy i innych cieków w celu
zachowania walorów przyrodniczych rzek i ich dolin. Ograniczenie do minimum wycinki
drzew i krzewów wzdłuż rzek i strumieni. Zachowanie terenów podmokłych w dolinach rzek
i strumieni
Renaturyzacja wybranych fragmentów dolin rzecznych. Odbudowa lasów łęgowych w
dolinach rzek. Pozwalanie na częściowe “zdziczenie: odcinków już uregulowanych.
Budowa przepławek dla ryb na istniejących piętrzeniach na ciekach
49
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Tworzenie pasów o szerokości minimum 10 m z drzew i krzewów na odcinkach gdzie pola
orne dochodzą do cieków. Wykorzystanie do tego celu programów rolno-środowiskowych.
Otoczenie opieką oczek wodnych, starorzeczy wraz z ich roślinnością i zwierzętami.
Rekultywacja tych które są częściowo zasypane lub zanieczyszczone. Dosadzanie drzew na
ich obrzeżu - olch, wiązów, jesionów, wierzb. Zabezpieczenie ich przed wysychaniem,
zasypywaniem. Odbudowa zdegradowanych obiektów sprzyjać będzie małej retencji..
Utworzenie użytków ekologicznych obejmujących cenne przyrodniczo starorzecza i
oczka wodne. Oczka wodne i starorzecza są elementami małej retencji, mają korzystny
wpływ na poziom wód gruntowych na terenach przyległych oraz przyczyniają się do
zwiększenia różnorodności biologicznej. Tworzenie oczek wodnych na terenach zielonych
(tam, gdzie nie występują).
Zwiększanie pojemności wodnej gleby na gruntach ornych przez nawożenie obornikiem,
przeorywanie słomy, poplonów.
Rezygnacja z melioracji zmierzających do obniżenia lustra wody w dolinach rzek, odbudowa
systemu zastawek na istniejących systemach melioracyjnych na polach i w lasach.
Utrzymanie ekstensywnej gospodarki łąkowej i pastwiskowej szczególnie w dolinach rzek.
Dążenie do wprowadzenia na tych terenach programów rolno-środowiskowych.
Otoczenie szczególną troską
zachowanych półnaturalnych łąk z dużą liczbą traw, ziół,
roślin kwiatowych; nie dopuszczanie do zamiany ich na ogródki działkowe, przeznaczanie
na potrzeby budownictwa, itp.
Objęcie ich ochroną jako użytków ekologicznych.
Chronienie zasobów leśnych przez racjonalne ich użytkowanie i bieżące odnawianie. Ma to
na celu m.in. reprodukcję lasu w sposób zapewniający maksymalizację jego wszechstronnej
użyteczności.
W gospodarce leśnej największe znaczenie powinny mieć działania zmierzające do:
- zachowania lub odtworzenia pełnej złożoności ekosystemów leśnych i różnorodności
biologicznej lasów;
- ochrony, a także odtworzenia różnorodności biologicznej w zasobach leśnych;
- odtworzenia biocenoz leśnych zgodnych z siedliskiem;
50
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
- zwiększenia biologicznej odporności lasów i zachowania zdolności samoregulujących
ekosystemów leśnych;
- zachowania puli genowej dziko żyjących gatunków roślin i zwierząt;
- kształtowania, opartych na wzorach naturalnych, wielofunkcyjnych zbiorowisk leśnych,
wzbogacenia struktury biologicznej zbiorowisk zubożonych oraz tworzenie zbiorowisk
zastępczych na terenach zdegradowanych.
-
restytucji zniekształconych i zdegradowanych zbiorowisk leśnych.
W pracach leśnych priorytet powinny mieć działania zmierzające do
ochrony cennych
komponentów biocenoz (np. ptaków, nietoperzy, mrówek, runa) pielęgnacji drzewostanów w
aspekcie utrzymania lasu zdrowego i zróżnicowanego gatunkowo kompleksowej ochrony
drzewostanów przed czynnikami szkodliwymi i pośrednimi skutkami obecności człowieka w
lesie.
Prowadzenie programu zalesień obszarów wododziałowych i terenów nieprzydatnych dla
rolnictwa. Unikanie zalesiania terenów przyrodniczo cennych jak podmokle łąki i pastwiska,
łąki i pastwiska z rzadkimi zespołami roślinnymi lub licznymi gatunkami chronionymi roślin,
polany śródleśne lub też łąki cenne jako miejsca lęgowe ptaków. Wykorzystanie akcji
zalesień do budowy lub wzmocnienia istniejących korytarzy ekologicznych.. skoncentrowanie
zalesienia na porzuconych gruntach ornych, w przypadku innych obszarów przed podjęciem
decyzji należy wpierw wykonać inwentaryzacje przyrodniczą terenu, aby sprawdzić czy
wysokie walory przyrodnicze nie przekreślają możliwości zalesiania
Zwiększenie powierzchni obszarów zieleni, szczególnie zieleni wysokiej - we wszystkich jej
kategoriach - parkach, zieleni wiejskiej, pasach zieleni wzdłuż dróg, zadrzewień śródpolnych,
itp.
Zwiększenie nasycenia zielenią już istniejących obszarów (poza lasami) poprzez dosadzenie
dodatkowych drzew, krzewów, roślinności okrywowej, zielnej, traw, poprzez pozostawienie
części odnowień naturalnych (drzew-samosiejek), odrostów.
Tam gdzie nie stoi to w sprzeczności z innymi funkcjami terenów zielonych, lub założeniami
historycznymi (jak np. w przypadku niektórych parków) dążyć do otrzymania wielopiętrowej
struktury terenów zielonych.
51
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Dalsze zwiększanie i stosowanie zieleni jako barier odgradzających, domy, szkoły, parki itp.
od ruchliwych szlaków komunikacyjnych.
Zieleń komponowana (parki, ogrody) należy zachować w granicach historycznych, nie należy
dokonywać podziałów własnościowych lub geodezyjnych. Gdy zostały już podzielone należy
dążyć do scalania.
Należy dążyć do zwiększenia bioróżnorodności. Należy zwiększać liczbę gatunków drzew,
krzewów, roślinności zielnej, traw, stwarzać warunki do życia większej liczbie gatunków
zwierząt. W parkach i zieleńcach należy zwiększyć liczbę gatunków drzew i krzewów zarówno krajowych jak i egzotycznych, a w lasach wyłącznie krajowych.
Zakładanie tymczasowych zieleńców na obszarach zdegradowanych.
Dotyczy to szczególnie terenów po rozbiórce, a przeznaczonych perspektywicznie do
zabudowy. Można tu zakładać tzw. ekologiczne trawniki - wysiewać mieszanki traw,
ziół itp.
Nieużytkowane cmentarze zachować jako tereny zielone, ogrodzić np. przez sadzenie
żywopłotu
Inwentaryzacja terenów powyrobiskowych, wybór terenów gdzie rekultywacja powinna być
ukierunkowana na ochronę przyrody
Wspieranie finansowo utrzymywania obiektów cennych przyrodniczo.
Opracowanie projektu szlaków turystycznych, rowerowych oraz ścieżek dydaktycznych.
Trasy wzdłuż
rzek
otoczone naturalną roślinnością
powinny umożliwiać odbywanie
wycieczek wzdłuż dolin rzecznych. Niezbędne będzie w przyszłości podpisanie porozumień z
sąsiadującymi powiatami w sprawie podobnego zagospodarowania dolin rzecznych.
Wydanie przewodnika - w kilku wersjach językowych - po zielonych terenach gminy.
Działania edukacyjne - promowanie idei ochrony przyrody: w tym wydawanie materiałów
propagandowych - filmów, albumów, folderów, ulotek itp.
52
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Tworzenie warunków wypoczynku ludności w kontakcie z nieskażoną przyrodą.
Wykonanie dokumentacji i utworzenie 3 rezerwatów przyrody na terenach wskazanych przez
nadleśnictwo Oleśnica.
8. KRÓTKOTERMINOWE CELE I KIERUNKI DZIAŁAŃ
Krótkoterminowe cele i kierunki działań w zakresie wszystkich komponentów
środowiska zostały zestawione w poniższych tabelach.
53
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Tabela 8.1. Krótkoterminowe cele i kierunki działań z zakresu ochrony powietrza atmosferycznego w gminie Oleśnica
L.p.
1.
2.
3.
4.
Opis przedsięwzięcia
Sporządzenie gminnej inwentaryzacji
najważniejszych źródeł niskich emisji:
a) związanych z systemami ogrzewania
b) związanych z zakładami
przemysłowymi, rzemieślniczymi,
naprawczymi i usługowymi
Opracowanie ekspertyzy wskazującej
optymalne rozwiązania dotyczące
modernizacji (zmiany) dotychczasowych
systemów ogrzewania (uwzględniającej
uwarunkowania lokalne, rodzaje
ogrzewanych obiektów, przewidywane
tendencje na rynku paliw) oraz możliwość
stosowania odnawialnych surowców
energetycznych
Opracowanie gminnego programu
modernizacji zakładów w kierunku
zmniejszenia emisji zanieczyszczeń
powietrza
Opracowanie gminnego programu
termoizolacyjnej modernizacji budynków
(ze wskazaniem kolejności przedsięwzięć)
Szacunkowe koszty w tys. PLN
2004
2005
2006
2007
Przedsięwzięcia pozainwestycyjne
Jednostki realizujące
Gmina Oleśnica
10
Gmina Oleśnica
Potencjalne źródła finansowania
Rodzaj
przedsięwzięcia
budżet gminy (przy wsparciu
budżetu powiatu)
własne (jako
część zadania
powiatowego)
-
10
-
Gmina Oleśnica
20
-
-
budżet gminy (przy wsparciu
budżetu powiatu)
własne (jako
część zadania
powiatowego)
Gmina Oleśnica
-
-
-
budżet gminy
własne
Gmina Oleśnica
-
-
-
budżet gminy
własne
środki własne
(właścicieli/użytkowników) przy
wsparciu finansowym gminy i
Starostwa; pozyskanie środków z
Funduszu Termoizolacji B.G.
środki własne
kredyt
Przedsięwzięcia inwestycyjne
1.
1.1.
Rozpoczęcie modernizacji
termoizolacyjnej budynków w gminie (wg
przyjętego programu - pkt 4 przedsięwzięć
pozainwestycyjnych) w tym:
Termomodernizacja budynku szkoły
podstawowej w Ligocie Polskiej
właściciele/użytkownicy
budynków przy wsparciu
gminy
-
-
-
-
Gmina Oleśnica
200
-
-
-
koordynowane
koordynowane
54
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
1.2.
2.
Dalsza kolejna realizacja modernizacji
termoizolacyjnych (wg prgramu)
Modernizacja (lub likwidacja) zakładów
(przemysłowych, naprawczych,
usługowych) o najbardziej uciążliwych
emisjach (wg przyjętego programu - pkt 3
przedsięwzięć pozainwestycyjnych)
200
Gmina Oleśnica
przedsiębiorstwa na
wniosek (i pod nadzorem)
Starostwa
-
-
-
-
środki własne
kredyt
koordynowane
-
-
środki własne
prywatne
Ochrona powietrza atmosferycznego - koszty w latach 2004-2007:
440
tys. zł
55
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Tabela 8.2. Krótkoterminowe cele i kierunki działań z zakresu ochrony przed hałasem w gminie Oleśnica
Opis przedsięwzięcia
L.p.
1.
2.
Opracowanie programu modernizacji ulic i
układów komunikacyjnych na terenach
osadniczych
Sporządzenie inwentaryzacji
najważniejszych niekomunikacyjnych
źródeł hałasu; opracowanie programu
modernizacji zakładów w kierunku
zmniejszenia uciążliwości hałasowej
Szacunkowe koszty w tys. PLN
2004
2005
2006
2007
Przedsięwzięcia pozainwestycyjne
Jednostki realizujące
Potencjalne źródła finansowania
Rodzaj
przedsięwzięcia
Gmina Oleśnica
10
-
-
budżet gminy
własne
Gmina Oleśnica
15
-
-
budżet gminy
własne
Przedsięwzięcia inwestycyjne
1.
a)
Modernizacja, zmiana formy działania
lub likwidacja obiektów najbardziej
uciążliwych dla sąsiadujących funkcji
(wg przyjętego programu - pkt 2
przedsiębiorstwa/właścici
przedsięwzięć pozainwestycyjnych)
ele (na wniosek i pod
nadzowem Starostwa)
2.
Modernizacja układów komunikacyjnych,
w tym:
2.1.
Przebudowa drogi gminnej w Zimnicy
(zadanie kontynuowane)
2.2.
2.3.
2.4.
Gmina Oleśnica
Przebudowa drogi gminnej w
Sokołowicach (zadanie kontynuowane)
Przebudowa drogi gminnej w Bystrym
(zadanie kontynuowane)
Przebudowa drogi gminnej w Krzeczynie
(zadanie kontynuowane)
Gmina Oleśnica
-
-
środki właścicieli/
użytkowników
prywatne
-
-
-
-
budżet gminy
własne
100
-
-
-
55
-
-
-
budżet gminy
własne
73
-
-
-
-
795
56
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
2.5.
2.6.
2.7
2.8.
Przebudowa drogi gminnej w Osadzie
Leśnej (zadanie kontynuowane)
Przebudowa drogi gminnej w Nieciszowie
(zadanie nowo rozpoczęte)
Przebudowa drogi gminnej w
Boguszycach (zadanie nowo rozpoczęte)
50
-
-
-
50
-
-
-
85
-
-
-
-
-
Dalsza sukcesywna realizacja
przedsięwzięć modernizacyjnych (wg
przyjętego programu)
Ochrona przed hałasem – koszty w latach 2004-2007 :
1 233 tys. zł
57
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Tabela 8.3. Krótkoterminowe cele i kierunki działań z zakresu zaopatrzenia w wodę i gospodarki wodno-ściekowej w gminie Oleśnica
L.p.
1.
Opis przedsięwzięcia
Szacunkowe koszty w tys. PLN
2004
2005
2006
2007
Przedsięwzięcia pozainwestycyjne
Jednostki realizujące
Potencjalne źródła finansowania
Rodzaj
przedsięwzięcia
-
własne
Przygotowanie i wdrożenie opracowań
programowych ukierunkowanych na
ograniczenie zrzutu ładunku
zanieczyszczeń ze ściekami
UG Oleśnica
Prowadzenie rejestracji i kontroli
odprowadzania ścieków, wydawanie i
egzekwowanie odpowiednich decyzji
administracyjnych
UG Oleśnica
Zadania wykonywane w ramach
bieżącej pracy UG i Starostwa
-
własne
Wprowadzenie zapisów w planach
zagospodarowania przestrzennego
chroniących obszary szczególnie wrażliwe
na zanieczyszczenie wód przed
zainwestowaniem i rygorystyczne
przestrzeganie tych zapisów
UG Oleśnica
Zadania wykonywane w ramach
bieżącej pracy UG
-
własne
15
30
-
-
2.
4.
Przedsięwzięcia inwestycyjne
1.
Budowa sieci wodociągowej w
miejscowościach Cieśle i Sokołowice
UG Oleśnica
100
-
-
-
budżet gminy, WFOŚiGW
koordynowane
2.
Budowa sieci wodociągowej w
miejscowościach Bystre i Nieciszów
UG Oleśnica
60
-
-
-
budżet gminy, WFOŚiGW
koordynowane
3.
Budowa sieci wodociągowej w
miejscowościach Miodary i Brzezinka
UG Oleśnica
100
-
-
-
budżet gminy, WFOŚiGW
koordynowane
Budowa ujęcia wody ze stacją uzdatniania
wody w miejscowości Zarzysko
UG Oleśnica
60
-
-
-
budżet gminy
własne
Przebudowa kanalizacji deszczowej w
Cieślach
UG Oleśnica
50
-
-
-
budżet gminy
własne
4.
5.
58
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
6.
7.
Budowa kanalizacji sanitarnej w
miejscowościach Boguszyce (na obszarze
UG Oleśnica
52
5 000
osiedla i wsi) i Spalice
Budowa kanalizacji sanitarnej w
UG Oleśnica
1 169
1 475
miejscowości Smardzów
Jakość wód i stosunki wodne - koszty w latach 2004-2007
-
budżet gminy, WFOŚiGW,
NFOŚiGW, fundusze UE
koordynowane
budżet gminy, SAPARD,
koordynowane
- 8 156 tys. zł
59
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Tabela 8.4. Krótkoterminowe cele i kierunki działań z zakresu gospodarki surowcami mineralnymi w gminie Oleśnica
L.p.
Opis przedsięwzięcia
Jednostki realizujące
Szacunkowe koszty w tys. PLN
2004
2005
2006
2007
Potencjalne źródła finansowania
Rodzaj
przedsięwzięcia
koncesjonariusze
koordynowane
PFOŚiGW
koordynowane
Przedsięwzięcia pozainwestycyjne
1.
Rekultywacja wyrobisk
poeksploatacyjnych
Koncesjonariusze
brak danych
Przedsięwzięcia inwestycyjne
1.
Likwidacja i rekultywacja "dzikich"
punktów eksploatacji kopalin
UG Oleśnica
3,0
3,0
3,0
3,0
Gospodarka surowcami naturalnymi - koszty w latach 2004-2007 -
12,0 tys. zł
60
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Tabela 8.5. a Krótkoterminowe cele i zadania z zakresu gospodarki odpadami w gminie Oleśnica
L.p.
1.
2.
3.
4.
5.
1
Opis przedsięwzięcia 1
Szacunkowe koszty w tys. PLN
2004
2005
2006
2007
Przedsięwzięcia pozainwestycyjne
Jednostki realizujące
Edukacja ekologiczna w zakresie
Gmina Oleśnica
3.5
selektywnej zbiórki odpadów
Przygotowanie programu selektywnej
Gmina Oleśnica
zbiórki odpadów
Opracowanie programu selektywnej
zbiórki odpadów podlegających
Gmina Oleśnica
6.1
odzyskowi i recyklingowi (opony, oleje
itp.)
Studia i prace przedprojektowe dotyczące
lokalizacji nowych zakładów utylizacji
Gmina Oleśnica
odpadów zgodnie z Powiatowym Planem
Gospodarki Odpadami
Gminne Plany Gospodarki Odpadami
Gmina Oleśnica
16.25
Gospodarka odpadami - koszty w latach 2004-2007:
Potencjalne źródła finansowania
Rodzaj
przedsięwzięcia
4.8
-
-
budżet gminy
własne
-
3.75
6.25
budżet gminy i starostwa
koordynowane
-
-
-
budżet gminy i starostwa
koordynowane
3.75
15.0
budżet gminy
własne
budżet gminy
59.4 tys. zł
własne
- W tabeli pokazano zadania w pięciu głównych nurtach przedsięwzięć
-szczegółowo zadania te wykazano w dziale 12 Planu Gospodarki Odpadami
61
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Tabela 8.5.b Krótkoterminowe zadania inwestycyjne z zakresu gospodarki odpadami w gminie Oleśnica
L.p.
Opis przedsięwzięcia
Jednostka realizująca
Szacunkowe koszty w tys. PLN
2004
2005
2006
2007
Potencjalne źródła finansowe
Rodzaj
przedsięwzięcia
Przedsięwzięcia inwestycyjne
1. Rozpoczęcie
5
budowy Centrum Utylizacji
Odpadów
.
dla powiatu (spalarnia, stacja
Gmina Oleśnica w.
300
segregacji, kompostownia, składowisko) 2
2. Zakup
6
kompaktora dla składowiska
Gmina Oleśnica w.
1003
odpadów
.
komunalnych
3. 7
Budowa sortowni surowców wtórnych
Gmina Oleśnica w.
.
4. Zakup
8
środków transportu dla potrzeb
Gmina Oleśnica w.
składowiska
.
odpadów4
5. Organizacja
9
zbiornic odpadów:
wielkogabarytowych,
.
olejowych,
Gmina Oleśnica w.
50
organicznych oraz niebezpiecznych
Gospodarka odpadami - koszty w latach 2004-2007 :
Koordynowane
300
400
budżet gminy, WFOŚiGW
-
-
budżet gminy, WFOŚiGW
Koordynowane
100
100
budżet gminy, WFOŚiGW
Koordynowane
-
-
Budżet gminy, WFOŚiGW
Koordynowane
150
-
Budżet gminy, WFOŚiGW
Koordynowane
1 500 tys. zł
Budowa Centrum Utylizacji Odpadów dla powiatu - będzie realizowane w przypadku powstania Jednolitego Systemu Gospodarki Odpadami.
-Kwoty pokazują prawdopodobny udział gminy Oleśnica w. we wspólnej inwestycji
3
Kwota udziału gminy wiejskiej- brakujące 400 tys. powinno być udziałem gminy wiejskiej
4
Zakup realizowany w 2008 roku
2
62
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Tabela 8.6. Krótkoterminowe zadania w zakresie ochrony walorów przyrodniczych i funkcji układów przyrodniczych w gminie Oleśnica
Szacunkowe koszty w tys. PLN
2004
2005
2006
2007
Przedsięwzięcia pozainwestycyjne
Opis przedsięwzięcia
Jednostki realizujące
Wykonanie inwentaryzacji przyrodniczej
gminy
Gmina Oleśnica
Uczestnictwo w założeniu związku gmin
doliny Widawy i w opracowaniu
programu ochrony jakości wód oraz
programu ochrony i zwiększenia
bioróżnorodności oraz ochrony doliny
jako korytarza ekologicznego
Gmina Oleśnica, powiat,
wojewoda, marszałek
Potencjalne źródła finansowania
Rodzaj
przedsięwzięcia
30
WFOŚ
koordynowane
250
WFOŚ, fundusze unijne
koordynowane
WFOŚ
koordynowane
Utworzenie Obszaru Chronionego
Krajobrazu Doliny Widawy i innych
Gmina Oleśnica,
15
obszarów wskazanych w czasie
wojewoda
inwentaryzacji przyrodniczej
Ochrona walorów przyrodniczych - koszty w latach 2004-2007 :
2 95 tys. zł
63
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
9. ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM
9.1. Definicja i zakresy
Wyróżnić należy zarządzanie środowiskiem oraz zarządzanie programem ochrony
środowiska. Podejście oparte na wyszczególnieniu zarządzania środowiskiem przyjęto między
innymi w „Programie zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska województwa
dolnośląskiego” (Wrocław 2002). Zarządzanie środowiskiem jest w ogólnym ujęciu
synonimem ogółu działań ukierunkowanych na ochronę środowiska. Podstawowym środkiem
służącym do zarządzania środowiskiem w skali gminy jest gminny program ochrony
środowiska. Zarządzanie takie opiera się przede wszystkim (choć nie tylko) na instrumentach
prawnych zawartych w przepisach powszechnie obowiązujących.
Termin „zarządzanie środowiskiem” ma także drugie, węższe znaczenie. Nawiązuje ono do
idei wzmacniania ochrony środowiska na drodze dobrowolnej samokontroli. Koncepcja taka
wypracowana została zasadniczo z myślą o przedsiębiorstwach. Na płaszczyźnie europejskiej
dwa najbardziej znane z takich systemów to EMAS oraz ISO. Drugi z nich został ustalony w
drodze procedury normalizacyjnej i przeniesiony także do polskiej (ale identycznej z
europejską) normy PN-EN ISO 14001. Od pewnego czasu obserwuje się przenoszenie takich
systemów również do administracji publicznej. Pierwszą w Polsce jednostką samorządu
terytorialnego, która uzyskała certyfikat zarządzania środowiskowego ISO jest Racibórz (zob.
Odpady i środowisko, Nr 2(20)/2003, s. 95). Cechą systemu zarządzania środowiskiem w
oparciu o normę ISO jest ciągłe doskonalenie, ukierunkowane na poprawę wyników
zarządzania. Taki dodatkowy sformalizowany system zarządzania nie jest nieodzowny w
gminie, jakkolwiek sam fakt istnienia gotowego wzorca postępowania, metodycznie
opracowanego, może być zachętą do jego stosowania. Poza tym jego wdrażanie przynieść
może pewne efekty dodatkowe (prestiż, nagłośnienie w mediach).
9.2. Zasady zarządzania środowiskiem
System prawa środowiskowego oparty jest na pewnych fundamentalnych zasadach. Z
jednej strony wyznaczają one granice, w których inne normy powinny się mieścić.
Wprowadzają zatem ład do systemu prawa rozumianego statycznie. Z drugiej strony
determinują one politykę stosowania instrumentów prawnych. Tym samym wyznaczają
64
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
reguły działań administracji publicznej ukierunkowanych na ochronę środowiska. Z tego
powodu zasady prawa ochrony środowiska mogą zostać uznane za normatywne zasady
zarządzania środowiskiem. Inny charakter mają zasady prakseologiczne, płynące z nauki
organizacji i zarządzania, ważne dla modelu zarządzania programem ochrony środowiska.
Zasady prawne o podstawowym znaczeniu to: zasada zrównoważonego rozwoju, zasada
kompleksowości ochrony środowiska, zasada prewencji oraz zasada sprawcy.
9.2.1. Zasada zrównoważonego rozwoju
Zasada zrównoważonego rozwoju oznacza taki rozwój społeczno-gospodarczy, który
bierze pod uwagę wymagania ochrony środowiska, a więc taki, który nie dokonuje się
kosztem rabunkowej eksploatacji zasobów. Wykorzystywanie zasobów nieodnawialnych
powinno wykazywać tendencję malejącą, natomiast zasobów odnawialnych winno odbywać
się z jak najmniejszym obciążaniem środowiska. Ważne jest, aby interesy środowiska były
postrzegane w długiej perspektywie czasowej: mają one zabezpieczać biologiczne podstawy
egzystencji obecnego pokolenia oraz przyszłych generacji.
Zasada zrównoważonego rozwoju jest zarazem dyrektywą postępowania dla wszystkich
organów władz publicznych, również w zakresie tworzenia i stosowania polityk i strategii, w
tym programów ochrony środowiska. Jest również przydatna dla realizacji działań o
charakterze niewładczym, np. realizowanych w drodze dobrowolnej strategii „czystej
produkcji”. Jej istota polega na podejmowaniu działań prewencyjnych nakierowanych na
ograniczanie emisji powstających w trakcie działalności przemysłowej. Strategia taka mieści
się w strukturze gminnego programu ochrony środowiska.
9.2.2. Zasada kompleksowości ochrony środowiska
Merytorycznym jądrem tej zasady jest ochrona poszczególnych elementów z
uwzględnieniem potrzeb ochrony pozostałych. Realizowana jest ona przy pomocy dwóch
instrumentów prawnych: ocen oddziaływania na środowisko oraz poprzez pozwolenia
zintegrowane, przy czym tylko ten pierwszy jest dostępny dla gminy z uwagi na podział
kompetencji
decyzyjnych.
Przesłanką
dla
faktycznego
urzeczywistnienia
zasady
kompleksowości w skali gminy jest możliwie rozległa wiedza o stanie środowiska oraz
potrzebach jego ochrony. Jeśli wiedzę tę dopełnia scenariusz rozwoju lokalnego oparty na
65
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
gminnym programie ochrony środowiska, zasada kompleksowości ma szanse stać się zasadą
codziennej praktyki administracyjnej.
Na bazie zasady kompleksowości oraz zasady zrównoważonego rozwoju
wyznacza się
zasadę integracji prawa i polityki (art. 8 ustawy - Prawo ochrony środowiska). Zakłada ona,
że wszelkiego rodzaju polityki, strategie, plany lub programy sektorowe (np. przemysł,
rolnictwo, energetyka, turystyka) muszą uwzględniać wymogi ochrony środowiska. Również
ta zasada ukierunkowuje sposób realizacji gminnego programu ochrony środowiska.
9.2.3. Zasada prewencji
Zasada prewencji oznacza zapobieganie negatywnym oddziaływaniom na środowisko.
Dopełnia ją zasada przezorności, akcentująca zapobieganie również takim zagrożeniom,
których prawdopodobieństwo wystąpienia jest niewielkie. Realizacja obu zasad dokonywana
jest w trakcie działań władczych organów administracji publicznej (wydawanie pozwoleń,
formułowanie wiążących nakazów, zakazów i ograniczeń) oraz w planowaniu. Zauważyć
należy, że jej znaczenie praktyczne dopełnia konstytucyjna zasada obowiązku dbałości i
odpowiedzialności za stan środowiska (art. 86), dotycząca wszystkich osób i podmiotów
podlegających jurysdykcji państwa. Chodzi nie tylko o osoby fizyczne, ale też podmioty
gospodarcze.
9.2.4. Zasada sprawcy
Ta zasada wyraża myśl, według której ten, kto powoduje zanieczyszczenie
środowiska, ponosi koszty jej usunięcia. Zwraca się jednak uwagę, że nie ma ona charakteru
bezwzględnego, gdyż reguły odpowiedzialności ulegają wielokrotnie różnym modyfikacjom
w drodze przepisów szczegółowych. Powszechnie znanym przejawem zastosowania tej
zasady są opłaty i kary pieniężne. Zwrócić należy uwagę, że organy wydające pozwolenia
uzyskały szczególnie cenny instrument ustanawiania zabezpieczenia przyszłych roszczeń,
przybierającego postać depozytu, gwarancji bankowej lub polisy ubezpieczeniowej (art. 187
ustawy – Prawo ochrony środowiska). Chodzi o zabezpieczenie roszczeń z tytułu
negatywnych skutków dla środowiskowych interesów o charakterze publicznym.
66
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
9.3. Gminny program ochrony środowiska w ustawowej strukturze
programów ochrony środowiska
Programy ochrony środowiska stanowią jeden z elementów szeroko rozumianego
systemu planowania w zakresie ochrony środowiska.
ochrony
środowiska
ustanowienie
takich
W myśl art. 17 ustawy – Prawo
programów
jest
obowiązkiem
organów
wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego na szczeblu województwa, powiatu i
gminy. Służyć one mają realizacji polityki ekologicznej państwa. Stworzony w ten sposób
system nie ma jednak charakteru hierarchicznego. Wynika to z dwóch względów. Po pierwsze
z konstytucyjnie chronionej samodzielności jednostek samorządu terytorialnego. W myśl art.
16 ust. 2 Konstytucji samorząd uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej a
przysługujące mu zadania publiczne wykonuje we własnym imieniu i na własną
odpowiedzialność. Zakresy kompetencji poszczególnych jednostek nie pokrywają się a same
jednostki nie są hierarchicznie podporządkowane. Po drugie, programy ochrony środowiska
nie zostały określone w ustawie jako akty prawa miejscowego zawierające przepisy
powszechnie obowiązujące. Programy takie podlegają wprawdzie uchwaleniu, ale „uchwała”
jest w takim przypadku tylko nazwą nagłówkową dokumentu. Programy ochrony środowiska,
niebędące aktami prawa miejscowego, wiążą zatem tylko organy podległe poszczególnym
radom.
Projekty programów podlegają zaopiniowaniu przez: ministra właściwego do spraw
środowiska – w przypadku projektów wojewódzkich programów ochrony środowiska, organ
wykonawczy województwa – w przypadku projektów powiatowych programów ochrony
środowiska oraz organ wykonawczy powiatu – w przypadku projektów gminnych programów
ochrony środowiska. Organy opiniujące nie są jednak jednostkami wyższego szczebla w
rozumieniu hierarchicznej zależności. Poza tym opinie nie mają mocy prawnie wiążącej.
Ustawa – Prawo ochrony środowiska posługiwała się w art. 17 ust. 2 terminem „jednostki
wyższego szczebla” i dopiero nowelizacja z dnia 3 października 2003 r. (Dz.U. Nr 190, poz.
1865) dokonała tu korygującej modyfikacji. Organy działające na niższych szczeblach
podziału administracyjnego mogą uwzględniać postulaty organów opiniujących, ale
obowiązku takiego nie mają. Uznać w związku z tym należy, że ustawa – Prawo ochrony
środowiska dąży jedynie do zapewnienia formalnej koordynacji poszczególnych programów,
ale nie tworzy ich zhierarchizowanego systemu (J. Sommer,
Planowanie w ochronie
środowiska, Ochrona środowiska. Prawo i Polityka, Nr 4/26/, 2001, s. 32 i n.). Okoliczność
67
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
ta rzutuje na współdziałanie różnych jednostek samorządu, gdyż wymusza dobrowolne a nie
„siłowe” rozwiązania.
Strukturę
programów
ochrony
środowiska
od
strony
przedmiotowej
dopełniają
wyspecyfikowane wojewódzkie, powiatowe i gminne plany gospodarki odpadami. Choć
przewidziane zostały w odrębnej ustawie o odpadach (art. 14 ust. 6), to tworzone są w trybie i
na zasadach określonych w przepisach o ochronie środowiska i stanowią fragment
odpowiedniego programu ochrony środowiska. Pomimo tego odesłania do trybu i zasad
wskazanych w przepisach ochrony środowiska, plany gospodarowania odpadami wykazują
swoistości. Mają one bowiem pewną dodatkową cechę, której brakuje omówionym wyżej
programom ochrony środowiska. Chodzi o to, że według ustawy o odpadach mają być one ze
sobą zgodne w tym sensie, że plany niższego szczebla wynikać mają z planów wyższego
szczebla. Jest sporne, czy należy to uznać za dowód na ich prawnie wiążący charakter. Opinie
zgłaszane w literaturze przedmiotu są podzielone. Nie brak zatem głosów, że plany
gospodarki odpadami są aktami prawa miejscowego.
Programów ochrony środowiska, o których mowa w art. 17 i 18 ustawy – Prawo ochrony
środowiska, nie należy mylić z programami sanacyjnymi, o których mowa ogólnie w art. 84
tejże ustawy. W literaturze przedmiotu poświęconej programom ochrony środowiska te
odrębne grupy programów są często mylone. Obecnie istnieją tylko trzy programy, o jakich
mowa w art. 84: dwa tworzone na podstawie ustawy – Prawo ochrony środowiska, tj. program
ochrony powietrza - na podstawie art. 91 ust. 1 i program ochrony przed hałasem – na
podstawie art. 119 ust. 1, oraz jedne tworzony na podstawie art. 47 ust. 7 ustawy – Prawo
wodne, tj. program ograniczenia odpływu azotu ze źródeł rolniczych.
9.4. Specyfika zarządzania środowiskiem na szczeblu gminy
Szczebel gminny zajmuje dolne miejsce w pionowej strukturze programów ochrony
środowiska. O ile program powiatowy będzie zawsze rodzajem pośredniego ogniwa i
przekaźnika (bez względu na to, czy programy tworzone byłyby na zasadzie „od góry do
dołu”, czy odwrotnie), o tyle dla gminy przesądzenie nakazanego kierunku przepływu
informacji i postulatów musi mieć znaczenie decydujące. Wskazane w ustawie związanie
programów potrzebą realizacji celów polityki ekologicznej państwa wskazuje na zamysł
budowania programów „od góry do dołu”. W jakiejś mierze może to być pozostałość
dawnych nawyków centralnego planowania i administrowania, choć jednocześnie wyraża
68
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
potrzebę włączenia samorządów do realizacji tych zadań, za które odpowiedzialność na arenie
międzynarodowej ponosi Rząd RP. Gmina musi jednak pozostać (także z uwagi na
uwarunkowania prawne zagospodarowania przestrzennego) głównym punktem odniesienia w
programowaniu ochrony środowiska a nie tylko ostatecznym wykonawcą.
Jeśli chodzi o wyposażenie samorządu gminnego w uprawnienia władcze, to są one – na tle
szczebla wojewódzkiego i powiatowego - dość znaczne. W niektórych zakresach są
dominujące (przede wszystkim zagospodarowanie przestrzenne, ochrona przyrody i zieleni na
terenie gminy, utrzymywanie czystości i porządku w gminie, powszechne korzystanie ze
środowiska), w innych przeciętne (w zakresie szeroko rozumianego prawa emisyjnego chodzi
przede wszystkim o uprawnienia związane z korzystaniem z instalacji w ramach zwykłego
korzystania ze środowiska). Najmniej jest uprawnień decyzyjnych z głównych zakresów
prawa emisyjnego, gdyż te zostały zastrzeżone dla wojewody i starosty.
9.5. Instrumenty zarządzania środowiskiem
Instrumenty zarządzania środowiskiem zdefiniować można jako sposób postępowania,
który wynika bezpośrednio lub pośrednio z prawa i służy realizacji zadań administracji
publicznej w zakresie ochrony środowiska. Spełniają one samodzielną rolę w praktyce
administracyjnej i mają charakter materialnoprawny. Wyłączamy zatem z tego zakresu (a w
konsekwencji również z dalszego omówienia) zasady prawne (tak ogólne, jak i szczegółowe,
omówione już wcześniej) oraz instrumenty proceduralne (np. uzgodnienia, opiniowanie,
działanie we współdziałaniu, oceny oddziaływania na środowisko, które są niesamodzielnym
elementem postępowania administracyjnego).
9.6. Typy instrumentów według sposobu oddziaływania
Biorąc za punkt wyjścia prawne umocowanie konkretnych instrumentów wyróżnić
można w sposób najogólniejszy instrumenty regulowane prawem (sformalizowane) i
pozostałe (niesformalizowane). Zdecydowana większość należy do tych pierwszych.
Różnorodność instrumentów służących ochronie środowiska zostaje silnej podkreślona, gdy
za kryterium wydzielenia przyjmiemy sposób, w jaki wywołują oczekiwane zachowania
69
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
(reakcje adresatów takich środków). Kryterium takie jest użyteczne przy doborze środków do
realizacji programów ochrony środowiska. Na jego podstawie wyróżnić można:
a) instrumenty bezpośredniego oddziaływania, które dzielą się na dwie grupy, tj.
bezpośrednio skuteczne zakazy, nakazy i ograniczenia oraz instrumenty kontroli
administracyjnej (te z kolei dzielimy na instrumenty kontroli wstępnej i kontroli
bieżącej),
b) instrumenty planowe,
c) instrumenty pośredniego oddziaływania (opłaty za korzystanie ze środowiska, takie
instrumenty finansowe jak subwencje, dotacje, etc., umowy publicznoprawne, a także
działania nieformalne),
d)
instrumenty typu represyjnego (opłaty podwyższone, kary pieniężne, środki
egzekucyjne, instrumenty odpowiedzialności administracyjnej i karnej).
9.6.1. Instrumenty bezpośredniego oddziaływania
Instrumenty z pierwszej grupy są zwykle najczęściej używane z uwagi na ich
prewencyjny charakter. Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że lepiej jest zapobiegać
niekorzystnym oddziaływaniom na środowisko, niż usuwać skutki już dokonanej ingerencji.
Bezpośrednio skuteczne zakazy, nakazy i ograniczenia wyrażone zostają w przepisach
powszechnie
obowiązujących.
Niekiedy
przybierają
one
postać
tzw.
standardów
środowiskowych.
Standardy środowiskowe mają charakter standardów jakościowych albo standardów
emisyjnych. Standardy jakościowe (określane też niekiedy jako imisyjne) ustalają pewien
minimalny dopuszczalny poziom jakości środowiska poprzez określenie dopuszczalnych
stężeń substancji zanieczyszczających. W polskim prawie w szczególności zostały określone:
dopuszczalne wartości stężeń substancji zanieczyszczających w powietrzu, dopuszczalne
poziomy hałasu w środowisku czy też dopuszczalne poziomy promieniowania. W przypadku
prawa wodnego mamy określone np. najwyższe dopuszczalne wartości wskaźników
zanieczyszczeń w ściekach wprowadzanych do wód i do ziemi.
Zakazy, nakazy i ograniczenia najczęściej pojawiają się w ustawach, ale też w aktach prawa
miejscowego i z tego powodu nie są abstrakcją w kontekście zarządzania środowiskiem w
gminie. Dla interesu gminy istotne są także zakazy, nakazy i ograniczenia zawarte wprost w
ustawach a to z tego względu, że organy gminy mogą sięgać po środki egzekucyjne dla
70
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
wymuszenia ich realizacji. Wydaje się, że te możliwości działania są powszechnie
niedoceniane.
Instrumenty kontroli wstępnej to przede wszystkim różnego rodzaju pozwolenia i zezwolenia,
z kolei instrumenty kontroli bieżącej to te, służące ocenie sposobów realizowania praw i
obowiązków ustalonych w decyzjach administracyjnych (pozwoleniach, zezwoleniach). W
przypadku gminy odgrywają one jednak mniejszą rolę niż na szczeblu powiatu czy
województwa, gdyż głównym podmiotem decyzyjnym w prawie ochrony środowiska jest
starosta oraz wojewoda. Pomimo to również wójt (burmistrz, prezydent miasta) zachowuje
pewne możliwości działania (choćby przyjmowanie zgłoszeń od właścicieli przydomowych
oczyszczalni ścieków w ramach kontroli zwykłego korzystania z wód).
9.6.2. Instrumenty planowe
Instrumenty planowe związane są z planami, programami i prognozami. Należy
odróżnić plany i planowanie. Planowanie jest bowiem pewną procedurą, z kolei plan jej
materialnym efektem. Znaczenie planów polega na tym, że są skierowane ku przyszłości,
wyrażają preferowane cele dla działalności publicznej, ustanawiają cały kompleks środków
dla rozwiązania większej liczby zadań o charakterze podstawowym i dalekosiężnym,
ustanawiane są w trakcie metodycznie opracowanych, wielofazowych procedur. Dla ochrony
środowiska szczególne znaczenie mają różnego rodzaju plany przestrzenne, plany gospodarki
wodnej, plany ochrony powietrza i ochrony przed hałasem, jak też formy planowe w ochronie
powietrza. Do instrumentów planowych należą także programy ochrony środowiska, ale z
uwagi na ich ogólny i obszarowy (a nie wąski i sektorowy) charakter, mogą być traktowane
jako nadrzędny instrument bazowy o charakterze koordynacyjnym.
Uprawnienia planistyczne organów gmin są dość zróżnicowane. Szczególna rola przypada
miejscowym planom zagospodarowania przestrzennego. Decydują one o przeznaczeniu
terenów i określają warunki ich zagospodarowania wynikające m.in. z potrzeb ochrony
środowiska. Sporządzanie i uchwalanie miejscowego planu podlega nie tylko przepisom
ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, ale również ustawy Prawo ochrony
środowiska i przepisów szczególnych (np. o ochronie przyrody, ochronie wód, odpadach).
Na etapie przygotowywania i przyjmowania miejscowego planu zagospodarowania
przestrzennego oraz dokonywania w nim zmian ustawodawca przewidział rozbudowane
możliwości udziału społeczeństwa w podejmowaniu rozstrzygnięć decydujących w dużej
71
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
mierze
o
możliwościach
przeprowadzenia
następnych
etapów
każdego
procesu
inwestycyjnego. Jest to jednocześnie najlepszy moment dla rozpoznania stanowisk tak opinii
społecznej jak i organów administracji. Gwarantują to mechanizmy proceduralne.
Z punktu widzenia prawnego najmocniejszą pozycję w całym systemie ma gmina, gdyż ze
wszystkich dokumentów planistycznych tylko plany uchwalane przez gminy mają rangę
obowiązującego powszechnie przepisu prawa. W pewnym uproszczeniu powiedzieć można,
że wszelkie programy, plany i strategie dotyczące zagospodarowania przestrzennego,
formułowane na wszystkich szczeblach podziału kraju mają tylko wtedy szanse realizacji,
jeśli znajdą odzwierciedlenie w konkretnym planie miejscowym. Gminy mają więc znaczną
swobodę w ustalaniu kierunku swego rozwoju (w granicach wynikających z przepisów
prawa).
9.6.3. Instrumenty pośredniego oddziaływania
Instrumenty pośredniego oddziaływania są liczne i wewnętrznie silnie zróżnicowane.
Ich cechą charakterystyczną jest dążenie do osiągnięcia określonego celu poprzez świadome
wywieranie wpływu na motywacje podmiotów. Organy publiczne działające w ten sposób
uznają wybrane zachowania za pożądane dla osiągnięcia swoich celów i werbalizują stosowne
zachęty, nie nadając im wszakże formy wiążących nakazów (np. premie za działanie
termoizolacyjne). W innych sytuacjach organy uznają określone zachowania za niepożądane i
bez odwoływania się do formalnych zakazów, podejmują wysiłki w celi ich eliminacji (np.
opłaty nie będące sankcjami powinny zachęcić do rezygnacji z korzystania ze środowiska).
Zob. także rozdz. 9.9.
9.6.4. Instrumenty typu represyjnego
Instrumenty typu represyjnego to powszechnie znane opłaty podwyższone i kary
pieniężne, środki odpowiedzialności karnej, ale też już wzmiankowane środki egzekucyjne,
podejmowane na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w
administracji.
72
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
9.6.5. Formy działania administracji publicznej
Instrumenty są urzeczywistniane w różnych formach prawnych. Wyróżnić można
formy władcze (decyzje, przepisy prawa miejscowego) oraz niewładcze. Wśród form
niewładczych najbardziej znane są czynności materialno-techniczne (np. sporządzenie map,
gromadzenie danych pomiarowych).
9.7. Zadania organów gmin według przedmiotowych zakresów
regulacji
Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym do zakresu działania gmin
należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, nie zastrzeżone ustawami na rzecz
innych podmiotów. Do zadań własnych gminy należy zaspakajanie zbiorowych potrzeb
wspólnoty (art. 7 ust. 1). W szczególności chodzi o sprawy:
--- ładu przestrzennego i gospodarki nieruchomościami
--- ochrony środowiska i przyrody
--- wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków
komunalnych
--- utrzymywania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych , wysypisk oraz
unieszkodliwiania odpadów komunalnych
--- zieleni gminnej i zadrzewień.
Odrębna grupa zadań, o której należy wspomnieć, to zadania gminnych służb, inspekcji i
straży (np. gminnego zespołu reagowania kryzysowego w celu zapobieżenia skutkom klęski
żywiołowej lub ich usunięcia).
Środki działania przewidziane w ustawach szczególnych zostały przedstawione w oparciu o
klucz porządkujący, oparty na typologii instrumentów przedstawione w rozdz. 9. 6.
73
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
9.7.1. Gospodarka wodna i ochrona wód /kompetencje ustalone ustawą –
Prawo wodne oraz ustawą – Prawo ochrony środowiska/
Instrumenty bezpośredniego oddziaływania (w tym kontroli wstępnej):
Przyjmowanie zgłoszeń instalacji niewymagających pozwolenia wodnoprawnego na
wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi (dotyczy przydomowych oczyszczalni w świetle
rozporządzenia MŚ z dnia 20 listopada 2001 r. /Dz.U. Nr 140, poz. 1585/); forma prawna:
zgłoszenie – art. 152 ust. 1 ustawy – Prawo ochrony środowiska;
Instrumenty kontroli bieżącej:
Nakazywanie właścicielowi gruntu przywrócenie stanu wody na gruncie lub wykonania
urządzeń zapobiegających szkodom; forma prawna: decyzja wójta (burmistrza lub prezydenta
miasta) – art. 29 ust. 3 Prawa wodnego;
Zatwierdzanie ugody w sprawie zmiany stanu wody na gruncie; forma prawna: decyzja wójta
(burmistrza lub prezydenta miasta) – art. 30 ust. 2 Prawa wodnego;
Wyznaczanie części nieruchomości umożliwiającej dostęp do wody objętej powszechnym
korzystaniem z wody; forma prawna: decyzja wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) – art.
28 ust. 2 Prawa wodnego;
Odbieranie od prowadzących instalację objętą wymogiem zgłoszenia wyników pomiarów
mających szczególne znaczenie ze względu na potrzebę zapewnienia systematycznej kontroli
wielkości emisji; forma prawna: czynność materialno-techniczna wójta (burmistrza lub
prezydenta miasta) – art. 149 ustawy – Prawo ochrony środowiska;
Nakładanie na prowadzącego przydomową oczyszczalnię ścieków obowiązku prowadzenia
pomiarów wielkości emisji, jeśli nastąpiło przekroczenie standardów emisyjnych; forma
prawna: decyzja wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) – art. 150 ust. 1 ustawy – Prawo
ochrony środowiska;
74
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Ustalanie wymagań w zakresie ochrony środowiska dotyczących eksploatacji przydomowej
oczyszczalni ścieków; forma prawna: decyzja wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) – art.
154 ust. 1 ustawy – Prawo ochrony środowiska;
Nakazywanie osobie fizycznej eksploatującej oczyszczalnię przydomową w ramach zwykłego
korzystania ze środowiska wykonania czynności zmierzających do ograniczenia ich
negatywnego oddziaływania na środowisko; forma prawna: decyzja wójta (burmistrza lub
prezydenta miasta) – art. 363 ustawy – Prawo ochrony środowiska;
Instrumenty planowe:
Wyznaczanie miejsc wydobywania kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów, w
granicach powszechnego korzystania z wód ; forma prawna – uchwała rady gminy (art. 34
ust. 4 Prawa wodnego).
9.7.2. Ochrona powietrza /kompetencje ustalone ustawą – Prawo ochrony
środowiska/
Instrumenty bezpośredniego oddziaływania (w tym kontroli wstępnej):
Przyjmowanie zgłoszeń instalacji niewymagających pozwolenia emisyjnego (dotyczy
instalacji, z których dokonywana jest emisja gazów lub pyłów do powietrza wskazanych w
rozporządzeniu MŚ z dnia 20 listopada 2001 r. /Dz.U. Nr 140, poz. 1585/); forma prawna:
zgłoszenie do wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) – art. 152 ust. 1 ustawy – Prawo
ochrony środowiska;
Instrumenty kontroli bieżącej:
Odbieranie od prowadzących instalację w ramach zwykłego korzystania ze środowiska
wyników pomiarów mających szczególne znaczenie ze względu na potrzebę zapewnienia
systematycznej kontroli wielkości emisji; forma prawna: czynność materialno-techniczna
wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) – art. 149;
75
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Nakładanie na prowadzącego instalacje lub użytkownika urządzenia (w ramach zwykłego
korzystania ze środowiska) obowiązku prowadzenia pomiarów wielkości emisji, jeśli
nastąpiło przekroczenie standardów emisyjnych; forma prawna: decyzja wójta (burmistrza lub
prezydenta miasta) – art. 150 ust. 1;
Ustalanie wymagań w zakresie ochrony środowiska (w ramach zwykłego korzystania ze
środowiska) dotyczących eksploatacji instalacji; forma prawna: decyzja wójta (burmistrza
lub prezydenta miasta) – art. 154 ust. 1;
Nakazywanie osobie fizycznej eksploatującej instalację w ramach zwykłego korzystania ze
środowiska lub eksploatującej urządzenie wykonania czynności zmierzających do
ograniczenia ich negatywnego oddziaływania na środowisko; forma prawna: decyzja wójta
(burmistrza lub prezydenta miasta) – art. 363 ustawy – Prawo ochrony środowiska;
Sprawowanie kontroli przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska w
zakresie objętym właściwością wójta (burmistrza lub prezydenta); forma prawna: czynności
materialno-techniczne wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) – art. 379 ust. 3, 4 i 5;
9.7.3. Ochrona przed hałasem i polami elektromagnetycznymi /kompetencje
ustalone ustawą – Prawo ochrony środowiska/
Instrumenty bezpośredniego oddziaływania (w tym kontroli wstępnej):
brak
Instrumenty kontroli bieżącej:
Odbieranie od prowadzących instalację w ramach zwykłego korzystania ze środowiska
wyników pomiarów mających szczególne znaczenie ze względu na potrzebę zapewnienia
systematycznej kontroli wielkości emisji; forma prawna: czynność materialno-techniczna
wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) – art. 149;
76
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Nakładanie na prowadzącego instalacje lub użytkownika urządzenia (w ramach zwykłego
korzystania ze środowiska) obowiązku prowadzenia pomiarów wielkości emisji, jeśli
nastąpiło przekroczenie standardów emisyjnych; forma prawna: decyzja wójta (burmistrza lub
prezydenta miasta) – art. 150 ust. 1;
Ustalanie wymagań w zakresie ochrony środowiska (w ramach zwykłego korzystania ze
środowiska) dotyczących eksploatacji instalacji; forma prawna: decyzja wójta (burmistrza
lub prezydenta miasta) – art. 154 ust. 1;
Nakazywanie osobie fizycznej eksploatującej instalację w ramach zwykłego korzystania ze
środowiska lub eksploatującej urządzenie wykonania czynności zmierzających do
ograniczenia ich negatywnego oddziaływania na środowisko; forma prawna: decyzja wójta
(burmistrza lub prezydenta miasta) – art. 363 ustawy – Prawo ochrony środowiska;
Sprawowanie kontroli przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska w
zakresie objętym właściwością wójta (burmistrza lub prezydenta); forma prawna: czynności
materialno-techniczne – art. 379 ust. 3, 4 i 5;
Instrumenty planowe:
brak
9.7.4. Ochrona przyrody, w tym zieleni w miastach /kompetencje ustalone
ustawą o ochronie przyrody/
Instrumenty bezpośredniego oddziaływania (w tym kontroli wstępnej):
Wydawanie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji
realizującej cel publiczny na obszarze parku krajobrazowego lub obszarze chronionego
krajobrazu (wymaga uzgodnienia z właściwym wojewodą) - forma prawna: decyzja wójta
(art. 36a ustawy o ochronie przyrody)
77
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Wydawanie zezwoleń na usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości - forma
prawna: decyzja wójta (art. 47e ustawy o ochronie przyrody)
Tworzenie parków gminnych - forma prawna: uchwała rady gminy (art. 34a ustawy o
ochronie przyrody)
Tworzenie form ochrony przyrody - forma prawna: uchwała rady gminy (art. 34 ustawy o
ochronie przyrody)
Instrumenty kontroli bieżącej:
Informowanie ministra właściwego do spraw środowiska o wydaniu decyzji o warunkach
zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji realizującej cel publiczny na obszarze
parku krajobrazowego lub obszarze chronionego krajobrazu - forma prawna: czynność
materialno-techniczna wójta (art. 36a ustawy o ochronie przyrody)
Informowanie zarządu ogrodu botanicznego lub zoologicznego o zamiarze wydania decyzji w
sprawie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu inwestycji przewidzianej
do realizacji w pobliżu ogrodu botanicznego lub zoologicznego - forma prawna: czynność
materialno-techniczna wójta (art. 46 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody)
Instrumenty represyjne
Wymierzanie kar pieniężnych za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub
krzewów,
powodowane
niewłaściwym
wykonywaniem
robót
ziemnych
lub
wykorzystaniem sprzętu mechanicznego albo urządzeń technicznych oraz zastosowaniem
środków chemicznych w sposób szkodliwy dla roślinności oraz za usuwanie drzew lub
krzewów bez wymaganego zezwolenia, a także za zniszczenie spowodowane niewłaściwą
pielęgnacją terenów zieleni, zadrzewień, drzew - forma prawna: decyzja wójta (art. 47k
ustawy o ochronie przyrody)
78
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
9.7.5. Ochrona powierzchni ziemi, w tym gruntów rolnych i leśnych
/kompetencje ustalone ustawą o ochronie gruntów rolnych i leśnych/
Instrumenty bezpośredniego oddziaływania (w tym kontroli wstępnej):
Obejmowanie ochroną niektórych gruntów rolnych zaliczonych do klas IV, IVa i IVb,
wytworzonych z gleb pochodzenia mineralnego - forma prawna: uchwała rady gminy (art.
12)
Instrumenty kontroli bieżącej:
Nakazywanie właścicielowi gruntów w oznaczonym terminie zniszczenia określonych
upraw, przemieszczenia zwierząt poza obszar ograniczonego użytkowania lub dokonanie
ich uboju - forma prawna: decyzja wójta (art. 16)
Nakazywanie właścicielowi gruntów wykonania w oznaczonym terminie odpowiednich
zabiegów w związku z wystąpieniem z winy właściciela określonych form degradacji
gruntów - w tym również spowodowanej nieprzestrzeganiem przepisów o ochronie roślin
uprawnych przed chorobami, szkodnikami i chwastami- forma prawna: decyzja wójta (art.
15)
Instrumenty planowe:
Zatwierdzanie
planów
gospodarowania
na
gruntach
położonych
na
obszarach
ograniczonego użytkowania, istniejących wokół zakładów przemysłowych - forma
prawna: uchwała rady gminy (art. 16)
9.7.6. Gospodarowanie przestrzenią /kompetencje ustalone ustawą o
planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym /
Instrumenty bezpośredniego oddziaływania (w tym kontroli wstępnej):
Wydawanie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu - forma prawna
decyzja wójta (art. 4)
79
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Instrumenty kontroli bieżącej:
Nakazywanie wstrzymania użytkowania terenu lub przywrócenie poprzedniego sposobu
zagospodarowania - forma prawna: decyzja wójta (art. 59)
Pobieranie opłat z tytułu renty planistycznej - forma prawna: decyzja wójta (art. 36)
Instrumenty planowe:
Podejmowanie uchwały o
przystąpieniu do sporządzenia miejscowego planu
zagospodarowania przestrzennego - forma prawna: uchwała rady gminy (art. 14)
Sporządzanie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowywania przestrzennego
gminy - forma prawna: czynność materialno-techniczna wójta (art. 9).
Zatwierdzanie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowywania przestrzennego
gminy - forma prawna: uchwała rady gminy (art. 9)
Sporządzanie projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego - forma prawna:
czynność materialno-techniczna wójta (art. 15).
Zatwierdzanie projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w zakresie
zadań samorządowych - forma prawna: uchwała rady gminy (art. )
Podawanie do publicznej wiadomości o przystąpieniu do sporządzenia studium uwarunkowań
i kierunków zagospodarowywania przestrzennego gminy oraz
miejscowego planu
zagospodarowania przestrzennego - forma prawna: czynność materialno-techniczna wójta
(art. 11 i art. 17)
Prowadzenie rejestru miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz wniosków
o ich sporządzenie lub zmianę oraz decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania
terenu - forma prawna: czynność materialno-techniczna wójta (art. 31, art. 57 i art. 67)
Analizowanie zmian w zagospodarowaniu przestrzennym - forma prawna: czynność
materialno-techniczna wójta (art. 32)
80
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Instrumenty pośredniego oddziaływania
Powoływanie
gminnej
komisji
urbanistyczno-architektonicznej
-
forma
prawna:
zarządzenie wójta (art. 8).
9.7.7. Gospodarowanie odpadami /kompetencje ustalone ustawą o odpadach,
ustawą o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania
niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej
oraz ustawą o utrzymaniu porządku i czystości w gminie/
Ze względu na specyfikę problematyki odrębnego omówienia wymagają ogólne
zadania gmin. Zostały one określone w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w
gminach. Nie zostały przypisane konkretnym organom, które wykonują je w ramach swych
zróżnicowanych kompetencji. Zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym rada gminy jest
organem stanowiącym i kontrolnym a wójt organem wykonawczym. Gminy:
 tworzą warunki do wykonywania prac związanych z utrzymaniem czystości i porządku na
terenie gminy lub zapewniają wykonanie tych prac przez tworzenie odpowiednich
jednostek organizacyjnych,
 zapewniają budowę, utrzymanie i eksploatację własnych lub wspólnych z innymi gminami
instalacji i urządzeń do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów komunalnych, stacji
zlewnych, w przypadku gdy podłączenie wszystkich nieruchomości do sieci kanalizacyjnej
jest niemożliwe lub powoduje nadmierne koszty, instalacji i urządzeń do zbierania,
transportu i unieszkodliwiania zwłok zwierzęcych lub ich części oraz szaletów
publicznych,
 zapobiegają zanieczyszczaniu ulic, placów i terenów otwartych, w szczególności przez
zbieranie i pozbywanie się błota, śniegu, lodu oraz innych zanieczyszczeń uprzątniętych z
chodników
przez
właścicieli
nieruchomości
oraz
odpadów
zgromadzonych
w
przeznaczonych do tego celu urządzeniach ustawionych na chodniku,
 określają wymagania wobec osób utrzymujących zwierzęta domowe w zakresie
bezpieczeństwa i czystości w miejscach publicznych,
 organizują ochronę przed bezdomnymi zwierzętami na zasadach określonych w odrębnych
przepisach,
81
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
 organizują selektywną zbiórkę, segregację oraz magazynowanie odpadów komunalnych, w
tym odpadów niebezpiecznych, przydatnych do odzysku oraz współdziałają z
przedsiębiorcami podejmującymi działalność w zakresie gospodarowania tego rodzaju
odpadami,
 zapewniają zbieranie, transport i unieszkodliwianie zwłok bezdomnych zwierząt lub ich
części oraz współdziałają z przedsiębiorcami podejmującymi działalność w tym zakresie,
 znakują obszary dotknięte lub zagrożone chorobą zakaźną zwierząt,
 utrzymują czystość i porządek na terenach innych niż objęte obowiązkami właścicieli
nieruchomości, kierowników budów, przedsiębiorców użytkujących tereny służące
komunikacji publicznej oraz zarządców dróg,
 zapewniają uprzątnięcie i pozbycie się błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z
chodników, jeżeli gmina pobiera opłaty z tytułu postoju lub parkowania pojazdów
samochodowych na takim chodniku, oraz zbieranie i pozbycie się odpadów
zgromadzonych w urządzeniach do tego przeznaczonych umieszczonych na tym chodniku
i utrzymanie tych urządzeń w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i
technicznym,
 wykonują obowiązki przejęte od właścicieli nieruchomości.
Ponadto gminy prowadzą ewidencję:

zbiorników bezodpływowych w celu kontroli częstotliwości ich opróżniania oraz w celu
opracowania planu rozwoju sieci kanalizacyjnej,
 przydomowych oczyszczalni ścieków w celu kontroli częstotliwości i sposobu
pozbywania się komunalnych osadów ściekowych oraz w celu opracowania planu
rozwoju sieci kanalizacyjnej.
Instrumenty przypisane konkretnym organom:
Instrumenty bezpośredniego oddziaływania (w tym kontroli wstępnej):
Ustalanie szczegółowych zasad utrzymania porządku i czystości - forma prawna: uchwała
rady gminy (art. 4 ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach),
Ustalanie górnych stawek opłat ponoszonych przez właścicieli nieruchomości za świadczenie
usług - forma prawna: uchwała rady gminy (art. 6 ust. 2 i ust. 4 ustawy o utrzymaniu
czystości i porządku w gminach),
82
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Przejmowanie przez gminę obowiązków właścicieli nieruchomości oraz ustalenie stawek
opłat za ich wykonywanie - forma prawna: uchwała rady gminy (art. 6a ust. 1 i ust. 2 ustawy
o utrzymaniu czystości i porządku w gminach) - uwaga: po akceptacji mieszkańców
wyrażonej w referendum gminnym.
Nakazywanie posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsc nieprzeznaczonych do ich
składowania lub magazynowania, wskazując sposób wykonania tej decyzji - forma prawna:
decyzja wójta (art. 34 ust. 1 ustawy o odpadach),
Wydawanie zezwoleń na prowadzenie przez przedsiębiorców działalności w zakresie
odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, opróżniania zbiorników
bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych, ochrony przed bezdomnymi zwierzętami,
prowadzenia schronisk dla bezdomnych zwierząt, a także grzebowisk i spalarni zwłok
zwierzęcych i ich części - dalej zwane świadczeniem usług - forma prawna: decyzja wójta
(art. 7 ust. 6 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach),
Określenie i podanie do publicznej wiadomości wymagań, jakie powinien spełniać
przedsiębiorca ubiegający się o uzyskanie zezwolenia na świadczenie usług; a także
określenie obszaru, na którym usługi te mają być świadczone - forma prawna: zarządzenie
wójta (art. 7 ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach).
Instrumenty kontroli bieżącej:
Sprawowanie
nadzoru
nad
wykonaniem
obowiązków
właścicieli
nieruchomości,
kierowników budów, przedsiębiorców użytkujących tereny służące komunikacji publicznej
oraz zarządców dróg - forma prawna: czynność materialno-techniczna wójta (art. 5 ust. 6
ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach),
Cofanie zezwolenia na prowadzenie przez przedsiębiorców działalności polegającej na
świadczeniu usług, jeżeli przedsiębiorca mimo wezwania narusza jego warunki -forma
prawna: decyzja wójta (art. 9 ust. 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach),
Określenie zakresu i sposobu wykonywania obowiązków przedsiębiorcy w zakresie wymagań
sanitarnych i ochrony środowiska w wypadku wygaśnięcia lub cofnięcia zezwolenia na
83
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
prowadzenie działalności w zakresie świadczenia usług - forma prawna: decyzja wójta (art. 9
ust. 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach).
Przekazywanie marszałkowi województwa oraz wojewódzkiemu funduszowi ochrony
środowiska i gospodarki wodnej roczne sprawozdania zawierającego informacje o rodzaju i
ilości odpadów opakowaniowych zebranych przez gminę (związek gmin) lub podmiot
działający w ich imieniu, rodzaju i ilości odpadów opakowaniowych przekazanych przez
gminę (związek gmin) lub podmiot działający w ich imieniu do odzysku i recyklingu,
wydatkach poniesionych na te działania -forma prawna: czynność materialno-techniczna
wójta
(art. 35 ust. 1 i ust. 3 ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie
gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej),
Sporządzanie roczne sprawozdania zawierającego informacje o rodzaju i ilości odpadów
opakowaniowych zebranych przez gminę (związek gmin) lub podmiot działający w ich
imieniu, rodzaju i ilości odpadów opakowaniowych przekazanych przez gminę (związek
gmin) lub podmiot działający w ich imieniu do odzysku i recyklingu, wydatkach
poniesionych na te działania (art. 35 ust. 1 i ust. 3 ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w
zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie
depozytowej),
Przechowywanie przez 5 lat dokumentów potwierdzających przekazanie odpadów
opakowaniowych do odzysku i recyklingu - forma prawna: czynność materialno-techniczna
wójta (art. 35 ust. 2 ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania
niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej),
Instrumenty planowe:
Uchwalanie gminnego planu gospodarki odpadami będącego częścią gminnego programu
ochrony środowiska - forma prawna: uchwała rady gminy (art. 18 ust. 1 ustawy POŚ i art. 14
ustawy o odpadach),
Opracowanie projektu gminnego planu gospodarki odpadami - forma prawna: czynność
materialno-techniczna wójta (art. 14 ust. 5 ustawy o odpadach),
84
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Składanie radzie gminy, co 2 lata, sprawozdanie z realizacji planu gospodarki odpadami forma prawna: czynność materialno-techniczna wójta (art. 14 ust. 13 ustawy o odpadach),
9.7.8. Rolnictwo i łowiectwo /kompetencje ustalone ustawą o ochronie roślin
uprawnych i ustawą Prawo łowieckie/
Instrumenty kontroli bieżącej:
Wydawanie poleceń w przypadku zagrożenia fitosanitarnego Inspekcji Ochrony Roślin i
Nasiennictwa - forma prawna: decyzja wójta (art. 49a ustawy o ochronie roślin uprawnych)
Współdziałanie z dzierżawcami i zarządcami obwodów łowieckich w sprawach związanych z
ich zagospodarowaniem - forma prawna: czynność materialno-techniczna wójta (art. 11
ustawy Prawo łowieckie)
9.8. Pozostałe instrumenty
Obok instrumentów mających ścisły związek z wybranym zakresem przedmiotu
ochrony (woda, powietrze, powierzchnia ziemi, świat roślin i zwierząt, gospodarka odpadami)
istnieje pewna grupa środków o charakterze uniwersalnym, które są wspólne dla całej
ochrony środowiska. Aby uniknąć powtórzeń przy ich prezentacji w pkt. 9.7. zostały
wydzielone do odrębnego omówienia. Chodzi o środki finansowo-prawne, umowy
publicznoprawne oraz środki represyjne.
9.8.1. Środki finansowo-prawne
Szczególne znaczenie dla zarządzania środowiskiem mają instrumenty finansowoprawne. Tworzą one łącznie dużą grupę instrumentów, obejmujących podatki, opłaty i kary,
dotacje, subwencje, ulgi podatkowe. Powszechnie znane są opłaty i kary pieniężne. Opłaty za
korzystanie ze środowiska pobierane są w szczególności za:
- wprowadzanie do powietrza substancji i energii
- usuwanie drzew i krzewów
- składowanie odpadów
85
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
- wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi
- wyłączanie gruntów rolnych i leśnych z produkcji
- działalność
koncesjonowaną na podstawie przepisów prawa górniczego i
geologicznego.
Opłaty takie spełniają rolę bodźcową (przynajmniej według teoretycznych założeń), gdyż
powinny zachęcać do szukania innych alternatywnych sposobów prowadzenia działalności
gospodarczej (opartych na rezygnacji z korzystania ze środowiska albo wykorzystywaniu
innych, tańszych surowców i półproduktów). W praktycznym stosowaniu na plan pierwszy
wybija się jednak funkcja fiskalna opłat i kar. Wyraża się ona w pozyskiwaniu środków
finansowych, gromadzeniu w ramach odrębnych funduszy i wykorzystywaniu do wspierania
działalności służącej ochronie środowiska. Fundusze takie (w tym gminny fundusz ochrony
środowiska i gospodarki wodnej) stanowią poważne źródło finansowania ochrony
środowiska.
Do instrumentów finansowo-prawnych zalicza się także formy wsparcia dla podmiotów
podejmujących działania korzystne dla środowiska. Niektóre z nich zostały uregulowane
ustawowo, co podnosi ich rangę i dowodzi ich znaczenia. Przykładem są premie wypłacane z
tytułu działań termomodernizacyjnych wypłacanych na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia
1998 r. o wspieraniu przedsięwzięć termomodernizacyjnych (Dz.U. Nr 162, poz. 1121 ze
zm.).
Szersze omówienie tego i innych źródeł finansowania przedstawiono w pkt. 10.
9.8.3. Umowy publicznoprawne
W polskim prawie administracyjnym charakter umów publicznoprawnych przypisuje
się:
- związkom
komunalnym
tworzonym
dla
wspólnego wykonywania zadań
publicznych; w przypadku gminy chodzi o związki międzygminne (art. 64 ust. 1
ustawy o samorządzie gminnym),
- porozumieniom komunalnym, na podstawie których gminy mogą powierzać
jednej z nich prowadzenie zadań publicznych (art. 74 ust. 1 ustawy o samorządzie
gminnym),
- porozumieniom gmin z organami administracji rządowej w sprawie wykonywania
zadań z zakresu administracji rządowej (art. 8 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym).
86
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Dobrowolność działań w tych zakresach powinna zostać nagrodzona określoną „premią”.
Znaczenie praktyczne ma (zwłaszcza w przypadku pierwszym) przede wszystkim ułatwiony
dostęp do środków finansowych, przeznaczonych na inwestycje z zakresu ochrony
środowiska.
9.8.4. Środki represyjne
Instrumenty typu represyjnego to przede wszystkim powszechnie znane opłaty
podwyższone i kary pieniężne oraz inne formy odpowiedzialności administracyjnej, np.
nałożenie w drodze decyzji obowiązku przywrócenia środowiska do stanu właściwego lub
obowiązku uiszczenia na rzecz właściwego gminnego funduszu ochrony środowiska i
gospodarki wodnej kwoty pieniężnej odpowiadającej wysokości szkód wynikłych z naruszeń
środowiska (art. 362 ust. 1 i 3 ustawy – Prawo ochrony środowiska).
Inne możliwości działania oferują środki odpowiedzialności karnej. Pozostają one w
dyspozycji organów sądowniczych, ale organy administracji samorządowej mogą spełniać
funkcje oskarżyciela publicznego w sprawach o wykroczenia przeciwko środowisku, jeśli w
zakresie swego działania ujawniły wykroczenie i wystąpiły z wnioskiem o ukaranie (art. 17
par. 3 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia). Uprawnienie takie przyznaje
wójtowi (burmistrzowi lub prezydentowi miasta) lub osobom przez nich upoważnionym
również art. 379 ust. 4 ustawy – Prawo ochrony środowiska.
Wspomnieć należy także o środkach egzekucyjnych, podejmowanych na podstawie
przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Powinność prowadzenia
egzekucji administracyjnej obejmuje nierealizowane obowiązki określone bądź wprost w
ustawach lub w decyzjach. Organom gminy przysługiwać może rola wierzyciela (tj. podmiotu
uprawnionego do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia) bądź organu
egzekucyjnego (tj. organu uprawnionego do stosowania środków egzekucyjnych).
87
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
9.9. Partnerstwo w zarządzaniu środowiskiem
Dla idei partnerstwa w zarządzaniu środowiskiem na szczeblu gminy podstawowe
znaczenie ma fakt, że administracja gminna nie jest w tym zakresie samowystarczalna.
Chodzi o stopień złożoności zagadnień wyznaczających problematykę środowiskową, skalę
przestrzenną wykraczającą zwykle poza granice gminy (choć niektóre problemy mają
charakter lokalny), rozproszenie kompetencji pomiędzy różne podmioty administracji
rządowej i samorządowej a także o samodzielną rolę podmiotów gospodarki rynkowej. Z tych
przyczyn współdziałanie wszystkich zainteresowanych podmiotów, w tym powołanych
ustawowo, zobligowanych decyzyjnie, motywowanych tak racjonalnie, jak i emocjonalnie,
jest po prostu nieodzowne. Szczególne znaczenie ma partnerstwo z:
- administracją rządową i samorządową
- podmiotami gospodarczymi
- społeczeństwem.
W pierwszym przypadku niektóre z form współdziałania wynikają wprost z ustaw. Praktyka
dowodzi jednak, że bez dobrej woli organów trudno jest mówić o efektywnej współpracy.
Jeśli jest ona oparta na wspólnych wynegocjowanych porozumieniach, wykazuje większą
efektywność.
Niezwykle istotne jest współdziałanie z podmiotami gospodarczymi. Bywa, że ustawy wprost
przewidują mechanizmy podobne do dobrowolnych porozumień (np. ustawa o obowiązkach
przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie
produktowej i opłacie depozytowej). Dla realizacji gminnego programu ochrony środowiska
szczególne znaczenie mieć będzie dobrowolny w nim udział przedsiębiorstw. Rzeczywiste
realizowanie celów środowiskowych nie jest możliwe bez inwestycji ochronnych w
przedsiębiorstwach.
Udział społeczeństwa przybiera różne formy. Chodzi o udział w procesach decyzyjnych na
zasadach określonych w ustawie – Prawo ochrony środowiska, ale też o cały wachlarz innych
dobrowolnych działań organizacji ekologicznych, szkół różnych szczebli, jednostek
pomocniczych samorządu gminnego, samorządu pracowniczego oraz jednostek ochotniczych
straży pożarnych. Gminny program ochrony środowiska powinien być bazą i spoiwem dla
tych wielorakich aktywności społecznych.
88
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
9.10. Zarządzanie gminnym programem ochrony środowiska
Ustanowienie gminnego programu ochrony środowiska jest pierwszym krokiem w
kierunku nowoczesnego zarządzania środowiskiem. Po określeniu zasad, celów i
instrumentów następuje faza realizacyjna. Biorąc pod uwagę rozległość wytyczonych w
programie zadań konieczne wydaje się powołanie specjalnej jednostki do spraw zarządzania
programem: komitetu sterującego.
9.10.1. Jednostka zarządzająca programem
W skład komitetu sterującego wchodzić powinni przede wszystkim pracownicy
urzędu gminnego:
- pełnomocnik wójta (burmistrza, prezydenta miasta) – jako przewodniczący
- kierownicy sekcji tematycznych (w układzie zasobów środowiska, tj. powietrze,
woda, powierzchnia ziemi, przyroda – w tym zieleń w jednostkach osiedleńczych, gospodarka
odpadami a także pion monitoringu)
- koordynator do spraw kontaktów z podmiotami gospodarczymi
- koordynator do spraw kontaktów z mediami i społeczeństwem (odpowiedzialny za
utrzymanie stron „www”)
- członkowie – obserwatorzy, będący przedstawicielami komitetu sterującego
programem powiatowym.
Zarządzanie programem musi być otwarte dla społeczeństwa i dlatego szczególnej wagi
nabiera dostępność programu poprzez elektroniczne sieci informacyjne (strony „www”).
Udział przedstawicieli gospodarki (przemysłu) powinien ułatwić koordynację poziomą, z
kolei udział reprezentantów powiatu zapewnić powinien koordynację pionową w skali gmina
- powiat.
Komitet sterujący powinien zbierać się co 6 miesięcy (a na żądanie przewodniczącego
powinny być wyznaczane sesje nadzwyczajne) i oceniać proces wdrażania programu,
formułować propozycje zmian i uzupełnień, wspólnie analizować przyczyny ewentualnych
opóźnień.
89
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
9.10.2. Ramy czasowe
Ponieważ programy ochrony środowiska służyć mają realizacji polityki ekologicznej
państwa, zatem uwzględnić należy potrzebę ich dostosowywania do zmian w tej polityce.
Politykę ekologiczną państwa przyjmuje się (zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy – Prawo ochrony
środowiska) na 4 lata, z tym że przewidziane w niej działania perspektywiczne obejmują
kolejne 4 lata. Zmiany mogą więc wynikać nie tylko z pojawienia się nowych zagrożeń dla
środowiska, ale również z odmiennych preferencji ekipy politycznej wyłonionej w toku
wyborów. Z tego względu byłoby najlepiej, gdyby takie dokumenty jak polityka ekologiczna
państwa oraz programy ochrony środowiska, były przyjmowane na początku kadencji.
Ponieważ narzucony ustawą graniczny termin na przyjęcie gminnego programu ochrony
środowiska rozmija się z terminarzem wyborczym, dlatego tak ważna pozostaje sprawa
otwarcia programu na zmiany i programowanie dalszego rozwoju metodą kroczącą: 4 lata + 4
lata. Choć zasada ta w ustawie wyrażona jest wyraźnie tylko w stosunku do polityki
ekologicznej państwa, została także uwzględniona w programie ochrony środowiska.
Za wykonanie programów formalną odpowiedzialność ponosi wójt (burmistrz, prezydent
miasta), który co 2 lata sporządza raport z wykonania programu i przedstawia go radzie
gminy.
Powyższe uwarunkowania nakazują wyróżnić w perspektywie czasowej wdrażania gminnego
programu ochrony środowiska: zarządzanie bieżące z perspektywą 4 lat ( 2 lata + 2 lata),
zarządzanie w perspektywie średniookresowej ( 4 lata + 4 lata) oraz zarządzanie
perspektywiczne (na okres 8 lat + 8 lat ).
9.10.3. Operatywna struktura celów środowiskowych
Działalność bieżąca powinna być nakierowana na realizowanie celów ustalonych w
programie. Cele powinny być wyrażone w sposób opisowy oraz przy użyciu wskaźników i
parametrów opracowanych w naukach szczegółowych (przede wszystkim adekwatnie do
kryteriów opisu stanu środowiska w programach monitoringu). Biorąc jednak pod uwagę
złożoność tych celów oraz ich wewnętrzne zróżnicowanie należy rozważyć wydzielenie także
uproszczonych celów operacyjnych tj. celów wyrażonych w języku niespecjalistycznym
(priorytetowych dla obszaru gminy). Kryteria prawne służące do opisu celów, stają się
jednocześnie użytecznymi miernikami dla określenia postępu we wdrażaniu programu, o ile
tylko dają się skwantyfikować. Mierniki w przypadku celów opisowych odwołują się do ocen
90
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
typu szkolnego (realizacja niezadawalająca / zadawalająca / dobra / wzorcowa). Odrębnym
miernikiem będzie stopień realizacji planów finansowych (planów wydatków ze źródeł
publicznych i prywatnych) w ujęciu kwotowym lub procentowym.
9.10.4. Harmonogram wdrażania gminnego programu ochrony środowiska
Tabela 9.10.4. Harmonogram wdrażania programu ochrony środowiska w gminie Oleśnica
L.p.
1.
2004 – 2007
Zadania
(w tys. zł)
Priorytetowe cele środowiskowe:
a. ochrona powietrza atmosferycznego
400,0
b. ochrona przed hałasem
c. ochrona zasobów wodnych
25,0
8156,0
d. ochrona walorów przyrodniczych
2.
2008 - 2015
295,0
Pozostałe cele środowiskowe:
a. racjonalna gospodarka surowcami
12,0
mineralnymi
3.
Cele gospodarki odpadami
1559,0
4.
Nakłady łącznie
10877,0
5.
Podział nakładów w złotych oraz w %
realizacji zadań wg źródła finansowania
a. źródła publiczne
b. źródła niepubliczne
10877,0 (100%)
-
9.11. Monitoring
Monitoring kojarzony być może przede wszystkim z tzw. państwowym monitoringiem
środowiska. Jest to system pomiarów, ocen i prognoz stanu środowiska oraz gromadzenia,
przetwarzania i rozpowszechniania wszystkich informacji o środowisku. Szczegółowe zasady
jego funkcjonowania określa ustawa p.o.ś. (Rozdział 2 Dział IV Tytuł I „Państwowy
monitoring środowiska oraz rozpowszechnianie informacji o środowisku”) oraz przepisy
ustawy z 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska . Jest on prowadzony na podstawie:
91
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
 wieloletnich programów opracowywanych przez Głównego Inspektora Ochrony
Środowiska, zatwierdzonych przez ministra właściwego do spraw środowiska,
 programów wojewódzkich, opracowanych przez wojewódzkiego inspektora ochrony
środowiska, zatwierdzanych przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska w
porozumieniu z wojewodą.
System państwowego monitoringu środowiska należy odróżniać od obowiązków w zakresie
monitoringu obciążających podmioty korzystające ze środowiska. Np. w zakresie gospodarki
odpadami dotyczy to zwłaszcza (choć nie tylko) zarządzających składowiskami. Obowiązki w
zakresie monitoringu mogą mieć bardzo rożny zakres - i niekoniecznie muszą być z tą nazwą
bezpośrednio kojarzone. Dotyczy to np. obowiązku prowadzenia badań czy pomiarów albo
obowiązku stosowania metodyki referencyjnej. Zakres podobnych obowiązków jest
zazwyczaj przedmiotem regulacji odpowiednich ustaw i rozporządzeń wykonawczych. Może
być również przedmiotem decyzji administracyjnych o charakterze reglamentacyjnym lub
kontrolnym.
Monitoring środowiska polega przede wszystkim na aktywnym zbieraniu informacji.
Zapewnienie
stałego
napływu
informacji
od
podmiotów
w
rozmaitych
formach
korzystających ze środowiska jest natomiast elementem zbierania biernego. Podstawowym
źródłem takich informacji są wnioski o wydanie niezbędnych decyzji administracyjnych. Nie
zawsze są one jednak wymagalne. W wielu wypadkach ustawodawca przewidział tu pewne
rozwiązania stanowiące w istocie substytut obowiązku uzyskiwania pozwolenia. Jest to
instytucja notyfikacji (obowiązek składania informacji, czy też zgłoszenia). Jej podstawową
zaletą jest maksymalne uproszczenie postępowania przy zachowaniu jednocześnie elementów
reglamentacyjnych i kontrolno-interwencyjnych. Klasycznym przykładem jest tu obowiązek
zgłoszenia pewnych robót budowlanych bez konieczności uzyskiwania pozwolenia na
budowę- a więc rozwiązanie od lat znane kolejnym ustawom Prawo budowlane. Instytucja ta
znajduje coraz szersze zastosowanie w polskim prawie ochrony środowiska - zwłaszcza w
zakresie gospodarki odpadami. Obejmuje to następujące obowiązki:
 składania informacji o wytwarzanych odpadach (art. 17 ustawy o odpadach),
 zgłoszenia do rejestru wykonywania działalności w zakresie gospodarowania odpadami
(art. 33 ustawy o odpadach).
Polskie
prawo
ochrony środowiska
przewiduje
liczne
obowiązki
ewidencyjne
i
sprawozdawcze. Obciążają one przede wszystkim podmioty w rożny sposób korzystające ze
środowiska. System przepływu informacji wymaga jednak również aktywnego udziału
92
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
organów administracji publicznej wszystkich szczebli. Jest przy tym obojętne z jakich źródeł
pochodzą zebrane informacje - czy z działań własnych organów ochrony środowiska czy też
są przekazywane przez właściwe Inspekcje.
10. FINANSOWANIE REALIZACJI PROGRAMU OCHRONY
ŚRODOWISKA W GMINIE OLEŚNICA
10.1. Wstęp
Podstawowym elementem Programu Ochrony Środowiska dla gminy wiejskiej
Oleśnicy jest ocena zdolności budżetu gminy do współfinansowania oraz wskazanie
zewnętrznych mechanizmów finansowania ochrony środowiska dla oszacowanych w
poprzednich rozdziałach nakładów inwestycyjnych. Wynikające stąd koszty wdrażania
Programu… zostały określone dla okresu 2004 – 2007, tj. dla okresu obowiązującego
bezpośrednio po uchwaleniu „Programu…” przez Radę Gminy, zgodnie z art.17 i 18 ustawy
Prawo ochrony środowiska. Dla okresów następujących po 2007 roku koszty te powinny być
szacowane dla kolejnych etapów realizacji w ramach działań wynikających bezpośrednio z
procesu monitorowania implementacji Programu….
Poziom cen dla realizacji przedsięwzięć opisanych w Programie… dla okresu 2004 – 2007
odniesiony jest do IV kwartału 2003 roku.
Dotychczas większość zadań ochrony środowiska realizowanych w gminie Oleśnica było
finansowane zgodnie z ogólnym trendem udziału środków finansowych z różnych źródeł, jaki
ukształtował się w Polsce w ciągu ostatnich pięciu latach. Oznacza to, że podstawowym
źródłem był budżet samorządu (ok. 55% wartości nakładów inwestycyjnych) oraz fundusze
ochrony środowiska (ok.35% wartości nakładów). Pozostałe część przypada na wszelkie inne
źródła finansowania. Od 1 maja 2004 roku ze względu na zdecydowanie większy udział
potencjalnie możliwych do wykorzystania środków pomocowych Unii Europejskiej struktura
finansowania przedsięwzięć ochrony środowiska zmieni się w sposób zasadniczy, bowiem
będzie można w szerszym niż dotąd zakresie pozyskiwać dofinansowanie z Funduszu
Spójności oraz funduszy strukturalnych.
93
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Najwięcej środków będzie dostępnych w ramach Funduszu Spójności, jednak jest on
adresowany do realizacji dużych przedsięwzięć, o znaczeniu ogólnokrajowym lub
ponadregionalnym,
o
minimalnym
koszcie
jednolitego
programu
inwestycyjnego
przekraczającym 10 mln €. Z uwagi na brak tak dużych przedsięwzięć w gminie oraz ze
względu na inne warunki ograniczające, zakłada się, że poszczególne inwestycje z Programu
Ochrony Środowiska dla gminy Oleśnica będą mogły być dofinansowywane w ramach
pomocy unijnej głównie z funduszy strukturalnych. Zakłada się ponadto, że głównymi
źródłami finansowania Programu… będą:

budżet gminy Oleśnica

środki Narodowego i Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i
Gospodarki Wodnej

fundusze Unii Europejskiej

środki własne przedsiębiorstw komunalnych

środki
przedsiębiorców
przeprowadzających
działania
restrukturyzacyjne
zmierzające do osiągania standardów środowiskowych wymaganych prawem

środki banków komercyjnych
Generalnie inwestycje realizowane w ramach Programu… można podzielić na trzy grupy:

z dużym udziałem zewnętrznych środków finansowych

z niewielkim udziałem zewnętrznych środków finansowych

bez udziału finansowania zewnętrznego.
W załączniku do Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Oleśnickiego pod nazwą
„Środki finansowe w ochronie środowiska” dokładnie omówiono dostępne źródła
finansowania dla zadań ochrony środowiska oraz przedstawiono szczegóły dotyczące zasad i
kryteriów działania omawianych Funduszy.
Realizacja inwestycji gminnych bez planowania ich na wiele lat naprzód może stwarzać wiele
niebezpieczeństw. Dlatego dla zadań z Programu… proponuje się:
-
wyznaczać hierarchię ważności poszczególnych inwestycji dla gminy Oleśnica (ustalić
priorytety) z uwzględnieniem strategicznych interesów społeczności lokalnej oraz
wyznaczonych wskaźników ekorozwoju,
-
określić optymalny harmonogram realizacji całości zamierzeń inwestycyjnych gminy
Oleśnica z uwzględnieniem dostępności finansowania, koncentracji środków itp. w celu
94
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
skracania cykli inwestycyjnych i uzyskiwania planowanych efektów w możliwie
najszybszych terminach.
Istotą takiego planowania jest uniknięcie niepożądanej sytuacji, jednoczesnego otwierania
zbyt wielu frontów inwestycyjnych w stosunku do zdolności finansowania. Przypadkowość w
decydowaniu o kolejności inwestycji (brak uzgodnionych kryteriów przy ustalaniu ich
kolejności) prowadzić może do nieuzasadnionego przewlekania realizacji poszczególnych
inwestycji i podrażania ich kosztów.
Rozważając
kwestie
finansowania
każdej
inwestycji,
a
zwłaszcza
komunalnej,
współfinansowanej ze środków publicznych, należy brać pod uwagę także inne aspekty. Istotą
jest tu nie tylko wybór kolejności realizacji poszczególnych inwestycji w ramach
Programu…, ale także fachowa ocena efektywnościowa odnosząca się do zagadnień
ekonomicznych i korzyści dla ochrony środowiska. Takie badanie efektywności jest ważne,
bowiem zapewnia:

właściwą alokację środków, jakie są do dyspozycji społeczności lokalnej,

efektywne
wykorzystanie
środków
finansowych,
zwłaszcza
publicznych;
uzyskiwane w ten sposób oszczędności są równie istotne jak pozyskiwanie
środków zewnętrznych

realizację podstawowego wymagania postawionego przez Komisję Europejską
dla wszystkich inwestycji dofinansowywanych z funduszy Unii Europejskiej.
Służy ono także:

porównaniu rozwiązań alternatywnych,

„odchudzaniu” rozważanego programu inwestycyjnego,

określaniu wysokości dofinansowania dotacjami ze środków publicznych

selekcji projektów inwestycyjnych.
Analiza taka nosi najczęściej nazwę studium wykonalności i jej podstawy teoretyczne są
stosowane w praktyce coraz powszechniej. Niemniej jednak najważniejszą kwestią dla
projektów ochrony środowiska, które w większości ze swej natury są ekonomicznie
nieopłacalne, jest wybór właściwej metody oceny. Mamy tu do czynienia z metodami:

dynamicznymi:
o analiza finansowa (NPV, IRR, czas zwrotu),
o analiza korzyści i kosztów społecznych,
o analiza efektywności kosztowej.

statycznymi:
95
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
o analiza kosztu jednostkowego.
Ze względu na to, że klasyczne narzędzia analizy finansowej często zawodzą w odniesieniu
do inwestycji ochrony środowiska z powodu nie uwzględniania strumieni korzyści
zewnętrznych, takich jak konieczność wypełniania prawnych norm środowiskowych,
poprawy warunków sanitarnych i zdrowotnych ludności, poza prawnych aspektów ochrony
środowiska itp. uważa się, że poprawną metodologicznie jest analiza efektywności kosztowej.
Dla projektów aplikujących do funduszy europejskich analiza taka jest prowadzona na
podstawie dynamicznego kosztu jednostkowego DGC (Dynamic Generation Cost).
Oznacza on średnią cenę za usługę komunalną w całym okresie analizy projektu (np. 25 lat),
która równoważy sumę zdyskontowanych w czasie wszystkich nakładów inwestycyjnych i
eksploatacyjnych ze zdyskontowanymi efektami ekologicznymi (korzyściami), jakie będą
osiągnięte w wyniku realizacji rozważanej inwestycji. Wskaźnik DGC jest niezwykle
wygodny do stosowania, ze względu na bardzo czytelną interpretację:

posiada takie samo miano jak cena, którą płaci konsument/użytkownik
zrealizowanej inwestycji,

jest tzw. ceną ukrytą (shadow price), tj. ceną jaką płaci społeczeństwo za
uzyskanie efektu ekologicznego,

charakteryzuje koszt techniczny osiągnięcia efektu, w tym ekologicznego,

odnosząc wskaźnik DGC do ceny ustalonej przez przedsiębiorstwo komunalne,
można oszacować, jaką część kosztów ponoszą konsumenci.
Ponieważ Komisja Europejska akceptuje analizę efektywności kosztowej (porównanie opcji)
prowadzoną na podstawie dynamicznego kosztu jednostkowego DGC zaleca się, aby
przeprowadzać
ją
we
wstępnej
fazie
przygotowywania
wszelkich
projektów
infrastrukturalnych i to nie tylko w przypadkach, gdy projekty takie mają być
współfinansowane ze środków Unii Europejskiej.
Odrębną kwestią jest ocena postępów w urzeczywistnianiu ekorozwoju gminy poprzez
realizację inwestycji określonych m.in. w Programie Ochrony Środowiska gminy Oleśnica. W
takim przypadku są wykorzystywane mierniki ekorozwoju, które oznaczają nowe podejście
do określania znaczenia środowiska dla jakości życia człowieka. Istota ekorozwoju jest
wyrażana jako zbiór cech, celów, zasad i jako ład zintegrowany, oparty na wzajemnym
przenikaniu i harmonizacji pięciu ładów dziedzinowych: ekologicznego, społecznego,
gospodarczego, przestrzennego i polityczno-instytucjonalnego. Zbiór ten jest swoisty w skali
globalnej jak i lokalnie np. na poziomie gminy. Przyjęte w konkretnych warunkach wskaźniki
ekorozwoju powinny:
96
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.

ułatwiać władzom danego obszaru (kraju, regionu, powiatu, gminy) i jego
mieszkańcom ocenę stopnia realizacji idei ekorozwoju,

uświadamiać tempo realizacji ekorozwoju i istniejące problemy,

pobudzać do większej aktywności w działaniach na rzecz ekorozwoju,

weryfikować obowiązujące kierunki polityki i przyjęte wcześniej cele rozwojowe
oraz strategie ich osiągania.
Wybór, zaprojektowanie i uzgadnianie wskaźników ekorozwoju nie jest sprawą prostą. W
odniesieniu do konkretnych wskaźników doprowadzenie do pełnej zgodności poglądów w
odniesieniu do metodyki ich konstrukcji, własności i zakresów stosowania jest obecnie bardzo
trudne. Przy aktualnym stanie wiedzy brak jest jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, które
wskaźniki i ich systemy są bardziej przydatne i pożyteczne od pozostałych.
Proponowane w ostatnich latach przez organizacje międzynarodowe systemy wskaźników nie
zawsze spełniają postulat harmonizacji ładów dziedzinowych (w tym m.in. ekonomicznego,
społecznego i ekologicznego). Systemy takie zostały m.in. opracowane przez agendy ONZ,
OECD, Bank Światowy, IUCN i Europejską Agencję ds. Ochrony Środowiska (EEA).
Najczęściej wskaźniki te dzielą się na wskaźniki presji/przyczyny, stanu ,i
reakcji. Ich
określenie i przyjęcie powinno stanowić kolejny krok władz miasta w ramach monitorowania
wdrażania Programu Ochrony Środowiska gminy Oleśnicy.
W dalszym ciągu niniejszego rozdziału przeprowadzono analizę możliwości finansowania
zadań ujętych w Programie Ochrony Środowiska dla gminy Oleśnicy. Dokonano oceny
wydolności budżetu gminy w okresie do 2007 roku oraz prognozę do 2011 roku oraz
zasymulowano strukturę finansowania inwestycji wchodzących w skład Programu…także z
zewnętrznych źródeł finansowania
10.2. Ocena wybranych parametrów budżetu gminy Oleśnicy
Dla potrzeb oceny możliwości finansowania realizacji zadań wynikających z Programu
Ochrony Środowiska dla gminy Oleśnicy analizie poddano wybrane parametry budżetowe w
ujęciu historycznym (lata 2000 – 2003), prognozy wykonanej przez służby księgowe Urzędu
Gminy na lata realizacji Programu… (lata 2004 – 2007) oraz prognozy wykonanej przez
autorów Programu… metodami statystycznymi (lata 2008 – 2011). Są to:

dochody budżetu Gminy,

wydatki budżetu Gminy,
97
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.

wydatki inwestycyjne w budżecie Gminy,

nadwyżka/deficyt budżetowy,

udział wydatków inwestycyjnych w wydatkach budżetu Gminy.
Analiza tych parametrów skłania do następujących wniosków:

wielkość wydatków budżetowych, utrzymująca się na poziomie 12 – 16 mln zł jest
równoważona dochodami utrzymującymi się na zbliżonym poziomie; występujący
czasem deficyt budżetowy (historycznie ok.2% wydatków, w prognozie ok.13%) nie
stwarza zagrożeń dla realizacji budżetu,

utrzymuje się stała tendencja wzrostu wydatków inwestycyjnych na poziomie od 15%
do 25% wydatków ogółem; ze względu na funkcje jakie spełnia budżet Gminy poziom
ten należy uznać za dość wysoki; natomiast w okresie prognozy przyjmuje się dalszy
wzrost udziału tych wydatków do 35-39% wydatków ogółem,

dotychczasowa polityka budżetowa wskazuje na zrównoważone i odpowiedzialne
gospodarowanie środkami gminnymi,

w latach 2004 – 2007 władze gminy prognozują zwiększenie realne i relatywne
wydatków na cele inwestycyjne słusznie uznając, konieczność zintensyfikowania
działań inwestycyjnych prowadzonych przez gminę; zakłada się, że w omawianym
czteroleciu na inwestycje gmina będzie mogła wydatkować ogółem ok.20 mln zł, tj.
średnio rocznie ok. 5 mln zł. Zamierzenie to należy uznać za śmiałe, ale w kontekście
projektowanych przedsięwzięć jak najbardziej właściwe,

na lata 2008 – 2011 zakłada się wg prognozy ekstrapolacji statystycznej powolny
wzrost dochodów budżetowych z poziomu 15,6 mln zł do 16,1 mln zł, wydatków z
15,8 mln zł do 16,4 mln zł rocznie; natomiast wydatki na cele inwestycyjne będą
utrzymywane na w miarę stałym poziomie średniorocznym. (opisanym powyżej),

analiza danych historycznych oraz prognoz do roku 2011 wskazuje, że na cele
inwestycyjne w ochronie środowiska i związanej z nią gospodarce komunalnej należy
się spodziewać z budżetu gminy nie więcej niż ok. 6,5 mln zł w latach 2004 – 2007 i
podobnej kwoty w latach 2008 – 2011,

dokonując przesunięć w ramach budżetowych środków inwestycyjnych (kwestia
ustalenia priorytetów i postępowania zgodnie z wieloletnim harmonogramem działań)
można wygenerować bez naruszania obecnej i prognozowanej struktury budżetowej
kwoty rzędu 7 – 7,5 mln zł na cele ochrony środowiska w latach 2004 – 2007.
Pociągnięcie takie należy jednak uznać za nieco ryzykowne.
98
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
W tabelach 10.1 i 10.2 oraz na wykresie 10.1 zestawiono opisane powyżej dane i
zaprezentowano wyniki prognozy budżetowej na lata 2008 – 2011.
99
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Tabela 10.1 Główne parametry budżetu gminy Oleśnica, (w zł)
Prognoza wg projektu gminy
Wartości rzeczywiste
Lp.
1
Opis
2
A Dochody budżetu Gminy
w tym:
- wpływy z podatków
- udziały w podatkach
- dotacje celowe z budżetu państwa
- subwencje
B Wydatki budżetu Gminy
w tym:
- administracja publiczna
- oświata i wychowanie
- opieka społeczna
- transport i łączność
- gosp. komunalna i ochrona
środowiska
2000
3
2001
4
2002
5
2003
6
2004
7
2005
8
2006
9
2007
10
11 924 743 12 824 433 13 646 035 16 015 138 15 200 000 15 350 000 14 500 000 14 300 000
3 062 670
1 212 420
2 291 478
4 178 367
3 799 044
1 202 401
1 823 634
4 798 995
4 393 785
1 452 949
1 952 445
5 171 232
4 962 534
1 946 188
1 688 108
5 997 175
4 903 500
1 376 371
509 932
5 200 000
5 100 000
1 400 000
600 000
5 950 000
5 000 000
1 400 000
600 000
5 500 000
4 900 000
1 400 000
600 000
5 500 000
12 056 631 12 493 605 13 440 000 15 357 651 17 083 000 15 350 000 14 500 000 14 300 000
1 684 652
5 171 287
1 650 443
1 512 262
1 909 788
5 305 748
1 883 418
1 206 971
2 003 547
6 452 670
2 000 804
1 312 440
2 052 164
5 761 117
1 821 909
1 236 471
2 200 950
7 357 200
534 520
2 505 081
2 200 000
7 100 000
550 000
2 400 000
2 200 000
7 100 000
550 000
2 400 000
2 200 000
7 100 000
550 000
2 400 000
796 681
567 418
473 646
433 033
1 936 368
2 000 000
2 000 000
2 000 000
Wydatki inwestycyjne w
budżecie Gminy
2 257 920
1 884 196
2 663 851
3 864 036
4 986 000
5 000 000
5 000 000
5 000 000
Nadwyżka(+)/Deficyt budżetu(-)
-131 888
330 828
206 035
657 487
-1 883 000
0
0
0
D Udział wydatków inwestycyjnych
18,73%
15,08%
19,82%
25,16%
29,19%
32,57%
34,48%
34,97%
C
w wydatkach budżetu Gminy
100
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Tabela 10.2. Prognoza głównych parametrów budżetu gminy Oleśnica
Prognoza wg ekstrapolacji matematycznej
Lp.
1
Opis
2
2008
11
A Dochody budżetu Gminy
B Wydatki budżetu Gminy
Wydatki inwestycyjne w
C
budżecie Gminy
2009
12
2010
13
2011
14
15 606 000 15 790 000 15 959 000 16 115 000
15 836 000 16 041 000 16 228 000 16 402 000
5 636 000
5 952 000
6 254 636
6 544 000
-230 000
-251 000
-269 000
-287 000
35,59%
37,10%
38,54%
39,90%
Nadwyżka(+)/Deficyt budżetu(-)
D Udział wydatków inwestycyjnych
w wydatkach budżetu Gminy
Rysunek 10.1. Prognoza parametrów budżetu gminy wiejskiej Oleśnica
18 000 000
równanie trendu dochodów
16 000 000
y = 12 215 194,1545x
R2 = 0,6326
0,1115
roczne dochody budżetu
Wydatki budżetu Gminy
wydatki inwestycyjne
trend potęgowy dochodów budżetu
trend potęgowy wydatków budżetu
trend wydatków inwestycyjnych
14 000 000
12 000 000
zł
10 000 000
8 000 000
6 000 000
4 000 000
równanie trendu wydatków
2 000 000
y = 12 115 233,8583x
R2 = 0,5534
0
2000
0,1219
równanie trendu wydatków inwest
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
lata
0,5190
2011y = 1 801 852,5363x
R2 = 0,8027
Przewidywany w latach 2004 – 2006 oraz w latach 2007 – 2011 deficyt budżetowy będzie
pokrywany z zaciąganych kredytów i będzie wynikał z przyjętego wieloletniego programu
inwestycyjnego. Zdolności do finansowania takiego deficytu przeanalizowano w tabeli 10.3.
Ponadto zestawiono i obliczono maksymalny, zgodny z prawem poziom zadłużenia i obsługi
zadłużenia gminy Oleśnica w okresie prognozowanym do 2011 roku.
101
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Tabela 10.3 Poziom i obsługa zadłużenia budżetu gminy Oleśnica
Wartości rzeczywiste
Opis
2
Stan kredytów, pożyczek i obligacji
na koniec okresu
Prognoza wg projektu gminy
2000
3
2001
4
2002
5
2003
6
2004
7
2005
8
2006
9
2007
10
1 324 000
970 000
985 000
996 477
2 347 000
2 027 769
1 453 846
876 923
Stan poręczeń i gwarancji na koniec
okresu (łącznie z odsetkami)
0
0
0
0
0
0
0
0
Razem zadłużenie gminy
1 324 000
970 000
985 000
996 477
2 347 000
2 027 769
1 453 846
876 923
Stosunek zadłużenia do dochodów
11,10%
7,56%
7,22%
6,22%
15,44%
13,21%
10,03%
6,13%
9 120 000
9 210 000
8 700 000
8 580 000
Maksymalny możliwy poziom
zadłużenia gminy (60% dochodów)
Spłata kredytów, pożyczek, wykup
obligacji
Spłata odsetek
Spłata poręczeń i gwarancji
Razem obsługa zadłużenia
w okresie
Stosunek obsługi zadłużenia do
dochodów
Maksymalny możliwy poziom
obsługi zadłużenia gminy (15%
dochodów)
200 000
424 000
335 000
235 000
300 000
350 000
355 600
250 000
37 271
0
154 653
0
62 712
0
48 640
0
75 000
0
80 000
0
70 000
0
60 000
0
237 271
578 653
397 712
283 640
375 000
430 000
425 600
310 000
1,99%
4,51%
2,91%
1,77%
2,47%
2,80%
2,94%
2,17%
2 280 000
2 302 500
2 175 000
2 145 000
102
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
W tabeli 10.4 przedstawiono parametry obsługi zadłużenia budżetowego zaprognozowane dla
okresu 2008 – 2011.
Tabela 10.4. Prognoza poziomu i obsługi zadłużenia gminy Oleśnica
Prognoza wg ekstrapolacji matematycznej
Lp.
1
A1
Opis
2
Stan kredytów, pożyczek i obligacji
na koniec okresu
2008
11
2009
12
2010
13
2011
14
230 000
251 000
269 000
287 000
A
Razem zadłużenie gminy
230 000
251 000
269 000
287 000
a1
Stosunek zadłużenia do dochodów
1,47%
1,59%
1,69%
1,78%
a2
Maksymalny możliwy poziom
zadłużenia gminy (60% dochodów)
9 363 600
9 474 000
9 575 400
9 669 000
230 000
251 000
269 000
287 000
11 500
0
12 550
0
13 450
0
14 350
0
241 500
263 550
282 450
301 350
1,55%
1,67%
1,77%
1,87%
2 340 900
2 368 500
2 393 850
2 417 250
Spłata kredytów, pożyczek, wykup
obligacji
Spłata odsetek
Spłata poręczeń i gwarancji
B1
B2
B3
Razem obsługa zadłużenia
w okresie
B
Stosunek obsługi zadłużenia do
dochodów
Maksymalny możliwy poziom
obsługi zadłużenia gminy (15%
dochodów)
b1
b2
Z obliczonych dla gminy Oleśnica wskaźników maksymalnego zadłużenia oraz poziomu
zadłużenia wynikających z ustawy o finansach publicznych – art. 113 i art. 114 wynika, że:

prowadzona dotychczas umiarkowana, ale efektywna polityka kredytowania spełnia
warunki ustawowe,

gmina posiada zdolność do zaciągania zobowiązań kredytowych aż do poziomu 9,0 –
9,5 mln zł i poziomu ich obsługi do ok. 2,4 mln zł rocznie.
103
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
10.3. Koszty realizacji przedsięwzięć Programu Ochrony
Środowiska w gminie Oleśnica
W rozdziale 8 przedstawiono koszty wdrożenia „Programu….”w rozbiciu na
poszczególne zadania i komponenty środowiska. Ogólne koszty „Programu…” wynoszą
10,9 mln zł. Dotyczą one zadań, które będą realizowane w latach 2004 – 2007. W tym okresie
przewiduje się działania inwestycyjne i pozainwestycyjne w zakresie budowy infrastruktury
technicznej ochrony środowiska i gospodarki komunalnej zgodnie z listami przedsięwzięć
zawartymi w tabelach 8.1 – 8.5 rozdziału 8. Przyjęto, że koszty przygotowania dokumentacji
technicznych
wchodzą
w
skład
kosztów
inwestycyjnych,
natomiast
kosztami
pozainwestycyjnymi objęto tylko koszty studiów, analiz wstępnych i prac przedprojektowych
oraz działań związanych m.in. z edukacją społeczeństwa związaną z realizacją zadań
Programu….
Koszty te zostały określone na podstawie szczegółowych danych zebranych z urzędu gminy.
Dla zadań nie posiadających dokumentacji technicznych koszty ich realizacji oszacowano na
podstawie wyników przetargów rozstrzyganych w płn.-wsch. części województwa
dolnośląskiego w odniesieniu do inwestycji o podobnym charakterze. Ponieważ zadania
inwestycyjne z zakresu ochrony przed hałasem wiążą się z budową obwodnic i innych dróg
komunikacyjnych kosztów z tego tytułu nie uwzględniono w „Programie…”
W tabeli 10.5 przedstawiono zbiorcze zestawienie kosztów „Programu…..” wraz z podziałem
na zadania inwestycyjne i pozainwestycyjne oraz procentowym udziałem poszczególnych
dziedzin finansowania. Z tabeli tej oraz ilustrującego ją rysunku 10.2 wynika, że głównymi
działaniami inwestycyjnymi w gminie Oleśnica będzie ochrona wód przed zanieczyszczeniem
(ok. 75% wydatków) oraz zagospodarowanie odpadów (ok.15%). Jest to zgodne z głównymi
priorytetami wynikającymi z Polityki ekologicznej Państwa oraz Programu ochrony
środowiska i zrównoważonego rozwoju województwa dolnośląskiego.
Natomiast w tabeli 10.6 dokonano analizy źródeł finansowania w rozbiciu na poszczególne
dziedziny inwestowania. Uzyskana struktura uwzględnia prognozowaną w poprzednim
rozdziale wydolność inwestycyjną budżetu miasta oraz możliwość obsługiwania zadłużenia
dla realizacji inwestycji i obsługi deficytu budżetowego. Wynika z niej oraz z rysunku 10.3,
że główny ciężar finansowania „Programu…” przypadnie na pomoc funduszy ochrony
104
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
środowiska (ok. 47% wartości „Programu…”) oraz Unii Europejskiej (ok. 25%). Wielkości
uzyskiwane ze środków własnych będą na poziomie ok.22%, tj. ok. 2,4 mln zł. Taki układ jest
realny i wskazuje na rzeczywistą możliwość implementacji „Programu…”. Przy tak
określonej strukturze finansowania nawet niepowodzenie przy ubieganiu się o fundusze UE
nie powinno spowodować załamania „Programu…”, bowiem zdolność budżetu gminy do
zaciągania zobowiązań jest wystarczająca do poszukiwania innych źródeł finansowania.
Tabela 10.5. Struktura wydatków na realizację Programu Ochrony Środowiska w gminie
Oleśnica
Zadania pozainwestycyjne
Zadania inwestycyjne
Koszty razem
Liczba
Koszt
Udział w
Liczba
Koszt
Udział w
Suma
Udział w
zadań
tys.zł
Programie
zadań
tys.zł
Programie
tys.zł
Programie
4
40
8,62%
3
400
3,84%
440
4,05%
2
25
5,39%
2
*
25
0,23%
3
45
9,70%
3
8 111
77,89%
8 156
74,98%
0
0
0,00%
5
390
3,75%
390
3,59%
Gospodarka wodna
0
0
0,00%
0
0
0,00%
0
0,00%
Surowce mineralne
1
0
0,00%
1
12
0,12%
12
0,11%
5
59
12,72%
5
1 500
14,41%
1 559
14,33%
3
295
63,58%
0,00%
295
2,71%
18
464
100,00%
100%
10 877
100%
Dziedzina
Ochrona powietrza
atmosfer.
Ochrona przed hałasem
Ochrona wód przed
zanieczysz.
Zaopatrzenie w wodę
do picia
Zagospodarowanie
odpadów
Ochrona walorów
przyrody
RAZEM
19
10 413
*- jak w Programie Ochrony Środowiska dla Powiatu Oleśnickiego wielkość nakładów na działania z zakresu
ochrony przed hałasem dotyczy przebudowy i budowy nowych dróg komunikacyjnych, dlatego też kosztów
inwestycyjnych na ten cel nie wzięto pod uwagę
105
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Tabela 10.6. Źródła finansowania Programu Ochrony Środowiska gminy Oleśnicy, tys. zł
Źródła finansowania
Dziedzina
Koszt
Środki własne
gminy
Fundusze ochr.
Budżet państwa
środ.
wojew. i Narodowy
tys.zł
udział
tys.zł
Ochrona powietrza atmosfer.
440
25,00%
Ochrona przed hałasem
25
Udziały własne
Unii Europejskiej przedsiębiorców
Inne
(kredyty
bankowe)
tys.zł
udział
tys.zł
udział
tys.zł
udział
tys.zł
udział
tys.zł
110
0
30,00%
132
5,00%
22
15,00%
66
25,00%
110
100,00%
25
0
8 156
20,00%
1 631
0
50,00%
4 078
25,00%
2 039
390
55,00%
215
0
15,00%
59
30,00%
117
Gospodarka wodna
0
0,00%
0
0
0,00%
0
0
Surowce mineralne
12
0,00%
0
0
0
0
0
Zagospodarowanie odpadów
1 559
20,00%
312
0
40,00%
624
40,00%
624
0
0
Ochrona walorów przyrody
295
40,00%
118
0
60,00%
177
0,00%
0
0
0
0
46,60%
5 069
Ochrona wód przed zanieczysz.
Zaopatrzenie w wodę do picia
RAZEM
udział
Środki pomocowe
0,00%
10 877 22,16% 2 411 0,00%
0
0
25,76% 2 802
5,00%
0,00%
4,36%
0
0
408
0
0
0
0
0
474
100,00%
1,12%
106
12
122
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
Rys. 10.2. Struktura wydatków na zadania „Programu…” wg dziedzin
0.11%
2.71% 4.05%
14.33%
0.23%
0.00%
3.59%
74.98%
Ochrona powietrza atmosfer.
Ochrona wód przed zanieczysz.
Gospodarka wodna
Zagospodarowanie odpadów
Ochrona przed hałasem
Zaopatrzenie w wodę do picia
Surowce mineralne
Ochrona walorów przyrody
Rys. 10.3 Źródła finansowania Programu Ochrony Środowiska dla gminy Oleśnica
4.36%
1.12%
22.16%
25.76%
0.00%
46.60%
Środki własne
Budżet państwa
Fundusze ochr. środ.
Środki pomocowe
Udziały własne
(kredyty bankowe)
107
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
11. STRESZCZENIE PROGRAMU
Gmina Oleśnica należy do rzadziej zaludnionych, słabiej zurbanizowanych i mniej
intensywnie zagospodarowanych obszarów Dolnego Śląska. Udział gminy w obciążeniu i
zanieczyszczeniu środowiska przyrodniczego regionu jest zatem porównawczo niewielki.
Dlatego też w Programie ochrony środowiska dominują cele i kierunki działań nastawione na
ochronę środowiska w skali lokalnej. Część jednak wskazanych zadań stanowić będzie
realizację celów i kierunków polityki ochrony środowiska zapisanej w „II Polityce
Ekologicznej Państwa” oraz w „Programie Zrównoważonego Rozwoju i Ochrony Środowiska
województwa Dolnośląskiego”. Dotyczy to w szczególności zadań z zakresu gospodarki
ściekowej (ochrona wód w skali ponadlokalnej) oraz gospodarki odpadami, a częściowo także
ochrony przyrody, gdyż walory przyrodnicze (głównie w północnej części) wychodzą
znacznie poza zasięg obszaru powiatu.
Uciążliwości wynikające z emisji powietrza i hałasu mają z kolei wymiar lokalny i są
rozproszone. Dlatego też określone w Programie cele i kierunki działań dotyczą objęcia
ściślejszą kontrolą tych punktów „zapalnych” oraz – w oparciu o wyniki okresowych
obserwacji (pomiarów) – sukcesywne ich „wygaszanie” (cele długofalowe), począwszy od
najbardziej uciążliwych (krótkookresowe cele i kierunki działań, tj. do roku 2007).
W hierarchii problemów związanych z ochroną środowiska gminy, w której ochrona wód
(gospodarka wodno-ściekowa) i gospodarka odpadowa znalazły się na pierwszych miejscach,
a ochrona powietrza i ograniczenie uciążliwości hałasowej – na dalszych miejscach,
uwzględniono nie tylko zasięg przestrzenny problemu (ponadlokalny/lokalny), ale również
przypuszczalną wielkość populacji, jaka jest narażona na daną kategorię uciążliwości
środowiskowych. Ponadto, zwłaszcza w określaniu zadań krótkoterminowych, uwzględniono
realne możliwości finansowe gminy.
108
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
MATERIAŁY ŹRÓDŁOWE
1. Dane uzyskane z Urzędu Gminy Oleśnica. 2003-2004
2. Dane uzyskane ze Starostwa Powiatu Oleśnickiego. 2003
3. Karty informacyjne inwestycji realizowanych i planowanych w gminach powiatu
Oleśnickiego. Urzędy gminne.2003
4. Koncepcja gospodarki ściekowej gminy Oleśnica, 2002. StefPOL, mgr inż. H. Jaroch,
mgr inż.A. Michalska, M. Turska. Wrocław
5. Ocena stanu czystości rzek Dolnego Śląska w 2003 r. w wybranych punktach
pomiarowo-kontrolnych. WIOŚ. Wrocław
6. Programy wykonawcze do II
Polityki ekologicznej Państwa
z
zadaniami
realizowanymi i planowanymi w poszczególnych gminach powiatu, 2003. Urzędy Gmin
Powiatu.
7. Raport o stanie środowiska w województwie dolnośląskim w 1999 roku. WIOŚ.
Wrocław
8. Raport o stanie środowiska w województwie dolnośląskim w 2000 roku. WIOŚ.
Wrocław
9. Raport o stanie środowiska w województwie dolnośląskim w 2001 roku. WIOŚ.
Wrocław
10. Raport o stanie środowiska w województwie dolnośląskim w 2002 roku. WIOŚ.
Wrocław
11. Strategia Rozwoju Gminy Oleśnicy na lata 2000-2010, 2000. NJM Polska Sp. z o.o..
Oleśnica
12. Strategia Rozwoju Miasta Oleśnicy, 2001.Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej –
Dolnośląskie Centrum Szkolenia Samorządowego, Prof. dr Janusz Marak, dr Andrzej
Ferens, Paweł Kieruzal, Andrzej Kapała, Katarzyna Kobielska. Wrocław
13. Strategia Rozwoju Powiatu Oleśnickiego na lata 2001-2007. NJM Polska Sp. z o.o..
Oleśnica
14. Strategia Rozwoju Województwa Dolnośląskiego, 2000. Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego. Wrocław.
15. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy
Oleśnica, 1997.Biuro Urbanistyki i Architektury, mgr Michał Wilejczyk (gł. projektant).
Jelenia Góra
109
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Oleśnica/IMS Sp. z o.o.
LITERATURA
1.Akty Prawne Funduszy Europejskich na lata 2000-2006. Urząd Marszałkowski
Województwa Dolnośląskiego. Wrocław
2. Fundusze Unii Europejskiej dla samorządów na inwestycje służące ochronie
środowiska, 2003. Ministerstwo Środowiska. Warszawa
3. Jendrośka J. (red.), 2001 – Ustawa Prawo ochrony środowiska. Komentarz. Wrocław
4. Jerzmański J.(red.), 2002 – Ustawa o odpadach. Komentarz. Wrocław
5. Malinowski J. (red.), 1991 – Budowa geologiczna Polski. Tom VII. Hydrogeologia.
Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa
6. Narodowy Plan Rozwoju 2004-2006 r. Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki
Społecznej
7. Poradnik po Funduszu Spójności, 2003. Komisja Europejska. Warszawa
8. Powiatowe i Gminne Plany Gospodarki Odpadami. Poradnik, 2002. Ministerstwo
Środowiska, Warszawa 2002 r.
9.
Program
zrównoważonego
rozwoju
i
ochrony
środowiska
województwa
dolnośląskiego, 2002. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego. Wrocław
10. Przewodnik po funduszach zagranicznych, 2003. Urząd Marszałkowski Województwa
Dolnośląskiego, Wrocław
11. Rocznik statystyczny województwa dolnośląskiego, 2002. Urząd Statystyczny we
Wrocławiu. Wrocław
12. Rotko J. (red.), 2002 – Prawo wodne. Komentarz. Wrocław
13. Zarządzanie i Kontrola Funduszu Spójności, 2003. Ministerstwo Gospodarki, Pracy i
Polityki Społecznej. Warszawa
14. Źródła i zasady finansowania inwestycji w ochronie środowiska w Polsce.
Informator. Wydawnictwo Ekonomia i Środowisko
110
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards