Wpływ stereotypów opartych na płci na realizację praw kobiet

advertisement
+Wpływ stereotypów
opartych na płci na
realizację praw kobiet
Konferencja dotycząca
krajowej i regionalnej polityki
antyprzemocowej
Poznań, 20 maja 2013 r.
Dr Natalia Buchowska
Zakład Prawa Międzynarodowego i Organizacji Międzynarodowych
Wydział Prawa i Administracji
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
+
Stereotypy a prawo
n 
We współczesnym prawoznawstwie powszechnie akceptuje się
pogląd, że prawo jest czynnikiem kształtującym układy
życia społecznego
n 
Działalność prawodawcza jest celowa – normy prawne są
środkiem do osiągania określonych celów, oddziaływania
na sprawy, postawy społeczne
n 
Funkcjonowanie negatywnych stereotypów jest
postrzegane jako zjawisko niepożądane
+
Podstawowe pojęcia - zależność
Jaka jest relacja pomiędzy stereotypami a prawami
kobiet?
Stereotyp
Uproszczona, zabarwiona wartościująco, konstrukcja myślowa, która prowadzi
do przypisywania grupom czy jednostkom a priori pewnych cech, niezależnie od
właściwości faktycznie posiadanych
Uprzedzenie
Tendencyjny osąd, krzywdząca opinia sformułowana bez racjonalnego
uzasadnienia oraz przed uzyskaniem wystarczającej wiedzy
Dyskryminacja
Wykluczenie, nieobiektywne zróżnicowanie, ograniczenie, którego podstawą jest
płeć - prowadzi do niemożności korzystania na równi z drugą płcią z
podstawowych praw człowieka oraz podstawowych wolności w dziedzinie
życia politycznego, gospodarczego, społecznego, kulturalnego i innych
+
Stereotypy a akty prawne
Czy problem wpływu stereotypów płci
(ról społecznych) na realizację praw kobiet
jest dostrzegany przez społeczność
międzynarodową i czy znajduje
odzwierciedlenie w aktach prawa
międzynarodowego?
+ Organizacja Narodów
Zjednoczonych
+
Stereotypy w najważniejszych dokumentach
oraz w organach ONZ
Deklaracja Pekińska oraz Platforma
Działania (Platform for Action) 1995 r.
Konwencja w sprawie
likwidacji wszelkich form
dyskryminacji kobiet
z 1979 r. (CEDAW)
Ogólne zalecenia i konkluzje
Komitetu CEDAW
Dokumenty monitorujące wdrażanie
PFA: Pekin +5, Pekin +10 oraz Pekin
+15
Komisja ds. Statusu Kobiet (1946)
Komitet ds. Likwidacji Dyskryminacji
Kobiet (CEDAW Com.)
UN Women United Nations Entity for
Gender Equality and the Empowerment
of Women (2010)
+ Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich
form dyskryminacji kobiet z 1979 r.
(CEDAW)
n 
Ratyfikowana przez 187 państw (na 193 członków ONZ),
n  Polska
ratyfikowała Konwencję 30 lipca 1980 r.
n  Jest
jedynym wiążącym instrumentem
z zakresu ochrony praw człowieka, który wskazuje
na zależność pomiędzy stereotypami
i realizacją praw kobiet
n  Wprost
obliguje państwa do eliminacji
szkodliwych społecznych uprzedzeń i zwyczajów
n 
Preambuła, art. 2(f), art. 5(a) and art. 10(c)
+
Preambuła do CEDAW
Tradycyjna rola mężczyzn
w rodzinie i społeczeństwie
powinna ulegać ewolucji,
podobnie jak rola kobiety, …
jest to warunkiem osiągnięcia
pełnej równości mężczyzn
i kobiet
+
Artykuł 2 (f)
Państwa Strony potępiają dyskryminację
kobiet we wszelkich jej formach oraz zgadzają
się prowadzić, za pomocą wszelkich
odpowiednich środków i bez zwłoki, politykę
likwidującą dyskryminację kobiet i w tym celu
zobowiązują się: […] podejmować wszelkie
stosowne kroki, łącznie z ustawodawczymi, w
celu zmiany lub uchylenia wszelkich ustaw,
zarządzeń, zwyczajów lub praktyk, które
stanowią dyskryminację kobiet
+
Artykuł 5 (a)
Państwa Strony podejmą wszelkie
stosowne kroki w celu: zmiany
społecznych i kulturowych wzorców
zachowania mężczyzn i kobiet w celu
osiągnięcia likwidacji przesądów
i zwyczajów lub innych praktyk,
opierających się na przekonaniu o
niższości lub wyższości jednej z płci albo
na stereotypach roli mężczyzny
i kobiety
+
Artykuł 10 (c)
Państwa Strony podejmą wszelkie stosowne kroki w celu
likwidacji dyskryminacji kobiet, aby zapewnić im równe
prawa z mężczyznami w dziedzinie kształcenia, a w
szczególności zapewniające na zasadzie równości kobiet
i mężczyzn: wyeliminowanie wszelkich stereotypowych
koncepcji pozycji mężczyzny i kobiety na wszystkich
szczeblach nauczania i we wszystkich rodzajach
kształcenia przez popieranie koedukacji i innych form
nauczania, które mogą być pomocne w osiągnięciu tego
celu, a zwłaszcza przez rewizję podręczników i programów
szkolnych oraz dostosowanie metod pedagogicznych
+ Komitet NZ ds. eliminacji dyskryminacji
kobiet
the general recommendations and the conclusions to the reports submitted by states
n 
Wskazuje, że istnieje znacząca zależność pomiędzy
tradycyjną pozycją społeczną kobiet, widzianych jako
podległych mężczyznom, a przemocą wobec kobiet
n 
Podkreśla, że funkcjonują negatywne stereotypy kobiet, które
są postrzegane jako podległe mężczyznom i społecznie
predestynowane do roli żon i matek, podczas gdy mężczyzn
postrzega się jako „żywicieli rodziny”
n 
Wskazuje, że w wielu państwach kobiety są zredukowane
do roli gospodyń domowych, co powoduje, że zasada
równouprawnienia płci nie jest realizowana
+
Inne dokumenty ONZ - przykłady
n 
W wielu państwach różnice w pozycji społecznej oraz
aktywności zawodowej kobiet I mężczyzn nie są uznawane za
konsekwencję społecznie skonstruowanych ról przypisanych
danej płci
n 
n 
Platform for Action, Beijing, China - September 1995
Rozpowszechnianie negatywnych stereotypów płci opartych
na społecznych przekonaniach dotyka zarówno kobiety jak
i mężczyzn, ograniczając szanse rozwoju obu płci oraz
wpływając na dokonywane przez nie wybory życiowe m.in.
takie jak profil edukacji czy wybór wykonywanego zawodu,
poziom aktywności społecznej, publicznej czy politycznej
n 
Equal Rights, Opportunities: Progress for All, United Nations
Department of Public Information, Feb. 2010
+
Rada Europy
+ Konwencja o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy
wobec kobiet i przemocy domowej
n 
Przyjęta 11 maja 2011 r. w Istambule
n 
Według stanu na maj 2013 r. konwencja została podpisana
przez 25 członków Rady Europy, a ratyfikowana przez
4 państwa
n 
Zgodnie z zapisami art. 75 Konwencji wejdzie ona w życie po
dokonaniu 10 ratyfikacji
+
art. 3. c. Konwencji
„płeć społeczno-kulturowa”
oznacza społecznie
skonstruowane role, zachowania,
działania i atrybuty, które dane
społeczeństwo uznaje za
odpowiednie dla kobiet lub
mężczyzn
+
art. 12. 1. Konwencji
Strony podejmą działania niezbędne
do promowania zmian wzorców
społecznych
i kulturowych dotyczących zachowania
kobiet i mężczyzn w celu wykorzenienia
uprzedzeń, zwyczajów, tradycji oraz innych
praktyk opartych na idei niższości kobiet lub
na stereotypowym modelu roli kobiet
i mężczyzn
+
art. 14.1. Konwencji
w uzasadnionych przypadkach Strony podejmują̨
działania konieczne do wprowadzenia do oficjalnych
programów nauczania na wszystkich poziomach
edukacji materiałów szkoleniowych dostosowanych do
zmieniających się możliwości osób uczących się
dotyczących równouprawnienia kobiet i mężczyzn,
niestereotypowych ról przypisanych płciom,
wzajemnego szacunku, rozwiazywania konfliktów w
relacjach międzyludzkich bez użycia przemocy, a także
dotyczących przemocy wobec kobiet ze względu na płeć
oraz prawa do nienaruszalności osobistej.
+
Unia Europejska
+
Prawa człowieka w Unii Europejskiej
Ochrona i poszanowanie prawa człowieka należą do
fundamentalnych wartości, na których oparta jest UE
Prawodawstwo UE zakazuje dyskryminacji ze względu na płeć
oraz wprowadza zasadę równouprawnienia kobiet i mężczyzn
•  art. 21 Karty Praw Podstawowych
•  art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej
•  art. 19 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Wszystkie państwa członkowskie UE są stronami CEDAW
+ Strategia na rzecz równości kobiet i mężczyzn 2010-2015
dokument Komisji Europejskiej
Nie odnosi sie wprost do stereotypów płci – odosi sie do “ról
przypisanym płci” - “gender roles”
Role przypisane płciom nadal wpływają na najważniejsze decyzje
osobiste dotyczące: edukacji, kariery, rodzaju pracy, rodziny i
planowania potomstwa. Decyzje te wywierają̨ z kolei wpływ na
gospodarkę̨ i społeczeństwo
Równość płci wymaga aktywnego wkładu ze strony mężczyzn, ich
wsparcia i udziału, a szeroko pojęta polityka powinna również
uwzględniać uwarunkowane przynależnością płciowa nierówności,
dotykające mężczyzn i chłopców
+
Czy dotychczasowe działania
są skuteczne ?
Pomimo znaczącego rozwoju idei
ochrony praw kobiet oraz postępu
w ich realizacji, który dokonał się
w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat,
nadal na całym świecie funkcjonują
i są mocno utrwalone negatywne
stereotypy dotyczące kobiet
+
Stereotypy płci
Charakterystyka, klasyfikacja
oraz ich wpływ na realizację praw kobiet
+
Stereotypy płci
n 
Są rozpowszechnione na całym świecie, w tym w wysoko
rozwiniętych demokracjach zachodnich
n 
Mają mocne podłoże kulturowe i społeczne
n 
Są przekazywane już we wczesnym procesie edukacji i socjalizacji
n 
są rozpowszechnianie tak przez mężczyzn, jak i przez kobiety a ich
funkcjonowanie dotyka zarówno kobiety jak i mężczyzn
n 
Są wzmacniane i utrwalane przez społeczeństwo i media co
powoduje, że szczególnie trudno je zniwelować
n 
Pozostają we wzajemnej relacji ze sobą, tak więc trudno jest badać
jedne w oderwaniu od innych
+ Najbardziej charakterystyczne i najczęściej
występujące stereotypy płci dotyczące
kobiet:
Kobieta jest słaba i uległa
Kobieta jest przede wszystkim matką i żoną, zależną
od męża (głowy rodziny i głównego żywiciela)
Kobieta jest zbyt emocjonalna by podejmować
racjonalne i samodzielne decyzje
+ Kobieta jest słaba i uległa
Konsekwencja w postaci:
•  Przemocy domowej
•  Przemocy seksualnej
•  Przemocy związanej z tzw. praktykami rytualnymi
i zwyczajowymi
+
Przemoc domowa
Zjawisko powszechne na całym świecie
n 
Z danych ONZ wynika, że 70% kobiet na świecie
doświadczyło przemocy przynajmniej raz w życiu
n 
Około 15% Europejek doświadcza przemocy domowej
codziennie (Rada Europy)
n 
25 % badanych w UE zna kobietę, spośród swoich
przyjaciół lub rodziny, która jest ofiarą przemocy domowej
n 
78% obywateli UE uważa, że przemoc domowa jest
znaczącym problemem w ich kraju
n 
Problem - dość znaczna społeczna akceptacja przemocy
domowej - jest to sprawa prywatna i społeczeństwo ani
państwo nie powinno w nią ingerować (B. Gruszczyńska, Przemoc
wobec kobiet w Polsce. Aspekty prawnokryminologiczne )
+ Problem - dość znaczna społeczna
akceptacja przemocy domowej
B. Gruszczyńska, Przemoc wobec kobiet w Polsce. Aspekty
prawnokryminologiczne
n 
nikt nie powinien się wtrącać w prywatne sprawy rodziny
(28% kobiet i 47% mężczyzn),
n 
30% kobiet i 38% mężczyzn sądziło, że lepiej się nie wtrącać
bo samemu można mieć kłopoty
n 
12% kobiet i 15% mężczyzn uważało, że istnieją
okoliczności, które usprawiedliwiają̨ przemoc w rodzinie
n 
12% kobiet i 22% mężczyzn twierdziło, że przemoc w rodzinie
jest problemem głównie ludzi z marginesu
n 
14% kobiet i 18% mężczyzn uważało, że bite kobiety są
współodpowiedzialne za przemoc w rodzinie
+
Przemoc seksualna
w. g. danych ONZ
n 
molestowanie seksualne
n 
n 
n 
gwałty (w niektórych rejonach świata objętych konfliktami
zbrojnymi gwałty traktowane są jako jedna z postaci działań
wojennych – weapon of war)
n 
n 
n 
UE – 40-50% kobiet doświadcza jakiejś formy m. s.
USA – 83% dziewcząt w wieku 12-16 lat doświadcza m. s. w szkołach
publicznych
250,000 to 500,000 podczas wojny w Rwandzie
Co najmniej 200,000 podczas walk w Demokratycznej Republice Konga
wykorzystywanie seksualne (wymuszona prostytucja) oraz
handel kobietami w celu wykorzystywania seksualnego
n 
Kobiety stanowią 80% ofiar handlu ludźmi, których jest 800,000
rocznie, z czego 79% jest ofiarą handlu w celu wykorzystania
seksualnego
+ Przemoc wobec kobiet związana
z tzw. praktykami rytualnymi
i zwyczajowymi
n 
rytualne obrzezanie kobiet (female genital mutilation/cutting)
n 
n 
n 
Zabójstwa lub okaleczanie kobiet „w imię honoru rodziny”
n 
n 
n 
n 
m.in. w Turcji, Iranie, Afganistanie, Pakistanie, Bangladeszu
nie mają one prostego związku z islamem, lecz wynikają raczej ze
zwyczajowych, plemiennych praktyk
Wraz z imigrantami problem dociera do Europy
przemoc i zabójstwa związane z posagiem (dowry-related violence)
n 
n 
n 
Ok. 140,000,000 kobiet poddanych tym zabiegom na całym świecie
3,000,000 nowych zabiegów rocznie
proceder występujący w Pakistanie, Indiach i Bangladeszu
Ok. 5000 zabójstw kobiet rocznie w Indiach
aborcja płodów płci żeńskiej lub zabójstwa niemowląt płci żeńskiej
n 
W Indiach średnia proporcja chłopców do dziewcząt 1000 do 914; w Dehli
proporcja ta wynosi 1000 do 866
+ Kobieta jest przede wszystkim matką
i żoną, zależną od męża
§ 
§ 
§ 
§ 
mniejsze zatrudnienie kobiet niż mężczyzn,
dysproporcje w zatrudnieniu w poszczególnych
profesjach,
istnienie nierówności płacowych pomiędzy zarobkami
kobiet i mężczyzn,
Zjawisko feminizacji zawodów nisko płatnych - szerzej
– tzw. feminizacja biedy
+
mniejsze zatrudnienie kobiet i nierówności
płacowe
n  odsetek
zatrudnionych kobiet wynosi (średnia
światowa) 52.6%, mężczyzn 77,5%
n  Kobiety
przedsiębiorcy w UE - 33%
n  W
UE pensje kobiet są średnio o 17% niższe od
pensji mężczyzn
n  Kobiety
są bardziej niż mężczyźni zagrożone
bezrobociem; wśród kobiet wyższe jest ryzyko, że
nie znajdą nowego zatrudnienia w razie utraty
dotychczasowego
+
dysproporcje w zatrudnieniu
w poszczególnych profesjach
n  kobiety
stanowią około 60 % absolwentów uczelni
wyższych
n  W
wysoko rozwiniętych państwach wśród
pracowników naukowych uczelni wyższych kobiety
stanowią średnio 35 % pracowników, przy czym
stanowiska kierownicze zajmuje tylko 20 % kobiet
(OECD)
n  W
UE tylko 19% kobiet ma tytuł profesora
zwyczajnego
+
Nieodpłatna praca domowa
n 
nieodpłatna praca domowa kobiet powszechnie nie jest uznawana
za rodzaj zatrudnienia, nie jest także wliczana do PKB
n 
kobiety w mniejszym stopniu niż mężczyźni mogą poświęcić się
zarobkowej pracy zawodowej
n 
kobiety częściej wykonują pracę w niepełnym wymiarze czasu, co
pośrednio skutkuje niższymi zarobkami, są też bardziej zagrożone
ubóstwem
n 
ok 3,5 godz. dziennie poświęcanych na pracę domową przez
kobiety w Norwegii i Szwecji (mężczyźni odpowiednio 2,2 godz.)
do aż 5 godz. dziennie w Hiszpanii i Włoszech (mężczyźni
odpowiednio 1,4 godz.)
Kobieta jest zbyt emocjonalna
+ by podejmować racjonalne
i samodzielne decyzje
+
“Kobiety nie mają zdolności przywódczych”
n 
Ograniczanie możliwości rozwoju zawodowego i awansu kobiet ograniczenie zajmowania przez kobiety kierowniczych stanowisk
n 
n 
n 
n 
zjawiska szklanego sufitu
szklanych ścian
szklanych ruchomych schodów
n  USA i Kanada: kobiety zasiadają w odpowiednio 13 % i 11 %
zarządów spółek
n  OECD: w zarządach 46% dużych spółek kapitałowych nie zasiada
żadna kobieta
Ograniczenie pełnej realizacji praw politycznych, poprzez niewielki
udział kobiet w organach władzy państwowej
n 
n 
n 
Polska 20% kobiet w Sejmie
Turcja 9% kobiet w Parlamencie
Natomiast państwa skandynawskie 40-50%
+
Konkluzja
n  Konsekwencją
funkcjonowania stereotypów jest
wciąż niepełna realizacja praw kobiet w życiu
społecznym, gospodarczym i politycznym
n  Proces
pozytywnej zmiany społecznych zapatrywań
na tradycyjną rolę kobiet i mężczyzn jest procesem
długotrwałym i nie może odbywać się bez inspiracji
ze strony organizacji międzynarodowych, ale także
władz państwowych oraz czynników
opiniotwórczych.
+
Dziękuję bardzo za uwagę !
+
Bibliografia
publikacje Autorki oraz cytowana tam literatura
n 
N. Buchowska, Międzynarodowe i europejskie standardy
ochrony praw kobiet, w: B. Guzik, N. Buchowska, P. Wiliński,
Prawo wobec wyzwań współczesności, tom V, Poznań 2008, s.
70-72.
n 
N. Buchowska, Stereotypy oparte na płci a dyskryminacja
kobiet – aspekty prawnomiędzynardowe, w: Prawo wobec
dyskryminacji w życiu społecznym, gospodarczym i
politycznym, red. Z. Niedbała, Warszawa 2011, s. 11-26
n 
N. Buchowska, Relacja pomiędzy realizacją praw kobiet a
stereotypami płci w świetle standardów ONZ i Unii
Europejskiej, oddany do druku
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

66+6+6+

2 Cards basiek49

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards